12.1 Raadsmemo Wet inburgering 2021

Aan: Domein/Team: Kopie aan:

Gemeenteraad

Van:

College van burgemeester en wethouders

Zaaknummer: Z21.019338 Documentnummer: Datum: Betreft:

29 oktober 2021 Wet inburgering 2021

Geachte raad, Op 1 januari 2022 treedt de Wet inburgering 2021 (hierna: de wet) in werking. Na tweemaal uitstel met een halfjaar heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) aangegeven dat deze startdatum ‘hard’ is. In deze memo gaan wij in op de uitgangspunten van de nieuwe wet en informeren wij u over hoe wij ons voorbereiden op de nieuwe wet. Wet inburgering 2021 De wet betreft een stelselwijziging en vervangt het huidige inburgeringssysteem. In het huidige stelsel zijn inburgeraars zelf verantwoordelijk voor hun inburgering. Men moet namelijk zelf een inburgeringstraject inkopen bij een taalaanbieder naar keuze. Als men dit niet zelf kan betalen dan kunnen ze hiervoor een lening afsluiten bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Die lening wordt kwijtgescholden bij het succesvol afleggen van het inburgeringsexamen.

MEMO

Waarom een nieuwe wet? De afgelopen jaren hebben diverse onderzoeken uitgewezen dat het huidige systeem onvoldoende werkt: inburgeraars doen te lang over hun inburgeringstraject en daarbij worden ze niet geprikkeld om het hoogst haalbare taalniveau na te streven. Daarnaast wordt de verbinding met participatie onvoldoende gemaakt. Bovendien blijken inburgeraars kwetsbaar op een vrije markt waar fraude voorkomt door taalaanbieders die misbruik maken van de mogelijkheden die het huidige (leen)stelsel hen biedt. Regie bij gemeenten In de nieuwe wet krijgen gemeenten een veel nadrukkelijkere rol bij de uitvoering van de wet. De regie op de wet komt namelijk bij gemeenten te liggen. Het Rijk wil met een nieuw stelsel bereiken dat alle nieuwkomers met een inburgeringsplicht zo snel mogelijk Nederlands leren spreken en schrijven op het voor hen hoogst haalbare niveau en kennis van de Nederlandse maatschappij hebben. Ook is het doel dat zij zo snel mogelijk – bij voorkeur via betaald werk – participeren, om zo volwaardig mee te kunnen doen in onze samenleving. Het inburgeringsstelsel gaat uit van maatwerk en dualiteit (een combinatie van taal, leren en

participatie). Het takenpakket van gemeenten wordt uitgebreid ten opzichte van het huidige stelsel. Concreet betekent het voor gemeenten dat zij verantwoordelijk worden voor het organiseren van het inburgeringsaanbod en de ondersteuning van inburgeraars. Hierbij wordt van de inburgeraar een inspanningsverplichting gevraagd. Gemeenten en inburgeraar zijn gezamenlijk verantwoordelijk om het inburgeringsproces succesvol af te ronden binnen de gestelde tijd. De wet is geen decentralisatie. Het Rijk stelt het beleid op en laat daarbij beperkte beleidsvrijheid voor gemeenten. Rol COA en DUO Naast gemeenten voeren ook organisaties als het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de DUO delen van de nieuwe wet uit. Het COA zorgt binnen de asielzoekerscentra voor een voorbereidend inburgeringsprogramma. DUO blijft bepalen of een persoon inburgeringsplichtig is, verzorgt de centrale inburgeringsexamens voor het taalonderwijs, verstrekt een lening aan gezinsmigranten en handhaaft indien een persoon niet binnen de gestelde inburgeringstermijn is ingeburgerd.

MEMO

Zeeuwse samenwerking We zijn ons als gemeente aan het voorbereiden op de invoering van de nieuwe wet. Dit doen we gezamenlijk met de Zeeuwse gemeenten en op lokaal niveau met de Bevelandse gemeenten en afdeling Werk, Inkomen & Zorg (WIZ) van GR de Bevelanden. Op Zeeuwse schaal is er een ambtelijke kerngroep. Besluitvorming wordt bestuurlijk afgestemd binnen het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO). Hiertoe is bestuurlijk op 19 juni 2019 het startschot gegeven door het vaststellen van de Marsroute Veranderopgave Inburgering Zeeland (zie bijlage) en verschillende ambtelijke werkgroepen in te stellen. Op 7 april 2020 hebben de Zeeuwse portefeuillehouders Sociale Zaken de voorstellen van de werkgroepen 'Intake & Ontzorgen' en 'Taal & Werk(ervaring)' onderschreven. De keuze om de leerroutes en vaktaal per gemeente of subregio in de markt te zetten, is gemaakt omdat het gewijzigde inburgeringstelsel nieuw is. Het eerste jaar staat dus in het teken van ‘leren en ontdekken’ en zo nodig bijsturen. Ook kan er op deze manier gekozen worden voor regionale taalaanbieders waarmee reeds goede ervaringen zijn. Om te streven naar vergelijkbare overeenkomsten met taalaanbieders in Zeeland, is door de werkgroep ‘Taal & Werk(ervaring)’ in december 2020 een concept inkoopadvies en inkoopovereenkomst opgeleverd.

Deze kunnen gemeenten of subregio’s gebruiken tijdens de onderhandelingen met taalaanbieders in Zeeland. Lokale voorbereiding Voor onze gemeente is de uitvoering van de wet belegd bij GR de Bevelanden. Op 31 mei 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) van GR de Bevelanden de hooflijnennotitie Veranderopgave Inburgering 2022 (zie bijlage) vastgesteld. De wet bestaat grotendeels uit het uitvoeren van wettelijk vastgestelde taken. Er is op onderdelen ruimte voor gemeentelijke beleidsvrijheid. Het gaat dan vooral om onderdelen waar gemeenten ruimte hebben om integraal beleid te voeren, zoals: Start van de inburgering. Leeronderdelen binnen nieuwe de nieuwe wet. (Financieel) Ontzorgen / Maatschappelijke begeleiding. Organisatie rondom leerroutes.

Deze krijgen deels vorm in de organisatie van de uitvoering en de afspraken met samenwerkingspartners en taalaanbieders. Bij de lokale voorbereidingen betrekken we ook onze samenwerkingspartners. Binnen het huidige inburgeringsstelsel werken we namelijk al samen met onder andere het welzijnswerk, maatschappelijk werk, Stichting Vluchtelingenwerk en het werkgeversservicepunt (WSP). De opgedane ervaringen nemen we mee in het nieuwe stelsel. Veel onderwerpen worden bij het nieuwe inburgeringsstelstel al door de nieuwe wet zelf (en de daarop gebaseerde Besluit en Regeling) geregeld en bij het college van burgemeester en wethouders belegd. Hiervoor worden beleidsregels opgesteld. In beginsel heeft de gemeenteraad geen verordeningsplicht op grond van de Wet inburgering 2021. Mocht blijken dat een verordening noodzakelijk is, dan zal de gemeenteraad daartoe opdracht worden gegeven. Intrekken Verordening Wet Inburgering In 2015 is de Verordening Wet inburgering gemeente Borsele 2015 vastgesteld. Deze is gebaseerd op de oude wet en vanaf 2022 niet meer van toepassing. We stellen voor om de in te trekken per 1 januari 2022. Financiën Voor de invoering van de nieuwe wet ontvangen gemeenten incidentele middelen (bijvoorbeeld voor scholing van medewerkers, uitbreiding van de huidige inburgeringssystemen en extra ondersteuning van de huidige groep inburgeraars).

Voor de uitvoering van de nieuwe wet krijgen we vanuit het Rijk vanaf 1 januari 2022: - Budget voor uitvoeringskosten (personeelskosten, ICT-systemen enzovoorts). - Een specifieke uitkering voor programmakosten: de inburgeringsvoorzieningen, zoals taaltrajecten. De vraag is of deze budgetten voldoende zijn, waarbij vooral op het onderdeel onderwijsroute zich problemen voordoen. Landelijk is hierover bestuurlijk overleg tussen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Financiën en SZW. Planning De planning tot 1 januari 2022 ziet er op hoofdlijnen als volgt uit: Wat

Wanneer

Werven en trainen personeel

September – december 2021 Oktober 2021

MEMO

Definitieve gunning leerroutes en ondertekening overeenkomsten Opstellen beleidsregels

Oktober/november 2021

Inrichten werkenprocessen en cliëntvolgsysteem

November/december 2021

Inwerkingtreding ‘Wet Inburgering 2021’

1 januari 2022

Tot slot Op 20 mei 2021 hebben we u tijdens een informeerde raad op de hoogte gebracht van de Veranderopgave Inburgering: een presentatie van de afdeling WIZ van de GR de Bevelanden. We hopen u met deze memo voldoende te hebben geïnformeerd over de komende wetswijziging op het gebied van inburgering. Voor meer achtergrondinformatie hebben we enkele bijlagen opgenomen. Bijlagen - Marsroute Veranderopgave Inburgering Zeeland. - Hooflijnennotitie Veranderopgave Inburgering 2022. - Overzicht nieuw beleid Inburgering.

MEMO

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Borsele, de secretaris, de burgemeester,