10.1 Kadernota 2027-2030

Kadernota 2027-2030

Voorwoord Geachte leden van de gemeenteraad, Voor u ligt de Kadernota 2027-2030. In deze nota laten wij zien hoe de gemeente er financieel voor staat en welke aandachtspunten er zijn voor de komende jaren. De kadernota vormt de basis voor het opstellen van de begroting. Ieder jaar stelt het ministerie van Financiën de Voorjaarsnota op. Dit jaar is daarin ook de Startnota opgenomen. Hierin zijn de financiële afspraken uit het coalitieakkoord verwerkt. Via de meicirculaire 2026 zijn alle gemeenten geïnformeerd over de gevolgen hiervan. Na verwerking van de meicirculaire laat 2027 een positief saldo zien. Maar voor de jaren 2028 tot en met 2030 verwachten we tekorten. Daarom blijft het noodzakelijk om zorgvuldige afwegingen te maken, duidelijke keuzes te stellen en prioriteiten te bepalen. Ons doel blijft om een sluitende meerjarenbegroting voor 2027–2030 aan te bieden. Daarbij vinden wij het belangrijk dat de lasten voor onze inwoners betaalbaar blijven. In de vorige kadernota en begroting hebben we een structureel budget van € 500.000 gereserveerd voor de uitvoering van het nieuwe bestuursprogramma. Hiermee krijgen de nieuwe raad en het nieuwe college ruimte om de beleidsdoelstellingen en initiatieven verder uit te werken. Een andere belangrijke verandering is dat de dividenduitkering die we jaarlijks vanuit de Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij ontvangen na 2032 stopt.

Dat heeft grote gevolgen voor onze gemeentelijke begroting. In deze kadernota leest u daarover meer. Wij vertrouwen erop u met deze kadernota een helder beeld te geven van de financiële ontwikkelingen en uitdagingen voor de komende jaren. College van burgemeester en wethouders, Gerben Dijksterhuis, Kees Weststrate, Marga van de Plasse-Nagelkerke en Arno Witkam.

1

Kadernota 2027-2030

Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................. 1 1. Inleiding............................................................................................................................................... 3 2. Financieel meerjarenperspectief ....................................................................................................... 4 2.1 Algemene uitgangspunten ........................................................................................................... 4 2.2 Vertrekpunt kadernota 2027-2030 ............................................................................................... 5 3. Financiële uitgangspunten ................................................................................................................. 6 3.1 Autonome ontwikkelingen ........................................................................................................... 6 3.2 Positieve financiële effecten ........................................................................................................ 9 3.3 Negatieve financiële effecten .....................................................................................................

11 3.4 Samenvatting .............................................................................................................................. 15

2

Kadernota 2027-2030

1. Inleiding Deze kadernota geeft een eerste beeld van de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen voor de programmabegroting 2027-2030. We hebben gekeken naar de huidige financiële situatie en vervolgens de prioriteiten bepaald, voor zover dit mogelijk is. Ook onderzochten we wat de ontwikkelingen betekenen voor het lopende begrotingsjaar en de jaren daarna. Zo zijn we tot een financieel kader voor de programmabegroting 2027-2030 gekomen. In hoofdstuk 2 lichten wij de algemene beleidsuitgangspunten en het huidige financiële meerjarenperspectief toe. Daarbij gaan we uit van de programmabegroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. In paragraaf 2.2 beschrijven we het vertrekpunt voor deze kadernota: het saldo na de laatste begrotingswijziging van 2026. In hoofdstuk 3 bespreken we het financieel meerjarenperspectief voor de komende begroting 2027-2030. We beginnen in paragraaf 3.1. met de financiële gevolgen van de autonome ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen waar we op dat moment geen directe invloed op uitoefenen. Vervolgens gaan we in paragraaf 3.2 in op de ontwikkelingen die een positieve financiële bijdrage kunnen leveren aan een sluitende meerjarenraming. In paragraaf 3.3 staan de negatieve financiële effecten centraal. Dit zijn ontwikkelingen waarmee we de komende jaren wel aan de slag moeten, maar waarvan de kosten nog niet gedekt zijn.

Tot slot geven we een samenvatting en kijken we vooruit naar de begroting van 2027-2030 in paragraaf 3.4.

3

Kadernota 2027-2030

2. Financieel meerjarenperspectief In dit hoofdstuk beschrijven we de financiële regels en verslaggevingsvoorschriften die wij toepassen. Vervolgens vertellen we hoe we omgaan met het indexeren van budgetten, belastingen en overige inkomsten. 2.1 Algemene uitgangspunten Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) We stellen de begroting en de bijbehorende meerjarenraming op volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Dit vormt de wettelijke basis voor de inrichting, administratie en presentatie van de financiële huishouding van gemeenten, provincies en waterschappen. Hiermee wordt landelijk geborgd dat alle decentrale overheden in Nederland volgens dezelfde financiële regels en verslaggevingsrichtlijnen werken. De onafhankelijke Commissie BBV ondersteunt de toepassing en verdere ontwikkeling van deze regels. Indexering materiële en subsidiebudgetten Voor het opvangen van loon- en prijsstijgingen verhogen we de materiële en subsidiebudgetten niet, omdat we daarvoor onvoldoende middelen van het Rijk ontvangen. Daarnaast streven wij naar een sluitende begroting en meerjarenperspectief. Een algemene verhoging van alle budgetten met een gelijk percentage heeft als nadeel dat ook budgetten worden verhoogd waarvoor dit niet noodzakelijk is. Dit legt onnodige druk op het begrotingssaldo.

Daarom kiezen wij ervoor om budgetten alleen aan te passen op de beleidsterreinen waar dit daadwerkelijk nodig is. Belastingen en overige inkomsten Om de stijging van de materiële uitgaven en subsidies te compenseren, verhogen we de belastingen en overige inkomsten met 2,5%, gelijk aan het inflatiepercentage.

4

Kadernota 2027-2030 2.2 Vertrekpunt kadenota 2027-2030

Saldo primaire begroting 2026-2029 1e begrotingswijziging 2026 2e begrotingswijziging 2026 3e begrotingswijziging 2026 4e begrotingswijziging 2026 5e begrotingswijziging 2026 Saldo na begrotingswijzigingen 2026

2027 2028 -1.320.000 -1.325.000 77.900 85.800 -51.477 -51.600 -1.293.577 -1.290.800

2029 -384.000 85.800 -51.489 -349.689

2030 -384.000 85.800 -51.489 -349.689

Bovengenoemd saldo is het vertrekpunt voor de kadernota 2027-2030. In de 1e begrotingswijziging 2026 zijn raadsbesluiten van de raadsvergadering op 11 december 2025 en 15 januari 2026 verwerkt. In de 2e begrotingswijziging 2026 zijn raadsbesluiten van de raadsvergadering op 12 februari 2026 verwerkt. In de 3e begrotingswijziging 2026 is een neutrale administratieve correctie verwerkt. Deze heeft geen impact op het begrotingssaldo en legden we daarom niet aan uw raad voor. In de 4e begrotingswijziging 2026 zijn raadsbesluiten van de raadsvergadering op 16 april 2026 verwerkt. In de 5e begrotingswijziging 2026 zijn raadsbesluiten van de raadsvergadering op 28 mei 2026 verwerkt.

5

Kadernota 2027-2030

3. Financiële uitgangspunten 3.1 Autonome ontwikkelingen Er zijn een aantal autonome ontwikkelingen die op ons afkomen, waarmee we rekening moeten houden. Deze geven we weer in onderstaande tabel en lichten we verder toe. Autonome ontwikkelingen

2027

2028

2029

2030

Bijdrage gemeenschappelijke regelingen/verbonden partijen Gemeenschappelijke regeling de Bevelanden (GrdB) Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ) Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) Publiek Vervoer Zeeland (PVZ) Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland (GGD) Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD) Samenwerkingsverband Belastingen en Waardebepaling Zeeland (SaBeWa) Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL) Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (OLAZ) Muziekschool Zeeland (MZ) Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) Waterschap Scheldestromen Sportfondsen Borsele De Betho

-144.300 918.500 681.000 -42.500 -52.800 -45.000 30.200 -49.300 -156.900 -25.400 -98.700 -40.800 -

-144.300 82.500 681.000 -42.500 -52.800 -46.000 37.100 -55.300 -156.900 -25.400 -110.500 -40.800 -

-144.300 -381.500 681.000 -42.500 -52.800 -47.000 17.500 -60.600 -156.900 -25.400 -136.200 -40.800 -85.700

-144.300 -381.500 681.000 -42.500 -52.800 -47.000 900 -65.900 -156.900 -25.400 -155.400 -40.800 -110.300

Sociaal Domein en Jeugdregio Zeeland

-37.000

-37.000

-37.000

-37.000

Gemeentefonds Meicirculaire 2026

1.700.000

1.300.000

1.150.000

1.250.000

Overige ontwikkelingen Salarislasten gemeenteambtenaren

-960.000

-960.000

-960.000

-960.000

Reservering stijging kapitaallasten wegen (herinrichtingsplannen)

-50.000

Effect autonome ontwikkelingen

1.677.000

429.100

-322.200

-337.900

Bijdrage gemeenschappelijke regelingen/verbonden partijen De begrotingen van onze gemeenschappelijke regelingen legden we aan u voor in de raadsvergadering van 18 juni 2026. Bovenstaand overzicht geeft de effecten op de meerjarenbegroting weer. De genoemde bedragen zijn het gevolg van het verschil tussen de huidige raming en de nieuwe raming. De programmabegroting 2027-2030 stelden we op volgens de Zeeuwse richtlijn voor 2027. Daarbij hielden we rekening met een stijging van de uitgaven van 3,3%. Alle financiële effecten baseerden we op de ingediende begrotingen 2027 die wij van de gemeenschappelijke regelingen ontvingen, met uitzondering van de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD). De RUD maakte de afgelopen periode ingrijpende veranderingen door. Met onder meer een verhuizing naar Middelburg, een organisatiewijziging en een digitale verhuizing. Door deze ontwikkelingen zijn de planning en oplevering van de jaarstukken 2025, de resultaatbestemming 2025 en de begroting 2027 vertraagd. We verwachten dat we de financiële stukken na de zomer kunnen verwerken en aan uw raad kunnen voorleggen. Vooralsnog gaan we uit van een stijging van 3,3%, volgens de Zeeuwse richtlijn.

6

Kadernota 2027-2030 De dertien Zeeuwse gemeenten denken al langere tijd na over de Governance voor het sociaal domein in Zeeland. Na het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) Sociaal Domein van 28 augustus 2025 stelden alle colleges de bestuursopdracht ‘Governance sociaal domein Zeeland’ vast. Hiermee spraken alle colleges hun steun uit voor een nieuwe gemeenschappelijke regeling (GR) Sociaal Domein en Jeugdregio Zeeland. Om ervoor te zorgen dat de organisatie van de nieuwe GR voldoende omvang heeft, moeten we de overheadkosten verhogen. Met name voor de ondersteuning op P&O, ICT en communicatie is een correctie nodig. Daardoor betaalt onze gemeente jaarlijks € 37.000 meer. Gemeentefonds Het gemeentefonds is de belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten. Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires over het gemeentefonds. In de meicirculaire staan de financiële gevolgen van de voorjaarsnota van het Rijk, de septembercirculaire verwerkt de Miljoenennota en de decembercirculaire is de vertaling van de Najaarsnota. Met deze laatste circulaire wordt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk afgerond. De meicirculaire geeft inzicht in de verdeling van het gemeentefonds vanaf 2027. Deze circulaire laat een positief structureel meerjarenperspectief zien. De hoogte van het gemeentefonds wordt geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp).

De indexatie bestaat uit een volumedeel en een prijsdeel. Het volumeaccres baseren we op de gemiddelde bbp-ontwikkeling van de afgelopen acht jaar (t-9 t/m t-2). In de meicirculaire staat een nieuwe raming voor 2026 en daarna. Deze raming is gebaseerd op de meest recente verwachtingen van het Centraal Planbureau. Het prijsdeel, ook wel loon- en prijsontwikkeling (LPO) genoemd, wordt jaarlijks bijgewerkt op basis van de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan. De indexatie van de LPO is gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product (pbbp). De stijging van de uitkering in deze meicirculaire wordt voornamelijk veroorzaakt door een hogere raming van het accres. Daarnaast hebben wijzigingen in de verdeelmaatstaven impact op de uitkering die onze gemeente ontvangt. In de meicirculaire zijn twee taakstellingen met grote financiële gevolgen opgenomen voor huishoudelijke hulp binnen de Wmo 2015. Vanaf 1 januari 2029 vervalt huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening. Inwoners die dat kunnen, worden dan zelf verantwoordelijk voor de organisatie en betaling. Hierdoor wordt jaarlijks € 1,4 miljard uit het gemeentefonds gehaald. Voor inwoners die dit niet zelfstandig kunnen regelen of bekostigen komt een vangnetregeling, waarvoor vanaf 2029 jaarlijks € 430 miljoen aan het gemeentefonds wordt toegevoegd.

In de Voorjaarsnota 2025 heeft het Rijk voor de periode 2025–2027 extra middelen beschikbaar gesteld voor jeugdzorg en ter compensatie van lagere inkomsten uit het gemeentefonds. Tegelijkertijd is de besparingsopgave uit de Hervormingsagenda Jeugd verhoogd, waardoor vanaf 2028 landelijk € 507 miljoen extra bespaard moet worden. Over de structurele financiering van de jeugdzorg vanaf 2028 bestaat nog onzekerheid; de commissie Van Ark brengt hierover naar verwachting begin 2027 advies uit.

7

Kadernota 2027-2030 Salarislasten gemeenteambtenaren De huidige cao loopt tot en met 31 maart 2027 en schrijft per 1 januari 2027 een salarisstijging voor van 1,6%. Voor de periode na 31 maart 2027 maken we een inschatting. Voor de rest van het jaar gaan we uit van een stijging van 1,4%. Dit komt neer op een stijging van 3% op jaarbasis. De vakbonden, de Werkgeversvereniging Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties (WSGO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) moeten vanaf april 2027 een nieuwe cao afsluiten. De totale stijging aan salarislasten nemen we mee in deze kadernota. De stijging van de salarislasten schrijven we toe aan de volgende factoren: - Indexering salaris (cao) € 550.000; - Periodieke salarisverhoging (trede) € 400.000; - Overige verhogingen € 10.000. Reservering stijging kapitaallasten wegen (herinrichtingsplannen) Door het opheffen van de voorzieningen en het verplicht activeren van investeringen die de levensduur verlengen of de kwaliteit flink verbeteren, houden we in de laatste jaarschijf (2030) rekening met de kapitaallasten van deze investeringen. We houden rekening met nieuwe jaarlijkse kapitaallasten van ongeveer € 50.000. Dit bedrag is afhankelijk van de omvang van de investeringen en het rentepercentage op dat moment. Wij leggen de herinrichtingsplannen aan het begin van elk jaar aan u voor.

8

Kadernota 2027-2030 3.2 Positieve financiële effecten Een aantal ontwikkelingen brengen de komende jaren positieve financiële effecten met zich mee. In onderstaande tabel geven we deze ontwikkelingen weer. Positieve financiële effecten

2027

2028

2029

2030

Indexering gemeentelijke belastingen Vaststellingsovereenkomst onroerendezaakbelasting Vroegsignalering en schuldhulpverlening Areaalontwikkeling onroerendezaakbelasting Brandverzekering Vennootschapsbelasting Inzet vrachtauto Reimerswaal Bijdrage stoomtrein Onderhoud kolkenzuigers

289.200 121.000 85.000 77.000 55.000 30.600 25.000 8.700 6.500

297.100 121.000 85.000 77.000 55.000 30.600 25.000 8.700 6.500

297.100 121.000 85.000 77.000 55.000 30.600 25.000 8.700 6.500

297.100 121.000 85.000 77.000 55.000 30.600 4.000 8.700 6.500

Totaal positieve financiële effecten

698.000

705.900

705.900

684.900

Indexering gemeentelijke belastingen Eerder in deze kadernota (in paragraaf 2.1) stelden we u voor om de algemene gemeentelijke belastingen met 2,5% te verhogen. Onder de algemene belastingen vallen de onroerendezaakbelasting, forensenbelasting en verblijfsbelasting. Deze verhoging zorgt ervoor dat de baten in 2027 stijgen met € 289.200 en vanaf 2028 met € 297.100. De stijging in 2028 is hoger dan die in 2027 doordat we de baten van de verblijfsbelasting een jaar later verhogen. De verordening voor 2027 is namelijk al vastgesteld. Vaststellingsovereenkomst onroerendezaakbelasting In 2021 sloten we een fiscale vaststellingsovereenkomst met een externe partij voor de onroerendezaakbelasting over de jaren 2021 tot en met 2025. Deze overeenkomst verlengden we in 2026 tot en met 2030. Hierdoor bedraagt de verwachte extra OZB-opbrengst structureel circa € 121.000. Vroegsignalering en schuldhulpverlening Een deel van de lasten voor vroegsignalering en schuldhulpverlening is overgeheveld naar het Zeeuwsbrede regiobudget en maakt daardoor geen deel meer uit van de gemeentelijke begroting. Deze middelen hadden in een eerder stadium al vrij moeten vallen, maar dit is destijds niet gebeurd. Met deze aanpassing wordt dat alsnog rechtgezet, wat resulteert in een structureel voordeel van € 85.000.

Areaalontwikkeling onroerendezaakbelasting Jaarlijks wordt er in de gemeente nieuwe woningen en niet-woningen gebouwd. Over deze nieuwe objecten wordt onroerendezaakbelasting betaald. Deze extra opbrengst schatten we voor 2026 op € 77.000 en willen we gebruiken voor de onderhoudsbudgetten groen, wegen en riolering. Het nieuwe areaal moet namelijk ook onderhouden worden. Brandverzekering De Europese aanbesteding voor de brandverzekering van het gemeentelijk vastgoed is afgerond onder begeleiding van een verzekeringsmakelaar. De nieuwe verzekering heeft een lager premiepromillage (verzekeringspercentage) dan voorheen. Daardoor besparen we jaarlijks ongeveer € 55.000, inclusief assurantiebelasting.

9

Kadernota 2027-2030 Vennootschapsbelasting We ramen de vennootschapsbelasting af omdat deze momenteel in de lopende begroting zit maar deze wordt gedekt door de Reserve bouwgrondexploitaties. Elk jaar verwerken we dit bij de actualisatie van de grondexploitaties in de jaarrekening. Hierdoor daalt de kostenraming structureel met € 30.600. Inzet vrachtauto Reimerswaal We verlengen de dienstverleningovereenkomst ‘Gebruik vrachtwagen met laadkraan en containersysteem’ tussen de gemeente Borsele en de gemeente Reimerswaal tot en met 28 februari 2030. Daarmee stellen we ongeveer 250 uur per jaar een vrachtwagen met laadkraan en containersysteem op afroep ter beschikking aan de gemeente Reimerswaal inclusief chauffeur. Zij kunnen hiermee werkzaamheden uitvoeren in de openbare ruimte van de gemeente Reimerswaal, zoals het laden van snoeiafval, puin en hout dat vrijkomt bij beheer- en onderhoudswerk. De extra opbrengst op jaarbasis bedraagt € 25.000. Bijdrage stoomtrein De Stichting Stoomtrein Goes-Borsele ontvangt jaarlijks een bijdrage van de gemeente. Die is al jaren lager dan de begrote kosten. Daarom verlagen we de structurele kosten in de begroting met € 8.700 per jaar. Onderhoud kolkenzuigers Team Buitendienst heeft ruim 30 jaar ervaring met het werken aan en onderhouden van kolkenzuigers.

Een externe partij wil van die expertise gebruikmaken en heeft gevraagd of wij het onderhoud van hun kolkenzuigers kunnen verzorgen. Het gaat hierbij om het onderhoud van de complete zuiginstallatie die op de carrosserie is gemonteerd. Team Buitendienst heeft voldoende tijd beschikbaar om het onderhoud van de kolkenzuigers uit te voeren. Dit levert jaarlijks circa € 6.500 op.

10

Kadernota 2027-2030 3.3 Negatieve financiële effecten We verwachten voor de komende jaren verschillende ontwikkelingen en knelpunten, waarvan een aantal negatieve financiële gevolgen heeft. In onderstaande tabel geven we deze ontwikkelingen en knelpunten weer. Negatieve financiële effecten

2027

2028

2029

2030

ZEH dividend Strategische Personeelsplanning (SPP) Bestrijding Geelpoothoornaar Kleine aanschaffen buitendienst/werkplaats Telefonie Rentelasten rijksmonumentale boerderij Borssele Budget verkeersveiligheid Watersysteemheffing Waterschap Bibliotheekwerk Kapitaallasten Siguitsedijk Kwadendamme Budget Overleg Zeeuwse Overheden Rentelasten landbouwperceel Striepseweg Baarland Budget cultuurbeleid Kapitaallasten vervanging stroomkasten Partnerbijdrage NSPD Rentelasten aanpassing publieksruimte gemeentehuis Abonnementen Oorlogsherdenkingen Rentelasten bedrijfslocatie Hoofdstraat 32 Ovezande Samenwerking de Bevelanden (Bestuurlijk Platform) Gemeentelijke publicaties Budget participatie Water- en rioleringsprogramma Aandelen ZEH Onderhoud gebouwen Bestemming Zeeland 2035 Onderhoud voertuigen

-264.750 -72.000 -45.000 -45.000 -36.400 -28.800 -26.000 -19.000 -18.000 -11.650 -10.200 -10.000 -10.000 -8.000 -6.000 -5.000 -4.400 -3.850 -3.800 -3.500 -2.500 p.m. p.m. p.m. p.m.

-286.750 -72.000 -45.000 -45.000 -36.400 -28.800 -26.000 -19.000 -18.000 -11.650 -10.200 -10.000 -10.000 -8.000 -6.000 -5.000 -4.400 -3.850 -3.800 -3.500 -2.500 p.m. p.m. p.m. p.m.

-286.750 -72.000 -45.000 -45.000 -36.400 -28.800 -26.000 -19.000 -18.000 -11.650 -10.200 -10.000 -10.000 -8.000 -6.000 -5.000 -4.400 -3.850 -3.800 -3.500 -2.500 p.m. p.m. p.m. p.m.

-495.750 -286.750 -72.000 -45.000 -45.000 -36.400 -28.800 -26.000 -19.000 -18.000 -11.650 -10.200 -10.000 -10.000 -8.000 -6.000 -5.000 -4.400 -3.850 -3.800 -3.500 -2.500 p.m. p.m. p.m. p.m.

Totaal negatieve financiële effecten

-633.850

-655.850

-655.850 -1.151.600

ZEH dividend We ontvangen jaarlijks een dividenduitkering van de Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH). Deze dividenduitkering stopt na 2032. Dat komt doordat de kerncentrale dan volgens de Kernenergiewet moet sluiten en de vergunning verloopt. ZEH heeft nog een aantal andere activiteiten maar deze leveren weinig tot geen dividend op. Daarom bouwen we de baten stapsgewijs af. Van 2030 tot en met 2033 verlagen we de geraamde dividenduitkering jaarlijks met 25%. Hiermee volgens de richtlijnen van de provincie Zeeland. Voor 2030 betekent dit een nadeel van € 495.750. Strategische Personeelsplanning (SPP) Het managementteam (MT) van de gemeente Borsele is in 2023 begonnen met het professionaliseren van de strategische personeelsplanning (SPP). We willen bij elke kadernota een meerjarenperspectief en actieplan presenteren over de formatie en het personeelsbeleid. Het SPP is een beleidsinstrument voor de organisatie om de in-, door- en uitstroom van medewerkers af te stemmen op veranderingen in de vraag naar arbeid voor de organisatie. Het doel is om de formatie van de gemeentelijke organisatie zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin structureel op orde te krijgen. Voor de uitvoering van de SPP is in 2027 € 264.750 nodig. Dit bedrag loopt op tot € 286.750 in 2030. De volledige SPP zit als bijlage bij de kadernota. 11

Kadernota 2027-2030 Bestrijding Geelpoothoornaar Vanaf 2027 moeten we structureel budget vrijmaken voor het beheersen van de Aziatische hoornaar. Dit doen we in het belang van de volksgezondheid en openbare veiligheid. Deze verantwoordelijkheid lag eerder bij de provincie, maar is nu verschoven naar de gemeenten. in Borsele kiezen we voor een risicogestuurde aanpak, aangezien het niet realistisch is om de insectensoort volledig uit te roeien en dit tot aanzienlijk hogere kosten zou leiden. Op dit moment kunnen we geen betrouwbare langetermijnprognose geven, vanwege onzekerheden in de ontwikkeling en verspreiding van de soort. We stellen daarom voor om vanaf 2027 een structureel budget van € 75.000 op te nemen. In uw vergadering van 28 mei 2026 heeft u ingestemd met de risicogestuurde aanpak voor de bestrijding van de Geelpoothoornaar. Kleine aanschaffen buitendienst/werkplaats Voor al het materieel van de buitendienst hebben we een investeringsplanning. Deze gebruiken we om het huidige materieel te vervangen. Vanaf 2025 schrijven we investeringen af vanaf € 50.000 in plaats van € 25.000. Daardoor staan investeringen tussen € 25.000 en € 50.000 niet meer in de investeringsplanning, maar óók niet in de reguliere begroting. Hiervoor willen we nu een structureel budget creëren. We verwachten dat dit € 45.000 per jaar zal kosten.

Telefonie Om de kwaliteit van onze telefonische dienstverlening te verhogen, voeren we een nieuwe telefooncentrale in. Om deze optimaal te kunnen gebruiken, moeten we alle abonnementen omzetten naar een andere aanbieder. De kosten hiervoor zijn hoger dan van tevoren ingeschat. Dit komt onder meer doordat de tarieven uit het huidige contract niet meer marktconform zijn en de nieuwe centrale meer functionaliteiten heeft. Daarom stijgen de kosten naar verwachting met € 45.000 per jaar. Rentelasten rijksmonumentale boerderij Borssele In de raadsvergadering van 6 november 2025 stemde u in met het krediet voor de aankoop van een rijksmonumentale boerderij met ruim 24 hectare grond aan de Monsterweg 60 in Borssele. In deze kadernota nemen we de rentelasten mee. De jaarlijks toegerekende rente bedraagt € 36.400. Budget verkeersveiligheid Jaarlijks overschrijden we het begrote budget van verkeersveiligheid. Dit komt door stijgende kosten van verkeersmaterialen zoals verkeersborden, afzetpalen en straatnaamborden. Daarnaast hebben we meer kosten aan verkeersonderzoeken die we uitvoeren, zoals bij Waterpark Veerse Meer, het Verkeersmodel de Bevelanden, Zeeland Bereikbaar en de Gebiedsontsluitingsvisies. De onderzoeken zijn vaak gemeentegrensoverschrijdend en nodig voor een goede Zeeuwsbrede samenwerking.

Ook worden er steeds meer verkeersgegevens en -tellingen gevraagd voor ruimtelijke plannen. Hierdoor moeten we de kostenraming structureel verhogen met € 28.800. Watersysteemheffing Waterschap De aanslag watersysteemheffing die we aan het Waterschap betalen, was in 2025 een stuk hoger dan in 2024. Daarom hebben we de raming in de programmarapportage 2025 met € 26.000 verhoogd. De hogere kosten voeren we nu structureel door in de begroting.

12

Kadernota 2027-2030 Bibliotheekwerk De ZB Bibliotheek van Zeeland moet van de provincie 1 miljoen euro bezuinigen. Ze hebben de kostprijs van al hun diensten opnieuw berekend en zijn tot de conclusie gekomen dat het tarief dat werd gevraagd voor de inzet van de bibliobus niet kostendekkend is. Vanaf 2027 verhogen we het budget daarom structureel met € 19.000. Kapitaallasten Siguitsedijk Kwadendamme In 2025 moesten we de Siguitsedijk in Kwadendamme aanpakken. In eerste instantie wilden we hier enkel onderhoud uitvoeren. Door wijziging van de werkzaamheden werd dit een volledige herinrichting. Dat betekent dat dit werk een investering is, waarvan de meerjarige lasten nog niet gedekt zijn. De jaarlijkse kapitaallasten bedragen € 18.000 per jaar. De investering wordt tot en met 2045 in 20 jaar afgeschreven. Budget Overleg Zeeuwse Overheden Het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) heeft zich ontwikkeld tot een cruciale samenwerkingsstructuur voor de Zeeuwse overheden. Door de groeiende samenwerking, toenemende ambities en uitbreiding van strategische programma’s, zoals de Regio Deal en Zeeland 2050, is het takenpakket de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het Regiobureau heeft hierbij de rol van aanjager, verbinder en regisseur van gezamenlijke opgaven. De huidige capaciteit is hiervoor structureel onvoldoende.

Om invulling te blijven geven aan deze bestuurlijke ambitie en het OZO Regiobureau daadwerkelijk te positioneren als motor achter de thema’s, is versterking van de capaciteit noodzakelijk. Uitbreiding met een extra fte strategisch adviseur zorgt dat het Regiobureau zijn regierol kan behouden én versterken, en dat Zeeland in staat blijft om gezamenlijk, doelgericht en met voldoende slagkracht te werken aan de opgaven van morgen. De kosten stijgen naar verwachting met € 11.650 per jaar. Rentelasten landbouwperceel Striepseweg Baarland In de raadsvergadering van 16 april 2026 stemde u in met het investeringskrediet voor de aankoop van landbouwgrond aan de Striepseweg in Baarland. In deze kadernota nemen we de rentelasten mee. De jaarlijks toegerekende rente bedraagt € 10.200. Budget cultuurbeleid De afgelopen jaren konden wij inspelen op actuele ontwikkelingen in de culturele sector, dankzij het restant van de coronamiddelen voor cultuur. Inmiddels is gebleken dat wij structureel middelen nodig hebben om aan te kunnen sluiten bij veranderende omstandigheden. Daarom verhogen wij structureel het cultuurbudget met € 10.000. Kapitaallasten vervanging stroomkasten In de kadernota 2026-2029 verwerkten we het effect ‘vervanging stroomkasten’. Bij de daadwerkelijke raming zijn de kapitaallasten niet meegenomen. We ramen de kapitaallasten hierdoor alsnog in de kadernota 2027-2030.

Het gaat om € 10.000 per jaar. Partnerbijdrage NSPD De samenwerking binnen het North Sea Port District (NSPD) groeit. Er zijn onder meer een werkagenda, ontwikkelperspectief en uitvoeringsagenda opgesteld. Daarnaast wordt er met behulp van Interreg Vlaanderen-Nederland aan verschillende projecten gewerkt. Om deze projecten in goede banen te leiden en sneller uit te voeren wordt het secretariaat uitgebreid. Daarom verhogen we de bijdrage structureel met € 8.000.

13

Kadernota 2027-2030 Rentelasten aanpassing publieksruimte gemeentehuis In de raadsvergadering van 11 december 2025 stemde u in met het krediet voor de aanpassing van de publieksruimte van het gemeentehuis. In deze kadernota nemen we de rentelasten mee, die jaarlijks € 6.000 bedragen. Abonnementen We gebruiken diverse systemen en programma’s binnen de buitendienst. Dit is noodzakelijk om alle diensten te kunnen verlenen, bijvoorbeeld voor de APK’s die we uitvoeren. Door hogere abonnementstarieven moeten we de raming met € 5.000 verhogen. Oorlogsherdenkingen Vanaf 2027 organiseert de nieuwe stichting Borsele Bevrijd de herdenkingen in Heinkenszand en Baarland, in plaats van de gemeente . Het gaat om de Nationale Dodenherdenking op 4 mei in Heinkenszand en de Slag om de Schelde-herdenking eind oktober in Baarland. Met de stichting is afgesproken dat zij hiervoor subsidie mogen aanvragen. Daarnaast neemt het aantal veteranenactiviteiten toe. De gemeente Borsele krijgt steeds vaker het verzoek om hier een bijdrage aan te leveren. Daarom verhogen we het budget structureel met € 4.400. Rentelasten bedrijfslocatie Hoofdstraat 32 Ovezande In de raadsvergadering van 11 december 2025 stemde u in met het krediet voor de strategische aankoop van de bedrijfslocatie Hoofdstraat 32 Ovezande. In de kadernota 2027-2030 nemen we de jaarlijkse rentelasten mee van € 3.850.

Samenwerking de Bevelanden (Bestuurlijk Platform) Sinds 2025 werken we aan de verdere professionalisering van de Samenwerking de Bevelanden. In het convenant staan alle personeelslasten en een uitvoeringsbudget per actielijn. Ook de gemeentelijke bijdrage staat in de begroting. Hierdoor verantwoorden we zowel de brutolasten als de baten in lijn met de rechtmatigheidseisen. In totaal stijgen de lasten jaarlijks met € 3.800. Gemeentelijke publicaties De kosten voor het publiceren van gemeentelijke voorlichtingspagina’s stijgen. De uitgeverij heeft de tarieven sinds 2021 niet verhoogd, terwijl de kosten voor papier en bezorging wel zijn gestegen. Om die kosten deels te compenseren, verhoogt de uitgeverij nu het tarief. Ook nemen we de laatste jaren meer pagina’s af. Hierdoor moeten we de kostenraming structureel verhogen met € 3.500. Budget participatie Sinds 2023 hebben wij als gemeente een participatieplatform: Praat mee Borsele. Hierop staan projecten en initiatieven waarover inwoners kunnen meedenken en -praten. Het huidige budget is niet toereikend. Daarom verhogen wij het budget structureel met € 2.500. Hiermee kunnen wij de kosten dekken en het platform meer promoten om meer deelnemers te krijgen. Water- en rioleringsprogramma In de raadsvergadering van 12 februari 2026 stemde u in met het Water- en rioleringsprogramma 2026-2030.

Daardoor stijgen de jaarlijkse kosten ten opzichte van de huidige situatie. Alle kosten worden gedekt door inkomsten uit de water- en rioolheffing. Daarom zullen we ook de inkomsten moeten verhogen. Zo blijft het effect in de kadernota neutraal. De verhoging van de heffing voeren we stapsgewijs door, zodat de inwoners niet ineens met een grote stijging van de lasten geconfronteerd worden.

14

Kadernota 2027-2030 Aandelen ZEH Wij zijn in onderhandeling met de Rijksoverheid over de verkoop van onze aandelen ZEH. Op dit moment ontvangen wij structureel dividend uit de winst die gemaakt wordt door het verkopen van elektriciteit en een deel van het eigen vermogen van ZEH. Deze inkomsten begroten wij als structurele bate en bedragen € 1.983.000 per jaar. Als de overdracht van onze aandelen doorgaat, vervallen deze jaarlijkse inkomsten. Daar staat tegenover dat we eenmalig een bedrag ter waarde van onze aandelen ontvangen. Deze opbrengsten mogen niet begroot worden en komen ten goede aan de algemene reserve. Het wegvallen van deze structurele baten zullen we op een andere manier moeten opvangen in onze begroting. Onderhoud gebouwen Vanuit diverse gemeentelijke opgaven kochten we de laatste jaren panden aan. Deze komen niet voor in de huidige onderhoudsnota en er zijn dan ook geen middelen gereserveerd voor onderhoud. Op dit moment hebben we nog geen inzicht in de te verwachten kosten. We brengen het benodigde onderhoud en de bijbehorende kosten voor de komende jaren daarom nu in kaart, conform uw besluit van 16 april 2026. Bestemming Zeeland 2035 Bestemming Zeeland 2035 is de gezamenlijke Zeeuwse koers voor recreatie en toerisme.

Recreatie en toerisme zijn belangrijk voor een aantrekkelijke leefomgeving, een sterk vestigingsklimaat, een gezond ondernemersklimaat en de kwaliteit van natuur en landschap. In de strategische agenda Bestemming Zeeland 2035 is vastgelegd dat recreatie en toerisme bijdragen aan leefkwaliteit, brede welvaart, economie, gezondheid, vestigingskracht en natuurbeleving. In 2026 zetten de Zeeuwse gemeenten en samenwerkingspartners binnen Bestemming Zeeland 2035 de stap van strategie naar uitvoering. Zij werken aan een gezamenlijke uitvoeringsagenda voor de periode 2027–2030. Daarbij is het uitgangspunt dat recreatie en toerisme bijdragen aan andere opgaven, zoals wonen, economie, natuur en leefomgeving. Ook wordt nadrukkelijk de verbinding gelegd met Zeeland 2050. De financiële gevolgen, de benodigde capaciteit per organisatie en de vraag wie aan welke onderdelen deelneemt, worden later dit jaar verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. Onderhoud voertuigen De gemeente Borsele verzorgt al jaren het voertuigonderhoud voor de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) en de gemeente Goes. Maar de VRZ heeft besloten het huidige contract niet te verlengen, omdat dit soort opdrachten in principe aanbesteed moeten worden. Ook de gemeente Goes heeft daarom aangegeven geen nieuw contract te willen aangaan.

Het voortzetten van de samenwerking zonder aanbesteding kan leiden tot negatieve beoordelingen over de rechtmatigheid van het proces voor deze organisaties. Voor onze organisatie heeft dit niet alleen praktische gevolgen, maar leidt het vanaf 1 januari 2028 ook tot een structureel financieel nadeel.

15

Kadernota 2027-2030 3.4 Samenvatting Als u instemt met alle autonome ontwikkelingen, positieve financiële effecten en de knelpunten en ontwikkelingen met een negatief financieel effect, resulteert dit in onderstaand beeld voor de komende jaren.

Samenvatting Saldo na begrotingswijzigingen 2026 Autonome ontwikkelingen Positieve financiële effecten Negatieve financiële effecten Saldo kadernota 2027-2030

2027 -1.293.577 1.677.000 698.000 -633.850 447.573

2028 -1.290.800 429.100 705.900 -655.850 -811.650

2029 -349.689 -322.200 705.900 -655.850 -621.839

2030 -349.689 -337.900 684.900 -1.151.600 -1.154.289

Na verwerking van de meicirculaire 2026 laat 2027 een positief saldo zien. Maar voor de jaren 2028 tot en met 2030 blijft het begrotingssaldo negatief. De financiële situatie op de lange termijn verandert daardoor niet. We ontvangen veel incidentele middelen, maar we hebben onvoldoende structurele inkomsten om de structurele uitgaven mee te dekken. Hierdoor blijft het een uitdaging om een sluitende begroting op te stellen. Dit is ook zichtbaar in het saldo van deze kadernota. Het negatieve begrotingssaldo in 2030 is zorgelijk. Een belangrijke oorzaak van het negatieve saldo in 2030 ligt in de autonome ontwikkelingen, met name de stijgende kosten van de gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast speelt de afbouw van het ZEH-dividend een belangrijke rol. In de Kadernota 2027-2030 zijn geen ombuigingen opgenomen. De uitkomsten vormen het vertrekpunt voor de begroting 2027-2030. Bij het opstellen van die begroting onderzoeken we de mogelijkheden om tot een sluitend meerjarenperspectief te komen. We leggen u daarbij verschillende opties voor. Een van de mogelijkheden is het inzetten van een deel de algemene reserves (10% van het surplus). De provincie Zeeland heeft als toezichthouder aangegeven dat een gemeente niet onder preventief toezicht komt te staan als zij de eerste óf de laatste jaarschijf sluitend kunnen aanbieden.

16