11.1 Kaderplan Maatschappelijke Voorzieningen

KADERPLAN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Januari 2025

INHOUD

AANLEIDING

AANLEIDING

2

TOELICHTING BENADERING SPORT

3

TIJDLIJN

3

UITGANGSPUNTEN KADERPLAN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN

4

SITUATIESCHETS PER DORP

6

SAMENVATTEND OVERZICHT

15

CONCLUSIE

16

De raad heeft het bestuursprogramma ‘Schakelen met raad en daad’ opgesteld en vastgesteld op 30 mei 2022. Daarvoor heeft het college een uitvoeringsprogramma ‘Schakelen met raad en daad’ opgesteld. De raad heeft dit bekrachtigd op 3 november 2022. Een onderdeel uit het bestuursprogramma betreft het thema ‘Leefbaarheid’. Vanuit dit thema komt de vraag voort om een ‘kaderplan maatschappelijke voorzieningen’ te ontwikkelen. Om tot een evenwichtig en integraal kaderplan te komen hebben we een uitvoerig traject gevolgd wat heeft geleid tot dit rapport. In de raadsmemo van 12 januari 2023 is de gemeenteraad geïnformeerd over de aanpak van het traject. In deze memo stond aangegeven om drie deelonderwerpen afzonderlijk van elkaar te onderzoeken. Deze deelonderwerpen hebben we samengebracht in één kaderplan maatschappelijke voorzieningen. Deze deelonderwerpen waren sport, onderwijs en dorpshuizen. Op elk van deze onderdelen hebben we onderzoek uitgevoerd en zijn betrokken partijen benaderd voor interviews en gesprekken.

2

TOELICHTING BENADERING SPORT

TIJDLIJN

Gaandeweg de trajecten op de deelgebieden sport, onderwijs en dorpshuizen is gebleken dat de sportaccommodaties al langere tijd onder druk staan. Dat betekent dat de organiseerbaarheid van sport (vooral voetbal en tennis), volledig afzonderlijk van elkaar al geruime tijd niet meer mogelijk is. Alle voetbal- en tennisverenigingen die de gemeente momenteel huisvest hebben op één of meerdere gebieden een (noodzakelijk) samenwerkingsverband met een buurvereniging en/of zijn in een recent verleden al volledig gefuseerd. Dit heeft ertoe geleid dat vanuit het onderzoek naar sportaccommodaties, en de gesprekken die gevoerd zijn met verenigingsbesturen, de clustermogelijkheid in de kernen niet in het toekomstperspectief van bijna alle verenigingen past. Hierbij maken de verenigingsbesturen wel onderscheid tussen de korte- middellange termijn (3-5 jaar) en de middellange- lange termijn (5-8 jaar). Op basis van deze informatie is het onderdeel sport apart voortgezet. Dit resulteerde in een concreet voorstel voor het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet om een haalbaarheidsstudie uit te voeren aan de westkant van onze gemeente op het gebied van voetbal- en tennisaccommodaties. De volledige uitkomsten van het onderzoek naar onze sportaccommodaties vindt u in bijlage één.

Verderop in dit rapport bij het ‘Samenvattend overzicht’ passen we deze uitkomsten in, om een totaalbeeld van ieder dorp te kunnen geven.

Om een integraal kaderplan maatschappelijke voorzieningen op te leveren, zijn er tijdens deze raadsperiode verschillende momenten geweest waarop wij de gemeenteraad hebben geïnformeerd en om kaders hebben gevraagd. Daarnaast stelden wij samen met verschillende adviesbureaus rapporten op om een brede benadering te kunnen presenteren. Om tot goede en onderbouwde uitgangspunten te komen, hebben we de volgende bijeenkomsten georganiseerd, en de daarbij behorende rapporten met de gemeenteraad gedeeld: - 12 januari 2023: raadsmemo over de aanpak voor het ‘Kaderplan Maatschappelijke Voorzieningen’ - 11 mei 2023: informerende raadsbijeenkomst over het onderdeel ‘sportaccommodaties’. - 21 september 2023: informerende raadsbijeenkomst over ‘onderwijshuisvesting en welzijnsaccommodaties’. - Presentatie inforaad - onderwijs - Verkenningsnotitie kwaliteit, onderwijs- en ontwikkelomgeving voor kinderen in Borsele (beschikbaar via inlog). - Presentatie inforaad – dorpshuizen - 22 februari 2024: kaderstellende raadsbijeenkomst in de jeugdhoeve (’s-Heerenhoek) voor de onderdelen sportaccommodaties, dorpshuizen en onderwijsvoorzieningen en ook een voorstel om het onderdeel sportaccommodaties verder te onderzoeken vanwege maatschappelijke ontwikkelingen.

- Kaderplan maatschappelijke voorzieningen dorpshuizen - Kaderplan maatschappelijke voorzieningen sportaccommodaties - Verslag bijeenkomst voorzieningenplanning kindvoorzieningen - 20 juni 2024: besluitvormende raadsbijeenkomst aangaande het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie voor realisatie van een sportaccommodatie aan de westkant van onze gemeente

3

UITGANGSPUNTEN KADERPLAN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Uitgangspunten Dorpshuizen - De prioriteitstelling van het renoveren dan wel vernieuwen van dorpshuizen baseren we niet alleen op het bouwjaar/de staat van onderhoud van een gebouw en het functioneel gebruik. Ook andere aspecten nemen we mee, zoals de ligging van het gebouw in het dorp, het vrijkomen van kerkgebouwen voor een nieuwe functie, koppelkansen met (ruimtelijke) ontwikkelingen in een dorp en de staat van de andere maatschappelijke voorzieningen in het dorp. - Uit de Kerkenvisie Borsele van november 2023 (hierna: kerkenvisie) blijkt dat de religieuze functie van een groot aantal kerkgebouwen binnen onze gemeente de komende jaren vervalt. De gemeente hecht veel waarde aan de instandhouding van deze beeldbepalende, en vaak monumentale, gebouwen. De kerkgebouwen bepalen immers sterk het aanzicht van een dorp. Bij voorkeur worden vrijkomende kerkgebouwen – die vaak centraal in het dorp liggen – ingevuld met een openbare functie. Een dorpshuis is een functie die passend kan zijn als nieuwe invulling van een kerkgebouw. Op het moment dat een kerkgebouw vrijkomt, maken we de afweging of we het dorpshuis hierin kunnen onderbrengen.

In dat kader kijken we ook expliciet naar de onderhoudskosten (deze liggen voor een kerkgebouw waarschijnlijk hoger dan voor een ‘regulier’ gebouw) en betrekken we dit aspect om een totaalafweging te maken.

In dit kaderplan beschrijven we van ieder dorp de huidige situatie en de (mogelijke) toekomst van de aanwezige maatschappelijke voorzieningen, zowel functioneel als qua bouwkundige staat. Daarbij nemen we de volgende uitgangspunten in acht: Algemene uitganspunten - De gemeente beschikt over relatief veel maatschappelijk vastgoed. Het terugbrengen van het aantal gebouwen die bij de gemeente in bezit en onderhoud is, is geen doel op zich. Wel dienen we besluiten om in gebouwen te investeren met de nodige zorgvuldigheid te nemen, zodat we geen (aanzienlijk bedrag aan) gemeenschapsgeld investeren in een gebouw waarvan de toekomstbestendigheid onder druk staat. - Waar mogelijk groeperen we maatschappelijke voorzieningen. Hierdoor kan mogelijk dubbelgebruik van ruimten plaatsvinden en kunnen we het aantal gebouwen dat in bezit en onderhoud is bij de gemeente terugbrengen. - In ieder dorp blijft ongeacht het huidig gebruik en de toekomstbestendigheid minstens één maatschappelijke voorziening (school, dorpshuis, sportaccommodatie) behouden. - Bevolkingsprognose tot 2050 van het ‘Planbureau van de leefomgeving’ laat een groei zien van 9% voor het inwoneraantal van Borsele. De stijging van dit inwoneraantal zit in de AOW+ leeftijd en de 80+ leeftijd.

Het aantal inwoners wat valt binnen de beroepsbevolking (20 jaar – AOW leeftijd) en de basisschoolleeftijd (4-12 jaar) blijft in de prognoses gelijk met de aantallen van nu. Deze prognoses gebruiken we bij het opstellen van dit kaderplan. - In het klimaatakkoord is vastgelegd dat in 2050 alle gebouwen gasloos verwarmd worden. Dat heeft een grote impact op ons maatschappelijk vastgoed. In vrijwel alle gemeentelijke gebouwen moeten we investeren. In dit kader moeten we afwegen of verduurzaming en renovatie van gebouwen te verkiezen is boven nieuwbouw.

4

Uitgangspunten Onderwijs(gebouwen) - De absolute opheffingsnorm voor basisscholen in Nederland is 23 leerlingen. Daarnaast bepaald de Rijksoverheid een opheffingsnorm per gemeente. Voor de gemeente Borsele is de opheffingsnorm 48 leerlingen1 . In dit rapport beschouwen we scholen die een leerlingenprognose onder de 48 hebben als minder toekomstbestendig. Daarnaast beschouwen we scholen die een leerlingenprognose tussen de 48 en 100 leerlingen hebben, als een verhoogd risico voor eventuele nieuwbouw. Onderbouwing voor dit uitgangspunt is te vinden in het rapport van adviesbureau Sardes in bijlage twee . - Het besluit om een basisschool te sluiten (vanwege een te laag leerlingenaantal) ligt bij een schoolbestuur en niet bij de gemeenteraad. Een school kan dus blijven bestaan ondanks dat het leerlingenaantal onder de gemeentelijke opheffingsnorm komt. - De gemeente is terughoudend met het doen van investeringen in nieuwbouw van basisscholen waarbij het huidige en/of geprognotiseerde leerlingenaantal onder de gemeentelijke opheffingsnorm ligt. Voorkomen moet immers worden dat we veel gemeenschapsgeld investeren in een gebouw waarvan de functie mogelijk vervalt.

-

-

-

De prioriteitstelling van het vernieuwen van scholen baseren we niet alleen op het bouwjaar/de staat van onderhoud van een gebouw. Ook andere aspecten nemen we mee, zoals de hiervoor genoemde toekomstbestendigheid van de functie, koppelkansen met (ruimtelijke) ontwikkelingen in een dorp en de staat van de andere maatschappelijke voorzieningen in het dorp. Onderhoud, renovatie en verduurzaming is op dit moment de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Dit is wettelijk zo bepaald. Het onderwijs krijgt hier financiële middelen voor van de Rijksoverheid. Ondanks dat deze kosten (nog) niet voor rekening van de gemeente komen, worden ze wel meegenomen bij de afweging of nieuwbouw te de voorkeur heeft boven verduurzaming/renovatie. Het gaat immers beiden om de inzet van gemeenschapsgeld. Het ministerie van OCW werkt momenteel aan een wetswijziging op het gebied van onderwijshuisvesting. De gemeente is verplicht bewegingsonderwijs te faciliteren voor scholen. Voor de hand liggend is een sportvoorziening (gymzaal) in het dorp/dichtbij de school, maar het faciliteren van vervoer naar een andere locatie valt ook binnen de mogelijkheden van de wetgeving.

1 Een schoolbestuur kan besluiten een nevenvestiging te maken wanneer een school onder de gemeentelijke opheffingsnorm zakt. Op dat moment geldt de absolute opheffingsnorm van 23 leerlingen. Wanneer een school drie jaar onder de 23 leerlingen zit stopt de bekostiging en móet de school sluiten.

5

SITUATIESCHETS PER DORP Er wordt ingezoomd op dorpshuizen, scholen en gymzalen. Van deze gebouwen zijn wij eigenaar en grotendeels verantwoordelijk. Buitensportaccommodaties laten we achterwege vanwege de ontwikkelingen binnen het deeltraject sport, zoals genoemd in de ‘Toelichting benadering sport’. Informatie vanuit de kerkenvisie nemen we wel mee in onderstaande situatieschets per dorp, net als de ruimtelijke visie op de mogelijkheden rondom woningbouw. Baarland Geen basisschool aanwezig. Het dorpshuis The Cameronian aan de Nieuweweg is in het vierde kwartaal van 2024 gerenoveerd (besloten in de raadsvergadering van 20 juni 2024). Behoud van de functie op de huidige locatie staat daarmee momenteel niet ter discussie. Uit de kerkenvisie blijkt dat de instandhouding van de Maartenskerk, een Rijksmonument, op korte termijn (0-5 jaar) onder druk komt te staan. Mocht het vervallen van de religieuze functie daadwerkelijk aan de orde zijn, is een herinvulling van het gebouw met een nieuwe, bij voorkeur openbare, functie gewenst. De kerk is immers een beeldbepalend element in het dorp. Op dat moment kan onderzocht worden of verplaatsing van de dorpshuisfunctie naar het vrijkomende kerkgebouw (en daarmee naar het hart van het dorp) een optie is. De huidige locatie van het dorpshuis leent zich als herontwikkelingslocatie voor woningbouw.

Gezien het feit dat er onlangs besloten is te investeren in het huidige dorpshuis is verplaatsing van de functie naar de kerk echter geen vanzelfsprekendheid. Mogelijk dat een herinvulling van het Rijksmonumentale kerkgebouw vanuit de markt moet komen. Er doen zich momenteel in Baarland geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

6

Borssele De Ds. G.H. Kerstenschool is gevestigd in een relatief nieuw gebouw (bouwjaar 2008). Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal ligt ruim boven de gemeentelijke opheffingsnorm. Wijzigingen van de (ruimtelijke) situatie wordt voor deze school niet voorzien. Anders ligt het met de Franck van Borsseleschool, waarvan het leerlingenaantal onder de gemeentelijke opheffingsnorm ligt en in de prognoses zelfs onder de absolute opheffingsnorm zakt. Mocht opheffing daadwerkelijk aan de orde komen, dan is woningbouw op deze locatie vanuit ruimtelijk oogpunt goed voorstelbaar. In Borssele staat een op zichzelf staande gymzaal op loopafstand van beide scholen. Deze voorziening voldoet grotendeels aan de hedendaagse richtlijnen voor bewegingsonderwijs2 . Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk3 .

Driewegen Aan de Van Tilburghstraat ligt de basisschool van Driewegen (Omnis Kindcentrum ’t Opstapje). Het leerlingenaantal van deze school ligt momenteel en volgens de prognoses onder de absolute opheffingsnorm van 23 leerlingen. Mocht opheffing daadwerkelijk aan de orde zijn, dan is een woonfunctie op deze locatie voor de hand liggend. Mogelijk kan deze functie gerealiseerd worden in het uit 1913 daterende karakteristieke schoolgebouw. Het gebouw heeft overigens geen monumentale status. Bewegingsonderwijs vindt plaats in het dorpshuis. Deze zaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs. Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk. Het dorpshuis van Driewegen is in 2016 grootschalig gerenoveerd. Behoud van de functie op de huidige locatie staat mede daardoor voor de lange termijn niet ter discussie.

Dorpshuis Vijverzicht is gesitueerd aan het Plein en ligt daarmee – passend bij de functie – centraal in het hart van het dorp. Er zijn vanuit ruimtelijk oogpunt geen redenen om deze situatie te veranderen. Uit de kerkenvisie blijkt dat het religieuze gebruik van de kerkgebouwen in Borssele voor de langere termijn niet in het geding is.

Uit de kerkenvisie blijkt dat de instandhouding van de Dorpskerk aan de Van Tilburghstraat op termijn (5-15 jaar) onder druk komt te staan. Mocht het vervallen van de religieuze functie te zijner tijd aan de orde zijn, is een herinvulling van het Rijksmonument met een nieuwe, bij voorkeur openbare, functie gewenst. De kerk is immers een beeldbepalend element in het dorp. Op dat moment kan onderzocht worden of verplaatsing van de dorpshuisfunctie naar het vrijkomende kerkgebouw een optie is. De huidige locatie van het dorpshuis leent zich als herontwikkelingslocatie voor woningbouw.

Er doen zich momenteel in Borssele geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

Er doen zich momenteel in Driewegen geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

2In onze verordening voorzieningen huisvesting onderwijs hanteren we o.a. bij nieuwbouw van een lokaal bewegingsonderwijs een netto vloeroppervlakte van 252m2.

3 Wanneer bewegingsonderwijs doelmatig georganiseerd kan worden, ondanks dat de zaal kleiner is dan de norm, beschouwen we de gymzaal als functioneel voor de hedendaagse praktijksituatie.

7

Ellewoutsdijk Geen basisschool aanwezig.

onder druk te staan. Herinvulling van deze gebouwen met een nieuwe functie is dan gewenst. Op dit moment wordt niet verwacht dat deze kerkgebouwen als onderkomen kunnen dienen voor een openbare/maatschappelijke functie. Als de vraag voor herinvulling daadwerkelijk voorligt, dient dit opnieuw in ogenschouw te worden genomen.

Het dorpshuis M.J. van Hattumhuis aan de Zomerstraat is centraal gelegen in het dorp. Er zijn vanuit ruimtelijk oogpunt geen redenen om deze situatie te veranderen. De religieuze functie van ‘t Kerkje van Ellesdiek is enkele jaren terug vervallen. Het kerkje wordt gebruikt voor culturele activiteiten. Er worden geen veranderingen in de situatie voorzien. De nabije ligging van het dorpshuis en het kerkje maakt dat van elkaars voorzieningen gebruik kan worden gemaakt.

Er doen zich momenteel in Heinkenszand geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

Er doen zich momenteel in Ellewoutsdijk geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Heinkenszand De drie basisscholen van Heinkenszand (De Wegwijzer, De Reiger en Jan van Schengen) bevinden zijn naast elkaar gesitueerd aan de Mr. Dr. Meslaan. De (geprognotiseerde) leerlingenaantallen van deze scholen liggen ruim boven de gemeentelijke opheffingsnorm. De gebouwen dateren uit de jaren ‘60/’70. In Heinkenszand moet uiteindelijk de afweging gemaakt worden of in plaats van renovatie beter gekozen kan worden voor vervangende nieuwbouw. De scholen staan vrij centraal in het dorp, waardoor behoud van deze functie op de huidige locatie van ruimtelijk oogpunt gewenst is. Bij vervangende nieuwbouw kan wel gedacht worden aan één schoolgebouw, waarin meerdere denominaties onderwijs bieden en waar mogelijk functies met elkaar delen. Bewegingsonderwijs van alle drie de scholen vindt plaats in de sporthal van het zalen- en congrescentrum De Stenge. De sporthal voldoet volledig aan de richtlijnen voor bewegingsonderwijs. Heinkenszand heeft, in plaats van een dorpshuis, De Stenge. Deze voorziening vervult ook op bovenlokaal niveau een rol. Behoud van deze voorziening (op de huidige locatie) staat niet ter discussie.

Zowel de instandhouding van de Dorpskerk als de Sint-Blasiuskerk, beide Rijksmonumenten, komt – volgens de kerkenvisie – op termijn (5-15 jaar) 8

Hoedekenskerke Het huidige en geprognotiseerde leerlingenaantal van basisschool De Regenboog bevindt zich onder de gemeentelijke opheffingsnorm. De school is gehuisvest is een relatief jong gebouw en heeft een goede (energetische) staat. Het naastgelegen dorpshuis De Griend (bouwjaar 1955) is verouderd. Mocht de situatie zich voordoen dat opheffing van de basisschool aan de orde is, dan is het vanuit ruimtelijk oogpunt voorstelbaar dat de gronden ingezet worden voor woningbouw. Wellicht kan de dorpshuisfunctie op dat moment ondergebracht worden in de Sint-Joriskerk. Volgens de kerkenvisie staat de voortzetting van het huidige gebruik van dit Rijksmonument op termijn (5-15 jaar) onder druk. Een herinvulling van het gebouw met een openbare/maatschappelijke functie zou dan gewenst zijn. Als alternatieve vestigingslocatie voor het dorpshuis kan ook onderzocht worden of de loods en gronden van de Stoomtrein GoesBorsele (SGB) aan de Waardweg passend kunnen zijn. Deze zijn in eigendom van de gemeente. Mogelijk kan er afstemming plaatsvinden tussen het recreatieve gebruik van de loods en een dorpshuisfunctie. Bewegingsonderwijs vindt plaats in het dorpshuis. Deze zaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs en is zoals hierboven beschreven verouderd. Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk.

Er doen zich momenteel in Hoedekenskerke geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Kwadendamme De Mgr. Heyligersschool staat aan de Sportweg. Het gebouw is in 1974 gebouwd. In 1978 en in 2001 zijn er gedeeltes aangebouwd en is het gebouw in zijn geheel gerenoveerd. Op basis van het (geprognotiseerde) leerlingenaantal ligt een voortzetting van het gebruik als school in de lijn der verwachting. In het kader van de verduurzamingsopgave moet de afweging worden gemaakt of verduurzaming/renovatie van het huidige pand plaatsvindt of dat beter kan worden overgegaan tot vervangende nieuwbouw van de school (al dan niet op de huidige locatie). 9

Bewegingsonderwijs vindt plaats in dorpshuis De Burcht, welke op loopafstand van de school ligt. Deze zaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs. Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk. Het is wenselijk dat het dorpshuis, gelegen aan de Johan Frisostraat 3, in de studie naar de toekomstige huisvesting van de school wordt betrokken. Ook voor Kwadendamme geldt dat verwacht wordt dat de kerk, zijnde de SintBonifatiuskerk aan de Johan Frisostraat 7, binnen 5 à 15 jaar haar huidige functie verliest. Een herinvulling van dit Rijksmonument kan worden meegenomen in de studie naar de toekomst van de school en het dorpshuis. Overigens lijkt het onderbrengen van de dorpshuisfunctie in het kerkgebouw hier niet gelijk voor de hand liggend. Dit vanwege de relatief grote omvang van de kerk. Mogelijk is dit te ondervangen door meerdere functies in het vrijgekomen kerkgebouw onder te brengen. Mede gelet op het voorgaande is het gewenst om voor Kwadendamme op termijn een totaalstudie uit te voeren of een ruimtelijke visie te ontwikkelen, waarbij naast de hiervoor genoemde onderdelen ook de mogelijkheden voor woningbouw in beeld worden gebracht.

is dus deels recent gerenoveerd. Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk. Momenteel vindt er een studie voor Lewedorp plaats naar een eventuele verplaatsing van de basisschool en het dorpshuis naar de locatie van de Heilige Eligiuskerk, gelegen aan de Burgemeester Lewestraat. Het vervallen van de religieuze functie van het gebouw en een gewenste herinvulling van de nabij gelegen braakliggende locatie aan de Postweg (locatie Van den Dries) maken dat dit het moment is om na te denken over de vraag: “Hoe om te gaan met het maatschappelijk vastgoed in Lewedorp en wat zijn de mogelijkheden voor clustering daarin?”. Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gemeenteraad besluiten om tot vervangende nieuwbouw van de basisschool en/of het dorpshuis over te gaan. Naast de kosten spelen ook andere aspecten mee in de besluitvorming zoals het creëren van een (nieuw) dorpshart en woningbouwmogelijkheden.

Er doen zich momenteel in Kwadendamme geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Lewedorp Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal van basisschool De Leeuwerik ligt ruim boven de gemeentelijke opheffingsnorm. De functie onderwijs in Lewedorp is toekomstbestendig. Het gebouw, gelegen aan de Zandkreekstraat, dateert uit 1973 en is aan vernieuwing toe. Hetzelfde geldt voor het naastgelegen dorpshuis De Zandlôôper dat is gebouwd in 1967. In 2020 is de vloer van de gymzaal vernieuwd vanwege acute problemen, maar verder is het gebouw niet aangepakt. Bewegingsonderwijs vindt plaats in het dorpshuis. Deze zaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs, maar 10

Nieuwdorp Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal van basisschool De Regenboog ligt boven de gemeentelijke opheffingsnorm. Met de uitvoering van het Masterplan Nieuwdorp krijgen zowel deze basisschool als het dorpshuis Ammekore een nieuw onderkomen. Daarmee krijgt ook de vrijgekomen Bethelkerk aan de Ring een nieuwe bestemming. Het huidige gebouw van het dorpshuis en school aan de Hertenweg wordt, samen met een naastgelegen braakliggend perceel, in de markt gezet voor herontwikkeling.

het ook voor Nisse gewenst om te kijken of de dorpshuisfunctie in het gebouw kan worden ondergebracht. Daarbij wordt wel opgemerkt dat dit, gelet op de aanzienlijke grootte van de kerk en de Rijksmonumentale status, niet zondermeer haalbaar lijkt te zijn. Er doen zich momenteel in Nisse geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

Gelet op het feit dat school, gymzaal en dorpshuis zijn vernieuwd, staat de toekomst van het maatschappelijk vastgoed in Nieuwdorp niet ter discussie. Nisse Het leerlingenaantal van basisschool De Meidoorn ligt boven de gemeentelijke opheffingsnorm. De prognose geeft aan dat dit aantal gaat dalen tot net boven de norm. Momenteel heeft de school echter meer leerlingen dan geprognosticeerd voor 2024. De situatie voor de lange termijn is daardoor onzeker te noemen. Het schoolgebouw, gelegen aan de Diaconielaan, dateert uit 1964. In 2023 is het gebouw uitgebouwd met een extra klaslokaal. Het meest voor de hand liggend is dan ook om het schoolgebouw op de huidige locatie te behouden en te zorgen dat het onderhoudsniveau voldoende blijft. Bewegingsonderwijs vindt plaats in ‘t Durpsuus. De gymzaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs en uit recente signalen blijkt dat de zaal ook functioneel niet voldoet. Er zijn geen aparte kleedruimtes aanwezig. Hiermee staat de organiseerbaarheid van het bewegingsonderwijs onder druk. Op dit moment onderzoeken we drie mogelijke oplossingen namelijk uitbouw van het huidige dorpshuis, tijdelijke voorzieningen of nieuwbouw van een zelfstandige gymzaal

Oudelande In Oudelande bevindt zich aan de Vanderbijlparkstraat basisschool De Schakel. Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal van deze school ligt onder de gemeentelijke opheffingsnorm. De school en het dorpshuis D’n Ostpit zijn ondergebracht in één gebouw dat in 1964 tot stand is gekomen. Het dorpshuis is een aantal malen gerenoveerd. Voor het laatst in 2008. Het meest voor de hand liggend is om het schoolgebouw op de huidige locatie te behouden en te zorgen dat het onderhoudsniveau voldoende blijft. Bewegingsonderwijs vindt plaats in het dorpshuis. Deze zaal voldoet niet aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs. Wij hebben geen signalen ontvangen dat de zaal niet functioneert in de praktijk.

Dorpshuis ’t Durpsuus is gelegen aan het Dorpsplein, in het hart van Nisse. Dit gebouw is in 1989 tot stand gekomen. Vanuit ruimtelijk oogpunt zijn er geen redenen om te kijken naar een andere locatie. Wel speelt ook in Nisse dat het religieuze gebruik van de Mariakerk naar verwachting op termijn (5 – 15 jaar) komt te vervallen. Deze monumentale kerk, die pontificaal op het Dorpsplein ligt, is een blikvanger in Nisse. Op het moment dat huidige functie vervalt, is 11

Op korte termijn ligt al de vraag voor of de dorpshuisfunctie ondergebracht kan gaan worden in de Sint-Eligiuskerk. Volgens de kerkenvisie staat de voortzetting van het huidige gebruik van dit Rijksmonument op korte termijn (0 - 5 jaar) onder druk. Een herinvulling van dit gebouw, dat is gelegen in het hart van het dorp, met een openbare/maatschappelijke functie zou gewenst zijn. Aangezien dorpshuis en basisschool in één gebouw zijn geclusterd, is verplaatsing van het dorpshuis naar de kerk op dit moment niet voor de hand liggend.

Ook in Ovezande speelt dat het religieuze gebruik van De Onze-Lieve-VrouwHemelvaartskerk, die eveneens aan de Hoofdstraat is gelegen, naar verwachting op termijn (5 – 15 jaar) vervalt. Het kerkgebouw is een gemeentelijk monument en neemt een zeer prominente plek in het dorp. Een herinvulling van de kerk met een nieuwe, bij voorkeur openbare, functie is op het moment dat de religieuze functie vervalt gewenst. Op dat moment kan onderzocht worden of de dorpshuisfunctie in het kerkgebouw ondergebracht kan worden én het huidige dorpshuis verbouwd kan worden voor een woonfunctie. Qua positionering in het dorp en behoud van gemeentelijke monumenten is er met een verplaatsing van het dorpshuis naar de kerk geen winst te behalen. Echter, verbouw van het dorpshuis naar woningen is waarschijnlijk eenvoudiger te realiseren dan het onderbrengen van een woonfunctie in de kerk. Mocht dit scenario niet haalbaar blijken dan zal een nieuwe functie voor het vrijgekomen kerkgebouw vanuit de markt moeten komen.

Mocht de situatie zich voordoen dat opheffing van de basisschool aan de orde is, en de dorpshuisfunctie elders wordt ondergebracht, dan is het vanuit ruimtelijk oogpunt goed voorstelbaar dat de gronden aan de Vanderbijlparkstraat ingezet worden voor woningbouw. Er doen zich momenteel in Oudelande geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Het mogelijke effect van de realisatie van woningbouw op de locatie Tolhoek II is reeds meegenomen in de leerlingenprognose.

Er doen zich momenteel in Ovezande geen ruimtelijke ontwikkelingen voor die effect hebben op, of relevant zijn voor de visie op het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed.

Ovezande In Ovezande staat aan de Mr. Dr. Messtraat basisschool De Zandplaat. Deze school is in 2012 nieuw gebouwd. Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal ligt ruim boven de gemeentelijke opheffingsnorm. Wijzigingen in de (ruimtelijke) situatie van de school worden niet voorzien. Bewegingsonderwijs vindt plaats in de aangrenzende sportzaal. Deze zaal voldoet nagenoeg volledig aan de hedendaagse richtlijnen wat betreft afmetingen voor bewegingsonderwijs en voldoet in gebruik. Dorpshuis ‘t Trefpunt is (deels) gevestigd in een karakteristiek gebouw dat dateert uit 1913. Het voormalige schoolgebouw heeft een status als gemeentelijk monument. Er hebben wel groot onderhoud en renovaties plaats gevonden in 1964, 1983 en 2009. Het dorpshuis ligt aan de Hoofdstraat, centraal in het dorp. Vanuit ruimtelijk oogpunt zijn er geen redenen om te kijken naar een andere locatie. 12

’s-Gravenpolder In ’s-Gravenpolder bevinden zich drie scholen: de Koningin Julianaschool, De Linden en De Rank. De (geprognotiseerde) leerlingenaantallen van de Koningin Julianaschool en De Rank liggen (ruim) boven de gemeentelijke opheffingsnorm. Dat van De Linden ligt momenteel boven de norm, maar de verwachting is dat dit leerlingenaantal op termijn onder de gemeentelijke opheffingsnorm gaat zakken. Het gebouw waarin De Linden en De Rank zijn ondergebracht dateert uit 2005. De Koningin Julianaschool is in 1990 herbouwd en in 1995, 1997 en 200 is deze school verder uitgebreid. Afgelopen jaar is er fors geïnvesteerd in nieuwe installaties en verbetering van het binnenklimaat. Wijzigingen in de (ruimtelijke) situatie worden voor de basisscholen in ’s-Gravenpolder niet voorzien. Met de uitbreiding van ’s-Gravenpolder in oostelijke richting liggen de scholen vrij centraal in het dorp. Ingestoken wordt op onderhoud/verduurzaming van de schoolgebouwen. Bewegingsonderwijs van alle drie de scholen vindt plaats in sporthal De Zwake.

De sporthal voldoet volledig aan de richtlijnen voor bewegingsonderwijs. Dorpshuis Ons Dorpsleven, gelegen aan de Poelvoordestraat, is in 1968 gebouwd. Voor ’s-Gravenpolder is het interessant om te bezien of de dorpshuisfunctie elders kan worden ondergebracht. Bijvoorbeeld in de SintMartinuskerk aan de Bosseweide. De kerkenvisie geeft aan dat de religieuze functie van dit Rijksmonument naar verwachting tussen 5 en 15 jaar vervalt. Een andere optie is om de dorpshuisvoorziening te verplaatsen naar het nieuwe dorpshart rond het Klimopplein en te combineren met het sportcafé van De Zwake. In dit scenario moeten we de huidige functie en huisvesting van de bibliotheek op deze locatie heroverwegen om deze ruimte geschikt te maken en te verbinden met het sportcafé. De locatie van het huidige dorpshuis, tezamen met het naastgelegen voormalige Vrijwilligershuis, leent zich bij uitstek voor een herontwikkeling met woningbouw.

13

De religieuze functie van de Sint-Willibrorduskerk, die tegenover het dorpshuis ligt, is nu al vervallen. Dit grote Rijksmonumentale gebouw is een blikvanger in ’s-Heerenhoek. Het onderbrengen van de dorpshuisfunctie levert qua positionering in het dorp geen meerwaarde op. Daarnaast is het gebouw te groot voor alleen een dorpshuishuisfunctie en redelijkerwijs te onderhoudsintensief. Richting kerkbestuur is aangegeven dat wij als gemeente geen interesse hebben in het overnemen van het gebouw. Een nieuwe functie voor het vrijgekomen kerkgebouw moet vanuit de markt komen. Een mogelijk maatschappelijke deelfunctie behoort wellicht wel tot de mogelijkheden. ’s-Heer Abtskerke Geen basisschool aanwezig. Het dorpshuis Versvliet, gelegen aan de Van de Plasschestraat, is geen eigendom van de gemeente, maar van de Stichting Maatschappelijke en Culturele Zorg ’s-Heer Abtskerke (SMCZ). De kosten van onderhoud en renovatie liggen daarmee niet bij de gemeente. Het dorpshuis is in 1996 gebouwd. In 2016 is het pand verbouwd en uitgebreid. Verandering van de (ruimtelijke) situatie wordt niet voorzien. In het hart van het dorp, in het midden van de Kerkring, ligt de Johannes de Doperkerk. De kerk is een Rijksmonument. Volgens de kerkenvisie is ook voor deze kerk de verwachting dat het religieuze gebruik binnen 5 à 15 jaar vervalt.

Wederom is op dat moment een herinvulling met een nieuwe, bij voorkeur openbare, functie gewenst. Het onderbrengen van de dorpshuisfunctie in dit gebouw ligt niet in de lijn der verwachting. Het huidige dorpshuis is namelijk groter dan de kerk en de parkeermogelijkheden bij de kerk zijn beperkt. Een nieuwe functie voor het vrijgekomen kerkgebouw zal te zijner tijd waarschijnlijk vanuit de markt moeten komen.

’s-Heerenhoek De Don Boscoschool is in 2008 gebouwd. Het (geprognotiseerde) leerlingenaantal van deze school ligt ruim boven de gemeentelijke opheffingsnorm. Wijzigingen in de (ruimtelijke) situatie van de school wordt niet voorzien. Bewegingsonderwijs vindt plaats in de aangrenzende sportzaal. Deze zaal voldoet volledig aan de hedendaagse richtlijnen voor bewegingsonderwijs. Dorpshuis De Jeugdhoeve is gebouwd in 1938. In 1997 en in 2003 is het gebouw in zijn geheel gerenoveerd. In 2021 is hier groot onderhoud uitgevoerd en heeft De Jeugdhoeve een facelift gekregen. Het gebouw ligt aan De Blikhoek, vrij centraal in het dorp. Een wijziging van de situatie is vanuit ruimtelijk-functioneel oogpunt niet nodig of gewenst. 14

SAMENVATTEND OVERZICHT Hieronder geven we schematisch weer wat de ontwikkelingen per dorp zijn. In dit overzicht hebben we de resultaten van het onderzoek rondom sportaccommodaties wél meegenomen. Op die manier bieden we een totaaloverzicht per dorpskern. Naast de deelonderwerpen

-

-

sport, (bewegings)onderwijs en dorpshuizen, zijn de kerken hierin ook opgenomen. Voor onderwijs is gebruik gemaakt van de notities van adviesbureau Sardes en de “Leerlingenprognose en ruimtebehoefte basisonderwijs 2022” van Pronexus, toegevoegd in bijlage drie. In onderliggend kaderplan worden scholen tussen de 23 en 48 leerlingen als minder toekomstbestendig beschouwd. Daarnaast wordt geadviseerd om een richtlijn van 100 leerlingen aan te houden voor het overgaan tot nieuwbouw van een school.

School Staat gebouw

-

Dorpshuis

Gymzaal

Leerlingenprognose

Staat gebouw

Gebruik

Norm

Staat gebouw

Leerlingenprognose

Staat gebouw

Gebruik

Norm

Bouwjaar <1992, relatief slechte bouwkundige en energetische staat

Leerlingenaantal onder 48

Verouderd interieur en slechte energetische staat

(Relatief) beperkt Oppervlakte gebruik dorpshuis onder de 120m2 en/of locatie staat ter discussie

Bouwjaar <1992, matige bouwkundige en/of energetische staat

Leerlingenaantal tussen 48 – 100

Verouderd interieur of slechte energetische staat

(Relatief) beperkt gebruik dorpshuis en locatie staat niet ter discussie

Oppervlakte tussen 120 - 252m2

Bouwjaar >1992, relatief goede bouwkundig en/of energetische staat

Leerlingenaantal van 100+

Recent gerenoveerd en relatief eenvoudig te verduurzamen

(Relatief) intensief gebruik dorpshuis en/of locatie staat niet ter discussie

Oppervlakte boven de 252m2

Niet in eigendom gemeenten of geen dorpshuis aanwezig

Gebruik (nog) niet bekend

Sport

Kerk(en)

Sport

Kerk(en)

Onderdeel van project 'Sport-West'. Verdwijnen van sportvoorziening is reëel

Instandhouding van één of meer kerken staat op korte termijn onder druk (0-5 jaar)

Verenigingen verwachten onder druk te komen te staan op de (middel) lange termijn

Instandhouding van één of meer kerken komt op middellange termijn onder druk te staan (5-15 jaar)

Verenigingen verweachten niet onder druk te komen te staan op de (middel)lange termijn

Instandhouding staat momenteel niet onder druk

Geen voetbal en/of tennisaccommodatie aanwezig

Niet aanwezig

Functioneert

Baarland Borssele Franck van Borsseleschool Kerstenschool Driewegen Ellewoutsdijk Heinkenszand De Reiger De Wegwijzer Jan van Schengenschool Hoedekenskerke Kwadendamme Lewedorp Nieuwdorp Nisse Oudelande Ovezande ‘s-Gravenpolder Koningin Julianaschool De Rank De Linden ‘s-Heer Abtskerke ‘s-Heerenhoek

School

LEGENDA

-

-

De staat van de onderwijsgebouwen is gebaseerd op het bouwbesluit, wat in 1992 is ingevoerd. Vanaf dat moment worden er aanvullende eisen gesteld aan isolatiewaardes. Daarnaast adviseert de VNG om bij gebouwen ouder dan 1992 over te gaan tot nieuwbouw. Voor dorpshuizen is gebruik gemaakt van een inventarisatie van huidig gebruik en de energetische staat van het gebouw. Daarnaast is de staat van het interieur beoordeeld. Voor gymzalen is gebruik gemaakt van de norm die wij in onze “Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs” gebruiken wat betreft m2. Daarnaast een overzicht van functioneel gebruik van de gymzaal in de huidige praktijk. Voor sport is er gebruik gemaakt van het rapport “Kaderplan maatschappelijke voorzieningen sportaccommodaties”, toegevoegd in de bijlage één. Voor kerken is gebruik gemaakt van het rapport “Kerkenvisie Borsele”, toegevoegd in bijlage vier.

Dorpshuis

Niet aanwezig

15

Gymzaal Functioneert Functie van bewegingsonderwijs onder druk

Voldoet in gebruik

Niet aanwezig

CONCLUSIE Op basis van dit kaderplan maatschappelijke voorzieningen kunnen we risico’s inschatten en keuzes maken om wel of niet te investeren in maatschappelijk vastgoed. Daarnaast kunnen we een afweging maken wanneer we dit doen en op welke (deel)gebieden. Als kleine gemeente, met beperkte financiële middelen en ambtelijke capaciteit, kunnen we alle mogelijk gewenste ontwikkelingen niet tegelijkertijd uitvoeren. Het maken van (onderbouwde) keuzes en het stellen van prioriteiten is noodzakelijk.

middellange termijn aandacht. Dit kaderplan maatschappelijke voorzieningen biedt overzicht en houvast over de clustermogelijkheden per dorp. Daarnaast geeft het kaderplan ook weer in welke dorpen we meer afgebakende projecten kunnen ontwikkelen. Een voorbeeld hiervan is de verduurzamingsopgave van de dorpshuizen. In de eerste tranche van “Netten op zee” is een fiche opgenomen voor het verduurzamen van onze dorpshuizen. Aan de hand van dit kaderplan kunnen we concluderen dat deze investeringen in verreweg de meeste dorpshuizen loont. Daarnaast zien we ook dat een breder perspectief gevraagd wordt in met name Lewedorp, Nisse en Hoedekenskerke.

In dit kaderplan zijn per kern de maatschappelijke voorzieningen zowel qua bouwkundige staat als (toekomstig) gebruik in beeld gebracht. Daarmee kunnen we onderscheid maken tussen de verschillende kernen en komt ook een bepaalde urgentie naar voren. Zo valt er te concluderen dat situatie in Lewedorp een bepaalde mate van urgentie vraagt op de ontwikkeling van nagenoeg alle maatschappelijke voorzieningen. Tegelijkertijd lezen we dat er in de basis in ’s-Heerenhoek geen noodzakelijke aanpassingen of ontwikkelingen nodig zijn, maar dat er wel aandacht wordt gevraagd voor het vrijvallen van de kerkelijke functie. Nagenoeg elk dorp vraagt op één of meer deelgebieden op korte, of

Omdat de ontwikkelingen elkaar tegenwoordig snel opvolgen, loont het om dit kaderplan tweejaarlijks te evalueren. Zo nodig passen we het aan om een actueel beeld op de (middel)lange termijn te houden. Voor het bepalen van een richting, het maken van keuzes en de prioritering van het doen van investeringen (zowel qua geld als tijd) in maatschappelijk vastgoed op de korte- tot middellange termijn kunnen we dit kaderplan als leidraad of onderbouwing gebruiken.

16