16.15 Eindrapportage Zeeland en het gemeentefonds (Significant APE)
Tekst van het document
HVE huidig volume
Om het effect op de verdeling te bekkijken moeten we kijken naar de tweede kolom (HVE huidig volume). Hier kunnen we zien welke gemeenten uiteindelijk baat hebben in de verdeling door aanpassing van de systematiek. Voor negen van de dertien Zeeuwse is het effect op de verdeling gunstig. Voor de gemeenten Goes (€ -8 per inwoner), Middelburg (€ -2 per inwoner), Vlissingen (€ -11 per inwoner) en Reimerswaal (€ -4 per inwoner) is het effect op de verdeling ongunstig. Aan de gunstige kant variëren de Zeeuwse gemeenten van € 0 per inwoner in Tholen, tot € 25 per inwoner in Borsele
Tabel 23: HVE per inwoner Algemene Eigen Middelen
Gemeente
Borsele
HVE (nieuw volume) per inwoner -€ 73
HVE (huidig volume) per inwoner € 25
Goes
-€ 109
-€ 8
Hulst
-€ 71
€6
Kapelle
-€ 72
€6
Middelburg
-€ 89
-€ 2
Terneuzen
-€ 118
-€ 16
Tholen
-€ 75
€0
Veere
-€ 96
€ 20
Vlissingen
-€ 99
-€ 11
Reimerswaal
-€ 83
-€ 4
Sluis
-€ 97
€ 14
SchouwenDuiveland Noord-Beveland
-€ 90
€ 12
-€ 98
€ 19
Zeeland
-€ 93
€ 0,7
54
7 Conclusies Totaal
De onderzoeken naar de herijking gemeentefonds laten voor Zeeland een gemengd beeld zien tussen de sociaal domein clusters en de ‘klassieke’ clusters. In het sociaal domein gaan de Zeeuwse gemeenten er op achteruit. Dit komt voor een groot deel door de verlaging van het clustertotaal in het cluster Wmo en het dalen van het budgetaandeel in het cluster participatie.
In het klassieke deel gaan de Zeeuwse gemeenten er op vooruit. Voor een groot deel komt dit door een stijging van de budgetaandelen in het cluster ‘Infrastructuur milieu en ruimte’, en de toename van het cluster volume in het cluster ‘bestuur en ondersteuning’. De grootste negatieve cluster is ‘Openbare orde en veiligheid’. In dit cluster neemt het budgetaandeel sterk af, dit wordt echter voor een groot deel ondervangen door een stijging van het clustertotaal, waardoor het financieel effect beperkter is.
Sociaal domein
In het sociaal domein worden Zeeuwse gemeenten geconfronteerd met overwegende negatieve HVE. De negatieve HVE hangen met namen samen met de HVE in de clusters Participatie en Wmo. De uitgangssituatie van de Zeeuwse gemeenten was een tekort van € 17 miljoen in het sociaal domein in 2017. De negatieve HVE duiden op een verslechtering van de aansluiting bij de gemeentelijke opgaven voor de Zeeuwse gemeenten. Als het nieuwe model was toegepast in 2017, dan zou het tekort oplopen tot € 21 miljoen.
De verantwoordingen van de onderzoeken naar het nieuwe model gaan beperkt in op de omvang, verdeling en duiding van de landelijke aansluitverschillen (het verschil tussen de modeluitkomsten en de noodzakelijke kosten). Er wordt gekeken naar uitschieters, maar er is geen systematisch (kwantitatief) onderzoek gedaan en naar een verklaring gezocht. Dit maakt het lastig om te beoordelen in welke mate de HVE terecht zijn (landelijk). Dat is zeer te betreuren. De kwaliteit van het model zit immers in de aansluiting bij de noodzakelijke kosten van gemeenten. De analyses voor het nieuwe model zijn gemaakt op peildatum 2017. De ontwikkeling van de nettolasten tussen 2017 – 2019 laat zien dat de uitgavenaandelen tussen gemeenten nog sterk in beweging zijn. Vooral de uitgaven van gemeenten tussen 20.000 – 50.000 inwoners nemen sterk toe ten opzichte van de andere gemeenten. Ook voor de Zeeuwse gemeenten geldt dat de nettolasten harder zijn gestegen dan landelijk. Daarmee is het tekort in het sociaal domein ook verder toegenomen. Mogelijk leidt een ander peiljaar tot andere uitkomsten voor Zeeland. Het updaten van de clustertotalen naar de nettolasten 2019 zou het probleem voor Zeeland slechts deels oplossen. De verdeling is immers nog steeds nadelig voor Zeeland. De budgetaandelen gaan er, met namen op terrein van participatie, immers nog op achteruit.
In het cluster participatie pakt de voorgetelde verdeelsystematiek slecht uit voor de Zeeuwse gemeenten. De Zeeuwse gemeenten hebben (samen met de gemeenten in de noordelijke provincies) allemaal negatieve HVE die zich clusteren bij de grootste negatieve HVE in het cluster. De negatieve HVE hangen samen met maatstaven die uit het model zijn verwijderd (bijvoorbeeld lage inkomens), de gemiddelde WOZ waarde (negatief), het percentage bijstand (negatief) en het oppervlakte land (negatief).
De onderzoekverantwoording geeft weinig informatie over de verbetering van de aansluiting van het model.
55
In het cluster Wmo worden ook veel Zeeuwse gemeenten geconfronteerd met een negatief HVE. De HVE in dit cluster hangen sterk samen met stedelijkheid. Bijna alle gemeenten die er op vooruit gaan zijn gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. In Zeeland zijn er geen grote stedelijke centrumgemeenten, maar is er wel vaak een verzorgingsgebied voor meer dan 100.000 inwoners.
In zowel de clusters participatie als WMO is ervoor gekozen om geen negatief bedrag per inwoner toe te staan (de constante in de regressieanalyse). Deze maatstaf duid om schaalvoordelen in de verdeling die nu niet gehonoreerd worden. Mogelijk worden gemeenten met relatief grotere vaste lasten hierdoor benadeeld. Ook bevat het nieuwe model geen vast bedrag per inwoner.
Klassiek Binnen de ‘klassieke’ clusters van het gemeentefonds hebben de Zeeuwse gemeenten in totaal een positief HVE. Vooral in het cluster ‘infrastructuur, milieu en ruimte’ is er sprake van grote positieve HVE. Aan de andere kant gaan de gemeenten er het sterkst op achteruit in het cluster ‘openbare orde en veiligheid’.
De HVE op terrein van openbare orde en veiligheid hangen sterk samen met factoren die uit het model zijn verwijderd. Deze factoren pakken ook extra negatief uit voor Zeeland. Voorbeelden zijn oppervlakte land, aantal kernen,
Eigen inkomsten
Doordat de verevening van de Algemene Eigen Middelen is toegenomen is de aftrekpost voor alle gemeenten negatief. Wanneer we kijken naar de budgetaandelen dan is de aanpassing van de Algemene Eigen Middelen ongunstig voor de grotere gemeenten in Zeeland.
Vlissingen
Aparte aandacht verdient de gemeente Vlissingen. Het is zeer opmerkelijk dat een artikel-12 gemeente die al jarenlang onder toezicht staat van het ministerie van BZK wordt geconfronteerd met een (fors) negatief herverdeeleffect, zowel in het sociaal domein als in het klassieke deel. De artikel-12 status van een gemeente vormt doorgaans een aanwijzing dat er verdeelstoornissen in het gemeentefonds aanwezig zijn. Bij voorgaande herverdelingen van het gemeentefonds is dit een belangrijke toetssteen geweest en heeft de nieuwe verdeling ertoe geleid dat het aantal artikel-12 gemeenten is kunnen afnemen. Daar is hier geen sprake van. Het perspectief voor de gemeente Vlissingen om op korte termijn weer op budgettair eigen benen te staan komt nog verder weg te liggen.
56
Bijlage I: verdeling per maatstaf (participatie) Tabel 24 toont voor alle Zeeuwse gemeenten hoeveel er per maatstaf wordt verdeel in het cluster participatie. Alle bedragen zijn weergegeven per ‘bijstandsuitkering plus loonkostensubsidie’.
57
Tabel 24: Verdeling cluster participatie per maatstaf per ‘bijstandsuitkering plus loonkostensubsidie’
Bijstand plus loonkostensubsidie doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep gebruik specialistische GGZ
Borsel e € 4.492 € 368 € 1.165
Goes
Hulst
€ 4.492
€ 4.492
€ 352
€ 579
€ 702
€ 495
Kapell e € 4.492
Middel burg € 4.492
Terne uzen € 4.492
Thole n
€ 573 € 1.715
€ 122
€ 421
€ 468
€ 418
€ 361 € 1.999
€ 4.492
Veere € 4.492
Vlissin gen € 4.492
Reime rswaal € 4.492
€ 202
€ 108
€ 716
€ 272
€ 402 € 1.124
€ 4.492
Schou wenDuivel and € 4.492
Noord Bevela nd € 4.492
Zeelan d € 4.492
Nederl and € 4.492
€ 363
€ 350
€ 359
€ 301
€ 633
€ 521
€ 852
€ 607
€ 255 € 1.293
Sluis
58
Bijlage II: Nettolasten openbare orde en veiligheid 2017 Tabel 25: Opbouw nettolasten openbare orde en veiligheid
Uitgavenclusters Borselen
Taakveld
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Goes
1.2
1.2
1.2
1.2
1.2
1.2
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Sluis
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
SchouwenDuiveland
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
Reimserswaal
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
NoordBeveland
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
Middelburg
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
Kapelle
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1
Hulst
Naam
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Lasten
Baten
Toerekening overhead
€ 1.916
€ 79
€ 102
-€ 1.939
€ 1.719
€0
€ 25
-€ 1.744
€ 197
€ 79
€ 77
-€ 195
€ 3.508
€ 139
€ 447
-€ 3.816
€ 2.512
€0
€ 15
-€ 2.527
€ 996
€ 139
€ 432
-€ 1.289
€ 2.279
€ 55
€ 257
-€ 2.481
€ 1.675
€0
€0
-€ 1.675
€ 604
€ 55
€ 257
-€ 806
€ 897
€2
€ 102
-€ 997
€ 731
€1
€ 32
-€ 762
€ 166
€1
€ 70
-€ 235
€ 4.741
€ 56
€ 654
-€ 5.339
€ 2.857
€0
€0
-€ 2.857
€ 1.884
€ 56
€ 654
-€ 2.482
€ 868
€ 35
€ 93
-€ 926
€ 819
€ 33
€ 76
-€ 862
€ 49
€2
€ 17
-€ 64
€ 1.557
€1
€ 80
-€ 1.636
€ 1.400
€0
€ 25
-€ 1.425
€ 157
€1
€ 55
-€ 211
€ 4.263
€ 115
€ 279
-€ 4.427
€ 2.647
€ 12
€5
-€ 2.640
€ 1.616
€ 103
€ 273
-€ 1.786
€ 7.261
€5
€ 144
-€ 7.400
€ 2.114
€5
€ 16
-€ 2.125
€ 5.147
€0
€ 128
-€ 5.275
Netto lasten
Gemfonds 2017 € 2.172.304
Saldo oud € 233.002
€ 3.150.648
-€ 664.875
€ 2.193.905
-€ 287.540
€ 893.559
-€ 102.998
€ 3.877.806
-€ 1.461.259
€ 1.195.980
€ 270.391
€ 1.792.949
€ 157.235
€ 3.562.392
-€ 864.205
€ 3.002.050
-€ 4.398.014
59
Terneuzen
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Tholen
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Veere
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Vlissingen
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
Openbare orde en veiligheid 1.1 1.2
Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid
€ 4.879
€ 42
€ 360
-€ 5.197
€ 4.117
€0
€ 104
-€ 4.221
€ 762
€ 42
€ 256
-€ 976
€ 2.117
€ 14
€ 180
-€ 2.283
€ 1.838
€ 12
€ 102
-€ 1.928
€ 279
€2
€ 78
-€ 355
€ 2.391
€ 95
€ 243
-€ 2.539
€ 1.675
€ 11
€ 23
-€ 1.687
€ 716
€ 84
€ 220
-€ 852
€ 4.107
€ 26
€ 284
-€ 4.365
€ 2.850
€0
€ 20
-€ 2.870
€ 1.257
€ 26
€ 264
-€ 1.495
€ 5.031.077
-€ 165.979
€ 2.151.759
-€ 131.692
€ 2.633.730
€ 95.208
€ 3.967.516
-€ 397.478
60