240205 Brief TenneT, beantwoording openstaande vragen na raadsinformatiebijeenkomst TenneT- EZK dd 18 januari 2024

Postbus 718, 6800 AS Arnhem, Nederland

DATUM

leden van de gemeenteraad van Borsele Postbus 1 4450 AA HEINKENSZAND Nederland

ONZE REFERENTIE

BETREFT

BEHANDELD DOOR TELEFOON DIRECT E-MAIL

5 februari 2024 003.059.20 1285975 Vink, Ineke 026 373 33 74 Ineke.Vink@tennet.eu

Openstaande vragen na raadsinformatiebijeenkomst TenneT / EZK

Geachte heer, mevrouw, Tijdens de informerende raadsvergadering op donderdag 18 januari hebben wij samen met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een toelichting mogen geven op de lopende en komende grootschalige energieprojecten van TenneT in uw gemeente. Wij willen u nogmaals bedanken voor de ontvangst en mogelijkheid om u allen bij te praten. Tijdens de vergadering hebben wij toegezegd een aantal vragen nader uit te zoeken en de antwoorden later aan u terug te koppelen. De antwoorden op die openstaande vragen vindt u in deze brief. Er is ergens 40 km 380 kV tracé ondergronds aangelegd. Waarom kan het daar wel? In Nederland zijn, bij wijze van pilot, op een zeer beperkt aantal locaties 380 kV-kabels op kortere afstand toegepast. Het gaat daarbij om een vooraf geselecteerde verbinding. Er is in totaal 20 kilometer kabel toegepast in het Randstad 380 kV-project. Dit betreft uiteindelijk 6 locaties: x

Kruising Nieuwe Waterweg (Maasvlakte-Westerlee)

x

Tussen Wateringen en Bleiswijk

x

3 stukken tussen Bleiswijk en Vijfhuizen

x

Kruising Noordzeekanaal (Vijfhuizen-Beverwijk)

Het gaat wat betreft de leveringszekerheid zeker niet alleen om de lengte van de kabel, maar ook om welke functie de betreffende verbinding heeft in het elektriciteitsnet en wat de benodigde transportcapaciteit is. Wereldwijd zijn er nog negen andere gevallen bekend waar langere stukken kabel op dit spanningsniveau zijn geïnstalleerd. De lengte varieert daarbij van 20 tot 51 kilometer. Het gaat daarbij echter om kabels met een veel lagere transportcapaciteit (tussen de 300 en 2.000 MVA, terwijl de kabels die we hier toegepast hebben een transportcapaciteit van 5.280 MVA hebben). Bij de pilot in de Randstad is uitgebreid onderzoek gedaan naar de effecten in het elektriciteitsnet (stabiliteit), de storingsgevoeligheid (beschikbaarheid) en onderhoudsaspecten. Op basis van dat onderzoek, uitgevoerd

TenneT TSO B.V. Bezoekadres Utrechtseweg 310, Arnhem Postadres Postbus 718, 6800 AS Arnhem Factuuradres Postbus 428, 6800 AK Arnhem Handelsregister Arnhem 09155985 Telefoon 0800 83 66 38 8 Fax 026 373 11 12 Internet www.tennet.eu

DATUM ONZE REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 5 februari 2024 003.059.20 1285975 2 van 4

in samenwerking met de technische universiteiten van Delft en Eindhoven, wordt geconcludeerd dat de risico’s op storingen in het net groot zijn. Wel is er ruimte om voorzichtig verdere stappen te zetten in het inpassen van 380 kV-kabel. Er is na een tussenrapportage in 2015 besloten dat de eerdere limiet van in totaal 20 km verkabelde connectie (met 2 circuits) opgetrokken kon worden tot 40 km. De bijkomende verkabeling zou dan wel geografisch gespreid moeten worden in het landelijke net. De komende jaren komen er dan ook een aantal korte stukken ondergrondse 380 kV-verbinding bij in het Nederlandse 380 kV-hoogspanningsnet. Die komen voort uit toezeggingen die in het verleden zijn gedaan of vanwege het ‘tenzij-principe’. Het gaat concreet om een korte verkabeling van de bestaande 380 kVverbinding ter hoogte van Krabbendijke. Twee circuits die dicht bij het dorp staan worden daar ondergronds gebracht, de overige 2 circuits in de nieuwe verbinding blijven bovengronds. En onder Natura-2000 gebied de Brabantse Wal wordt in de toekomst een stuk 380 kV-verbinding van de nieuwe Zuid-West 380 kV Oost verbinding ondergronds aangebracht, met name vanwege de milieueffecten op het Natura-2000 gebied. Ook na de studie rondom de pilot is gebleken dat er (te) grote risico’s kleven aan verkabeling voor de stabiliteit en betrouwbaarheid van het hoogspanningsnet.

Een verhoogde kans op uitval van verbindingen in ons hoofdnet en het moeten nemen van extra maatregelen om de netstabiliteit te waarborgen, brengt de leveringszekerheid in gevaar. In het licht van de energietransitie en vergaande elektrificatie, waarbij de beschikbaarheid van elektriciteit steeds belangrijker wordt, is dat niet wenselijk. De 380 kV-verbinding tussen Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen is een hoofdstructuur waarmee lokale ‘pockets’ (onder andere Zeeuws-Vlaanderen, de Bevelanden en Rilland) en industriegebieden (Kanaalzone, Sloegebied) gevoed worden. Gezien de opgave die voor ons ligt en de snelheid waarmee we ons landelijk hoogspanningsnet moeten uitbreiden, kunnen en willen we geen extra risico lopen. Dus leggen we 380 kV-verbindingen zoals deze, die cruciaal zijn voor de energievoorziening in Nederland en Europa, in principe bovengronds aan. Alleen in uitzonderlijke gevallen onderzoeken we of het gebruik van een kort stuk kabel verantwoord is. Ook in andere Europese landen worden deze hoogspanningsverbindingen bovengronds aangelegd en wordt er enkel een uitzondering gemaakt als daar een zwaarwegende reden voor is (knelpunten) en het technisch toelaatbaar is. Bij Hinkly Point in Engeland wordt bijvoorbeeld een nieuwe 400kV-verbinding gebouwd. Ook daarbij wordt een deel ondergronds aangelegd, vanwege de kruising van een natuurgebied.

Het gaat daar om 8,5 km van de in totaal 57 km lange verbinding. Is de afstand tussen 2 wintrack-pylonen even groot als de afstand tussen 2 vakwerkmasten? Of staan vakwerkmasten verder uit elkaar? Vakwerkmasten staan verder uit elkaar dan wintrackmasten. Dat komt omdat de traversen (‘de armen’) van een vakwerkmast breder zijn dan bij een wintrackmast en er tussen de masten voldoende ruimte moet zijn om veilig onderhoud en inspecties uit te kunnen voeren. Momenteel houden we een afstand (hart op hart) aan van 48 meter tussen het nieuwste type vakwerkmasten (Moldau). De hart op hart afstand tussen 2 wintrack pylonen van het type W6 (dat zijn dezelfde masten als die al tussen Borssele en Willem-Annapolder staan, met 4 circuits van 380 kV) is 22 meter.

DATUM ONZE REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 5 februari 2024 003.059.20 1285975 3 van 4

Kun je het tracé niet uitvoeren in gelijkstroom? Net zoals bij de windparken op zee. Daar kun je wel kabels van tientallen kilometers lang ondergronds leggen. In theorie is dit mogelijk, maar dit is niet kansrijk en wenselijk. Om wisselstroom om te zetten naar gelijkstroom (en andersom) is een converterstation nodig. Dat is eigenlijk een enorme omvormer, zoals bij een installatie met zonnepanelen thuis. Zo'n station heeft een oppervlakte van ongeveer 5,5 ha en installaties van circa 20 meter hoog. Op een converterstation staan transformatoren, mogelijk filters en een kleine schakeltuin. Een gelijkstroomverbinding met kabel heeft een transportcapaciteit van 2.000 MW. De nu bedachte wisselstroomverbinding heeft vier circuits van elk 2.635 MVA, in totaal dus 10.540 MVA. Om een vergelijkbare transportcapaciteit met gelijkstroom te krijgen zijn dus vijf gelijkstroomkabel-verbindingen nodig. Per verbinding is aan de noord- en zuidkant van de Westerschelde een converterstation nodig. Dit betekent dat er 10 grote converterstations zouden moeten worden gebouwd. We krijgen ook vaak de vraag of er niet direct vanaf een windpark een gelijkstroomkabel naar ZeeuwsVlaanderen kan worden aangelegd, die voor de benodigde elektriciteit zorgt. Technisch kan dat, maar dan nog moet de stroom van de windparken altijd via het landelijke hoogspanningsnet getransporteerd worden.

Zeeuws-Vlaanderen heeft op dit moment geen aansluiting op het landelijke 380 kV-hoogspanningsnet. Dit zou er in de praktijk voor zorgen dat je op een winderige dag een eventueel overschot aan elektriciteit (als er meer opwek dan verbruik is) niet af kan voeren. Het net raakt in zo'n geval overbelast. Andersom kan ook het geval zijn: als het windstil is zal er te weinig opwek zijn, waardoor de aangesloten industriële bedrijven te weinig elektriciteit krijgen. Door een aansluiting te maken met het landelijke 380 kV elektriciteitsnet kan vraag en aanbod altijd in balans worden gehouden. Er zijn veel zorgen over het geluid van de nieuwe converterstations en het nieuwe hoogspanningsstation dat in het Sloegebied komt. Vinden er vooraf geluidstudies plaats en zijn de resultaten daarvan al te delen? Voor de converterstations van IJmuiden Ver Alpha en Nederwiek 1 zijn reeds akoestische studies uitgevoerd. Die zijn onderdeel van de eerder ingediende en gepubliceerde stukken. x

De akoestische studie voor het converterstation van IJmuiden Ver Alpha is te vinden in bijlage 6 bij de Melding Activiteitenbesluit voor IJmuiden Ver Alpha.

x

De geluidstudie voor het converterstation van Nederwiek 1 is te vinden in bijlage 5 van de Melding Activiteitenbesluit voor Nederwiek 1.

Daarnaast komt er een akoestisch onderzoek met een nulmeting naar de huidige situatie rond het reeds bestaande hoogspanningsstation Borssele. Dat onderzoek is in voorbereiding. Er wordt op dit moment een voorstel voor de meetpunten gemaakt. Dat wordt besproken met de dorpsraden en ook o.a. de RUD. Die meetpunten blijven permanent hangen. Doel is om te kijken of de berekende waarden voor het huidige hoogspanningsstation Borssele niet overschreden worden. Als dat wel het geval is, worden er geluidsbeperkende maatregelen genomen op het bestaande hoogspanningsstation Borssele.

DATUM ONZE REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 5 februari 2024 003.059.20 1285975 4 van 4

Voor het nieuw te bouwen Hoogspanningsstation omgeving Sloegebied wordt later een geluidstudie opgesteld, zodra het voorkeursalternatief bekend is. Dat is nodig voor de vergunningaanvraag. Daarbij wordt al rekening gehouden met de komst van transformatoren in de toekomst. Tenslotte wordt er voor het nieuwe Hoogspanningsstation omgeving Sloegebied en de twee geplande converterstations een meetprogramma opgesteld waarbij achteraf weer getoetst wordt of de berekeningen in de praktijk kloppen. Tot slot De energietransitie vraagt om een grote verbouwing van Nederland. Dat is ook merkbaar in uw gemeente, waar veel projecten bij elkaar komen. Wij beseffen dat het belangrijk is dat er een gezonde balans blijft tussen de lasten en lusten van de verschillende ontwikkelingen. Daarbij moeten we ook rekening houden met de technische uitgangspunten en mogelijkheden en vigerende wet- en regelgeving. We blijven daarover graag met u in dialoog. Alleen gezamenlijk kunnen we deze transitie mogelijk maken en knelpunten en uitdagingen het hoofd bieden. Wij hopen u met deze brief voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. Mocht u nog aanvullende vragen hebben, neem dan vooral contact op. Met vriendelijke groet, TenneT TSO B.V.

TenneT TSO B.V.

Ineke Vink Omgevingsmanager

Vincent Hassfeld Head Large Projects Netherlands - Area West