11.3 Preventie en handhavingsplan alcohol 2022-2025

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2022-2025

Inhoudsopgave

Inhoud 1. Inleiding .............................................................................................................................................. 3 2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid ............................................................................................ 4 2.1 Landelijke ontwikkelingen ........................................................................................................... 4 2.1.1 Nieuwe Alcoholwet ................................................................................................................ 4 2.1.2 Wet Bibob .............................................................................................................................. 4 2.1.3 Nationaal Preventieakkoord .................................................................................................. 4 2.2 Provinciale, regionale en lokale ontwikkelingen ........................................................................ 4 2.2.1 Zeeuws Sportakkoord ............................................................................................................ 4 2.2.2 Regionaal kader gezondheidsbeleid ...................................................................................... 5 2.2.3 Actieplan Sociaal Domein 2020-2023 en het Lokaal Preventieakkoord ................................ 5 3.

Terugblik ............................................................................................................................................. 6 3.1 Trend onder Zeeuwse jongeren ................................................................................................... 6 3.2 Lokale trend .................................................................................................................................. 7 3.3 Algemene terugblik en conclusie .................................................................................................. 8 3.4 Lokale terugblik en conclusie ........................................................................................................ 9 4. Alcoholgebruik: het probleem ......................................................................................................... 10 4.1 Jongeren ..................................................................................................................................... 10 4.2 Jongvolwassenen ....................................................................................................................... 10 4.3 55-plus doelgroep.......................................................................................................................

10 4.4 Ouder(s)/verzorger(s) ................................................................................................................. 10 5. Beleidsfocus...................................................................................................................................... 11 5.1 Uitgangspunten en onderbouwing van beleid.......................................................................... 11 5.2 Omgevingsbenadering ............................................................................................................... 11 5.3 Integrale beleidsvisie ................................................................................................................. 11 5.3.1 Pijler 1: Regelgeving ............................................................................................................. 11 5.3.2 Pijler 2: Handhaving ............................................................................................................. 12 5.3.3 Pijler 3: Educatie .................................................................................................................. 12 6. Doelstellingen ...................................................................................................................................

13 6.1 Hoofddoelstellingen .................................................................................................................... 13 6.2 Inhoudelijke doelstellingen ......................................................................................................... 13 6.3 Monitoring en effectmeting ....................................................................................................... 14 7. Risicoanalyse en interventiestrategie ............................................................................................. 15 1

7.1 Aanpak vanuit pijlers regelgeving en handhaving .................................................................... 15 7.1.1 Regels centraal en decentraal ................................................................................................ 15 7.1.2 Beleidsregels ontheffingen ..................................................................................................... 15 7.1.3 Nieuwe bevoegdheden voor gemeenten ............................................................................... 15 7.1.4 Overige regels ...................................................................................................................... 16 7.1.5 Toezicht ................................................................................................................................ 16 7.1.6 Risicoanalyse ........................................................................................................................ 16 7.1.7 Inzet toezicht per type controle .............................................................................................. 17 7.1.8 Overige controles ................................................................................................................. 19 Interventiestrategie bepalen ........................................................................................................

19 7.1.9 Handhavingsmethoden ........................................................................................................ 19 7.1.10 Nalevingscommunicatie ..................................................................................................... 20 7.1.11 Sanctiestrategie ................................................................................................................. 20 7.1.12 Hardheidsclausule .............................................................................................................. 20 7.1.13 Effectmeting en evaluatie .................................................................................................. 20 7.2 Aanpak vanuit pijler educatie .................................................................................................... 21 7.2.1 Doelgroepen......................................................................................................................... 21 7.2.2 Verstrekkers van alcohol ...................................................................................................... 21 7.2.3 Onderwijs ............................................................................................................................. 21 7.2.4 Jongeren en jongvolwassenen .............................................................................................

22 7.2.5 De 55-plus doelgroep ........................................................................................................... 22 7.2.6 Ouders/opvoeders/andere volwassenen die (veel) met de risicogroepen te maken hebben ...................................................................................................................................................... 22 8. Financiën .......................................................................................................................................... 23 Lokale activiteiten 2022 ................................................................................................................... 23 Regionale activiteiten ...................................................................................................................... 23 Bijlage 1: Maatregelenmix per setting ................................................................................................. 26 Bijlage 2: Sanctiestrategie 2022-2025 ................................................................................................. 30 Bijlage 3: toegevoegde nieuwe artikelen Alcoholwet ......................................................................... 41

2

1. Inleiding Het Preventie- en handhavingsplan alcohol 2022-2025 beschrijft de belangrijkste maatregelen die onze gemeente de komende jaren neemt om alcoholgebruik onder risicogroepen1 te voorkomen en terug te dringen. Gemeenten zijn sinds 2013 de belangrijkste uitvoerder van de Alcoholwet2. Zowel op juridisch-, handhavings-, als educatief vlak is de gemeente regisseur van het Nederlandse alcoholbeleid. De gemeente heeft een rol als aanjager, facilitator en handhaver en stelt de publieke grenzen vast. Het verplicht, door de gemeenteraad vast te stellen, Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (hierna: PHA) is in feite de wettelijke bekrachtiging van dit gegeven. Het PHA staat niet op zichzelf. Het vloeit onder meer voort uit het Nationaal Preventieakkoord (november 2018) dat een uitgebreid pakket aan maatregelen omvat voor het terugdringen van roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. Met dit lokale PHA wordt het alcoholmatigingsbeleid operationeel vormgegeven en voldoet de gemeente tevens aan de wettelijke eisen die zijn vastgelegd in de Alcoholwet. Het PHA focust zich in de eerste plaats op het gemeentelijke terrein waar preventie van problematisch gebruik van alcohol en handhaving van de Alcoholwet samenkomen en elkaar kunnen versterken. Het PHA wordt iedere vier jaar opnieuw vastgesteld, parallel aan de cyclus van de nota volksgezondheid.

Lokaal is het gezondheidsbeleid reeds verankerd in het Actieplan sociaal domein 2020-2023. Dit plan heeft tevens nauw verband met diverse deelplannen die voortvloeien uit het Actieplan Sociaal Domein 2020-2023, zoals het Lokaal Preventie Akkoord en de JOGG-aanpak. De door burgemeester vastgestelde sanctiestrategie vormt de leidraad voor de handhaving op de regels voortvloeiend uit de Alcoholwet.

1

Minderjarigen, 18 t/m 23 jarigen en de 55-plus doelgroep

2

Tot 1 juli 2021 bekend als de Drank- en Horecawet

3

2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid 2.1 Landelijke ontwikkelingen 2.1.1 Nieuwe Alcoholwet De naam van de Drank- en Horecawet is per 1 juli 2021 veranderd in de Alcoholwet. Onder meer het onderwerp weder verstrekking is in de nieuwe wet intensiever geborgd. In aanvulling op het Nationaal Preventie Akkoord is een aantal nieuwe maatregelen opgenomen: prijsacties met alcoholhoudende dranken voor gebruik elders van meer dan 25% korting worden verboden; er komen strenge regels voor de verkoop van alcohol op afstand en weder verstrekking van alcohol aan minderjarigen wordt in de publieke ruimte verboden. De meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige is voortaan strafbaar. 2.1.2 Wet Bibob De Wet Bibob is de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Om overheden ook de mogelijkheid te geven om justitiële gegevens op te vragen over de zakelijke relaties van degene die een aanvraag tot een vergunning of subsidie doet, is deze wet per 1 augustus 2020 gewijzigd. In de tweede helft van 2021 is de tweede tranche van de wet Bibob inwerking getreden. Door deze tweede wijziging hebben gemeenten meer mogelijkheden met betrekking tot toetsing. Potentiële nieuwe ondernemers kunnen op deze manier in een vroeg stadium van een vergunningaanvraag worden getraceerd op het gebied van strafbare achtergronden.

2.1.3 Nationaal Preventieakkoord Het kabinet Rutte III heeft 170 miljoen euro extra vrijgemaakt voor diverse preventiedomeinen gedurende de looptijd van het Nationaal Preventieakkoord. Het akkoord biedt een samenhangend pakket aan maatregelen, acties en ambities die bijdragen aan het gezonder maken van Nederland voor 2040. Er is gekozen voor een aanpak op de onderwerpen roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht, omdat deze de grootste oorzaak voor ziektelast in Nederland zijn, met 35.000 doden en 9 miljard aan zorguitgaven per jaar. 2.2 Provinciale, regionale en lokale ontwikkelingen 2.2.1 Zeeuws Sportakkoord In het Nationaal Preventieakkoord komt sport veelvuldig aan bod. In het preventieakkoord staan verschillende doelstellingen die een gezond sportklimaat nastreven. Ook in Zeeland kennen we een akkoord dat hier op aansluit, het Zeeuws Sportakkoord. In dit akkoord is duidelijk verwoord dat overmatig/zwaar alcoholgebruik en sport niet samen gaan. Daar waar dit op dit moment nog wel het geval is, moet dit veranderen.

4

2.2.2 Regionaal kader gezondheidsbeleid Gemeenten hebben vanuit de Wet publieke gezondheid de taak om de gezondheid van burgers te bevorderen en te beschermen. Om dit te bewerkstelligen werken de Zeeuwse gemeenten op provinciaal, regionaal en lokaal niveau samen. Provinciaal door de samenwerking binnen en opdrachten aan de GGD Zeeland. Regionaal middels het programma gezondheid dat wordt opgesteld en uitgevoerd vanuit het Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO). In het regionaal kader zijn de speerpunten benoemd waar binnen het programma gezondheid op in wordt gezet. Deze regionale speerpunten geven ook richting aan de uitvoering op lokaal niveau. Door als zeven gemeenten samen te werken aan gezondheidsbeleid, kunnen we expertise en krachten bundelen en kan de kwaliteit van de uitvoering worden verbeterd. Het voorliggende PHA heeft op onderdelen nauw verband met het regionaal kader gezondheidsbeleid, en wordt om die reden gelijktijdig vastgesteld. 2.2.3 Actieplan Sociaal Domein 2020-2023 en het Lokaal Preventieakkoord In april 2020 heeft de gemeenteraad van de gemeente Borsele het Actieplan Sociaal Domein 20202023 vastgesteld. In dit beleidsplan zijn 33 actiepunten beschreven waar, sociaal domein breed, de komende jaren aan wordt gewerkt. Het (brede) lokale gezondheidsbeleid is reeds verankerd in dit actieplan.

Eén van de actiepunten (actiepunt 16) in het lokale Actieplan richt zich op het terugdringen van overmatig alcohol- en middelengebruik. Dit is tevens onderdeel van het Lokaal Preventieakkoord en heeft raakvlakken met de JOGG-aanpak. In het Lokaal Preventieakkoord zijn aanvullende acties opgenomen die bijdragen aan het behalen van de doelstellingen die in dit PHA zijn opgenomen. De acties in het LPA richten zich op de samenwerking met ketenpartners, die (overmatig)middelengebruik tegengaan, en de inrichting van een gezonde leefomgeving. Kortom, het terugdringen van overmatig alcoholgebruik is onderdeel van diverse beleids- en uitvoeringsplannen en heeft daarmee nauw verband met voorliggend PHA.

5

3. Terugblik Zeeuws breed werken we sinds 2010 samen met de 13 gemeenten, GGD Zeeland, Emergis Preventie (1nul1), Politie Zeeland-West-Brabant en andere maatschappelijke partners onder de vlag ‘Laat ze niet (ver)zuipen!’ (hierna: LZNV). We werken middels een brede, integrale aanpak aan het terugdringen van het alcoholgebruik onder risicogroepen. De volgende risicogroepen zijn aangeduid: jongeren onder de 18 jaar, 18-24 jarigen en de 55-plus doelgroep. In dit hoofdstuk wordt een terugblik gegeven op de trendontwikkeling in cijfers en de geboekte resultaten in de afgelopen beleidsperiode. 3.1 Trend onder Zeeuwse jongeren Hieronder bespreken we de resultaten aan de hand van de uitkomsten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019, Digitaal dossier jeugdgezondheidszorg (JGZ), de Jeugdmonitor van ZB | Planbureau en het Nalevingsonderzoek 2018-2019. In vorige edities van het PHA werden ook resultaten gedeeld uit het Draagvlakonderzoek door ZB | Planbureau. Dit onderzoek is sinds 2015 niet meer herhaald en om die reden ook niet meegenomen in onderstaand overzicht. Steeds minder 13-jarigen geven aan ooit alcohol te hebben gedronken Vanaf 2016 (29,2%) tot 2018 is er een dalende lijn te zien in het percentage 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken. In 2017 was dit 29,1%, in 2018 27,4% en in 2019 steeg deze weer licht naar 28,3% (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ).

Afspraken met ouders over gebruik alcohol, drugs en roken Drie van de vier (76,9%) 13-jarigen heeft met zijn of haar ouders afspraken gemaakt over het gebruik van alcohol, drugs en roken (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ, 2019).

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken 29,500% 29,00% 28,500% 28,00% 27,500% 27,00% 26,500% 2016

2017

2018

2019

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken

Daling alcoholgebruik klas 3 VO Van de Zeeuwse scholieren uit klas 3 van het voortgezet onderwijs gaf in 2015 72% aan wel eens alcohol te hebben gedronken (incl. een paar slokjes). Hoewel dit meer is dan in 2011 (65%), is dit minder dan in 2007 (80%) en 2004 (79%) (ZB| Planbureau, enquete VO, 2015). Minder jongeren (klas 2 en 4 VO) doen aan ‘binge drinken’ Het aantal jongeren op het voortgezet onderwijs dat aan binge drinken doet is ten opzichte van 2007 (44%) gedaald naar 34% in 2011 en vervolgens naar 31% in 2015 (ZB| Planbureau, enquete VO, 2015). Zeeuwse jongeren rapporteren vaker recent gebruik van genotmiddelen dan landelijke leeftijdsgenoten Gemiddeld gezien geven meer Zeeuwse jongeren aan recent alcohol te hebben gedronken ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (32% versus 26%). (GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2019).

6

Zeeuws nalevingspercentage (te) laag Van de 790 in Zeeland succesvol bezochte alcoholverstrekkers, leeft een derde (33%) de regels rond alcoholverkoop aan jongeren na. Een indicatieve vergelijking met het onderzoek uit 2016 (54%) laat zien dat dit percentage gedaald is. Er zitten grote verschillen tussen de gemeenten en categorieën. In Reimerswaal was het naleefpercentage het hoogst (69%) en in Hulst het laagst (3%). In Borsele was het naleefpercentage 29%. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat de absolute aantallen laag zijn en dus mogelijk niet representatief (ZB|Planbureau, 2019). 3.2 Lokale trend We zien al enkele jaren een daling van het aantal jongeren dat op de alcoholpoli van het ADRZ terecht komt. 1NUL1 (uitvoeringspartner) ziet een verschuiving in de leeftijd waarop jongeren beginnen met drinken. Dit is ook terug te zien in de cijfers van de alcoholpoli. Jongeren die daar belanden zijn steeds vaker 16+ dan voorheen. Dat er minder jongeren op de alcoholpoli terecht komen is een positieve ontwikkeling: het doet vermoeden dat er minder overmatig alcoholgebruik plaats vindt. Anderzijds moet de kanttekening worden gemaakt dat veel evenementen door de coronacrisis geen doorgang hebben kunnen vinden, en er minder verleiding is geweest voor jongeren. Dat heeft mogelijk invloed op de cijfers. Opnamen alcoholpoli ADRZ 2018

2019

2020

2021 (jan t/m oktober)

45

38

30

14

Oosterschelderegio 13

21

13

5

Borsele

5

1

1

Zeeland

0

Uit de resultaten de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019-2020 onder tweede en vierde klassers kunnen we onderstaande cijfers laten zien. Het is voor sommige cijfers helaas niet mogelijk een trend te laten zien, daar de onderzoeksvragen zijn aangepast en om die reden niet met elkaar vergeleken kunnen worden. Heeft ooit minimaal een heel glas alcohol gedronken Borsele 40 % Zeeland 39 % Nederland 31 % Heeft ooit minimaal een paar slokjes alcohol gedronken Borsele 64 % Zeeland 61 % Nederland 52 %

7

Uit het periodiek onderzoek onder 13-jarigen (PGO-13) kunnen we het volgende laten zien. Heeft ooit alcohol gedronken (PGO, 13 jaar) 2016

2017

2018

2019

Borsele

32,8

32,7

24,3

32,7

Zeeland

29,2

29,1

27,4

28,3

2017

2018

2019

Borsele

3,3

4,3

9,3

Zeeland

6,3

7,1

7,0

Hoewel de percentages hoog zijn, wijkt Borsele hierin niet af van de landelijke trend dat er in plattelandsgemeenten meer alcohol wordt gedronken dan in stedelijke gebieden. Het veranderen van iets dat zo gebed is in onze cultuur vraagt blijvend energie en inzet van alle betrokken partijen. De resultaten van het naleefonderzoek in 2019 waren uitstekend wat betreft de naleving bij slijterijen in de supermarkten in Borsele. Echter, dienen de resultaten in zowel de commerciële als para-commerciële horeca nog een flinke verbeterslag te maken. Naar aanleiding van het laatste onderzoek zijn vertegenwoordigers/eigenaren van niet-nalevende horecaondernemingen voor een gesprek opgeroepen. Dat heeft in alle gevallen geleid tot goede afspraken met betrekking tot betere naleving. Dit beleid, on hold gezet door de latere coronamaatregelen, zal weer worden voortgezet zodra dit mogelijk is. 3.3 Algemene terugblik en conclusie In het PHA zijn Zeeuwsbreed doelstellingen vastgelegd. Naast het werken aan bereiken van deze doelstellingen is ook ingezet op versterken van de onderlinge samenwerking. Er is vooruitgang geboekt op dit gebied. Denk aan de samenwerking in Zeeland tussen gemeenten onderling maar ook met GGD, Emergis Preventie (1NUL1) en lokale gelegenheden. Men weet elkaar snel te vinden en maakt gebruik van elkaars kennis en kunde.

Ook de alcoholpoli, het daarbij behorende nazorgtraject (momenteel uitgevoerd door 1NUL1) en de relaties met de landelijke instellingen zijn ontwikkelingen die voort zijn gekomen uit LZNVZ zijn versterkt. Helaas zijn niet alle onderzoeken voor 2022 (op dezelfde wijze) herhaald zodat niet voor alle doelstellingen zoals opgesteld in het PHA 2017-2022 een harde conclusie getrokken kan worden. Hieronder zijn de doelstellingen waarover wel concrete resultaten zijn geboekt beschreven. Doelstelling 5 ‘Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol van 54% in 2016 naar 80% in 2022’ is helemaal niet gehaald. De naleving is juist slechter geworden (33% in 2018/2019). Doelstelling 6 ‘Het begeleiden van 30 gezinnen met een lage SES binnen het project alcoholpreventie lage SES’ is ook behaald. Het project is inmiddels beëindigd.

8

De laatste doelstelling ‘Realisatie van een opzet ten aanzien van een integrale, gezamenlijke aanpak van alcoholproblematiek bij de 55+ doelgroep’ is ook behaald, het beleidsadvies hierover is te vinden op de website van LZNVZ. Rekening houdend met de onderzoeksresultaten zoals in dit hoofdstuk beschreven kunnen we concluderen dat er op een aantal punten een dalende trend ten aanzien van alcoholgebruik waarneembaar is. Wel gebruiken Zeeuwse jongeren in vergelijking met leeftijdsgenoten uit het land nog steeds meer alcohol en is wordt ook de NIX18 norm in Zeeland minder goed nageleefd dan elders in Nederland.

3.4 Lokale terugblik en conclusie De afgelopen jaren heeft de gemeente Borsele, in aanvulling op de provinciale en regionale activiteiten, extra maatregelen doorgevoerd. Voor een aantal van deze maatregelen zijn de extra middelen ingezet die door de Raad beschikbaar zijn gesteld (€ 10.000 per jaar in de periode 20182021). Uitvoeringspartner 1NUL1 heeft extra activiteiten uitgevoerd zoals voorlichting bij evenementen en begeleiding van jongeren waarbij middelenproblematiek speelt. Ook is er lokaal regelmatig extra aandacht besteed aan landelijke acties, zoals de NIXzonderID actie, de campagne ‘zien drinken, doet drinken’ en IkPas. Verstrekkers van alcohol worden door de gemeente voorzien van bruikbaar materiaal die helpen bij de naleving van de Alcoholwet. De samenwerking tussen de domeinen de domeinen RO (handhaving en regelgeving) en Samenleving (preventie) is tevens versterkt. Er vind op regelmatige basis afstemming plaats tussen ambtenaren, burgemeester en wethouder zodat de integrale aanpak op gebied van middelenpreventie geborgd wordt. Naar aanleiding van het naleefonderzoek (handhaving) zijn een tweetal acties in gezamenlijkheid uitgevoerd: het belonen van verstrekkers met goede resultaten, en een bijeenkomst met verstrekkers met minder goede resultaten.

We blijven ook in de komende beleidsperiode integraal samenwerken om preventie en handhaving op het gebied van (overmatig) alcoholgebruik terug te dringen, en om de naleving te vergroten. Bij constateringen en overtredingen vindt ten alle tijden afstemming plaats tussen de collega’s handhaving en preventie om gezamenlijk tot een passende aanpak te komen.

9

4. Alcoholgebruik: het probleem Alcohol is het meest gebruikte genotmiddel in ons land. Het gebruik is sociaal en economisch diep in onze samenleving en cultuur diep geworteld. Dit veranderen vraagt tijd, volharding en een integrale aanpak. Gebruik van alcohol kent grote risico’s voor de volksgezondheid, zowel op individueel als op macroniveau. In dit hoofdstuk beschrijven we de risico’s per doelgroep. 4.1 Jongeren Voor jongeren en jongvolwassenen zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij niet drinkende leeftijdgenoten. 4.2 Jongvolwassenen Schadelijk alcoholgebruik onder jongvolwassenen komt het meest voor onder de leeftijdsgroep 18-29 jaar (Tuithof e.a., 2018). De meerderheid van de MBO en HBO studenten drinkt en ruim 70% doet dat regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Een specifiek onderzoek onder plattelandsjongeren laat zien dat hoewel zij overmatig drinken, zij dit zelf geen probleem vinden.

Zij hebben een positieve houding ten opzicht van alcohol mede omdat drinken in hun omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt (Paternotte & Prooij, 2019). Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval. Het RIVM berekende dat in 20% van de jaarlijkse gevallen van studievertraging en of -uitval in het HBO of WO alcohol een rol speelt

(factsheet Trimbos: alcohol- en drugsbeleid voor studenten). 4.3 55-plus doelgroep Een groot deel van de 55-plussers lijkt zich niet bewust dat de gevaren van overmatig alcoholgebruik in deze leeftijdscategorie extra risico’s met zich meebrengt. De doelgroep heeft o.a. een groter risico (ten opzichte van jongeren) op snellere intoxicatie en orgaanschade met name vanwege hun lagere tolerantie, en toegenomen gebruik van medicatie. De overmatige drinkers krijgen ook te maken met meer psychosociale risico’s zoals een verhoogd risico op conflicten met familieleden, vrienden en verzorgenden, sociaal isolement en financiële problemen. 4.4 Ouder(s)/verzorger(s) Ouder(s)/verzorger(s) (hierna: ouders) zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar toch zijn er ook ouders die hun rol wel pakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016). Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen.

Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013) bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken. 10

5. Beleidsfocus 5.1 Uitgangspunten en onderbouwing van beleid In dit plan beschrijft onze gemeente hoe zij de risicogroepen wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, ondernemers e.d.. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door (jong)volwassenen en de 55-plus doelgroep. 5.2 Omgevingsbenadering De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcoholgebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol.

Zo hebben bijvoorbeeld tal van studies aangetoond dat het drinkgedrag van jongeren wordt gestimuleerd door goedkope alcohol en alcoholreclame via radio, tv, internet en via sponsoring van sport- en culturele evenementen. In de nieuwe Alcoholwet en het Nationaal Preventieakkoord zijn regels opgenomen om dit te minimaliseren. 5.3 Integrale beleidsvisie Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op de systeemtheorie van Holder. Het preventiemodel kent drie beleidspijlers: regelgeving, handhaving en educatie. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model maakt duidelijk dat niet alleen educatie maar ook regelgeving en handhaving bijdragen aan het voorkomen van (problematisch) alcoholgebruik. Dit PHA is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dat impliceert dat meerdere afdelingen binnen de gemeente - en dus ook meerdere typen maatregelen - worden ingezet bij de aanpak van de alcoholproblematiek. Deze werkmethode wordt door de gemeente Borsele al enkele jaren op die manier uitgevoerd. 5.3.1 Pijler 1: Regelgeving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen.

Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en is de aanwezigheid van dronken personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Hierop wordt intensief gecontroleerd binnen de gemeente middels de inzet van handhavers. 11

5.3.2 Pijler 2: Handhaving Maatregelen ten aanzien van omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld de beschikbaarheid van alcohol beperken, zijn het meest effectief. Helaas is het nog steeds zo dat jongeren vaak gemakkelijk aan alcohol kunnen komen als ze dat willen. We zetten in op een optimale handhaving zodat er niet geschonken wordt aan jongeren onder de 18 jaar. 5.3.3 Pijler 3: Educatie Inzet van publieke bewustwordingscampagnes om het draagvlak voor het beleid te versterken en de norm met betrekking tot problematisch middelengebruik positief te beïnvloeden zijn heel belangrijk. De NIX18-norm moet de geldende norm zijn en dat behoeft voorlopig blijvende aandacht. Kennisverhoging en opvoedstijl ten aanzien van alcoholgebruik veranderen door regel- en normstelling zal alleen werken als het algemene publiek via allerlei invalswegen elke keer weer dezelfde boodschap krijgt voorgeschoteld. Dit doen we bijvoorbeeld door landelijke en Zeeuwse publiekscampagnes te volgen. We doen dit ook in kleinere settingen, door voorlichting te geven aan ouders en andere volwassenen die om jongeren heen staan én aan jongeren zelf.

12

6. Doelstellingen Het doel van LZNVZ, en daarmee van de Zeeuwse gemeenten, is het voorkomen en terugdringen van alcoholgebruik onder alle jongeren en jongvolwassenen tot 24 jaar. Hiernaast is ook de 55plus doelgroep als risicogroep aangemerkt. Jongeren, jongvolwassenen en ouderen die extra aandacht nodig hebben om dit doel te bereiken, krijgen die extra aandacht. Daarnaast willen we dat alle alcoholverkopers en -verstrekkers zich aan de wet houden: niet verkopen of schenken aan jongeren onder de 18 jaar en niet doorschenken aan mensen die al te veel gedronken hebben. Omdat grenzen stellen en bewaken niet los staan van normbesef en publiek draagvlak, nemen we ook op die gebieden maatregelen. Er wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van de doelstellingen. Er zijn hoofddoelstellingen en inhoudelijke doelstellingen opgesteld. Het betreffen Zeeuwse doelstellingen die, waar mogelijk, zijn vertaald naar de lokale situatie. 6.1 Hoofddoelstellingen 1. Tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar 2. Tegengaan van risicovol alcoholgebruik door jongeren van 18 tot en met 23 jaar en de 55plus doelgroep 3. Toezien op de naleving van de Alcoholwet.

6.2 Inhoudelijke doelstellingen De inhoudelijke doelstellingen verschillen in essentie niet van die van de afgelopen periode; op latere leeftijd, minder vaak en minder alcoholgebruik gebruik onder risicogroepen stimuleren. 1. Het percentage Zeeuwse en Borselse jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (respectievelijk Zeeland: 32% en Borsele: 36%). 2. Het percentage Zeeuwse en Borselse jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken aan bingedrinking heeft gedaan, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (respectievelijk Zeeland: 22% en Borsele: 24%). 3. Het percentage jongvolwassenen dat dagelijks of wekelijks drinkt is in 2026 lager dan in 2019 (Zeeland: dagelijks 7% en wekelijks 38%). 4. We zetten lokaal extra in op bewustwordingsactiviteiten gericht op risicogroepen om de gevaren van (overmatig) alcohol kenbaar te maken. 5. Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol ten opzichte van 2019 (respectievelijk Zeeland: 33% en Borsele 29%).

13

6.3 Monitoring en effectmeting Kritisch evalueren is een belangrijk onderdeel van dit PHA. Om de kwaliteit van onze aanpak hoog te houden en waar nodig tijdig bij te stellen, gebruikt de gemeente de volgende evaluatiecyclus: •

• •

•

•

Elk jaar wordt in overleg met de samenwerkingspartners het uitvoeringsplan geëvalueerd. Waar nodig wordt de risicoanalyse herijkt. Het college wordt tweejaarlijks middels een memo geïnformeerd over de uitgevoerde en op rol staande acties. Elke twee jaar komen daarbij de nalevingscijfers uit nalevingsonderzoek van het ZB| Planbureau. De doelstellingen worden getoetst aan de hand van de resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van GGD Zeeland, de monitor jongvolwassenen van het ZB| Planbureau onder 21-23 jarigen en het naleefonderzoek van ZB|Planbureau en landelijke onderzoeken. Elke vier jaar vindt een uitgebreide evaluatie plaats op basis van beschikbaar onderzoek (Gezondheidsmonitor Jeugd, jongvolwassenen monitor ZB) en input van samenwerkingspartners. Hierbij worden de realisatie van activiteiten, effecten van beleid en achterliggende verklaringen op een rij gezet. Op basis hiervan kan vastgesteld worden in hoeverre het beleid de gewenste uitkomsten heeft opgeleverd en op welke punten het beleid bijgesteld dient te worden. De opbrengsten van de aanpalende aanpakken (zoals het LPA en de het Zeeuws Sportakkoord) worden eveneens meegenomen.

14

7. Risicoanalyse en interventiestrategie In dit hoofdstuk wordt geïnventariseerd welke risico gevende settingen er zijn en vanuit welke beleidspijler regelgeving, handhaving, educatie) interventies moeten worden ingezet. De risicoanalyse geeft inzicht in de verschillende soorten settingen en de daarbij behorende risicokenmerken. Op basis van deze analyse is vervolgens een interventiestrategie gemaakt (bijlage 1). De interventiestrategie geeft aan welke (combinatie van) maatregelen wordt ingezet. Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet (integraal beleid). Door het periodieke karakter van deze analyse, is het tevens een evaluatie-instrument dat inzicht geeft in de resultaten van het lokale alcoholbeleid, dat aanknopingspunten biedt voor een volgend PHA. 7.1 Aanpak vanuit pijlers regelgeving en handhaving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. De Alcoholwet geeft gemeenten verschillende verordenende bevoegdheden.

Regelgeving is een onmisbare factor van een integraal alcoholbeleid. Om die reden wordt kort uiteengezet welke soorten regels er zijn. 7.1.1 Regels centraal en decentraal Er zijn regels die van rijkswege gelden en regels die door gemeenten zijn opgesteld. De regels van gemeentewege zijn neergelegd in de verordening paracommercie en/of de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarnaast verstrekt de gemeente vergunningen en ontheffingen, al dan niet onder voorwaarden en stelt de gemeente het toetsingskader vast voor beleidsregels van de burgemeester inzake de ontheffingen ex. artikel 35 van de Alcoholwet en de ontheffing op grond van artikel 4 van de Alcoholwet. 7.1.2 Beleidsregels ontheffingen De Alcoholwet biedt gemeenten de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing van de Alcoholwet. Gemeenten kunnen beleidsregels vaststellen om te bepalen of een para-commerciële inrichting op aanvraag een ontheffing krijgt van de schenkregels voor tijdelijke gelegenheden van bijzondere aard (artikel 4 Alcoholwet). Daarnaast kan de gemeente beleidsregels hanteren om te bepalen of en onder welke voorwaarden alcoholhoudende drank geschonken mag worden tijdens evenementen (artikel 35 Alcoholwet).

7.1.3 Nieuwe bevoegdheden voor gemeenten In de Alcoholwet is het de bevoegde (externe) BOA toegestaan te handhaven wanneer er sprake is van weder verstrekking van alcohol door een meerderjarige aan een minderjarige. Op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening was het de bevoegde (externe) BOA al toegestaan te rapporteren bij overtredingen/misstanden. Daarnaast wordt het ook geregeld dat gemeenten bepaalde gebieden als alcohol-overlastgebied kunnen aanwijzen. Hiermee kunnen gemeenten extra regels instellen met betrekking tot alcohol-verkoop. De nieuwe Alcoholwet regelt ook dat gemeenten ervoor kunnen zorgen dat ook op vervoersmiddelen die bedrijfsmatig alcohol verstrekken iemand aanwezig moet zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. Wat de naleving van bezorgdiensten betreft wordt er geregeld dat de (online) verkoper verantwoordelijk 15

is voor het uitvoeren van de leeftijdscontrole, zowel bij de aankoop als bij aflevering. Bij een eerste constatering van een overtreding in de zin van artikel 20 Alcohol-wet (alcohol verkopen aan een persoon, zonder vaststelling van de leeftijd), is de werkwijze van de gemeente Borsele om de overtreder hierin in de vorm van een waarschuwing aan te schrijven. In deze brief wordt aan de overtreder medegedeeld dat een overtreding is waargenomen door een daartoe bevoegde toezichthouder, en dat de overtreder wordt uitgenodigd voor een mondeling gesprek. Tijdens dit gesprek wordt medegedeeld dat betreffende overtreder op een later moment in het jaar wederom wordt gecontroleerd. In het geval dan wederom dezelfde overtreding wordt waargenomen, zal de overtreder worden beboet met een geldsom. Deze werkwijze is in lijn met de ‘Sanctiestrategie Preventie- en Handhavingsplan Alcohol’, bijgevoegd als bijlage 2 in dit plan. 7.1.4 Overige regels In de Alcoholwet zijn nog tal van andere regels opgenomen waaraan alcoholverstrekkers dienen te voldoen. Zo moeten inrichtingen voldoen aan de zogenaamde inrichtingseisen en gelden er specifieke schenktijden/schenkregels voor de para commerciële horeca. Een totaaloverzicht van de relevante regels is te vinden in de sanctiestrategie (bijlage 3).

7.1.5 Toezicht Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010). 7.1.6 Risicoanalyse Het toezicht op de Alcoholwet bestaat uit twee typen controles. Reguliere inrichtingencontroles (type 1) en controles op leeftijdsgrenzen, dronkenschap en schenktijden (type 2). Om te bepalen welk type controle moet worden ingezet en met welke frequentie, is een risicoanalyse uitgevoerd op inrichtingenniveau. De risicoanalyse gaat uit van de kans dat de regels worden overtreden maal het effect dat daarmee wordt veroorzaakt. Daarnaast wordt bezien of in een bepaalde gelegenheid veel jongeren komen en of het wel of geen paracommercie betreft. De basis van de risicoanalyse wordt gevormd door de formule: Risico = Kans X Effect. De kans wordt in dit verband ook wel genoemd: het overtredersniveau, dus de kans dat de regels niet worden nageleefd. De kans op het overtreden van de regels hangt af van meerdere factoren.

Te denken valt aan de drukte, het in werking hebben van een eigen (leeftijdscontrole)systeem en het nalevingsgedrag van de ondernemer in het verleden. Het overtrederniveau wordt ingeschat op basis van de beschikbare informatie en de lokale kennis binnen de gemeente. Indien na controle blijkt dat een ondernemer de regels beter of minder goed naleeft, dan wordt de score in de risicoanalyse bijgesteld. Dit gebeurt in ieder geval jaarlijks voorafgaande aan de jaarplanning. Het effect is hoger naarmate er bijvoorbeeld meer jongeren of jongvolwassenen in de inrichting komen. Maar het kan ook zijn dat het effect bepaald wordt doordat bij overtreding van de regels 16

meer oneerlijke concurrentie wordt veroorzaakt of meer problemen van openbare orde en veiligheid gepaard gaan. Concreet is het de bedoeling dat de controlecapaciteit dus vooral ingezet wordt naarmate de regels minder goed worden nageleefd en juist op die plekken waar veel jeugd komt. Beide variabelen bevinden zich op een geleidende schaal. Uit de kolom of er veel of weinig jongeren in de inrichting komen en of het al dan niet een para commerciële instelling betreft, kan worden afgeleid of controles van het type 2 moeten worden uitgevoerd. 7.1.7 Inzet toezicht per type controle Type 1: Inrichtingencontroles Bij de inrichtingencontroles wordt gekeken naar de aanwezigheid en actualiteit van de vergunning of ontheffing, het voldoen aan de voorschriften van de vergunning/ontheffing en andere bepalingen uit de Alcoholwet, zoals de aanwezigheid van leidinggevenden tijdens openingstijden3. Deze controles vinden vaak overdag plaats en er is direct contact met de ondernemer. In eerste instantie wordt een controle uitgevoerd naar aanleiding van een vergunningenprocedure. Voor dit type inrichtingencontroles wordt dan ook verwezen naar het jaarlijks op te stellen HUP. Een randvoorwaarde is wel dat de inspecteur wel bevoegd is als Alcoholwet toezichthouder.

Door het wijzigen van de regels met betrekking tot de (bouwkundige) inrichtingseisen komt de controle van deze aspecten meer te liggen bij bouw- en woningtoezicht. Namelijk de meeste inrichtingseisen vervallen en zijn de regels uit het Bouwbesluit van toepassing. Controle inzet voor type 1 controles Soort Cafés Restaurants Cafetaria’s Strandtenten Hotels Pensions Dorps- en buurthuizen Supermarkten Sportkantines Slijterijen Campings

Aantal .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Prioriteit score H H H L L L H L H L G

Bezoekfrequent ie in jaren 10 10 4 1 6 4 10 4 2

L = Laag G = Gemiddeld H = Hoog

3

Voor een volledig overzicht van de regels waarop wordt gecontroleerd wordt verwezen naar de bij dit preventie- en handhavingsplan opgenomen sanctiestrategie.

17

Type 2: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels4 Naast de reguliere inrichtingencontroles die zijn opgenomen in het HUP richten de type 2 controles zich op leeftijdsgrenzeninspecties bij drankverstrekkers. De controles richten zich in hoofdzaak op het controleren van verstrekking van alcoholhoudende drank aan jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast worden controles uitgevoerd op dronkenschap en op schenktijden binnen de paracommercie. Het toezicht bestaat uit observaties op de plaatsen en tijdstippen waarop (’s avonds en in de weekenden) jongeren alcoholhoudende dranken kopen en gebruiken. De scores uit de bijgevoegde risicoanalyse worden als volgt vertaald in controlefrequentie. De indicatie aspecten behorend bij de prioriteringsscore zijn: • Alcoholverstrekking aan jongeren • Verstoring openbare orde • Oneerlijke concurrentie Vervolgens kan de bezoek frequentie aangepast worden als gevolg van : • Beschikbare informatie • Beschikbare controle capaciteit • Risico op laag naleefgedrag/risico op weder verstrekking • Onvoorziene omstandigheden (Bijvoorbeeld Covid 19 pandemie) De scores worden als volgt vertaald: L = zeer gering G = reëel H = zeer groot De controle-inzet voor type 2 controles wordt als volgt vastgesteld: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels Soort

aantal Prioriteitsscore Bezoek frequentie in maanden (statisch)

Discotheken

1

H

6

Cafés

18

G

18

Restaurants

10

L

24

Cafetaria/Lunchroom/Broodjeszaak

3

L

18

Strandtenten

1

G

18

Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen 1 gericht op jongeren

G

24

4

Controles type 2 is in dit document de verzamelnaam voor de leeftijdscontroles, het binnenlaten van dronken personen, het

doorschenken van alcohol aan dronken personen en het schenken buiten de schenktijden in para commerciële instellingen.

18

Clubhuizen/buurthuizen/verenigingen 6 overige

L

24

Slijterijen

2

G

18

Campingbedrijven met horeca overige

2

L

24

Detailhandel/supermarkten

..

G

18

Para commerciële activiteiten

21

L

24

7.1.8 Overige controles Naast de hierboven genoemde programmatische type 1 controles op basis van de HUP en type 2 controles op basis van het bovengenoemde overzicht vinden nog de volgende incidentele controles/acties plaats. Steekproefsgewijze controles bij evenementen Deze vinden plaats aan de hand van de afgegeven evenementenvergunningen. Vaak jaarlijks terugkerende evenementen, waarbij op basis van ervaringen van de vorige jaren een afweging wordt gemaakt voor een eventuele steekproef. Controles bij ontmoetingsplaatsen/hotspots Deze vinden plaats op locaties waarover klachten of signaleringen of meldingen van de politie zijn binnengekomen. Juridisch vervolg Dit komt aan de orde wanneer na een controle handhaving volgt. Met name indien er sprake is van een last onder dwangsom/bestuursdwang of het intrekken van een vergunning. Interventiestrategie bepalen Op basis van de risicoanalyse worden prioriteiten vastgesteld. Daarbij wordt een afweging gemaakt tussen de aandacht voor de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop van 18 jaar en de bepalingen rondom dronkenschap, zoals het niet toelaten van dronken personen in een horecagelegenheid en het niet schenken aan klanten in kennelijke staat van dronkenschap. 7.1.9 Handhavingsmethoden Controle door mystery toezichthouders met mystery shoppers. werkwijze

voordelen

• De horeca-inrichtingen wordt bezocht door een jong uitziende toezichthouder die wordt vergezeld door een mystery shopper (beide zijn minimaal 18 jaar oud). Deze laatste doet een aankooppoging die wordt waargenomen door de toezichthouder. • De mystery toezichthouder is afkomstig uit een BOA-poule of van een bedrijf ingehuurd (voor Borsele gaat het om extern bevoegde BOA’s). • Effectieve manier van controleren met een hoge pakkans. • Met de invoering van de Alcoholwet is de inzet van 16 en 17 jarige mystery shoppers vereenvoudigd. De gemeente Borsele maakt geen gebruik van minderjarige mystery shoppers. 19

nadelen

aandachtspunten

conclusie

• Vraagt een goede coördinatie met betrekking tot planning en regie. • Brengt meerkosten met zich mee als gevolg van personeelskosten door derden. • Controle wordt door horecaondernemers als niet chique ervaren. • Het gebruik maken van een mystery shopper vraagt om juridische zorgvuldigheid. Zolang er nog geen heldere jurisprudentie is over de inzet van mystery shoppers bij horecacontroles bestaat er een zeker afbreukrisico. • Met in achtneming van de juridische zorgvuldigheid aan te bevelen als methode voor repressieve handhaving.

7.1.10 Nalevingscommunicatie Communicatie versterkt het effect van de handhaving. Het draagt bij aan een verhoogde subjectieve pakkans en aan meer draagvlak voor de maatregelen. Het is van belang de communicatie naar de diverse doelgroepen in goed overleg met andere afdelingen en partijen vorm te geven. 7.1.11 Sanctiestrategie Na controle wordt een controlerapport of boeterapportage opgemaakt. Indien is gebleken dat de gecontroleerde zich niet (geheel) aan de regels houdt, kan het bevoegd gezag verschillende sancties toepassen teneinde de overtreder ertoe te bewegen zich in het vervolg wel te houden aan de voor hem geldende regels. Niet alle overtredingen zijn even ernstig. Bij dit PHA hoort de sanctiestrategie waarin is bepaald met welk sanctiemiddel de burgemeester in beginsel reageert op overtredingen. Voor de lichtere overtredingen wordt eerst een waarschuwing gegeven, voor de ernstigere overtredingen wordt direct een daadwerkelijke sanctie opgelegd zoals een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom. Ook intrekken of schorsen van de vergunning behoort tot de mogelijkheden die de burgemeester ter beschikking staan. Aan de sanctiestrategie is tevens weder verstrekking toegevoegd (zie bijlage 2). 7.1.12 Hardheidsclausule Afwijken van de sanctiestrategie is mogelijk.

Dat kan ten eerste in spoedeisende gevallen, waarbij direct handhavend optreden vereist is en de waarschuwing derhalve achterwege wordt gelaten. Ten tweede kan ook op basis van bijzondere feiten en omstandigheden worden afgeweken van de sanctiestrategie. De sanctie dient immers in alle gevallen proportioneel te zijn. Het toezicht en de handhaving hebben tot doel te komen tot preventie en een betere naleving en waarborging van de geldende wet- en regelgeving. In uitzonderlijke gevallen kan dit doel beter bereikt worden door af te wijken van de sanctiestrategie, waarbij deze afwijking wordt gemotiveerd. 7.1.13 Effectmeting en evaluatie Het effect van het toezicht en de handhaving op de naleving van de leeftijdsgrens wordt gemeten met nalevingsonderzoek. Dit onderzoek wordt een keer per twee jaar Zeeuws-breed uitgevoerd. De resultaten van dit onderzoek waren uitstekend wat betreft de naleving bij slijterijen in de supermarkten, maar dienen overall nog verbeterd te worden. N.a.v. het laatste onderzoek zijn vertegenwoordigers/ eigenaren van niet-nalevende horecaondernemingen voor een gesprek opgeroepen. Dat heeft in alle gevallen geleid tot goede afspraken m.b.t. betere naleving. Dit beleid, on hold gezet door de latere coronamaatregelen, zal weer worden voortgezet zodra dit mogelijk is. 20

7.2 Aanpak vanuit pijler educatie Educatie en communicatie zijn ondersteunend aan handhaving en zijn belangrijk om draagvlak te creëren voor de NIX18 norm, en om gedragsverandering bij de andere risicogroepen en hun omgeving te bewerkstelligen. Ter illustratie worden hieronder enkele acties per doelgroep toegelicht. 7.2.1 Doelgroepen We richten onze communicatie op de volgende doelgroepen: 1. 2. 3. 4. 5.

Verstrekkers van alcohol; Scholen: BO (groep 7/8), VO, (en in mindere mate) MBO en HBO; Jongeren en jongvolwassenen De 55-plus doelgroep Ouders/opvoeders/andere volwassenen die (veel) met de risicogroepen te maken hebben

Hieronder beschrijven we kort de aanpak per doelgroep. 7.2.2 Verstrekkers van alcohol We kiezen voor educatieve en normatieve communicatie. We kiezen voor een aanpak waarbij we als gemeente faciliterend optreden en waarbij een positieve benadering centraal staat. Hiermee beogen we naleving te verhogen, en om verantwoord alcoholschenken bij verstrekkers van alcohol de norm te maken. Hoe gaan we dat doen? -

We communiceren direct met overtreders van de handhaving van de leeftijdsgrens en geven een eenmalige waarschuwing, die schriftelijk wordt bevestigd. We brengen de regels, en argumenten van deze regels, blijvend onder de aandacht door middel van voorlichting en het verstrekken van campagnemateriaal. We bieden (landelijk) campagnemateriaal kosteloos aan. We bieden kosteloos de IVA-training (Instructie Verantwoord Alcoholschenken) aan. We streven ernaar om, met toestemming van organisatoren, tijdens de evenementen op een laagdrempelige manier voorlichting te geven aan het publiek en personeel. We communiceren de gewenste norm en belonen hen die positief scoren bij het naleefonderzoek.

7.2.3 Onderwijs School is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren. Door de schoolomgeving en alle school gerelateerde activiteiten alcoholvrij te houden, ondersteunt het onderwijs NIX18 en de norm dat alcoholgebruik niet vanzelfsprekend is. Hoe gaan we dat doen? -

-

We trekken provinciaal en regionaal samen op om het thema ‘preventie genotmiddelen’ blijvend als doorlopende leerlijn op te nemen in het lesaanbod. Dit start in groep 7 van het basisonderwijs en loopt door in het voortgezet onderwijs, MBO en HBO. We organiseren ouderavonden rondom het thema genotmiddelen. We roepen scholen op deze voorlichtingen te koppelen aan studie gerelateerde ouderavonden. Op deze manier streven we naar een zo hoog mogelijke opkomst. 21

-

Leerkrachten kunnen een beroep doen op professionals om hen te ondersteunen bij vraagstukken die relatie hebben met (overmatig) middelengebruik door leerlingen.

7.2.4 Jongeren en jongvolwassenen Inherent aan de puberteit en volwassen worden is het vertonen van experimenteel gedrag. Communicatie zal erop gericht zijn jongeren bewust te maken van de risico’s, en hen voldoende handvaten te geven bewuste keuzes te maken. Hoe gaan we dat doen? -

Leerlingen volgen het lesprogramma gericht op preventie genotmiddelen en zijn daardoor bewust van de risico’s die (overmatig) alcoholgebruik met zich meebrengt. We zorgen voor laagdrempelige, maar professionele begeleiding wanneer er sprake is van problematisch alcoholgebruik en/of na alcoholintoxicatie. We benaderen jongeren door algemene publiekscampagnes zichtbaar te maken op locaties waar zij zich veel bevinden. We organiseren alcoholvrije feesten om jongeren te laten zien dat een geslaagde uitgaansavond ook zonder alcohol mogelijk is.

7.2.5 De 55-plus doelgroep De aanpak bij de 55-plus doelgroep richt zich erop een gezonde leefstijl te bevorderen. Gematigd alcoholgebruik is hierbij een van de onderdelen. We richten ons dus niet op voorlichting specifiek op het tegengaan van (overmatig) alcoholgebruik, maar proberen ouderen te bewegen te kiezen voor een gezonde(re) levensstijl. Hoe gaan we dat doen? -

We geven uitvoering aan onderdelen uit het provinciaal beleidsadvies 55-plus, en bezien op welke wijze de SeniorenRaad Borsele hierin een rol kan spelen. Bij vermoedens van overmatig alcoholgebruik zoeken we afstemming met partijen die hierbij professionele ondersteuning kunnen bieden. We motiveren de doelgroep de kiezen voor een gezonde(re) levensstijl met gematigd alcoholgebruik.

7.2.6 Ouders/opvoeders/andere volwassenen die (veel) met de risicogroepen te maken hebben De schil rondom de risicogroepen heen heeft een belangrijke rol om (overmatig) alcoholgebruik tegen te gaan. We zetten in op educatieve communicatie en geven deze doelgroep voldoende handvaten om (overmatig) alcoholgebruik te signaleren en het gesprek aan te gaan over alcoholgebruik. We streven naar meer bewustwording over de rol en reikwijdte van verantwoordelijkheid bij deze doelgroep. Hoe gaan we dat doen? -

-

We geven voorlichting over de risico’s van (overmatig) alcoholgebruik en de rol en reikwijdte van de omgeving in het tegengaan van (overmatig) alcoholgebruik. We brengen algemene publiekscampagnes onder de aandacht bij ouders, opvoeders en andere volwassenen. De kracht van de herhaling, in combinatie met regelgeving en handhaving, is sleutel in het succes om de kijk op alcoholgebruik blijvend te veranderen. Ouders zijn onderdeel van het nazorgtraject bij alcoholintoxicatie.

22

8. Financiën Voor de integrale aanpak van dit plan worden verschillende budgetten ingezet. Hieronder zijn de budgetten voor de lokale en regionale activiteiten in 2022 weergegeven. Lokale activiteiten 2022 Activiteit

Domein

Budget 2022

Inzet Handhavingssupport (controle naleving)

Dienstverlening

€ 12.000

Publiekscampagnes onder de aandacht brengen (drukwerk en social media)

Samenleving

Vanuit reguliere begroting

Aanjagen en uitvoeren acties Lokaal Preventie Akkoord

Samenleving

p.m.

Regionale activiteiten Onderstaande activiteiten worden uitgevoerd door Emergis Preventie (1nul1) en worden gecoördineerd door de projectgroep Jeugd & Alcohol LZNVZ en door de gemeenten. De gemeente Borsele evalueert drie keer per jaar op de ingezette activiteiten en bespreekt de focus voor de komende periode. De bedragen maken onderdeel uit van de begroting SWVO, programma gezondheidsbeleid. Kosten voor het regionaal preventiebeleid (gerealiseerd danwel begroot, afhankelijk van het jaartal) 2018

€ 34.823

2019

€ 34.799

2020

€ 35.467

2021

€ 36.763

2022

€ 36.973

Het contract met Emergis gaat sinds 2017 over preventie GGZ (verslavingspreventie en activiteiten rondom psychische en psychosociale problematiek). De kosten voor de activiteiten rondom psychische en psychosociale problematiek (voorheen GGZ) waren niet meegenomen in het Preventie en Handhavingsplan Alcohol (18.025825) (ongeveer 10.000 per jaar).

23

Wat wordt hiervoor gedaan? Het regionale contract met Emergis Preventie: -

-

Verslavingspreventie: Activiteiten zijn bijvoorbeeld het programma 'De Gezonde School en Genotmiddelen' (frisse Start) voor het V(S)O, Consultatie en voorlichting ROC/Scalda, Plezier op school, programma 'Blijf Cool!!’(voor BO) en lokaal flexibele inzet (voorlichting, outreachende preventie/lokale activiteiten, consulten op de alcoholpoli, oudercontacten, lokale netwerken etc.). Psychische en psychosociale problematiek: Dit zijn vooral bijeenkomsten over Kwetsbaar Online, Plezier op School, KOPP/KVO, Kind en echtscheiding, weerbaarheid en rouw. Ook Zorg op scholen (inzet ZAT’s, inloopspreekuur VO) en MHFA (Mental Health First Aid). De bijeenkomsten zijn veelal regionaal.

Overige regionale preventie-activiteiten: Projectmanagement LZNVZ (incl. uitvoeringskosten zoals PR) en enkele regionale activiteiten (outreachend werk rond coffeeshop en incidentele kosten voor bijv. mondstukjes).

24

Bijlagen

25

Bijlage 1: Maatregelenmix per setting Setting Detailhandel

Horeca/ Evenementen

Clubhuizen en jongerencentra

Handhaving - Toezicht leeftijdsgrens. - Sanctiestrategie. - Three strikes out - Toezicht door detailhandel zelf - Toezicht prijsacties (vanaf 1 juli 2021, NVWA) - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Sanctiestrategie.

Regelgeving - Leeftijdsgrens - Prijsacties beperken (per 1 juli 2021 landelijk geregeld in de Alcoholwet)

Educatie - Nalevingscommunicatie

Integrale aanpak

- Leeftijdsgrens - Aanvullende eisen t.a.v. ontheffing Alcoholwet bij evenementen - Beleidsregels ontheffingen art. 35 Alcoholwet

- Communicatie over landelijke (nalevings)acties - IVA Training barpersoneel (instructie verantwoord alcohol schenken) - Voorlichting met betrekking tot verantwoord alcoholgebruik - indrinkcontroles en blaasacties

- Dronkenschap en doorschenken - Leidraad alcoholbeleid op evenementen voor gemeenten

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie.

- Leeftijdsgrens - Schenktijden beperken - Verbod sterke drank

- Voorlichting met betrekking tot verantwoord alcoholgebruik - FRIZZZ feesten