13. Voorstel kerntakendiscussie 12 bibliotheekfunctie

Zaaknummer: Z21.016977

Raadsvoorstel

*Z021425E628*

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

13 3 november 2022 Wethouder Van de Plasse - Nagelkerke

Onderwerp

Raadsvoorstel uitwerking besluit 12 kerntakenonderzoek ‘onderzoek naar het aanpassen van de bibliotheekfunctie’.

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor.

RAADSVOORSTEL

VOORSTEL Wij stellen u voor de opgelegde bezuiniging van € 100.000 op het bibliotheekwerk te realiseren door een keuze te maken uit de volgende opties: A. Verlagen geraamd bedrag op gemeentebegroting

€ 43.700

B. Sluiting vestiging ’s-Gravenpolder

€ 55.000

C. Verlagen huisvestingskosten Heinkenszand

€ 30.000

D. Vermindering dienstverlening Heinkenszand

€ 43.000

E. Verminderen dienstverlening aan scholen 1. Stopzetten bibliobus 2. Stopzetten leespunten

€ 42.500 € 18.000

F. Eigen bijdrage scholen van € 11 per leerling

€ 19.767

Dit voorstel is een uitwerking van het besluit 12 ‘onderzoek naar het aanpassen van de bibliotheekfunctie’ waartoe in het kader van het kerntakenonderzoek is besloten. AANLEIDING EN DOEL In haar onderzoek heeft KplusV geconstateerd dat Borsele, in de begroting van de Stichting Bibliotheek de Oosterschelde, naar verhouding hogere kosten heeft dan de omliggende gemeenten. Naar aanleiding van dit rapport heeft uw raad besloten ten aanzien van het bibliotheekwerk een taakstelling van € 100.000 op te leggen. Uw raad heeft ons gevraagd de opties om te komen tot het bezuinigingen van € 100.000 op het bibliotheekwerk te onderzoeken. Onze bevindingen treft u hieronder aan. Omdat bezuinigen op het bibliotheekwerk veel ingrijpende gevolgen heeft, heeft het lang geduurd voordat dit voorstel Pagina 1 van 7

aan u kon worden voorgelegd. Duidelijk was wel dat de bezuiniging in 2023 nog niet gerealiseerd zou kunnen worden. De taakstelling is daarom pas vanaf 2024 ingeboekt. ARGUMENTEN Oorzaak van de hoge uitgaven met betrekking tot het bibliotheekwerk in onze gemeente zijn de hoge huisvestingskosten. De bezuiniging een-op-een realiseren door te bezuinigen op de huisvestingskosten is echter geen haalbare kaart. Onderzocht is op welke manier het streefbedrag gehaald kan worden en wat daarvan de voors en tegens zijn. A. Verlagen geraamd bedrag op gemeentebegroting. Op de gemeentebegroting is voor 2023 voor bibliotheekwerk een bedrag gereserveerd van €662.000. De begroting van de bibliotheek gaat voor 2023 uit van een bijdrage van € 618.300. Een verschil dus van € 43.700. De gemeentelijke raming is jaarlijks geïndexeerd. Meer dan de begroting van de bibliotheek is gestegen. Daarnaast heeft de bibliotheek al kritisch naar haar begroting gekeken en is deze al lager dan in voorgaande jaren. De raming op de gemeentebegroting kan met € 43.700 worden bijgesteld. Dit bedrag kan als bezuiniging worden ingeboekt. Onderdeel

RAADSVOORSTEL

Verlagen raming gemeentebegroting

Structureel financieel effect € 43.700,00

Eenmalige investering

Risico

Bedrag op gemeentebegroting moet jaarlijks wel worden aangepast aan VZG norm

Huisvestingskosten. De gemiddelde bijdrage per inwoner in de Oosterschelde regio is € 22,34. De bijdrage in Borsele bedraagt € 26,74. Alleen in de gemeente Kapelle is de bijdrage per inwoner nog hoger. De hoge gemiddelde bijdrage per inwoner wordt vooral veroorzaakt door de huisvestingskosten. Als we deze buiten beschouwing laten is het gemiddelde bedrag per inwoner in de regio € 17,27 en de gemiddelde bijdrage per inwoner in Borsele € 19,63. Daarmee zitten we in de middenmoot. Twee gemeenten zitten hoger, drie lager. De hoge huisvestingskosten in onze gemeente worden veroorzaakt door: • Het feit dat wij twee vestigingen hebben. • De hoge kosten van de vestiging in Heinkenszand. Het ligt dan ook voor de hand als eerste te kijken naar de mogelijkheden de huisvestingskosten omlaag te brengen. B. Sluiting vestiging ’s-Gravenpolder. Deze vestiging is 15 uur per week geopend. Hij heeft met name een traditionele uitleen- en ontmoetingsfunctie. Met sluiting van de bibliotheekvestiging in ’s-Gravenpolder wordt een bedrag van € 55.500 behaald.

Pagina 2 van 7

Onderdeel

4. Sluiting bibliotheek 's-Gravenpolder Besparing Huisvestingslasten Besparing salariskosten Inhuur sta-tijd bibliobus t.b.v. scholen

Structureel financieel effect

€ 36.000,00 € 29.500,00 -€ 10.000,00

Eenmalige investering

Risico

frictiekosten medewerkers frictiekosten medewerkers Wegvallen opbrengsten leden € 30.700,00 frictiekosten werknemers ontruimingskosten afschrijving inventaris hogere druk op ander locatie Verlies maatschappelijke functie vestiging 's-Gravenpolder Hier geen mogelijkheid huisvesting contactpersoon vh Risico dat ruimte niet verhuurd wordt inkomsten derving € 32.168

RAADSVOORSTEL

Dit voorstel is al in een eerder stadium geopperd en ligt erg gevoelig in het dorp. De vestiging wordt gezien als een belangrijk onderdeel van de sociale infrastructuur. Bij behoud van deze vestiging kan deze functie eventueel nog worden uitgebouwd. Dit zal vanuit financieel oogpunt helaas niet veel opleveren. Daarnaast wordt met sluiting van deze locatie wellicht vooruitgelopen op het onderzoek naar de concentratie van voorzieningen, zoals dat in het bestuursprogramma is opgenomen. Sluiting van deze vestiging zal voor de scholen betekenen dat zij hiervan geen gebruik meer kunnen maken. Zij zijn dan aangewezen op hun eigen schoolbibliotheek. Gezien de hoogte van de gerealiseerde bezuiniging in dit geval is het ook mogelijk wat extra tijd van de bibliobus in te kopen ten behoeve van de scholen in ’sGravenpolder. C. Verlagen huisvestingskosten vestiging Heinkenszand. De bibliotheek in Heinkenszand is indertijd ingericht als bibliotheek voor Borsele en maakt momenteel gebruik van een ruimte van ongeveer 600m2. De huurkosten per m2 zijn relatief hoog. Inmiddels heeft men voldoende aan een ruimte van 400 m2. Verkleining van deze ruimte zou naar schatting € 30.000 aan huuruitgaven besparen. Hiervoor zal een afscheidingswand geplaatst moeten worden. De eenmalige kosten hiervan worden geraamd op € 24.000.

Van de vrijkomende ruimte wil de bibliotheek dan alsnog 50 m2 huren als kantoorruimte voor de backoffice die momenteel nog in Goes gehuisvest is, maar daar eind 2022 moet vertrekken. De kosten hiervan zullen dan als overhead over alle deelnemende gemeenten verdeeld worden. Voorwaarde hiervoor is wel dat Sportfondsen hiervoor toestemming verleent. Sportfondsen geeft aan hier niet voor open te staan. Het teruggeven van een deel van de ruimte van de bibliotheek leidt tot verdere versnippering van ruimten en zij verwachten die niet te kunnen verhuren. Daarnaast hebben zij al te maken met een omzetdaling als gevolg van verschillende gemeentelijke besluiten, heeft de Jan van Schengenschool lokalen teruggegeven en gaat men investeren in duurzaamheidsmaatregelen. Wel biedt Sportfondsen de bibliotheek de mogelijkheid aan, bepaalde delen onder te verhuren aan andere partijen. Sportfondsen stelt in dit kader de voorwaarde dat pas sprake kan zijn van onderverhuur na hun goedkeuring van de potentiële onderhuurder. Deze voorwaarde én het financiële risico dat de bibliotheek loopt bij het niet vinden van potentiële onderhuurders, maakt dat deze optie door de bibliotheek als een te groot risico wordt gezien. Daarnaast zal het realiseren van een bezuiniging ten behoeve van het bibliotheekwerk via de ruimte in De Stenge, ertoe leiden dat we deze middelen als gemeente alsnog via een

Pagina 3 van 7

exploitatiesubsidie aan De Stenge uit moeten keren. Effectief levert dat zodoende geen bezuiniging op voor de gemeente. Een andere optie zou zijn een andere ruimte te zoeken voor huisvesting van de bibliotheek in Heinkenszand. Deze is niet voorhanden. Daarbij kan dat ook gevolgen hebben voor de hoogte van onze bijdrage aan Sportfondsen ten behoeve van de Stenge. Het voordeel van huisvesting in de Stenge is ook dat er altijd toezicht is. Hierdoor kan de bibliotheek ook onbemenst open zijn. Herhuisvesting zou ten koste gaan van deze dienstverlening. Onderdeel

3. Verkleinen bibliotheek Heinkenszand

Structureel financieel effect

Eenmalige investering

€ 30.000,00

Risico

€ 24.000,00 Medewerking Sportfondsen nodig

D. Verminderen dienstverlening Heinkenszand. De bibliotheek Heinkenszand is een ontmoetingsplaats waar trainingen en cursussen plaatsvinden. Er worden activiteiten voor kinderen georganiseerd en het is de plek waar mensen achter de computer kunnen werken, de krant kunnen lezen en boeken lenen. Vanuit deze optiek bezien is deze vestiging minder een uitleenbieb, maar meer een activiteiten- en programmeerbibliotheek. Vanuit deze vestiging wordt samengewerkt met de Seniorenraad, de Culturele raad, de Taalclub Borsele, de lokale middenstand, scholen en overige partners. Een optie is de bezetting ten aanzien van de uitleenfunctie en deze activiteiten te halveren. Dit heeft gevolgen voor de dienstverlening naar de bezoekers toe en de samenwerking met genoemde partners. Onderdeel

RAADSVOORSTEL

Halveren diensteverlening Heinkenszand besparing salariskosten

Structureel financieel effect

€ 43.000,00

Eenmalige investering

Risico

Te realiseren in stappen tot 2026 Heeft gevolgen voor bovengenoemde activiteiten

De effectuering van dit scenario, eventueel gecombineerd met sluiting van de vestiging in ’sGravenpolder, leidt tot een beweging die haaks staat op de nieuwe maatschappelijkeeducatieve bibliotheek zoals vastgelegd in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB) en het landelijk convenant. Het gaat ook in tegen de ontwikkeling die de bibliotheek landelijk doormaakt. De directie van de bibliotheek is geen voorstander van deze optie, omdat zij zo hun maatschappelijke taak niet zullen kunnen vervullen. E. Dienstverlening aan scholen. Mocht niet worden gekozen voor de optie te bezuinigen op de huisvestingskosten of de dienstverlening in Heinkenszand, dan is het alternatief te bezuinigen op de dienstverlening ten behoeve van de scholen. Gezien de zorgen die er landelijk zijn over de dalende taalprestaties van Nederlandse leerlingen en de aandacht die hiervoor is vanuit het onderwijsachterstandenbeleid is dat geen voor de hand liggende keuze. Toch werken wij hieronder een aantal scenario’s voor u uit.

Pagina 4 van 7

E1. Stopzetten inhuur bibliobussen. In een eerdere bezuinigingsronde is de inzet van de bibliobussen teruggebracht. Zij bezoeken nu alleen nog scholen in kernen waar geen vaste vestiging of leespunt is. Dit met uitzondering van het dorp Borssele waar zij ook nog een uur ten behoeve van volwassen lezers wordt ingezet. Voor 2022 staat de bibliobus in onze gemeente op de begroting van de bibliotheek opgenomen voor € 42.500 (excl. Btw). Als dit contract wordt stopgezet moet drie jaar lang een afkoopsom worden betaald: 75% in het eerste jaar, 50% in het tweede en 25% in het derde. Er is al pro forma opgezegd met ingang van schooljaar 2022/2023. Tot en met 2025 zal in totaal een bedrag van € 63.750 als afkoopsom moeten worden betaald. Voor de scholen die worden bezocht door de bibliobus zou dit betekenen dat men voor het leesonderwijs en de ondersteuning van de leesconsulenten is aangewezen op de eigen schoolbibliotheek. Het niveau van deze schoolbibliotheken verschilt per locatie. Onderdeel

Stopzetten bibliobus

Structureel financieel effect € 42.500,00 -€ 2.000,00

Eenmalige investering

Risico

€ 63.750,00 Opzegbijdrage conform contract ZB € 40.205,00 Op scholen waar nu bibliobus rijdt schoolbibliotheken inrichten Aanvulling wisselcollectie door ZB

E2. Overige bibliotheekdiensten ten behoeve van de scholen. Op een viertal scholen in onze gemeente komt niet de bibliobus maar heeft men een leespunt. De kosten hiervan bedragen € 4.500 per leespunt. Leespunten zijn indertijd ingericht in die scholen die een brede school gingen vormen. Overwogen kan worden ook deze leespunten stop te zetten. Kosten van een leespunt zijn ongeveer € 4.500 per jaar. Dit levert een bezuiniging op van € 18.000. Hieraan zijn wel frictiekosten verbonden met betrekking tot het personeel. Scholen zullen dan ten behoeve van het leesonderwijs zelf schoolbibliotheken in moeten richten. Onderdeel

RAADSVOORSTEL

Stopzetten leespunten

Structureel financieel effect € 18.000,00

Eenmalige investering

Risico

p.m. Frictiekosten medewerkers p.m. ontruimingskosten

Leesconsulenten. Alle scholen in onze gemeente worden op dit moment ondersteund door leesconsulenten vanuit de bibliotheek Oosterschelde. Dit met uitzondering van Borssele waar deze ondersteuning om praktische redenen vanuit de bibliobussen van de ZB plaatsvindt. Met de schoolbesturen zijn gesprekken gevoerd over de op handen zijnde bezuinigingsoperatie. De schoolbesturen zijn unaniem erg enthousiast over de inzet van de leesconsulenten en de bijdrage die zij leveren aan het leesonderwijs en het onderwijsachterstandenbeleid. Een interessante collectie boeken waaruit de kinderen kunnen kiezen om hun leesvaardigheid te bevorderen is hierbij essentieel. Alle scholen zien de absolute meerwaarde van de leesconsulenten in. Zij vinden het van belang dat de diensten structureel kunnen blijven bestaan.

Pagina 5 van 7

F. Eigen bijdrage door scholen. Tenslotte is met de scholen nog gesproken over de mogelijkheid van hen een eigen bijdrage te verlenen voor de dienstverlening door de bibliotheek. Hier stonden zij niet direct afwijzend tegenover, ook al zien zij wel wat haken en ogen. Sommige scholen kunnen dit uit hun jaarlijks budget doen. Andere willen hiervoor wel de gelden van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) inzetten, maar deze middelen zijn slechts voor twee jaar beschikbaar gesteld. Wat daarna zou moeten gebeuren is nog niet duidelijk. Andere schoolbesturen vrezen voor precedentwerking naar andere gemeenten die nu ook nog geen eigen bijdrage vragen. Vragen we van alle scholen een eigen bijdrage van bijvoorbeeld € 11 per leerling (landelijk cijfer) dan levert dat op: Onderdeel

Structureel financieel effect

8. Eigen bijdrage vragen aan scholen €11 per ll (landelijk gem.)

Eenmalige investering

€ 19.767,00

Risico

Voorwaarde dat scholen mee willen werken.

Het is onvermijdelijk, dat elk voorstel consequenties met zich meebrengt. Het is echter niet mogelijk de opgelegde bezuinigingsopdracht te realiseren zonder een pijnlijk besluit te moeten nemen, ook als wordt uitgeweken naar een alternatief (verhoging Onroerendezaakbelasting).

RAADSVOORSTEL

Conclusie Wij stellen u voor een keuze te maken uit de volgende opties om tot de opgelegde taakstelling te komen: A. Verlagen geraamd bedrag op gemeentebegroting

€ 43.700

B. Sluiting vestiging ’s-Gravenpolder

€ 55.000

C. Verlagen huisvestingskosten Heinkenszand*

€ 30.000

D. Vermindering dienstverlening Heinkenszand

€ 43.000

E. Verminderen dienstverlening aan scholen ** 1. Stopzetten bibliobus 2. Stopzetten leespunten

€ 42.500 € 18.000

F. Eigen bijdrage scholen van € 11 per leerling

€ 19.767

* Medewerking van Sportfondsen nodig. Zij staan hier niet positief tegenover. ** Gaat ten kosten van leesbevordering in het onderwijs. Een belangrijk onderdeel van het onderwijsachterstandenbeleid. Bij verdwijnen bibliobus en/of leespunten moet alternatief worden gevonden voor aanbod boeken ten behoeve van leerlingen.

(JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Het doorvoeren van bezuinigingen op het bibliotheekwerk zal frictiekosten met betrekking tot personeelslasten, afkoopsommen et cetera met zich meebrengen. Een dergelijke grote bezuiniging kan ook niet in één keer bij een organisatie worden neergelegd. Men moet tijd hebben om de organisatie hierop aan te passen.

Pagina 6 van 7

FINANCIËN In verband met frictiekosten is de bezuiniging op de dienstverlening te realiseren in stappen tot 2026. Dit heeft tot gevolg dat voor het tekort 2024 en 2025 nog een oplossing moet worden gevonden via bijvoorbeeld het weerstandsvermogen. Ook aan andere opties zullen eenmalige kosten verbonden zijn. Ook hiervoor zal dan een beroep moeten worden gedaan op het weerstandsvermogen. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE Zodra uw raad een besluit heeft genomen zal met de bibliotheek in overleg worden getreden over de wijze waarop dit besluit tot uitvoering kan worden gebracht. COMMUNICATIE De directeur van de bibliotheek is steeds nauw betrokken bij de uitwerking van de diverse scenario’s.

RAADSVOORSTEL

BESLUIT De raad besluit de opgelegde bezuiniging van € 100.000 op het bibliotheekwerk te realiseren door een keuze te maken uit de volgende opties: A. Verlagen geraamd bedrag op gemeentebegroting € 43.700 B. Sluiting vestiging ’s-Gravenpolder

€ 55.000

C. Verlagen huisvestingskosten Heinkenszand

€ 30.000

D. Vermindering dienstverlening Heinkenszand

€ 43.000

E. Verminderen dienstverlening aan scholen 1. Stopzetten bibliobus 2. Stopzetten leespunten

€ 42.500 € 18.000

F. Eigen bijdrage scholen van € 11 per leerling

€ 19.767

TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) Bij dit raadsvoorstel zijn er geen bijlagen. Hoogachtend,

Burgemeester en wethouders van Borsele, G.M. Dijksterhuis, burgemeester J.M. Jansen, secretaris Pagina 7 van 7