16. Voorstel water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele

Zaaknummer: Z26.042357

Raadsvoorstel

*Z03B4228165*

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

16 12 februari 2026 Wethouder Witkam

Onderwerp

Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor. VOORSTEL Wij stellen u voor om in te stemmen met het ‘Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele’.

RAADSVOORSTEL

AANLEIDING EN DOEL In uw vergadering van 7 november 2019 heeft u ingestemd met het ‘gemeentelijk rioleringsplan voor de periode 2019-2023’ (GRP5). Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht geworden. Het opstellen van een verplicht gemeentelijk rioleringsplan (GRP) verviel hiermee. In plaats daarvan kwam het facultatieve Water- en rioleringsprogramma (WRP). Op grond van de ‘Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater’ wordt het echter op korte termijn – vermoedelijk januari 2027 - weer als een verplichting ingesteld. Met dit WRP voldoen we dan aan die verplichting. Het WRP behandelt beleidskeuzes over afvalwater, hemelwater, grondwater en andere waterzaken. Het maakt deel uit van het Omgevingsplan Borsele en werkt de hoofdlijnen van de Omgevingsvisie verder uit. Het WRP in het kort: - Het heeft een werkperiode van vijf jaar: van 2026 tot en met 2030. - We evalueren de uitgevoerde werken uit het GRP5. - We brengen de planning en kostenraming voor de periode 2026-2030 in kaart. - We beschrijven de financiële gevolgen voor de rioolheffing. ARGUMENTEN Het WRP bevat beleids- en uitvoertingskeuzes die we hieronder samenvatten aan de hand van keuzes en argumenten. Voor de detailinformatie wordt verwezen naar het bijgevoegde WRP.

Zorgplicht afval-, regen- en grondwater Op grond van artikel 2.16 lid 1 van de Omgevingswet hebben we als gemeente de zorgtaak voor de inzameling van afvalwater én de zorgtaak voor regen- en grondwater. De zorgtaak is een Pagina 1 van 7

inspanningsverplichting, geen resultaatverplichting. Door de klimaatverandering en extreme weersomstandigheden is wateroverlast soms niet te voorkomen. De gemeente is dan niet verantwoordelijk voor de gevolgen van wateroverlast. Van de inwoners wordt ook een inspanning gevraagd om regenwater op eigen terrein vast te houden, te bergen en te hergebruiken. Als dat niet lukt, mag dit water aan de gemeente worden aangeboden. Missie WRP Wij zorgen voor een duurzaam en goed onderhouden riool- en watersysteem dat de volksgezondheid beschermt, tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Ook regen- en grondwaterbeheer horen bij deze taak. Visie WRP We willen een toekomstbestendig, veilig en gezond water- en rioleringssysteem, waarbij inwoners ook een verantwoordelijkheid dragen voor hun (afval)water. Neerslag moet zoveel mogelijk op eigen terrein worden vastgehouden en hergebruikt. Pas daarna mag water worden afgevoerd naar een afwateringsmiddel van de gemeente.

RAADSVOORSTEL

Doelen WRP (2026-2030) Het WRP richt zich op het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte en intensieve samenwerking binnen de afvalwaterketen, samen met de ‘Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland +’ (hierna: SAZ+). De vier hoofddoelen zijn: - Efficiënte inzameling en transport van afvalwater zonder overlast of schade. - Schoon oppervlaktewater, grondwater en waterbodem. - Klimaatbestendige openbare ruimte. - Behoud van zoetwater en minder waterverbruik. Inwoners en bedrijven worden meer betrokken en krijgen meer eigen verantwoordelijkheid. Huishoudelijke afvalwaterlozers In het buitengebied worden geen nieuwe rioleringen aangelegd. De kosten voor nieuwe riolering staan niet in verhouding tot de milieuwinst. Uit doelmatigheidsoogpunt is zuiveren van afvalwater op eigen terrein dan beter. We gaan uit van een ‘smalle zorgplicht’ waarbij inwoners in het buitengebied - als ze niet aangesloten zijn op de riolering - zelf verantwoordelijk zijn voor hun afvalwater en lozing van hun water op oppervlaktewater en/of in de bodem. De Europese wetgeving geeft aan dat de huishoudelijk afvalwaterlozers vóór 2027 minimaal een Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA) moeten hebben, bijvoorbeeld een verbeterde septic tank. Het waterschap voert dit beleid uit en schrijft mensen aan.

Afkoppelen neerslag en rioolvreemd water Eind 2025 is 34% van de verharding van de gemengde riolering afgekoppeld. Bij afkoppelen worden afvalstromen gescheiden. Er komt minder water op de rioolwaterzuivering. Hierdoor wordt de kans op wateroverlast en verdroging kleiner. Het regenwater blijft in het gebied. Ook het waterschap heeft veel profijt van scheiding van de afvalwaterstromen omdat de zuivering dan beter werkt. De komende planperiode gaan we uit van een afkoppelpercentage van 0,5% per jaar. Pagina 2 van 7

Rioolvreemd water Rioolvreemd water is regen- en grondwater dat onbedoeld in het riool komt, bijvoorbeeld door terugstroom van polderwater. Dit zorgt voor minder goede afvoer. Ook werkt het afvalwatersysteem dan minder efficiënt. Samen met het waterschap zoeken we oplossingen, zoals het verruimen van oppervlaktewater en het verhogen van overstortdrempels. In onze gemeente is het aandeel rioolvreemd water minder dan 10%. Verbetering kan plaatsvinden doordat het waterschap sloten bij de Wolphaartsweg (Borssele), Schuitweg (’s-Gravenpolder) en Coudorpseweg verruimt. Vervanging en renoveren van rioleringen In Borsele ligt 170 kilometer vrijvervalriolering met een vervangingswaarde van € 80 miljoen. Groot onderhoud vindt plaats op basis van kwaliteit en integrale afstemming in de openbare ruimte. Als de riolering aan het eind van haar levensduur is, gaat de voorkeur uit naar renovatie door een speciale polyster ‘kous’ van binnen in de buis te plaatsen. Die kous zorgt ervoor dat de buis weer sterk en dicht wordt: het zogeheten ‘relinen’. Als dit niet mogelijk is wordt de riolering vervangen. ‘Relining’ geeft minder overlast, is goedkoper en duurzamer maar is minder voor de hand liggend als een wijk opnieuw ingericht wordt.

RAADSVOORSTEL

Reiniging en inspectie van de rioleringen Bij het onderhoud worden gebreken zoals zandinloop, wortelingroei, foute aansluitingen en obstakels geconstateerd. Schade, overlast en onnodige waterverontreiniging kan door regelmatig onderhoud voorkomen worden. De gemeentelijke hoofdrioleringen worden één keer in de zeven jaar gereinigd en gemiddeld één keer in de veertien jaar geïnspecteerd. Drukriolering wordt één keer in de twee jaar geïnspecteerd. Overlast en schade, klimaat en inrichting openbare ruimte Door klimaatverandering nemen hevige buien in intensiteit en frequentie toe met ongeveer 7% meer neerslag per graad opwarming. Om wateroverlast te beperken onderzochten we in 2015 door middel van een quickscan de rioleringsknelpunten. Traditionele oplossingen zoals grotere buizen zijn bij een veranderend klimaat vaak onvoldoende. Daarom kiezen we voor robuustere maatregelen zoals het afvoeren van water via wegen naar tijdelijke waterbergingen in openbaar groen en meer gebruik van open verharding. Bij open of waterdoorlatend bestrating zal regenwater meer in de bodem zakken. Ook is het belangrijk om water op het eigen terrein vast te houden, bijvoorbeeld met regentonnen en verlagingen in tuinen. Goede ontluchting van huisriolering, ontlastputjes en dorpelhoogtes die ruim boven straatniveau liggen, helpen ook overlast in de woning te voorkomen.

Voorlichting aan inwoners over waterbeheer en groene tuinen draagt bij aan minder water op straat. Acties zoals ‘Tegel eruit, planten erin’ helpen bij de bewustwording. Vooral hittestress in de dorpen is een gevaar voor de volksgezondheid. Door meer groen en minder verharding kan dit voorkomen worden. De energietransitie, sanering van asbestcementleidingen en aanleg van glasvezel kabels vragen een goede afstemming met nutsbedrijven. Dit om kosten te besparen, de kwaliteit te borgen en Pagina 3 van 7

vertraging in de uitvoer van werken te voorkomen. Een tekort aan menskracht is in veel gevallen een knelpunt. Waterberging, nieuwbouw en zoetwater Om wateroverlast en verdroging te voorkomen wordt in uitbreidingen ongeveer 6% waterberging aangelegd. Hierdoor kan een regenbui van 75 millimeter worden opgevangen zonder dat dit in landelijk gebied tot problemen leidt. Ook door openverharding te gebruiken kunnen we meer water in de grond vasthouden. Oplossingen zijn vaak maatwerk in de openbare ruimte zoals verlagen van wegprofielen. Zoetwaterbeschikbaarheid is voor de landbouw steeds belangrijker. De meeste winst is te behalen door water vast te houden in de bodem door een hoger polderpeil met peil gestuurde drainage.

RAADSVOORSTEL

Grondwater Aangezien er geen structurele grondwaterproblemen zijn, wordt in onze gemeente nog geen meetnet voor grondwater aangelegd. De aanleg van een meetnet voor grondwater is duur en arbeidsintensief. Toekomstige monitoring wordt niet uitgesloten als er door verdroging of grondwateronttrekkingen (meer) schade aan woningen of natuur ontstaat. Het waterschap is als vergunningverstrekker bij grondwateronttrekkingen verantwoordelijk voor het toezicht hierop. De onttrekking heeft effect op de grondwaterstand en de fundering van woningen. Inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor grondwater op eigen terrein. Kwaliteit oppervlaktewater en hergebruik van effluent De vervuiling moet vooral bij de bron worden aangepakt. Voorlichting helpt hierbij. Grote vervuilers zoals industrie, landbouw, verkeer en rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) moeten om de waterkwaliteit te verbeteren ook maatregelen nemen om aan de normen voor een goede waterkwaliteit uit de KRW te kunnen voldoen. Het gebruik van effluent (gezuiverd afvalwater) van de rioolwaterzuivering wordt afgeraden omdat dit water nog ziekteverwekkers, medicijnresten en PFAS kan bevatten. Pas na aanleg van de vierde trapzuivering is het gezondheidsrisico acceptabel. Volgens de EU-verordening wordt het afgeraden om het effluent nu al te gebruiken zonder de vierde trapzuivering toe te passen.

Daarom vragen we het waterschap om het water verder te zuiveren, zodat het hergebruik veiliger wordt. Vervuiling door overstorten Riooloverstorten zijn een kleine vervuilingsbron ten opzichte van de andere bronnen. Minder dan 2% van de verontreiniging komt van de riooloverstorten. Bijlage 5.1 geeft een overzicht van de overstorten en het aantal vervuilingseenheden. Aangezien dit een kleine vervuilingsbron is, hoeven er geen overstorten gesaneerd te worden. Nieuwe overstorten worden minimaal 50 meter van de bebouwing aangelegd. Foute rioolaansluitingen Foute rioolaansluitingen bij gescheiden riolering moeten voorkomen worden. Een enkele foute aansluiting geeft meer vervuiling van oppervlaktewater dan een riooloverstort van de gemengde riolering. Controle op foute aansluitingen is daarom belangrijk. Vervuiling met fosfaten, stikstof, E. colibacteriën, medicijnresten en PFAS worden hierdoor voorkomen. Pagina 4 van 7

Kaderrichtlijn Water en herziene Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (ERSA) Voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) moet uiterlijk in 2027 een goede waterkwaliteit bereikt worden. Nu is al bekend dat de doelstellingen uit de KRW niet gehaald gaan worden. De verantwoording voor het realiseren van deze doelstelling ligt hoofdzakelijk bij het waterschap. Er is nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn van het niet bereiken van deze doelstellingen. Het kan gevolgen hebben voor bouwactiviteiten. De ERSA zorgt voor aanpassing van de Nederlandse regels. Onze regels moeten meer op een lijn komen met de Europese richtlijn. De ERSA geeft ook meer meetverplichtingen. Rapportage hierover kost meer tijd. Medicijnresten De meeste medicijnresten komen via urine in de riolering. Deze afvalstroom is niet te voorkomen. Verwijderen of afbreken van deze stoffen, via een vierde trap zuivering, is duur. Het waterschap voert de vierde trapzuivering de komende jaren nog niet in omdat het nog geen verplichting op basis van de ERSA is. De Zeeuwse Reinigingsdienst heeft beleid ontwikkeld voor verbeteren van de inzameling van medicijnresten via apotheken en winkels. Voorlichting is belangrijk. De ERSA zorgt voor een grotere product verantwoordelijkheid bij producenten waarbij slecht afbreekbare en toxische medicijnen zwaarder belast worden.

Zoetwater en drinkwater Het doel is om het drinkwaterverbruik in 2035 met 20% te verminderen. Voorlichting is belangrijk. Om tekorten in Zeeland te voorkomen, moeten keuzes worden gemaakt, vooral omdat recreatie, energie en datacentra op warme dagen veel water vragen. Om problemen te voorkomen gaat Evides de opslag en distributiecapaciteit uitbreiden.

RAADSVOORSTEL

Onderzoek heeft uitgewezen dat de ‘Belasting op Leidingwater’(BOL) niet helpt bij de waterbesparing. Een andere prijsopzet, waarbij vaste kosten meer in de variabele prijs komen, maakt de kosten eerlijker en ontziet kleine gebruikers. Voor kleingebruikers is de ‘all-in’ m³-prijs veel hoger dan bij grootgebruikers (zie bijlage 9.1). De gemeente kan als aandeelhouder van Evides hier invloed op uitoefenen. Formatie voor de invulling van de gemeentelijke zorgtaak water In uw vergadering van 15 januari 2026 heeft u ingestemd met de 1e begrotingswijziging 2026. Daarbij informeerden wij u over de pensionering van de senior beleidsmedewerker riolering. Om het werk goed over te dragen, huren we daarom tijdelijk extra uren in en zorgen we voor dubbele bezetting in 2026. Voor de voortzetting van de taken op het gebied van water en riolering zoals opgenomen in het voorliggende WRP is formatie-uitbreiding noodzakelijk van 2,9 naar 3,7 fte met ingang van 2027. Hiermee volgen we de landelijke norm. De extra formatie is nodig vanwege klimaatadaptatie, extra inspanningen op het gebied van vervanging van riolering, plannen voor woninguitbreiding en de nieuwe regelgeving vanuit ERSA. Zonder deze uitbreiding kan (ook) het ‘Uitvoeringsprogramma wegen, groen, rioleringen en sportvelden’ op het gebied van rioleringen niet volledig worden uitgevoerd.

Dit heeft ook gevolgen voor de uitvoering van werkzaamheden op het gebied van wegen en groen, omdat deze vaak volgen op de rioleringswerkzaamheden. De formatie-uitbreiding van 0,8 fte nemen we

Pagina 5 van 7

op in de ‘Strategische Personeelsplanning 2027-2030’, die we samen met de kadernota 20272030 aanbieden. Wijze van rioolheffing De huidige wijze van rioolheffing op basis van waterverbruik en WOZ-waarde kan volgens de werkgroep Riool en waterzorgheffing van Sabewa leiden tot juridische conflicten. Daarom wordt geadviseerd om de rioolheffing in een aparte werkgroep nader te onderzoeken. Een minder WOZ-afhankelijke heffing wordt geadviseerd. Nu betaalt een belastingplichtige in Heinkenszand vanwege de hogere WOZ-waarde meer rioolbelasting dan in Ellewoutsdijk. Dit is niet goed uit te leggen. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Het WRP in het Omgevingsplan is nu facultatief maar wordt waarschijnlijk verplicht volgens de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Het plan geeft aan wie verantwoordelijk is voor riolering en grondwater op gemeentelijk en particulier terrein. Onze gemeente hanteert de ‘smalle zorgplicht’: inwoners zonder rioolaansluiting zijn zelf verantwoordelijk voor hun afvalwater. Met vaststelling en publicatie van het WRP op overheid.nl is het gemeentelijk beleid helder en juridisch beter onderbouwd.

RAADSVOORSTEL

FINANCIËN De jaarlijkse kosten in de periode 2026-2030 bedragen gemiddeld € 2.283.000. Vooral de kosten voor reguliere onderhoud zijn gestegen ten opzichte van de voorgaande periode. In bijlage 10.1 (van het bijlagenboek 16.2) is een kostenoverzicht aangegeven op basis van prijspeil 2024. De stijging van de kosten wordt gedekt uit een verhoging van de rioolheffing. De rioolheffing in 2026 is gemiddeld ongeveer € 200. Deze zal de komende jaren licht stijgen op basis van de stijgende kosten. Onze heffing is lager dan in de meeste andere Zeeuwse gemeenten. De hogere kosten en opbrengsten zullen we verwerken in de kadernota 2027-2030. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE In bijlage 6.7 staat de planning van de belangrijkste verbeteringsmaatregelen. Jaarlijks wordt de raad door het ‘Uitvoeringsprogramma wegen, groen, rioleringen en sportvelden’ op de hoogte gehouden van de voortgang van alle werken in de openbare ruimte. PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE Participatie Na de vaststelling van het WRP kunnen we bij verdere uitwerking inwonersparticipatie inzetten. Inwoners of scholen kunnen bijvoorbeeld de ecologische toestand van een sloot of vijver onderzoeken. Daarna kan samen gekeken worden welke maatregelen we kunnen nemen om de (leef)omgeving te verbeteren. Communicatie Na de door uw raad van de WRP publiceren we deze op ‘mijnoverheid.nl’ en op onze gemeentelijke website.

Pagina 6 van 7

Via de ‘Borselse Bode’ geven we onze inwoners tips over riolering en water zoals tuinaanpassingen tegen droogte en overlast. Ook verwijzen we naar websites zoals www.waterlabel.net en www.operatiesteenbreek.nl. BESLUIT De raad besluit in te stemmen met het ‘Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele’. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) Bij dit advies hoort/horen de volgende bijlage(n): Documentnr. Join Naam van de bijlage D26.685466 Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele D26.686076 Bijlagenboek met onder meer: - 5.1 Gegevens overstorten. - 6.7 vervanging en verbetering vrijvervalriolering. - 9.1 Waterprijs en vast recht. - 10.1 en 10.2 kosten WRP.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele,

RAADSVOORSTEL

G.M. Dijksterhuis, burgemeester

J.M. Jansen, secretaris

Pagina 7 van 7