16.19 Accountantsverslag 2020 - Gemeente Borsele
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Borsele Boekjaar 2020 Concept
1
Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Borsele Postbus 1 4451 KB Borsele Goes, 29 juni 2021
Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2020 van de gemeente Borsele te controleren. Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2020 naar voren zijn gekomen. Het accountantsverslag is uitsluitend opgesteld voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders. Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht.
Vanwege de Corona-maatregelen hebben wij het afgelopen jaar de controles en werkzaamheden bijna volledig digitaal uitgevoerd. Hierdoor gingen afstemmingen over bevindingen en het proces anders dan gebruikelijk. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
Bij de jaarrekening over boekjaar 2020 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. De bevindingen in dit verslag doen dan ook geen afbreuk aan ons oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening. Wij hebben het accountantsverslag toegelicht en besproken met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.
drs. M.A. de Munck RA Partner
2
Inhoudsopgave
1. Bestuurlijke samenvatting
4
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
8
3. Financiële positie
20
4. Bevindingen interne beheersing
24
5. Overige onderwerpen
27
Bijlagen
31
3
Bestuurlijke Samenvatting Concept
1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden
5
1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid verstrekt.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2020.
Covid-19 heeft in verschillende opzichten effect gehad op de gemeente. De impact van Covid-19 op de gemeente en op de jaarrekeningcontrole wordt in hoofdstuk 2.2 beschreven.
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen geconstateerd ten aanzien van financiële rechtmatigheid en getrouwheid die wij op basis van de rapporteringstolerantie aan u rapporteren.
Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole voor € 121.000 aan onzekerheden geconstateerd die wij op basis van de rapporteringstolerantie aan u rapporteren. Ten aanzien van getrouwheid onderkennen we een onzekerheid van € 121.000. Deze onzekerheden zien toe op de nog te ontvangen leges omgevingsvergunningen. 6
1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.
Inzake de kosten van het sociaal domein hebben wij geen bevindingen geconstateerd.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 in overeenstemming zijn met de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Borsele voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
7
Uitkomsten jaarrekeningcontrole Concept
2.1 Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording en de paragrafen) - De jaarrekening - Bijlagen Met de opdrachtbevestiging d.d. 11 september 2019 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Tijdens de uitvoering van de controleplanning zijn er, naast de corona gerelateerde steunpakketten, de Tozo-regeling en een aantal nieuwe SiSa-regelingen, geen belangrijke wijzigingen geweest in de reikwijdte van de controle. Als gevolg van corona hebben er ten opzichte van het afgelopen jaar wel extra controlewerkzaamheden plaatsgevonden. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 657.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Toleranties
Grondslag
Goedkeuringstolerantie fouten
1% lasten inclusief toevoegingen reserves € 657.000
Controleprotocol gemeenteraad
Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2020 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.
Bedrag
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves € 1.971.000 Rapporteringstolerantie
Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: − Waardering van de grondexploitaties. − Rechtmatigheid van lasten in het kader van de Europese aanbestedingsregelgeving − Nauwkeurigheid en rechtmatigheid van uitkeringen vanuit de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). − De verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT). − Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie.
€ 50.000
Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.
9
2.2 Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de Corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in deze afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • de uitvoering en de controle van de Tozo regelingen; • het besluit om verstrekte subsidies in beginsel niet terug te vorderen, ook wanneer prestatieafspraken niet of gedeeltelijk gerealiseerd zijn; • het verstrekken van aanvullende steunmaatregelen aan culturele instellingen; • het toelichten van de corona-impact in het jaarverslag en in de jaarrekening. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft meerdere maatregelen getroffen om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) is één van die maatregelen om specifiek zelfstandige ondernemers, waaronder ZZP’ers, financieel te ondersteunen. De uitvoering van de Tozo is decentraal door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij de gemeente neergelegd. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2020 € 5,1 miljoen ontvangen in het kader van de Tozo.
De gemeente heeft de uitvoering van de Tozo gemandateerd aan GR de Bevelanden. Er zijn in 2020 347 aanvragen behandeld en uiteindelijk is een bedrag van € 1,3 miljoen verstrekt aan zelfstandigen.
Uit de deelverantwoording sociaal domein van GR de Bevelanden waarin de Tozo is verantwoord en de daarbij horende controleverklaring blijken geen bevindingen in het kader van getrouwheid en/of rechtmatigheid van de Tozo. In het kader van onze verantwoordelijkheid hebben wij een review uitgevoerd op de werkzaamheden van de controlerend accountant van GR de Bevelanden. Uit onze review komen geen bevindingen naar voren welke wij aan u zouden moeten rapporteren. Verstrekte subsidies De gemeente heeft in 2021 een analyse gemaakt van de verstrekte subsidies, waarbij gecontroleerd is of de activiteiten zoals beschreven in de beschikking zijn uitgevoerd. Uit deze analyse is gebleken dat subsidies over 2020 rechtmatig zijn en dat activiteiten overwegend zijn uitgevoerd. Om die reden heeft geen terugvordering van subsidiegelden plaatsgevonden. Op basis hiervan concluderen wij dat de subsidielasten in boekjaar 2020 getrouw en rechtmatig zijn.
De Tozo is onder grote tijdsdruk door het Rijk opengesteld en door uw gemeente met grote inspanning in uitvoering gebracht. Met name bij Tozo 1 is, gezien de grote tijdsdruk, sprake geweest van beperktere controle-eisen op de aanvraag dan voor andere regelingen binnen de bestaande wetten, waaronder de Participatiewet (hierna: PW). De vereisten voor de Tozo regelingen in het kader van de jaarrekeningcontrole en de SISA-verantwoording zijn tevens relatief laat bekend geworden. Een voorbeeld hiervan is de nota verwachtingen accountantscontrole. Hierdoor heeft GR de Bevelanden in een kort tijdsbestek veel werkzaamheden moeten verrichten om te voldoen aan de eisen zodat de gemeente Borsele deze in haar jaarrekening kan verantwoorden. 10
2.3 Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de grote mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.
Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Borsele gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat:
Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen)
Parameter
2020
2019
2018
Kostenstijging
1
2019
Opbrengstenstijging
0
2020
Rekenrente
Disconteringsvoet
n.v.t.
n.v.t.
Programmering
Verkoopprijzen
10-jaarstermijn
3
2017
2
-1
Bruto boekwaarde
Verliesvoorziening
Netto boekwaarde
Legenda status: = evenwichtig = optimistisch = voorzichtig = controleverschil
-2
Ten opzichte van 31 december 2019 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 0,76 miljoen. De afname van de boekwaarde per 31 december 2020 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)
2020
2019
Boekwaarde per 1 januari
(575)
(115)
Investeringen
605
499
(1.809)
(1.852)
Tussentijdse winstneming
533
707
Mutatie verliesvoorziening
(85)
186
(1.331)
(575)
Grondverkopen
Boekwaarde per 31 december
Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 2% (2019: 2%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.
11
2.3 Waardering van de grondexploitaties Opbrengstenstijging Het college rekent met de volgende opbrengstenstijgingen voor de volgende categorieën: Jaar
Woningen
Bedrijven
2021
0%
0%
2022
0%
0%
2023 – 2026
0%
0%
Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,24% (2019: 2,24%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Borsele. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Programmering / 10-jaarstermijn Bij het opstellen van de hernieuwde exploitatieberekeningen heeft de gemeente de fasering van de verschillende projecten opnieuw ingeschat en verwerkt in de exploitatieberekeningen. Voor een drietal projecten namelijk Stadshoek, De Blikken II en Plataanweg) wordt de 10-jaarstermijn overschreden. Ten aanzien van het complex Plataanweg constateren wij dat de gemeente voorzichtige uitgangspunten inneemt als het gaat om de fasering van te verkopen kavels. Wij kunnen instemmen met de ingeschatte fasering van verkopen voor deze complexen.
Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2020 hebben verkopen voor bedrijven plaatsgevonden, waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Controlebevindingen Vanuit onze controle zijn de volgende controlebevindingen geconstateerd, welke zijn gecorrigeerd in de jaarrekening 2020: 1. De beheerkosten, zoals opgenomen in de exploitatierekeningen, worden berekend door middel van een omslagpercentage. Dit percentage is gestegen van 9% in 2019 naar 10% in 2020. In de berekening 2019 (en 2018) werden de beheerskosten berekend over de som van de opbrengsten in het betreffende jaar en de kosten voor bouw- en woonrijpmaken. In de eerste versie van de exploitatieberekeningen werden de beheerskosten berekend over enkel de opbrengsten in enig jaar en niet de som van de opbrengsten en bouw- en woonrijpmaken. Bij onze controle hebben wij geconstateerd dat dit een gevolg is van een rekenkundige fout. Als gevolg van deze rekenkundige onjuistheid is de primaire winstneming € 381.000 te hoog verantwoord. Dit is gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening. 2. In de concept berekening van het complex Plataanweg was een additionele verliesvoorziening opgenomen van € 512.000 als gevolg van extra te maken kosten. De extra kosten die in de prognose zijn ingerekend, zijn nodig om een aantal extra kavels te kunnen verkopen.
De gemeente heeft in eerste instantie wel de extra kosten meegenomen maar niet de extra opbrengsten voor zover deze binnen de 10 jaars-periode vallen. Naar aanleiding van deze controlebevinding heeft de gemeente op basis hiervan een nieuwe inschatting gemaakt welke resulteert in een vermindering van de verliesvoorziening met € 316.000. Dit is gecorrigeerd in de jaarrekening 2020, waardoor de additionele verliesvoorziening nog € 196.000 bedraagt.
12
2.4 Sociaal domein (excl. Tozo) Algemeen De gemeente Borsele voert diverse regelingen uit in het sociaal domein, waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
GR De Bevelanden
Mandatering
Werkelijke lasten op basis van de deelverantwoording
Werkdeel (WSW)
De Betho
Delegatie
Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening
GGD Zeeland
Delegatie
Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar
WMO
SWVO
Delegatie
Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar
PGB’s
Sociale verzekeringsbank
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Onderdeel
Jeugdwet
In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2017 kan als volgt worden weergegeven:
Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij is het bestuur van de Inkooporganisatie door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen. Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Borsele. Sinds boekjaar 2020 is er sprake van een nieuwe bekostigingssystematiek, waarbij de bijdrage in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2020. Voorheen werd op basis van de werkelijke lasten uit de jaarrekening van de Inkooporganisatie afgerekend. Door deze wijziging is de gemeente Borsele voor haar eigen jaarrekening niet meer afhankelijk van de jaarrekening van de GGD Zeeland. Eventuele meevallers of tegenvallers ten aanzien van de lasten jeugdzorg bij de GGD Zeeland in het boekjaar 2020 worden in 2021 via een hogere bijdrage verrekend.
Vanuit de gemeente Borsele bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan de Inkooporganisatie conform de afspraken hieromtrent is verwerkt.
Grafiek ontwikkeling lasten sociaal domein (x € 1 miljoen) 7 6 5 4 3 2 1 0
2017 2018 2019 2020
Uitkeringen
WSW
Jeugdwet
WMO
Daarnaast controleren we of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2020 op te vangen. Een eventuele negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een bijstortingsverplichting vanuit de Zeeuwse gemeenten. Op basis van de beschikbare informatie concluderen wij dat de reserves van de GGD Zeeland per 31-12-2020 negatief zijn. Het aandeel van de gemeente Borsele in dit negatieve reserve is echter kleiner dan onze rapporteringstolerantie waardoor hiervoor geen voorziening is gevormd. Wij kunnen ons met dit uitgangspunt verenigen.
PGB 13
2.4 Sociaal domein (excl. Tozo) De negatieve reserves zijn het gevolg van een tekort in de jaarrekening van € 6,2 miljoen op het onderdeel Jeugdhulp. Dit bedrag zal in 2021 met de Zeeuwse gemeenten verrekend gaan worden. Wij adviseren u in overleg te treden met de GGD Zeeland zodat verschillen tussen de jaarrekening en de gewijzigde begroting verminderd worden zodat fluctuaties in de kosten van de Jeugdzorg in de jaarrekening van de gemeente Borsele verminderd kunnen worden. Het bestuur van de Inkooporganisatie is door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. Eventuele onrechtmatige bestedingen wegen hierdoor niet mee in het accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente Borsele maar worden meegewogen door de accountant van de Inkooporganisatie. Wel adviseren wij het college de uitkomsten van deze controle nader te analyseren. Hierbij adviseren wij u als deelnemer en toezichthouder van de GGD Zeeland passende maatregelen te treffen om de hieraan ten grondslag liggende problemen in de toekomst op te lossen.
PGB’s Ten aanzien van de PGB’s voor jeugdzorg en Wmo geldt dat de gemeente Borsele de PGB’s toekent. De sociale verzekeringsbank (SVB) treedt op als serviceorganisatie voor uw gemeente voor de behandeling en verwerking van deze PGB’s. De controleverklaring van de SVB is op 12 maart 2021 verstrekt. Evenals voorgaand jaar heeft de accountant van de SVB geen goedkeurend oordeel verstrekt. De controleverklaring van de SVB geeft ook in 2020 onvoldoende zekerheid over de getrouwe en rechtmatige aanwending van de PGB-lasten van uw gemeente. De gemeente Borsele heeft zelfstandig een steekproef uitgevoerd op de prestatielevering van de PGB’s. Wij hebben dan ook geen onzekerheid meegenomen ten aanzien van de prestatielevering PGB.
Wmo Voor de Wmo taken van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (hierna SWVO). Hierbij is hetzelfde principe van toepassing als bij de Inkooporganisatie. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij SWVO komen te liggen. Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Borsele. Vanuit de gemeente Borsele gezien controleren wij “slechts” dat uw bijdrage aan SWVO conform de afspraken hieromtrent zijn verwerkt. Daarnaast controleren we of de reserves van SWVO in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2020 op te vangen. Wij constateren dat dit het geval is. Eventuele onrechtmatige bestedingen wegen hierdoor niet mee in het accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente Borsele, maar worden meegewogen door de accountant van SWVO.
14
2.5 Overige bevindingen Omgevingsvergunningen De gemeente Borsele heeft een vordering inzake omgevingsvergunningen opgenomen van € 121.000. De vordering heeft betrekking op een nog niet opgelegde legesfactuur voor een verstrekte omgevingsvergunning aangezien de gemeente nog in overleg is over de exacte hoogte van de bouwkosten. De hoogte van het legesbedrag is berekend op basis van een vertrouwelijk ingezien bouwkostencalculatie van de aanvrager. Aangezien de gemeente deze calculatie niet in haar bezit is kunnen wij de hoogte van deze vordering niet controleren en hebben deze daarom meegenomen als onzekerheid in de controle. Kwaliteit financieel afsluitproces Gedurende onze controlewerkzaamheden hebben wij een beperkt aantal controleverschillen geconstateerd. Wij constateren dan ook dat het financieel afsluitproces in 2020 verbeterd is in vergelijking met voorgaande jaren. Wij achten dit een positieve ontwikkeling en vragen u deze ontwikkeling vast te houden.
15
2.6 Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2020 is een controle uitgevoerd op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijken geen rechtmatigheidsfouten. Dit achten we een positieve ontwikkeling.
In de kadernota is opgenomen dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma.
Desondanks adviseren wij het college om de interne beheersing op de naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen nauwgezet te blijven monitoren, gezien de complexiteit van de regelgeving.
In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2020. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.
Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV.
Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding
Verklaring begrotingsafwijking
Programma Ruimtelijke ontwikkeling (totaal € 0,1 miljoen)
De overschrijding is volledig het gevolg voor het treffen van een voorziening van een nog openstaande vordering € 677K inzake een verstrekte omgevingsvergunning. Aangezien deze kosten passen binnen het bestaande beleid en niet eerder voorzien konden worden is de overschrijding onrechtmatig maar telt deze niet mee in ons oordeel.
16
2.6 Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren geen overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten groter dan onze rapporteringstolerantie. Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen, aan de mutaties liggen raadsbesluiten ten grondslag. De rechtmatigheid is door middel van een statistische controle door ons vastgesteld. Niet financiële beheershandelingen Handelingen en beslissingen van niet-financiële aard vallen buiten de scope van de rechtmatigheidscontrole door de accountant. De accountant toetst deze handelingen en beslissingen niet inhoudelijk door gegevensgericht onderzoek. Volstaan wordt in dit kader met het beoordelen van het interne systeem van risicoafwegingen. Binnen dit systeem moeten voorwaarden zijn geschapen om risico’s goed te kunnen beoordelen en in de tijd te kunnen volgen.
Misbruik en oneigenlijk gebruik In de externe en interne regelgeving zijn diverse bepalingen opgenomen die erop zijn gericht om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Uw gemeente heeft de toets op het misbruik en oneigenlijk gebruik neergelegd in interne controleplannen. De uitkomst van deze toets heeft niet geleid tot bevindingen die invloed hebben op de rechtmatigheid van baten en lasten en balansmutaties. Financiering In 2020 heeft uw gemeente geen nieuwe langlopende leningen afgesloten. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van het schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.
Wij hebben ons een beeld gevormd over de wijze van totstandkoming van de inventarisatie van de risico’s en de getrouwe weergave van de hieruit mogelijk voortvloeiende financiële gevolgen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van het jaarverslag.
17
2.7 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2020 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Wel constateren wij dat de gemeente Borsele voor de analyse van de afwijkingen tussen de begroting na wijziging en het overzicht van baten en lasten in de programmaverantwoording verwijst naar het jaarverslag.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Onze waarneming
Vereisten BBV
Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV.
Verenigbaar
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
Overeenstemming
Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.
Informatiewaarde
De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen.
Strikt formeel behoren de analyse van de afwijkingen tussen de begroting na wijziging en het overzicht van baten en lasten in de programmaverantwoording tot de jaarrekening en niet tot het jaarverslag. Indien de jaarstukken bestaande uit het jaarverslag en de jaarrekening gezamenlijk in één boekwerk wordt aangeboden, is het toegestaan te volstaan met een verwijzing in het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening naar de analyse in de programmaverantwoording. Bij deze verwijzing moet dan worden aangegeven dat de analyse is opgenomen in de programmaverantwoording en dat de analyse onderdeel uitmaakt van de jaarrekening. Dit heeft uitdrukkelijk niet de voorkeur vanuit de commissie BBV en ons. Wij vragen u dan ook voor de jaarrekening 2021 de analyse op te nemen in de jaarrekening en niet te verwijzen naar het jaarverslag. 18
2.8 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2020. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen ongecorrigeerde fouten geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Uit onze controle komen geen bevindingen naar voren. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2020 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNTtoezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
19
Financiële positie Concept
3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2020 volgens de jaarrekening € 24,5 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld: Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) 30.000
3.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 2,5 miljoen positief. Tussentijds is per saldo afgerond € 1,9 miljoen aan de reserves toegevoegd waardoor het gerealiseerde resultaat afgerond € 0,6 miljoen positief is. Wij hebben vastgesteld dat aan de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves raadsbesluiten ten grondslag liggen. In de programmarekening in het jaarverslag wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020 wordt aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.
25.000 20.000 15.000
Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.
10.000 5.000 0 2017
2018
2019
2020
-5.000 Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves is € 6,4 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 1,9 miljoen. De stijging van het eigen vermogen wordt mede verklaard door het vrijvallen van de voorzieningen groot onderhoud waartoe de gemeente heeft besloten in 2020. Dit heeft een effect van met € 2,9 miljoen in het boekjaar 2020. Gecorrigeerd hiervoor zou uw eigen vermogen zijn afgenomen met € 0,4 miljoen.
21
3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.3 De solvabiliteit van uw gemeente neemt toe De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven.
3.4 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In het jaarverslag is onder andere de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgenomen, welke informatie bevat over de weerstandscapaciteit, de risico’s en het beleid dat hieromtrent gedurende 2020 is gevoerd.
Grafiek ontwikkeling solvabiliteit
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt, inclusief het voorstel tot resultaatbestemming € 6,5 miljoen (2019: € 8,5 miljoen). Er is dus sprake van een daling van 24% van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2020 ten opzichte van 2019. De daling komt doordat de algemene reserve van de gemeente is gedaald vanwege een aantal grotere onttrekkingen in deze reserve ten aanzien van het tekort in de jeugdzorg 2020 (€ 1,2) en tekort Wmo (€ 0,5) miljoen.
160% 140% 120% 100% 80%
Uw gemeente heeft op basis van een risico-inventarisatie in 2020 berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan minimaal benodigde weerstandscapaciteit van € 2,6 miljoen (2019: € 2,2 miljoen). De toename van het benodigde weerstandscapaciteit komt door een opgenomen additioneel risico inzake de Jeugdzorg van € 0,4 miljoen.
60% 40% 20% 0% 2017 20.000 tot 50.000 inwoners
2018
2019 Nederland
Zeeland
2020 Gemeente Borsele
In 2020 is de solvabiliteit van de gemeente Borsele gestegen van 46,8% naar 53,5%. De stijging van de solvabiliteit is het gevolg van een relatief sterkere toename van het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal hetgeen komt doordat de voorzieningen groot onderhoud in 2020 zijn ondergebracht bij de reserves van de gemeente.
Wij constateren dat de gemeente Borsele de risico’s in de jaarrekening 2020 kwantificeert en de mutaties vergelijkt met de begroting 2020 en de jaarrekening 2019. Wij achten dit adequaat.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten hanteert een signaalwaarde van 20% als minimum norm (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet per 31 december 2020 aan die norm. Ten opzichte van andere Zeeuwse gemeenten en vergelijkbare gemeenten met 20.000 – 50.000 inwoners heeft de gemeente Borsele een hogere solvabiliteit.
22
3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.5 De schuldpositie van uw gemeente neemt af De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen). Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2017 Gemeente Borsele
2018 Zeeland
2019 Nederland
2020 20.000 tot 50.000 inwoners
De netto schuldquote bedraagt 13% en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand boekjaar (2019: 18%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden meer bedragen dan de jaarlijkse inkomsten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2020 aan die norm. 23
Bevindingen interne beheersing Concept
4. Bevindingen interne beheersing 4.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2020 hebben wij op 5 januari 2021 een board letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat.
4.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving
Uit onze risico-inschatting komt een aantal risicogebieden naar voren, dat een verhoogd risico met zich meebrengt op een materiële fout in uw jaarrekening, namelijk: − De waardering van de grondexploitatie. − De aanbestedingsrechtmatigheid. − De controle van de rechtmatige en nauwkeurige verstrekking van Tozo-uitkeringen. − De verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT). − Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie
Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.
4.2 Automatisering IT wordt een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekeningcontrole. Uit onze IT audit komt naar voren dat ook op het gebied van automatisering nog verbeteringen mogelijk zijn. Wij adviseren het college deze punten mee te nemen bij de implementatie van een nieuw IT-pakket. Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.
Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken.
Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van NV COS 240/250, de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen, waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
25
4. Bevindingen interne beheersing Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. De gemeente Borsele beschikt over een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.
− Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
26
Overige onderwerpen Concept
5. Overige onderwerpen Zorgplicht voor een gezonde en veilige werkplek Nu het thuiswerken zo lang aanhoudt, wordt aandacht voor de verantwoordelijkheid en zorgplicht van de werkgever in relatie tot de werkplek steeds belangrijker. De Arbowet bepaalt namelijk dat werkgevers moeten zorgen voor een gezonde en veilige werkplek voor de werknemers. Dit geldt uiteraard voor de normale werkplek, maar nu er veel en structureel wordt thuisgewerkt, geldt dit ook voor de thuiswerkplek. Denk hierbij aan goed gebruik van een computer, juiste verlichting en een passende inrichting van tafel en stoel. Omdat elke thuiswerksituatie anders is, kunnen de eisen per werknemer enorm verschillen. De ene werknemer heeft een voetenbankje nodig om in de juiste houding te zitten, de andere een verstevigde bureaustoel. Twee belangrijke onderdelen van het voldoen aan de zorgplicht is dan ook maatwerk én voldoende voorlichting geven over wat een gezonde en veilige werkplek is. De ene werknemer ondervindt namelijk meer problemen bij het inrichten van een goede thuiswerkplek dan de ander. Nalatigheid zorgplicht kan tot boetes leiden Als u als werkgever niet of onvoldoende aan deze zorgplicht voldoet, kunt u een boete krijgen.
De inspectie SZW controleert werkgevers naar aanleiding van klachten (die medewerkers via de website van de inspectie kunnen indienen) of al dan niet aan de eisen voor een thuiswerkplek wordt voldaan. Wie niet aan de eisen voldoet, moet rekening houden met boetes van € 430 tot € 13.500. De Inspectie SZW is zelfs bevoegd om thuiswerkplekken te controleren, ook als de werknemer geen toestemming geeft om zijn woning te betreden.
Ook aandacht voor werkplek op werkvloer Ook voor werknemers die niet thuis kunnen werken, geldt dat u maatregelen en voorzieningen moet treffen om te zorgen dat werkplekken veilig toegankelijk moeten zijn en veilig moeten kunnen worden verlaten. In het Arbobesluit zijn voor de duur van de pandemie tijdelijk aanvullende eisen opgenomen in verband met het corona-virus. Tot deze tijdelijke maatregelen en voorzieningen behoren in ieder geval: − werkgever dient voldoende hygiënische voorzieningen te treffen; − werkgever dient voorlichting aan werknemers te geven over bestrijding van het coronavirus op de werkplek; − werknemers dienen de maatregelen na te leven en gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen; − werkgever dient adequaat toezicht te houden op naleving van maatregelen. Boete en werk stilleggen De Inspectie SZW heeft de bevoegdheid om bij herhaalde overtreding van bovenstaande maatregelen en voorzieningen het werk stil te leggen. Dat kunnen zij doen zonder voorafgaande waarschuwing. Daarnaast lopen werkgevers het risico dat de Inspectie SZW hen bij overtreding een bestuurlijke boete oplegt van € 4.500. Tref dus voldoende maatregelen op de werkvloer om uw werknemers zo veel mogelijk te beschermen tegen besmetting van het coronavirus.
28
5. Overige onderwerpen Cybercrime Cybercrime is een toenemende bedreiging voor veel bedrijven. In 2020 is de cybercriminaliteit verder toegenomen en het einde van die trend is helaas nog niet in zicht. Reden genoeg om u nogmaals te wijzen op de risico’s van cybercrime. Er worden meer phishing mails verstuurd, sociale media wordt vaker ingezet om bijvoorbeeld malware te verspreiden en steeds meer bedrijven krijgen direct of indirect via hun leveranciers te maken met ransomware (gijzelsoftware) of phishing aanvallen. Thuiswerken Sinds maart 2020 werken veel mensen niet meer op kantoor en loggen vanuit huis in op het netwerk van de gemeente. Via allerlei slinkse methoden proberen cybercriminelen de inloggegevens van medewerkers te stelen om zichzelf toegang tot het bedrijfsnetwerk te verschaffen. Bij menig medewerker blijkt de (privé) laptop of pc waarmee wordt ingelogd kwetsbaar voor diverse vormen van malware. Soms gaat dat via malware die toetsaanslagen bijhoudt tot vormen waarbij de complete computer wordt overgenomen, bijvoorbeeld het Remote Desktop Protocol. Wanneer criminelen toegang tot het bedrijfsnetwerk hebben kan de schade variëren van diefstal van bedrijfsgegevens tot fraude en het ontoegankelijk maken van gegevens en systemen.
Tips: − Zorg voor tweetrapsauthenticatie zoals Two-Factor Authenticatie (2FA) of Multi-Factor Authenticatie (MFA) bij toegang tot het netwerk. − Borg dat medewerkers antivirus software installeren en up-to-date houden. − Beveilig het dataverkeer tussen thuiswerkers en het bedrijfsnetwerk via VPN.
Phishing Cybercriminelen spelen al jaren handig in op de actualiteiten om mensen te verleiden op een linkje te klikken of een bijlage te openen. Aan het begin van de pandemie speelde men in op de behoefte aan informatie over maatregelen, besmettingsgevaar en producten als mondkapjes en bacteriële zeep. Naarmate er meer mensen werden besmet en stierven, ging men over op slinkse boodschappen zoals een besmetting bij buurtbewoners of collega’s. Nu een vaccin in aantocht is, verwachten we phishing mails en smsjes die inspelen op de behoefte aan een snelle levering met berichten als “wilt u niet wachten op het rijksvaccinatieprogramma?” Het doel blijft ongewijzigd, men probeert malware op uw computer of smartphone te installeren of uw persoonlijke gegevens of geld te ontfutselen. Voor phishing aanvallen wordt overigens niet alleen e-mail ingezet, maar bijvoorbeeld ook sms, WhatsApp en WeChat maar ook via social media. Deze kanalen blijken effectief voor cybercriminelen omdat de ontvangers vaak snel reageren en op linkjes klikken. Door een beroep te doen op uw emotie, kunnen criminelen heel overtuigend zijn waardoor u klikt. Kenmerken van veel phishing mails zijn urgentie (u moet snel reageren) en angst (we gaan uw pas of account blokkeren). Tips: −
Zorg voor bewustwording in uw organisatie en creëer awareness bij uw medewerkers dat ze niet klikken op links en bijlagen uit onbetrouwbare e-mails.
29
5. Overige onderwerpen Ransomware Dit jaar is het aantal bedrijven dat slachtoffer is geworden van ransomware fors gestegen. Cybercriminelen slagen er steeds vaker in om dit type malware bij bedrijven naar binnen te smokkelen via phishing mails of door gebruik te maken van kwetsbaarheden of configuratiefouten in IT systemen, bij medewerkers of bij een van uw leveranciers. Door niet direct toe te slaan, maar eerst de back-up te besmetten komen bedrijven voor het blok te staan en wordt steeds vaker het geëiste losgeld betaald. Door kartelvorming bij cybercriminelen en services als ‘Ransomware as a Service’ wordt het gevaar helaas steeds groter. Tevens zien we dat criminelen vertrouwelijke gegevens verkopen op illegale marktplaatsen.
Tot slot Absolute veiligheid bestaat niet. Goede voorbereiding en besluitvorming op het gebied van cybersecurity vormen echter onderdeel van de verantwoordelijkheid van het management. Wij adviseren u om dit thema met regelmaat en hoog op de bestuursagenda te zetten.
Er is ook een trend waarbij bedrijven niet direct door cybercriminelen worden geraakt, maar via hun leveranciers. Door toenemende digitalisering en integratie van supply chains verwachten wij de komende jaren een verdere stijging te zien. Om die reden is het verstandig om hier met uw leveranciers aandacht aan te besteden. Tips − houd uw software (Operating System, Antivirus en Firewall) up-to-date; − voer periodiek een virusscan uit, bij voorkeur via realtime scanners; − verwijder software die u niet meer gebruikt; − splits uw netwerk in aparte delen om te voorkomen dat het hele netwerk wordt geraakt; − maak regelmatig een back-up en bewaar die apart van uw systeem en internet. Zorg er ook voor dat de back-up wordt getest zodat je zeker weet dat die gebruikt kan worden; − zorg ervoor dat u een cyber response plan heeft.
30
Bijlagen Concept
Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2020 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2021 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Nummer
Specifieke uitkering
FIN B1
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
EZK F9
Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie
SZW G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2020
SZW G3 SZW G4
Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeente 2020 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2020
VWS H4
Specifieke uitkering Sport
VWS H8
Specifieke uitkering voor lokale Sportakkoorden (Regeling Sportakkoord)
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
32
Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2020 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2021 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid
Nummer
Specifieke uitkering
G4
Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april)
G4
Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 2, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
G4
Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet, maar wel identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet
G4
Tozo 3, exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet
G4
Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2020)
Strekking controleverklaring rechtmatigheid:
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid:
Goedkeurend
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
33
Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de bevestigingsbrief bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de verschillen en onzekerheden met het college besproken. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)
Getrouwheid Activa
Passiva
Rechtmatigheid
Eigen vermogen
Baten & lasten
-
0
0
0
0
0
Totaal ongecorrigeerde controleverschillen
0
0
0
0
0
Niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaand boekjaar
0
0
0
0
0
Totaal
0
0
0
0
0
Onzekerheden Aard van de controleverschillen (x € 1.000)
Getrouwheid Activa
Passiva
Rechtmatigheid
Eigen vermogen
Baten & lasten
Omgevingsvergunningen
-
121
0
+ 121
121 N
121
Totaal
-
121
0
+ 121
121N
121
34
Bijlage C – Gecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel bevat alle afzonderlijk geïdentificeerde en gecorrigeerde controleverschillen boven de rapporteringstolerantie van € 50.000. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)
Getrouwheid Activa
Passiva
Rechtmatigheid
Eigen vermogen
Baten & lasten
Grondexploitatie – onjuiste berekening beheerskosten
-
381
0
+ 381
381 N
381
Grondexploitatie – ingerekende verkopen te laag
+ 316
0
-
316
316 V
316
Herrubriceringen binnen de balans
+
98
-
98
0
0
0
Totaal gecorrigeerde controleverschillen
+
33
-
98
65
65 N
697
+
V = voordelig ten opzichte van het resultaat in de jaarrekening N = nadelig ten opzichte van het resultaat in de jaarrekening
35
Bijlage D – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts. Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Samenwerking met andere accountants Voor de jaarrekening van de gemeente Borsele maken wij gebruik van diverse verbonden partijen/gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties. De samenwerking met SaBeWa Zeeland ten aanzien van de belastingopbrengsten is van significant belang in het kader van de jaarrekeningcontrole. Wij hebben de accountant van SaBeWa Zeeland instructies gestuurd voor de uit te voeren werkzaamheden.
Inschakeling van interne / externe deskundigen Wij hebben in het kader van onze controle geen gebruik gemaakt van de werkzaamheden van interne en/of externe deskundigen.
Verbonden partijen Ten aanzien van de verbonden partijen van gemeente Borsele hebben wij vastgesteld dat: − de (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; − geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; − geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. Significante uitdagingen / moeilijkheden tijdens de controle Er zijn geen significante uitdagingen/moeilijkheden geweest tijdens de controle. Significante schattingsposten De belangrijkste schattingsposten binnen de jaarrekening van de gemeente Borsele betreffen: − waardering van uw grondexploitatie; − nauwkeurigheid en volledigheid van de voorzieningen; − de waardering en nauwkeurigheid van de overlopende posten. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het maken van schattingen bij het opmaken van de jaarrekening. Als accountant van de gemeenteraad beoordelen wij deze door het college gemaakte schattingen. Op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden concluderen wij dat de gemaakte schattingen door het college aanvaardbaar zijn.
36
Bijlage E – Onafhankelijkheid Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Borsele Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om zijn onafhankelijkheid en die van zijn medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: − voorschriften en procedures omtrent onafhankelijkheid. Deze voorschriften voor professioneel gedrag op het gebied van kwaliteit en onafhankelijkheid zijn opgenomen in de Gedragscode van Baker Tilly. Deze Gedragscode geldt voor iedere medewerker van Baker Tilly en wordt natuurlijk steeds geactualiseerd; − jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners en medewerkers van Baker Tilly en ondersteunende stafdiensten; − cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling, of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten; − intern en extern kwaliteitsonderzoek; − Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten − reviews door externe toetsers die niet bij de opdracht betrokken zijn, ter waarborging van een deugdelijke grondslag/deskundig oordeel; − roulatie van externe accountants op de opdracht.