11.1 Beleidskader sociaal domein 2026-2031

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN 2026 - 2031

Anders denken, anders doen

1

VOORWOORD Voor u ligt het beleidskader sociaal domein Borsele 2026-2031 “Anders denken, anders doen”. Met dit plan bouwen we verder aan een sterke en zorgzame gemeenschap.

Wij willen met onze inwoners een omslag maken: van afhankelijkheid naar verantwoordelijkheid, van vanzelfsprekend naar bewust kiezen. Als mensen zelf de regie hebben over hun leven, ontstaat er ruimte voor hun eigen mogelijkheden, talenten en veerkracht. Dat helpt henzelf en het helpt ook om de zorg en ondersteuning in onze gemeente betaalbaar en beschikbaar te houden voor wie het écht nodig heeft.

De samenleving verandert. Mensen worden ouder, de zorgvraag groeit en tegelijkertijd neemt de capaciteit in de zorg af. Dat vraagt van ons allemaal een andere manier van kijken en handelen. Als gemeente kunnen wij niet alles voor onze inwoners doen. We zijn ervan overtuigd dat iedereen, binnen zijn of haar mogelijkheden, zelf richting kan geven aan een betekenisvol leven.

Met ‘Anders denken, anders doen’ nodigen we iedereen uit om samen te werken aan een toekomstbestendig sociaal domein. Net als de uil: wijs, oplettend en met zicht op alle kanten van het leven.

VOORWOORD

Daarom kiezen wij voor ‘Anders denken, anders doen’. Samen met de gemeenteraad hebben we de kaders vastgesteld voor een omslag naar een samenleving waarin we nog meer oog hebben voor elkaar. Deze nota gaat uit van de kracht van inwoners. Wat kan iemand zelf? Wanneer is ondersteuning nodig? En hoe kan het sociale netwerk daarbij helpen? Het zijn vragen die niet alleen gaan over zorg, maar ook over hoe we samen vormgeven aan een sterke en betrokken gemeenschap.

Wethouder Sociaal domein, mevr. M. van de Plasse-Nagelkerke

Het symbool van deze nota is de uil*. De uil staat voor wijsheid, maar ook voor het vermogen om met een brede blik om zich heen te kijken. Dat is precies wat wij in deze tijd nodig hebben. Stilstaan bij de mogelijkheden die er zijn, oog hebben voor de kracht van inwoners en tegelijk vooruitzien naar de uitdagingen die komen.

*Steenuilen kwamen vroeger in de hele provincie voor, tegenwoordig alleen nog op Zuid-Beveland en een enkel paartje op Zeeuws-Vlaanderen.

2

INHOUDSOPGAVE Inleiding Uitgangspunten Maatschappelijke doelstellingen Doelstelling 1 Stimuleren zelfredzame inwoners Doelstelling 2 Sterke sociale basis in een vitale leefomgeving Doelstelling 3 Passende ondersteuning dichtbij inwoners Doelstelling 4 Kwalitatieve zorg en ondersteuning Hoe nu verder?

INHOUDSOPGAVE

Samenvatting beleidskader Bijlagen 1. Financiën 2. Indicatoren

3

4 5 7 8 9 11 13 15

ANDERS DENKEN, ANDERS DOEN We leven in een wereld die niet maakbaar is en waar we als gemeente niet alles voor de inwoner kunnen én hoeven oplossen. Gemeente en inwoners staan samen aan de lat voor de grote veranderingen die nodig zijn, binnen de landelijke en regionale kaders. Te midden van de uitdagingen in het sociaal domein zien wij hierin kansen: kansen om als gemeente het gesprek te stimuleren tussen inwoners over hoe we (nog) meer voor elkaar kunnen betekenen. Er is een eerlijk verhaal en een maatschappelijk gesprek nodig. Waar gaan we naartoe als samenleving als we nu niet inzetten op daadwerkelijk samen-leven?

INLEIDING

Het versterken van de sociale basis zien we als een rode draad voor de toekomst. De noodzakelijke omslag in ons denken en doen biedt kansen om méér te werken vanuit de sociale basis door sterke verbindingen en voorliggende voorzieningen. Dit is niet zonder gevolgen: het vraagt van ons als gemeente om meer los te laten en minder te sturen, zowel op het proces als op de uitkomst. Stimuleren we meer eigen regie en samenredzaamheid vanuit de samenleving, dan zullen we zelf minder grip hebben op de resultaten hiervan. Hier is ons beleidskader Anders denken, anders doen op gericht. Hoe maken we de komende zes jaar samen het verschil?

4

UITGANGSPUNTEN

zoals het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en de landelijke nota gezondheidsbeleid, in onze lokale aanpak. Kerngezond Borsele is een goed voorbeeld van ‘Anders denken, anders doen’. We doorbreken de schotten en werken domeinoverstijgend vanuit samenhang om zo bij te dragen aan ‘de beweging naar de voorkant’ waarin een gezonde samenleving centraal staat. Zorg die nu wordt ingezet vanuit de tweede-¹ en eerstelijnszorg ², zal hierdoor (deels) verschuiven naar het voorliggend veld en de samenleving (samenredzaamheid).

Het sociaal domein omvat alle professionele en informele ondersteuning die de gemeente biedt aan kwetsbare inwoners. Dit is gebaseerd op verschillende wetten zoals de Jeugdwet (Jw), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet Publieke Gezondheid (Wpg), Participatiewet (Pw), Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en andere gerelateerde wetten. De gemeente is opdrachtgever voor gezondheidsbeleid, welzijnswerk en vrijwilligers. Uitvoerende taken zijn verdeeld over diverse regionale organisaties, maar een groot deel voert de gemeente zelf uit. Voorbeelden hiervan zijn het welzijn en de toegang tot jeugdhulp. Omdat het leven van inwoners verschillende leefgebieden raakt (zoals wonen, werken, leren en gezondheid) is er ook samenwerking met beleidsvelden zoals onderwijs, sport, cultuur, economie, ruimtelijke ontwikkeling en veiligheid. Zo werken we integraal aan het welzijn van al onze inwoners.

Positieve gezondheid: Positieve gezondheid betreft het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Regionaal werken gemeenten aan passende huisvesting en ondersteuning voor kwetsbaren en hanteren ze beheersmaatregelen om jeugdhulp effectiever te maken. Een belangrijk onderdeel hiervan is het opzetten van een stevig lokaal team, een professioneel netwerk van experts dat dicht bij inwoners werkt om integraal passende ondersteuning te bieden. Dit team stimuleert sterke en veilige buurten, versterkt het zelfoplossend vermogen van inwoners en draagt bij aan een inclusieve samenleving. Het richt zich zowel op problemen als op het benutten van talenten en netwerken binnen de gemeenschap.

UITGANGSPUNTEN

Landelijke en regionale ontwikkelingen

De zorg- en ondersteuningsbehoefte van inwoners is toegenomen door factoren zoals vergrijzing en veranderde leefomstandigheden. Financiële en personele tekorten vragen om een nieuwe inrichting van het sociaal domein, waarbij we uitgaan van de eigen kracht van inwoners en een sterke sociale basis. Naast de wettelijke kaders zijn er diverse landelijke programma’s waar wij als gemeente verplicht vorm aan geven. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorg Akkoord (IZA), de Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming zijn leidend voor de keuzes die we maken. Het GALA legt de nadruk op positieve gezondheid en preventie. In het IZA staat een betere samenwerking tussen zorg en het sociaal domein centraal. De HAJ richt zich op betere, betaalbare en passende jeugdzorg, met een sterke rol voor lokale sociale teams. Daarnaast volgen we de landelijke ontwikkelingen en integreren we nieuwe programma’s,

¹ Tweedelijnszorg is gespecialiseerde zorg die de inwoner krijgt als de eerstelijnszorg dat niet kan bieden. Dit is vaak zorg in een ziekenhuis of bij een specialist, zoals een cardioloog of psychiater. Inwoners hebben meestal een verwijzing van de huisarts nodig om hier gebruik van te maken. ² Eerstelijnszorg is de basiszorg waar mensen als eerste terechtkunnen bij gezondheidsvragen of lichte klachten. Denk bijvoorbeeld aan de huisarts, de apotheek, de fysiotherapeut of de wijkverpleegkundige. Deze zorg is laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen.

5

Waar staan we nu?

zullen de effecten pas over jaren merkbaar zijn. Om die reden heeft dit beleidskader een langere looptijd (2026-2031). De uitwerking van de kaders komt aan de orde in een tweejaarlijkse uitvoeringsagenda en meer gedetailleerde deelplannen. Hierdoor kunnen we inspelen op nieuwe landelijke ontwikkelingen en de snel veranderende maatschappij.

Als we terugkijken op de afgelopen beleidsperiode (2020-2025) zien we dat we door de eerder gekozen koers al een deel van de opgaven vanuit de Hervormingsagenda Jeugd hebben opgepakt. Ook is een deel van de GALA-doelen geïntegreerd in ons reguliere werk. Denk onder andere aan de inloopvoorzieningen, jeugden gezinsondersteuning en inzet binnen het welzijnswerk. Het fundament staat en daar kunnen we verder op bouwen. We zien hierbij nog de volgende nodige ontwikkelpunten: • • • • • • •

Samenredzaamheid van inwoners en het versterken van preventie en de eigen kracht; Inzet op maatschappelijke verandering op het gebied van normaliseren, zowel bij professionals als inwoners; Uitbreiding en optimalisatie van voorliggende (algemene) voorzieningen; Verdere doorontwikkeling van het huidige gebiedsteam tot stevig lokaal team dat zelf (meer) lichte hulp verleent en voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen; (Verdere) ontschotting sociaal domein; Kwaliteitsborging; Doorontwikkeling datagedreven werken.

Normaliseren:

Normaliseren in het sociaal domein betekent het terugbrengen van hulpvragen en problemen naar de gewone leefomgeving, door de focus te leggen op de eigen kracht van mensen en hun omgeving.

Door verder te werken aan een solide sociale basis met aandacht voor bestaanszekerheid, minimaliseren van gezondheidsverschillen, creëren van kansengelijkheid, focus op veiligheid en leefbare wijken en voldoende aandacht voor welzijn, gezondheid en sport voorkomen we inzet van zwaardere zorg. Het beleidskader Anders denken, anders doen geeft hiervoor de benodigde kaders voor de komende beleidsperiode. Een duurzame en maatschappelijke verandering op gang brengen, gebeurt niet in een paar maanden. Voor een deel van de preventieve inzet

6

MAATSCHAPPELIJKE DOELSTELLINGEN

MAATSCHAPPELIJKE DOELSTELLINGEN In dit beleidskader beschrijven we vier maatschappelijke doelen. Het realiseren van elke doelstelling vraagt een andere rol van de gemeente. We onderscheiden vier ondersteuningsniveaus waarop de gemeente een signaal of hulpvraag kan benaderen. Deze niveaus zijn gekoppeld aan de vier maatschappelijke doelstellingen: 1. Stimuleren zelfredzame inwoners 2. Sterke sociale basis in een vitale samenleving 3. Passende ondersteuning dichtbij inwoners 4. Kwalitatieve zorg en ondersteuning

1. Stimuleren zelfredzame inwoners

Bij elke doelstelling schetsen we een beeld van wat we zien in de samenleving, wat we willen bereiken (onze ambities) en wat we daarvoor gaan doen. De mate van hulp en ondersteuning en de rol van de gemeente wordt groter met ieder niveau. Voor het realiseren van de doelstelling op niveau 1 zijn vooral onze inwoners aan zet. Het realiseren van onze doelstelling op niveau 4 vraagt juist sturing, doorontwikkeling en inzet van ons als gemeente. Bij elke doelstelling benoemen we indicatoren waarmee we het effect van onze inzet laten zien.

2. Sterke sociale basis in een vitale samenleving

3. Passende ondersteuning dichtbij inwoners

4. Kwalitatieve zorg en ondersteuning

7

Dit is natuurlijk niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Verschillen tussen inwoners We geloven in zorgen ervoor dat de gezonde de eigen regie keuze niet voor iedereen de gemakkelijke keuze is. Als en kracht van onze gemeente ondersteunen we inwoners. daarom onze inwoners ook bij het maken van eigen keuzes en het anticiperen op life events en de toekomst. Naast persoonlijk contact zetten we gerichte communicatie in om kwetsbare doelgroepen te bereiken. Zo blijft Borsele een vitale gemeente waar generaties zorgen voor hun eigen gezondheid en voor elkaar.

DOELSTELLING 1

STIMULEREN ZELFREDZAME INWONERS

Bewuste inwoners die zorgen voor hun eigen gezondheid en welzijn

1. STIMULEREN ZELFREDZAME INWONERS

Wat zien we in de samenleving?

Als gemeente willen we dat al onze inwoners gelijke kansen op een goede gezondheid hebben. Hierbij gaat het niet alleen om de zichtbare fysieke gezondheid, maar ook om aspecten zoals mentale gezondheid en kwaliteit van leven. Daar zijn onze inwoners primair zelf verantwoordelijk voor. We zien echter dat een gezonde leefstijl zeker niet voor iedereen een bewuste of gemakkelijke keuze is of blijft. Inwoners kampen (vanaf jonge leeftijd) met overgewicht, mentale problemen onder jongeren nemen toe en de samenleving vereenzaamt. Ook zien we dat de bevolking van Borsele vergrijst en de woon- en zorgbehoefte van ouderen hierdoor verandert. De druk op de zorg blijft stijgen, terwijl de beschikbaarheid hiervan afneemt. Deze ontwikkelingen vragen om anders denken over de zorg van vandaag en de zorg van de toekomst. Een beroep doen op zorg is niet meer vanzelfsprekend. Veel inwoners zijn zich hier echter (nog) niet van bewust.

Ambities •

Bewustwording bij inwoners van eigen regie en kracht (zelfredzaamheid)

Wat doen we ervoor? • • •

Wat willen we bereiken?

We willen inwoners bewust(er) maken van hun eigen verantwoordelijkheid voor het verbeteren van hun gezondheid en welzijn. In plaats van problemen direct als zorgvragen te bestempelen, leggen we de focus op de eigen (veer)kracht van inwoners. We stimuleren inwoners om zelf aan de slag te gaan met hun eigen (mentale) gezondheid, sociaal netwerk en ouder worden. Positieve gezondheid is hiervoor het uitgangspunt.

We zetten samen met (regionale) partners in op bewustwordingscampagnes om inwoners te helpen regie te nemen over hun eigen gezondheid, leefstijl en welzijn. We bieden duidelijke en toegankelijke informatie over preventieve maatregelen en beschikbare voorzieningen en ondersteuning. We maken communicatie eenvoudig en passend en zorgen daarbij voor zowel digitale toegankelijkheid als persoonlijk contact.

Indicatoren • •

8

Percentage inwoners dat aangeeft voldoende geïnformeerd te zijn over beschikbare ondersteuning. Doel is toename. Aantal en inhoud van bewustwordingsacties rondom eigen regie en kracht.

dorpshuizen, basisscholen en kerken, maar ook die voor sport, cultuur en welzijn helpen daarbij. We zetten ons in voor al onze inwoners, van kind tot oudere en ongeacht ieders persoonlijke situatie. Voor degenen die een steuntje in de rug nodig hebben, staan we samen met onze maatschappelijke partners klaar. Zo zorgen we voor elkaar en bouwen we aan een samenleving waar iedereen naar eigen mogelijkheden mee kan doen.

2. STERKE SOCIALE BASIS IN EEN VITALE LEEFOMGEVING

DOELSTELLING 2

STERKE SOCIALE BASIS IN EEN VITALE LEEFOMGEVING

Verbonden dorpen en hechte gemeenschappen waar iedere inwoner zich thuis voelt Wat zien we in de samenleving?

Een sociaal betrokken samenleving begint bij mensen die naar elkaar omkijken en als het nodig is, net dat stapje extra voor elkaar zetten. Ieder mens heeft immers behoefte aan aandacht, geborgenheid en ‘ertoe doen’. We hebben allemaal een verantwoordelijkheid om naar elkaar om te zien. We zien echter dat de Borselse samenleving verandert: veel inwoners hebben het druk, er zijn steeds meer regels, en we eisen allemaal steeds meer van onszelf. Dit maakt dat met elkaar samenleven soms best ingewikkeld is.

Wat is de sociale basis?

De sociale basis omvat alle inwoners, organisaties en netwerken die bijdragen aan een veilige, gezonde en prettige leefomgeving. Het versterken van deze basis begint met aandacht voor de gemeenschap zelf, met ondersteuning van professionals waar nodig.

Ambities • •

Daarnaast zien we dat de druk op de zorg steeds verder toeneemt en dat professionele zorg niet altijd meer toereikend is voor inwoners. Hierdoor wordt er steeds meer verwacht van de ondersteuning vanuit het netwerk van inwoners zelf. Door deze ontwikkelingen worden steeds meer mensen mantelzorger. Mantelzorgers zijn van onschatbare waarde voor de samenleving, maar we zien dat zij steeds vaker de zorg alleen dragen en overbelast raken. Hoe zetten we de samenleving in hun kracht om samen sterk te worden?

• •

Samenwerking tussen generaties en zorgen voor elkaar. Domeinoverstijgende samenwerking en een gezonde leefomgeving. Ondersteuning van kwetsbare inwoners en gezinnen. Toegankelijke ontmoetingsplaatsen en mogelijkheden die bijdragen aan de opbouw van een sociaal netwerk.

Wat doen we ervoor? • •

Wat willen we bereiken?

We zien het versterken van de sociale basis en omzien naar elkaar als het fundament van onze samenleving. Als gemeente dragen we daaraan bij door ontmoetingen tussen inwoners te bevorderen. We richten onze kernen zo in dat inwoners elkaar kunnen ontmoeten in een vitale leefomgeving. Al onze voorzieningen zoals

•

9

We motiveren inwoners elkaar te ondersteunen door praktische hulp en sociale betrokkenheid. We stimuleren samen met lokale organisaties initiatieven die solidariteit bevorderen, zoals buurtprojecten, sociale activiteiten en woon(zorg)vormen. We investeren in de samenwerking tussen beleidsmakers, professionals en inwoners bij sociaal-maatschappelijke vraagstukken. Ook werken we samen met externe organisaties buiten het sociaal domein, zoals woningcorporaties.

• • • •

•

• •

We creëren groene en veilige openbare ruimtes, zoals wandelen fietspaden en ontmoetingsplekken. We activeren inwoners om vanuit hun talenten bij te dragen aan hechte en verbonden dorpen. We stimuleren inwoners en werkgevers om meer steun en erkenning te geven aan kwetsbare doelgroepen, zoals mantelzorgers. We bieden ondersteuning aan kwetsbare inwoners, zoals mantelzorgers, inwoners in bestaansonzekerheid en inwoners met psychosociale problematiek, eenzaamheid en verward gedrag.

Een sterk Borsele begint bij een hechte gemeenschap.

We bevorderen de aanwezigheid van noodzakelijke toegankelijke centrale voorzieningen in iedere kern, zoals dorpshuizen, bibliotheken en andere inlooplocaties. Hier kunnen mensen samen komen voor verbinding en laagdrempelige ondersteuning. Samen met inwoners, verenigingen en professionele maatschappelijke organisaties organiseren we activiteiten die een sterker sociaal netwerk ondersteunen. We hebben aandacht voor een inclusieve omgeving waar jong en oud elkaar kunnen ontmoeten en waar iedereen zich welkom voelt, ongeacht leeftijd, achtergrond of persoonlijke situatie.

Indicatoren • • • •

Percentage inwoners dat maatschappelijk participeert. Doel is toename. Percentage inwoners dat tevreden is over de leefomgeving. Doel is stabilisatie. Aantal en soort ondersteuningsvragen Welzijnshuis en Centrum voor Jeugd en Gezin. Doel is toename. Voorbeelden van initiatieven die sociale cohesie en ontmoeting tussen inwoners bevorderen.

10

in de vorm van groepsaanbod of indicatieloze dagbesteding en begeleiding. Deze voorzieningen bieden passende steun en een veilige plek dichtbij inwoners.

3. PASSENDE ONDERSTEUNING DICHTBIJ INWONERS

DOELSTELLING 3

PASSENDE ONDERSTEUNING DICHTBIJ INWONERS

We betrekken inwoners, vrijwilligers en samenwerkingspartners bij de ontwikkeling en uitvoering van ons voorliggend aanbod. Zo sluiten onze voorzieningen zo goed mogelijk aan bij de behoeften van onze (kwetsbare) inwoners. Voor jong en oud maken we de beweging van geïndiceerde zorg naar algemene voorzieningen. Zo dragen we bij aan de zelfredzaamheid van onze inwoners en het beschikbaar houden van zorg voor onze meest kwetsbare doelgroepen.

Een veerkrachtige samenleving door in te zetten op preventie en een sterk voorliggend aanbod Wat zien we in de samenleving?

De afgelopen jaren is de zorg- en ondersteuningsbehoefte van inwoners sterk gestegen. Jongeren kampen bijvoorbeeld met meer stress, eenzaamheid en prestatiedruk. Ook onder volwassenen zien we op verschillende leefgebieden een stijgende zorgvraag. Denk bijvoorbeeld aan de toenemende groep van mensen met zorgwekkend of overlastgevend gedrag in de buurten. Deze ontwikkelingen worden versterkt door toenemende verschillen tussen bevolkingsgroepen. Dat heeft in het sociaal domein gezorgd voor een gestegen druk op zorgvoorzieningen, financiële tekorten en krapte op de arbeidsmarkt. Deze situatie is niet houdbaar: anders kijken naar hulp- en ondersteuningsvragen is noodzakelijk.

Wat zijn voorliggende voorzieningen? De term voorliggende voorzieningen verwijst naar hulpen ondersteuningsaanbod dat vrij toegankelijk is voor inwoners, dus zonder formele indicatie of verwijzing. Hiermee worden inwoners met lichte en veelvoorkomende hulpvragen laagdrempelig ondersteund. Voorbeelden zijn welzijnsvoorzieningen, maatschappelijk werk, maar ook groepstrainingen, initiatieven gericht op gezinsondersteuning (van inwoners, voor inwoners) en indicatieloze dagbesteding of inloopvoorzieningen.

Wat willen we bereiken?

Door vroegtijdig problemen te signaleren, voorkomen we grote(re) zorgvragen. We moeten daarom een beweging blijven maken naar de voorkant. Deze beweging zetten we voort samen met inwoners, vrijwilligers en partners in de (eerste- en tweedelijns)zorg. Het vraagt om inzet op preventie, een stevige (voorliggende) basis en een goede structuur in samenwerking. Hoe ziet dit eruit? Inwoners kunnen op diverse plekken laagdrempelig terecht met hulp- en ondersteuningsvragen; bij elkaar, maar ook bij het Welzijnshuis, Centrum voor Jeugd en Gezin, Algemeen maatschappelijk werk, Jeugdgezondheidszorg en op plekken in de sociale basis, zoals school en kinderopvang. De meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen lossen we zo veel mogelijk op binnen het eigen netwerk en met voorliggende voorzieningen. Bijvoorbeeld

Ambities • •

11

Inwoners kunnen laagdrempelig terecht met vragen rondom hulp en ondersteuning. Een passend en dekkend voorliggend aanbod voor inwoners van 0-100 jaar, als antwoord op de meest voorkomende lichte hulp- en ondersteuningsvragen.

Wat doen we ervoor? • • • • •

We breiden onze algemene voorzieningen uit met laagdrempelige ondersteuning zoals maatschappelijk werk, jeugdgezondheidszorg, opbouwwerk en gezinsondersteuning. We werken samen met kinderopvang en onderwijs aan passende ondersteuning in de pedagogische basis. We creëren voldoende algemene voorzieningen voor eenvoudige dagbesteding en begeleiding. We zetten eerst algemene voorliggende voorzieningen in voordat individuele (geïndiceerde) zorg wordt geboden. We geven uitvoering aan ketenaanpakken zoals Kansrijke Start, Welzijn op recept en de aanpak Mentale gezondheid van ons allemaal.

Indicatoren • • •

Aantal inwoners dat laagdrempelige ondersteuning krijgt via Welzijnshuis en het Centrum voor Jeugd en Gezin. Doel is toename. Bezoekersaantallen inloopvoorzieningen. Doel is toename. Beschrijving van nieuwe vormen van alternatieven voor maatwerkvoorzieningen (geïndiceerde zorg) en bijbehorend effect.

Vroeg signaleren, samen handelen: dichtbij steun maakt mensen sterker.

12

DOELSTELLING 4

basis GGZ, kindercoaching en gezinsondersteuning. Bij meer complexe problemen of als er zorgen zijn over de veiligheid heeft het stevige lokaal team een belangrijke rol. Zij halen indien nodig extra expertise in huis of doen een beroep op het regionaal veiligheidsteam. We kijken naar het gezin als één geheel op de verschillende leefgebieden. De zorg en ondersteuning van het stevig lokaal team sluiten aan bij alle levensfasen van onze inwoners, van -9 maanden tot 100+ jaar (hierna 0 tot 100). Onze werkwijze is dat we hulpvragen benaderen vanuit de mogelijkheden van de inwoners en hun netwerk. Door tijdige evaluaties en data in een lerende cyclus kunnen we sturen op de resultaten. Zo kunnen we al onze inwoners passend ondersteunen en blijven specialistisch zorg en maatwerkvoorzieningen beschikbaar voor kwetsbare inwoners die écht ondersteuning nodig hebben.

4. KWALITATIEVE ZORG EN ONDERSTEUNING

KWALITATIEVE ZORG EN ONDERSTEUNING

Specialistische zorg en maatwerkvoorzieningen beschikbaar voor de meest kwetsbare inwoners Wat zien we in de samenleving?

Met de komst van de Hervormingsagenda Jeugd staat onze gemeente de komende jaren voor een grote uitdaging. De focus van het leveren van zorg en ondersteuning verschuift: Waar eerst de zorg nog beschikbaar was voor grotere groepen inwoners, zien we nu dat deze alleen nog beschikbaar wordt voor degenen die het écht nodig hebben. Deze verschuiving zien we in grote lijnen ook bij de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet verplichte GGZ. Voor ons als gemeente betekent dit een nog verdere doorontwikkeling van de diverse uitvoeringstaken binnen het sociaal domein. We spreken daarom ook liever over de Hervormingsagenda sociaal domein. Het vraagt om handelen vanuit de brede context: domeinoverstijgend vanuit de verschillende levensdomeinen, zoals wonen, armoede, psychosociale problemen en schoolklimaat. Niet alles is ‘zorg’. Concreet betekent het dat op termijn specialistische hulp alleen nog beschikbaar is voor de meest kwetsbare inwoners.

Wat is een Stevig lokaal team? een professioneel team binnen de gemeente dat inwoners met een hulpvraag helpt in het zoeken naar een passende oplossing. Het team bestaat uit verschillende professionals met uiteenlopende expertises, zoals basis-GGZ en jeugd- en gezinsprofessionals.

Ambities •

Wat willen we bereiken?

•

Deze ontwikkelingen veranderen het zorglandschap voor onze inwoners. Bij een hulpvraag kijken we eerst naar de eigen kracht en mogelijkheden binnen het netwerk van inwoners zelf en het voorliggend aanbod. Indien nodig bieden we als gemeente zelf ook tijdelijke ondersteuning. De meer enkelvoudige indicaties voor deze tijdelijke ondersteuning beleggen we in het ‘stevig lokaal team’. Dit team van professionals gaat zelf hulp verlenen bij minder complexe problemen, zoals algemene begeleiding,

• •

13

Gebiedsgerichte samenwerking in een netwerk van mensen binnen ons stevig lokaal team. Herpositionering van de toegang tot zorg en meer eigen inzet in plaats van geïndiceerde ondersteuning. Omdenken bij niet-passende standaardoplossingen: oplossingen buiten vastomlijnde regelingen worden mogelijk gemaakt. Grip en sturing door middel van datagedreven werken.

Wat doen we ervoor? •

• • •

• •

• •

•

•

We benaderen hulpvragen vanuit de mogelijkheden van de inwoner en de maatschappelijke context: hobbels in het leven van inwoners worden door hulpverleners niet gemedicaliseerd en geïndividualiseerd. We betrekken inwoners en hun netwerk bij het oplossen van de hulpvraag. Dit is essentieel om ervoor te zorgen dat ze zich eigenaar voelen van de gezamenlijk gekozen oplossing. Het stevig lokaal team werkt domeinoverstijgend en oplossingsgericht samen met inwoners. De toegang tot passende ondersteuning wordt zo dichtbij als mogelijk ingevuld in samenwerking met aangrenzende domeinen zoals welzijn, onderwijs en bestaanszekerheid.

•

Door gebruik te maken van data in een lerende cyclus sturen we effectiever en efficiënter op collectieve, individuele en financiële resultaten. We voeren evaluatiemomenten in op drie, zes en negen maanden na de indicatiestelling, waarmee we resultaatverantwoording naar zorgaanbieders verstevigen. Het resultaat hiervan is dat we sneller zorg kunnen op- en afschalen.

Indicatoren • •

We verstevigen onze huidige toegang tot hulp door het toevoegen van de nodige expertises gericht op 0-100 jaar voor een meer directe en passende aanpak. We splitsen het huidige jeugdhulpaanbod op in twee delen: 1. Eén deel brengen we als (basis)ondersteuning onder in het stevig lokaal team (indicatieloos) waarin professionals naast ondersteuning ook zelf basishulp bieden, zoals basis GGZ, kortdurende hulpverlening, specifieke opvoedondersteuning, indicatieloze dagbesteding en ondersteuning voor volwassenen GGZ. 2. Het tweede deel is zwaardere (geïndiceerde) hulp die via maatwerkvoorzieningen regionaal wordt ingekocht. We bieden alleen gespecialiseerde zorg als dit noodzakelijk is. We maken gebruik van de omgekeerde toets of de doorbraakmethode wanneer standaardoplossingen niet toereikend zijn, om te bepalen wat écht nodig is voor de inwoner. We richten een maatwerk- en doorbraakbudget in om snel en flexibel ondersteuning te kunnen bieden in complexe situaties.

•

Percentage jeugdigen met een indicatie jeugdhulp ten opzichte van het totaal aantal jeugdigen onder de 23 jaar in de gemeente. Het doel is afname van gespecialiseerde jeugdhulp. Percentage inwoners met een Wmo-indicatie dat aangeeft zich door de ondersteuning beter te kunnen redden. Doel is stabilisatie. Beschrijving van succesvolle oplossingen die buiten vastomlijnde regelingen zijn gerealiseerd.

Met een stevig lokaal team werken we domeinoverstijgend en oplossingsgericht samen met inwoners

14

HOE NU VERDER? In dit beleidskader bouwen we voort op de beweging die

HOE NU VERDER?

binnen Borsele de afgelopen jaren al is ingezet. We zetten met onze vier doelstellingen extra in op ons centrale doel: een hechte samenleving waarin burgers zorgen voor zichzelf, omzien naar elkaar en de gemeente ondersteuning biedt waar nodig. De transformatie van het sociaal domein is een proces van lange adem. Tijdens dit proces blijven we leren en doorontwikkelen. Om dit goed te kunnen doen, hebben we de komende jaren nadrukkelijk aandacht voor rapportage en monitoring. We rapporteren jaarlijks op de (wettelijke) taken van het sociaal domein als onderdeel van de gemeentelijke programmarapportage. Bij deze rapportage bieden we ieder jaar ook een uitgebreide terugkoppeling aan op de voortgang van de vier doelstellingen. Dit doen we aan de hand van de bijbehorende indicatoren. De peildatum van de nulmeting van deze indicatoren is het jaar 2026 aansluitend op de start van dit beleidskader. We stellen voor de vier maatschappelijke doelstellingen uit dit beleidskader een uitvoeringsagenda op. Deze uitvoeringsagenda vormt een concrete vertaling van onze lokale ambities voor de komende twee jaar. Met de uitvoeringsagenda geven we weer op welke manier we praktisch uitvoering gaan geven aan de gestelde doelen. We rapporteren jaarlijks inhoudelijk op deze agenda via kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren die specifiek bij de gekozen projecten horen.

Beide typen indicatoren versterken elkaar en geven een compleet beeld van de voortgang en impact. Zo zorgen we voor sturingsmogelijkheden die aansluiten bij de praktijk. Wat niet werkt, sturen we bij of stoppen we. Wat werkt, stimuleren we en maken we onderdeel van onze sterke basis.

15

BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN 2026 - 2031 Anders denken, anders doen

Wat willen we bereiken?

Hoe gaan we dat bereiken?

Passende ondersteuning dichtbij inwoners

Sociale basis in een vitale leefomgeving

Stimuleren zelfredzame inwoners Bewustwording bij inwoners van eigen regie en kracht

Samenwerking tussen generaties zorgen voor elkaar

Domeinoverstijgende samenwerking en een gezonde leefomgeving

Ondersteuning van kwetsbare inwoners

Toegankelijke ontmoetingspunten

Bewustwordingscampagnes over gezondheid, leefstijl en welzijn

Inwoners ondersteunen elkaar met praktische hulp

Integrale aanpak en maatschappelijke vraagstukken

Mantelzorgondersteuning vanuit inwoners en werkgevers

Centrale voorziening in iedere kern

Duidelijke en toegankelijke informatie Digitaal en persoonlijk contact

Samenwerking rondom sociale initiatieven

Groene en veilige openbare ruimtes

Activeren sociaal kapitaal voor verbonden dorpen

Inwoners zetten talenten in voor verbonden dorpen

Breed aanbod voor verschillende doelgroepen

Activiteiten aanbod voor een sterk sociaal netwerk

Inclusieve omgeving voor jong en oud

Laagdrempelige toegang voor hulpvragen

Uitbreiding algemene voorzieningen voor hulp en ondersteuning

Kwalitatieve zorg en ondersteuning

Een passend en dekkend voorliggend aanbod

Gebiedsgerichte samenwerking binnen ons stevig lokaal team

Herpositionering van de toegang tot zorg en meer eigen inzet

Omdenken bij niet passende standaardoplossingen

Grip en sturing door datagedreven werken

Samenwerking kinderopvang en onderwijs voor een sterke pedagogische basis

Hulpvragen benaderen vanuit de mogelijkheden van de inwoner

Versteviging toegang door toevoeging expertises

Inzet omgekeerde toets of doorbraakmethode

Gebruik van data in een lerende cyclus

Algemene voorzieningen voor dagbesteding en begeleiding

Voorliggende voorziening vóór geïndiceerde zorg

Uitvoering ketenaanpakken

Inwoner en netwerk zijn betrokken bij de oplossing van de hulpvraag Domeinoverstijgende en oplossingsgerichte samenwerking met inwoners Samenwerking met aangrenzende domeinen zoals welzijn, onderwijs en bestaanszekerheid

Opsplitsing jeugdhulpaanbod in indicatieloze (basis) ondersteuning en geïndiceerde hulp

Alleen noodzakelijke inzet gespecialiseerde zorg

Doorbraak- en maatwerkbudget voor complexe situaties

Versteviging resultaatverantwoording door invoering evaluatiemomenten

BIJLAGE 1. FINANCIËN

De opgave hoe we nu en in de toekomst grip kunnen houden op de uitgaven binnen het sociaal domein houdt ons al langere tijd bezig. De ontwikkeling van de rijksuitgaven en de maatschappelijke ontwikkelingen blijven niet te beïnvloeden factoren die gevolgen kunnen hebben voor de inkomsten en uitgaven. In deze bijlage beperken we ons tot een eerste inschatting van de benodigde investeringen, gekoppeld aan de maatschappelijke doelstellingen zoals opgenomen in dit beleidskader. Een deel van deze middelen zijn structureel (€ 920.000) en een deel incidenteel (ontwikkelkosten) en beschikbaar voor de jaren 2026, 2027 en 2028 (€ 810.000). De grootste investeringen zijn gericht op het (verder) vormgeven van het ‘stevig lokaal team’ en het optimaliseren van het voorliggend veld

Maatschappelijke doelstelling

Toelichting

Structureel, per jaar

Stimuleren zelfredzame inwoners

Totaal: € 120.000 Uitvoering geven aan strategisch communicatieplan sociaal domein

€ 120.000

Sterke sociale basis in een vitale leefomgeving

Totaal: €70.000 Opzet en ondersteuning van aanbod gericht op het versterken van de sociale basis in een vitale leefomgeving

Passende ondersteuning dichtbij inwoners

€ 70.000 Totaal: € 155.000

Uitbreiding van voorliggende voorzieningen (collectief aanbod)

€ 50.000

Uitbreiding van basisondersteuning (bijvoorbeeld opbouwwerk, maatschappelijk werk en jeugdgezondheidszorg)

€ 105.000

Kwalitatieve zorg en ondersteuning

Totaal: € 525.000 Opbouw van stevig lokaal team (uitbreiding expertise, bijvoorbeeld t.b.v. kortdurende ondersteuning vanuit de toegang, ggz expertise, gedragswetenschapper)

€ 150.000

Sturing op resultaat (bijvoorbeeld uitbreiding evaluaties bij 3-6-9 maanden)

€ 180.000

Veiligheidsteam (bijvoorbeeld casusregie in complexe casuïstiek)

€ 120.000

Budget doorbraakcasussen/ maatwerkbudget

€ 75.000

Onvoorzien

Totaal: € 50.000

Totaal structureel

€ 920.000

Thema

Toelichting

Incidenteel projectbudget (2026 t/m 2028)

Opbouw en doorontwikkeling stevig lokaal team

Onder andere projectleider stevig lokaal team, verder inrichten en professionaliseren van het team (inclusief scholing) en data en monitoring

16

€ 810.000

BIJLAGE 2. INDICATOREN Doelstelling

Indicator

Toelichting

1. Stimuleren zelfredzame inwoners

Percentage inwoners dat aangeeft voldoende geïnformeerd te zijn over beschikbare ondersteuning

Deze indicator meet het aandeel inwoners dat zich Toename voldoende bewust is van de ondersteuning die voor hen beschikbaar is. Dit is van belang voor de beoordeling van de effectiviteit van onze informatievoorziening, aangezien een goede voorlichting ervoor zorgt dat inwoners beter gebruik kunnen maken van de ondersteuning die hen helpt.

Vragenlijst DUO burgerpanel Borsele

Aantal en inhoud van bewustwordingsacties rondom eigen regie en kracht

Het aantal en de beschrijving van bewustwordingsacties, zoals communicatiecampagnes, tonen aan op welke manieren de gemeente (en/of partners) inwoners actief stimuleert in hun zelfredzaamheid.

Interne verslaglegging

2. Sterke sociale basis in een vitale leefomgeving

3. Passende ondersteuning dichtbij inwoners

Doel

N.v.t.

Bron

Percentage inwoners dat Deze indicator geeft weer hoeveel inwoners actief bijdragen Toename maatschappelijk participeert aan de sterke sociale basis. Onder maatschappelijke participatie verstaan we onder andere lidmaatschap van een vereniging, vrijwilligerswerk en mantelzorg.

GGD Zeeland Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen. De GGD voert deze monitor één keer in de vier jaar uit.

Percentage inwoners dat tevreden is over de leefomgeving

Deze indicator meet het percentage inwoners die hun leefomgeving (zoals de buurt, voorzieningen en groen) positief ervaren en beoordelen.

GGD gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen. De GGD voert deze monitor één keer in de vier jaar uit.

Aantal en soort ondersteuningsvragen Welzijnshuis en Centrum voor Jeugd en Gezin

Het aantal ondersteuningsvragen dat bij de gemeente Toename binnenkomt (via het Welzijnshuis en Centrum voor Jeugd en Gezin) geeft allereerst een beeld van onze bekendheid en laagdrempelige bereikbaarheid. Daarnaast geeft een overzicht van het soort ondersteuningsvragen aan waar het zwaartepunt van de behoeften van onze inwoners ligt.

Interne rapportage via softwareoplossingen zoals Excel en WIZter.

Voorbeelden van initiatieven die sociale cohesie en ontmoeting tussen inwoners bevorderen

Een omschrijving van initiatieven die gericht zijn op sociale cohesie en ontmoeting laat zien op welke manieren de gemeente, partners én inwoners samen werken aan een sterke sociale basis.

Interne rapportage van bijvoorbeeld gesubsidieerde inwonerinitiatieven, ontmoetingsactiviteiten vanuit het Welzijnshuis, inzet vanuit Borsele Beweegt en initiatieven door maatschappelijke partners zoals de Bibliotheek.

Aantal inwoners dat laagdrempelige ondersteuning krijgt via Welzijnshuis en het Centrum voor Jeugd en Gezin

Deze indicator duidt op het aantal inwoners dat gebruik Toename maakt van specifieke vormen van laagdrempelige ondersteuning, zoals GGZ-groepsaanbod, Welzijn op Recept en gezinsondersteuning vanuit het CJG. De ondersteuning is indicatieloos beschikbaar voor onze inwoners.

17

Stabilisatie

N.v.t.

Interne rapportage via softwareoplossingen zoals Excel en WIZter. Via Zorgdomein hebben we inzicht in het aantal doorverwijzingen vanuit de huisartsenzorg.

4. Kwalitatieve zorg en ondersteuning

Bezoekersaantallen inloopvoorzieningen

Het aantal bezoekers van onze inloopvoorzieningen toont aan in hoeverre bepaalde kwetsbare doelgroepen gebruik maken van voorliggend indicatieloos aanbod.

Toename

Rapportage in samenwerking met betrokken zorgpartners

Beschrijving van nieuwe vormen van alternatieven voor maatwerkvoorzieningen (geïndiceerde zorg) en bijbehorend effect

Door nieuwe alternatieven voor maatwerkvoorzieningen te omschrijven, geven we een beeld van het beschikbare voorliggend (collectieve) aanbod. Het effect van dit nieuwe aanbod laat zien in hoeverre het aansluit bij het oplossen van zorgvragen en het voorkomen van geïndiceerde zorg.

N.v.t.

Interne verslaglegging

Percentage jeugdigen met een indicatie jeugdhulp ten opzichte van het totaal aantal jeugdigen onder de 23 jaar in de gemeente

Deze indicator geeft aan welk deel van alle Borselse jongeren tot 23 jaar gebruikmaakt van gespecialiseerde jeugdhulp. Dit is jeugdhulp die alleen met indicatie verleend wordt.

Afname van Grip op Jeugd monitor IJZ

Percentage inwoners met een Wmo-indicatie dat aangeeft zich door de ondersteuning beter te kunnen redden.

Deze indicator geeft een beeld van de ervaren zelfredzaamheid van onze inwoners met Wmoondersteuning in het dagelijks leven. We meten met deze indicator de effectiviteit van de ondersteuning vanuit het perspectief van de inwoners.

Stabilisatie

Beschrijving van succesvolle oplossingen die buiten vastomlijnde regelingen zijn gerealiseerd.

We geven beschrijvend weer hoe nietN.v.t. standaardoplossingen succesvol zijn toegepast in complexe situaties, waarbij centraal stond wat de inwoner écht nodig had.

18

Cliëntervaringsonderzoek Wmo

Interne verslaglegging