CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Raadsvoorstel: Starten onderzoek toekomstbestendige sociale basis

Beeldvormende commissievergadering 19 juni 2025, gemeente BorneBij agendapunt: Starten onderzoek toekomstbestendige sociale basis2.542 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Raadsvoorstel

Raadsvergadering

1 juli 2025 Agendapunt

Nummer

25int01310 Onderwerp

Starten onderzoek toekomstbestendige sociale basis

Aan de gemeenteraad Samenvatting voorstel In juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Deze agenda bracht zowel veranderingen als bezuinigingen met zich mee. In de voorjaarsnota van 2024 is besloten dat de bezuiniging voor 2025 niet doorgaat. Daarom is in de septembercirculaire van 2024 extra geld beschikbaar gesteld aan gemeenten. Dit bedrag is voorlopig ondergebracht bij de stelpost taakmutaties. De extra middelen zijn toegekend, omdat de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd veel inspanning vraagt, terwijl de verwachte financiële besparingen tot nu toe uitblijven. Deze conclusie wordt bevestigd in het rapport Groeipijn van 25 januari 2025. Dit rapport is opgesteld door een deskundigencommissie onder leiding van Tamara van Ark. Het is van belang om de beschikbaar gestelde middelen te besteden aan het financieel houdbaar maken van het sociaal domein op de lange termijn. Om deze uitdagingen effectief aan te kunnen pakken, is het noodzakelijk om de sociale basis in de gemeente Borne in kaart te brengen. Dit kan alleen via een datagedragen onderzoek, waarbij de definitie sociale basis (vastgesteld door Movisie en het VerweyJonker Instituut) geldt als uitgangspunt.

Het onderzoek zal zich minimaal richten op de volgende onderdelen: • Sociale kaart Borne (inclusief sport- en cultuuractiviteiten) • Burgerinitiatieven • Subsidies • Behoefte van inwoners (actief participatietraject) • Inwonerontwikkeling • Beschikbare middelen Het resultaat van dit onderzoek dient minimaal het volgende te bevatten: • Analyse van de Bornse sociale basis (zowel op wijkniveau als op leeftijdscategorie) inclusief een benchmark (waarbij gebruik is gemaakt van leeftijdscategorieën) met vergelijkbare Twentse gemeenten;

1

• •

Resultaten focusgroepen met inwoners ten behoeve van maatschappelijke behoefte en mogelijkheden tot verbeteren sociale cohesie; Scenario’s/conclusies (waarbij onderscheid is gemaakt op wijkniveau en op leeftijdscategorie) ten behoeve van verbetering dan wel efficiënter inrichten van de sociale basis, waarbij de toekomstbestendigheid (zowel vanuit kwalitatief als financieel oogpunt) centraal staat. Het eindrapport dient zowel korte- als lange termijn maatregelen in kaart te hebben gebracht.

Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek kan een plan van aanpak worden opgesteld, dat zowel korte- als lange-termijnmaatregelen omvat om de sociale basis van Borne toekomstbestendig te maken. Deze uitkomsten dienen als basis voor de kadernota 2027 en kunnen als onderlegger worden toegepast ten behoeve van de nieuwe raadsperiode. Uw raad wordt gevraagd om een bedrag van € 100.000,- beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van het onderzoek naar de toekomstbestendige sociale basis 0-100, te starten op 1 augustus 2025. De kosten kunnen worden gedekt uit de stelpost taakmutaties. 1 Inleiding De sociale basis vormt het fundament van een veerkrachtige samenleving. Het omvat alle formele en informele structuren, netwerken en voorzieningen waarmee inwoners worden ondersteund in hun dagelijks leven. Denk hierbij aan buurtnetwerken, vrijwilligersorganisaties, sport en andere laagdrempelige initiatieven. Een sterke sociale basis bevordert participatie, inclusiviteit en welzijn. Door autonome ontwikkelingen, zoals de dubbele vergrijzing, het groeiende tekort aan zorgpersoneel, de toenemende vraag naar jeugdzorg en de bevolkingsgroei, neemt de (financiële) druk op het sociaal domein in onze gemeente toe. Om de financiële houdbaarheid beter in beeld te krijgen, kijken we naar hoe de huidige sociale basis eruitziet.

We vergelijken dit met de bevolkingsontwikkeling, de beschikbare middelen en de behoeften van inwoners. We doen dit met een brede blik op het hele sociaal domein: van jong tot oud (0-100 jaar), en met aandacht voor onder andere bestaanszekerheid, inclusie, jeugdhulp, Wmo, publieke gezondheid, sport, cultuur en veiligheid. Op deze manier zoeken we naar een toekomstbestendige sociale basis, waarbij het geld zo efficiënt mogelijk wordt ingezet. Door op tijd en op de juiste manier te investeren in preventieve en algemene voorzieningen, verlagen we niet alleen de financiële druk. We versterken ook de zelfredzaamheid van inwoners en verkleinen hun afhankelijkheid van dure maatwerkoplossingen. De afgelopen jaren is vanuit het programma Sociaal Domein met een heldere visie ingezet op het versterken van de sociale basis. De projecten en interventies die zijn ingezet, zijn datagedragen gemonitord en hebben zichtbare effecten opgeleverd. Voor de komende jaren zijn ook verschillende interventies en projecten vanuit SPUK GALA en de Hervormingsagenda Jeugd ingezet om de sociale basis te versterken. Deze projecten en interventies zijn ingezet op basis van ons huidige sociale domein met de focus op interventies met een bewezen snelle impact waarvan de verwachting is dat zij zich binnen drie jaar terug verdienen.

Projecten en nieuw beleid worden alleen ingezet wanneer de inschatting is dat zij zich binnen drie jaar terug kunnen verdienen, gezien de financiële beperkte ruimte. Hier laten wij kansen liggen. Door strategisch en verantwoord beleid te voeren, dat zowel korte als lange termijn investeringen en opbrengsten erkent, leidt dit tot het creëren van sociaal domein dat zowel financieel houdbaar als maatschappelijk effectief is. Demografische autonome ontwikkelingen maken dat de (financiële) druk op het sociaal domein toeneemt. Een stevige sociale basis is onmisbaar om escalaties van problemen, hoge kosten en maatschappelijke schade te voorkomen.

2

Om integraal beleid te voeren en daarmee versnippering en inefficiëntie te voorkomen, is het noodzakelijk om inzicht te krijgen in de werking van het voorliggende veld (sociale basis), de effectiviteit van subsidies en de trends en ontwikkelingen binnen de maatwerkvoorzieningen. Door een helder beeld te krijgen van hoe onze middelen worden ingezet en waar verbeteringen mogelijk zijn, kunnen we proactief inspelen op autonome ontwikkelingen in het sociaal domein. Dit draagt bij aan een duurzaam en samenhangend sociaal domein dat gericht is op de lange termijn. 2 Beoogd resultaat Middels een onderzoek worden de verschillende onderdelen van de sociale basis in kaart gebracht. Deze onderdelen dienen geanalyseerd te worden om concrete knelpunten, inefficiënties en versnippering in kaart te brengen. Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in: •

De huidige stand van de sociale basis in de gemeente.

•

De mate waarin de sociale basis inwoners effectief ondersteunt.

•

De lacunes en kansen voor versterking van de sociale basis.

•

Het vergroten van sociale cohesie en inclusiviteit.

•

Het bevorderen van burgerparticipatie en eigen regie van inwoners.

•

Het doelmatig inzetten van middelen binnen het sociale domein.

Op basis van de resultaten formuleren we beleidsadviezen voor een meer geïntegreerde en toekomstbestendige aanpak. Hiermee streven we naar een versterking van de sociale basis, die beter aansluit bij de huidige en toekomstige behoeften van inwoners. 3 Argumenten 1.1 Definitie sociale basis Het begrip sociale basis is niet eenduidig en wordt op verschillende manieren geïnterpreteerd. Voor een zorgvuldig onderzoek en om misverstanden te voorkomen, is het belangrijk dit begrip duidelijk te definiëren. In dit onderzoek hanteren we dezelfde driedeling als in de gebruikte definitie, waarbij niet elk onderdeel van het onderzoek zich op alle drie de sferen zal richten. Zo komt de persoonlijke sociale basis vooral aan bod tijdens de focusgroepen, terwijl de benchmark zich voornamelijk zal richten op de institutionele sociale basis. Binnen het sociaal domein hanteren we de volgende driedeling van de sociale basis, gebaseerd op definities van Movisie en het Verwey-Jonker Instituut: • Persoonlijke sociale basis: Dit betreft de individuele inwoner en diens directe netwerk, zoals familie, vrienden en buren. Deze persoonlijke kring kan ondersteuning en opvang bieden wanneer iemand (tijdelijk) niet zelfstandig kan meedoen in de samenleving. De rol van de lokale overheid ligt hier in het op orde hebben van basisvoorzieningen zoals wonen, onderwijs en inkomen.

De persoonlijke sociale basis vormt het fundament voor zelfredzaamheid en participatie. • Gemeenschappelijke sociale basis: Dit gaat over de formele en informele gemeenschappen waarin mensen samenkomen, bijvoorbeeld op basis van gedeelde interesses of gezamenlijke activiteiten. Denk aan sportverenigingen, buurtinitiatieven of vrijwilligersorganisaties. De betrokkenheid varieert van spontane groepjes tot georganiseerde verbanden. De lokale overheid heeft hier vooral een stimulerende en faciliterende rol, door deelname aan dergelijke gemeenschappen mogelijk te maken en te ondersteunen.

3

• Institutionele sociale basis: De institutionele sociale basis betreft de professionele en georganiseerde voorzieningen en ontmoetingsplekken die gemeenschappen ondersteunen, zoals buurthuizen, bibliotheken, welzijnsorganisaties of vrijwilligerssteunpunten. De gemeente draagt zorg voor de beschikbaarheid, toegankelijkheid en bekostiging van deze infrastructuur, bijvoorbeeld via subsidies of huisvesting. 1.2 Geïndiceerde zorg De sociale basis staat naast de geïndiceerde ondersteuning die door gemeenten of zorgaanbieders wordt geleverd. Hoewel deze professionele hulp niet tot de sociale basis wordt gerekend, kunnen er wel verbindingen worden gelegd. Zo kunnen hulpverleners inwoners stimuleren om deel te nemen aan activiteiten binnen de gemeenschappelijke sociale basis, of hen als vrijwilliger laten bijdragen. Verwacht wordt dat deze aanpak leidt tot duurzamere ondersteuning, doordat sociale netwerken vaak langduriger beschikbaar zijn dan professionele hulp. Daarnaast kan dit op termijn leiden tot kostenbesparing, doordat inzet vanuit de sociale basis een alternatief kan vormen voor professionele ondersteuning — een beweging die ook wel wordt aangeduid als ‘van eerstelijn naar nuldelijn’.

1.3 Dubbele vergrijzing Dubbele vergrijzing – de combinatie van een groeiend aantal ouderen en een toename van de gemiddelde leeftijd binnen deze groep – vormt een van de grootste demografische uitdagingen van de komende decennia. Deze ontwikkeling heeft aanzienlijke impact op zorg, wonen, arbeidsmarkt en sociale cohesie. De gemeente wordt geconfronteerd met: • Een toenemende vraag naar ouderenzorg, vaak met complexere zorgbehoeften. • Tekorten aan geschikte woningen en aangepaste leefomgevingen voor ouderen. • Druk op mantelzorgers en vrijwilligers, mede door afnemende beschikbaarheid van jongere generaties. • Sociale uitdagingen zoals eenzaamheid en beperkte mobiliteit van ouderen. Het is cruciaal om proactief te zoeken naar effectieve en duurzame interventies die de gevolgen van dubbele vergrijzing kunnen opvangen en de leefbaarheid voor alle generaties waarborgen. 1.4 Verlagen inkomsten vanuit het Rijk voor uitvoering van de Wmo2015 en Jeugd Het Rijk heeft aangekondigd dat de gemiddelde vergoedingen per inwoner vanaf 2026 verlaagd zullen worden. Dit, in samenspraak met de invoering van de Hervormingsagenda Jeugd, vraagt om efficiëntere besteding van de beschikbare middelen in het sociaal domein. Om zorg te dragen voor efficiënte en effectieve inzet van financiële middelen is het van belang om een zogezegde startpositie te bepalen.

Wat wordt op dit moment vanuit welk beleidsterrein geboden. Dit onderzoek beoogt, met behulp van data, de besteding van financiële middelen binnen de sociale basis te onderbouwen. Dit zodat de middelen op de meest efficiënte en effectieve wijze worden besteed. 1.5 Ervaring en behoeften vanuit inwoners De afgelopen jaren zijn reeds meerdere veranderingen doorgevoerd en projecten gestart. Het is van belang om bij inwoners op te halen wat zij merken van deze veranderingen. Welke behoefte hebben zij aan voorzieningen in de sociale basis? Welk aanbod mist? Waar is mogelijk te veel van? Wat is dubbel georganiseerd? Welke burgerinitiatieven zijn er? Om toe te werken naar een toekomstbestendige sociale basis is het van belang dat deze gedragen wordt door de inwoners die er mogelijk gebruik van zullen gaan maken. Daarnaast is het van belang om inwoners mee te nemen in de opdracht waar we als gemeente voor staan. Wat vinden inwoners belangrijk om te behouden in de sociale basis? hoe kan er meer sociale cohesie worden bereikt? Wat kunnen inwoners zelf doen?

4

1.6 Samenhang tussen verschillende beleidsvelden en financieringsstromen vergroten Er zijn verschillende financieringsstromen binnen het sociaal domein. Hierbij is te denken aan de reguliere middelen ten behoeve van maatwerk Wmo2015 en Jeugd, SPUK GALA, IZA, bestaanszekerheid en sport. Doelstellingen van deze financieringsstromen hebben veel overeenkomsten. Het is van belang om hierop de samenhang te vinden. Vanuit deze samenhang kan de efficiëntie worden vergroot en wordt de kans van slagen op het behalen van de doelstellingen binnen de verschillende stromingen ook hoger. 1.7 Expertise op analytisch niveau en opdrachtconcretisering op zowel inhoudelijke, wettelijke als financiële parameters De onderzoeksopdracht is zeer breed. Het vraagt ervaring en kennis op analytisch niveau om de opdracht te ordenen en op passende wijze uit te voeren. Deze expertise is intern niet beschikbaar. Daarnaast wordt de objectiviteit geborgd door deze opdracht extern uit te zetten. Het is van belang om aan de voorkant de opdracht concreet te formuleren. Het uiteindelijke doel is een toekomstbestendige sociale basis, dit houdt niet alleen in dat deze op inhoud passend dient te zijn maar ook financieel haalbaar.

Waar dient de sociale basis minimaal aan te voldoen? Welke keuzes zijn er daarnaast? Wettelijke en financiële uitgangspunten zijn hierin minstens net zo belangrijk als de inhoudelijke uitgangspunten. 1.8 In de visie sociaal domein wordt reeds aangegeven dat het van belang is dat het sociaal domein toekomstgericht dient te worden ingericht In het Borns akkoord is de visie van het Sociaal Domein opgenomen. Hierin staat reeds weergegeven: • “Een inclusief, veilig, gezond en sociaal Borne waar inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven. Lukt dat niet? Dan bieden we passende hulp en ondersteuning.”. De volgende opdracht is beschreven in het Borns akkoord: • “Richt het sociaal domein toekomstgericht in door realisatie van de Visie Sociaal Domein en de uitvoering van het Programmaplan Sociaal Domein” De uitvoering van het programma Sociaal Domein heeft positief effect op ons sociaal domein. Voor de doorontwikkeling en om autonome ontwikkelingen zowel financieel houdbaar als maatschappelijk effectief te houden is onderzoek noodzakelijk. 1.7 Financiering van het onderzoek te dekken door middelen te onttrekken aan de stelpost taakmutaties gemeentefonds In de meicirculaire 2024 is er vanuit het Rijk €576.000 toegevoegd aan het gemeentefonds.

Deze heeft als doel het opvangen van de tekorten op de jeugdzorg en het ondersteunen van gemeenten in de benodigde om buigingen voor de Hervormingsagenda. Deze Hervormingsagenda is in juni 2023 vastgesteld en brengt een inspanningsverplichting voor gemeenten met zich mee. Deze middelen zijn geparkeerd op de stelpost taakmutaties gemeentefonds. Om middelen hieruit beschikbaar te stellen is instemming vanuit de gemeenteraad noodzakelijk. 4 Kanttekeningen 1.1 Onderzoek kan leiden tot wenselijke interventies waar geen directe dekking voor beschikbaar is Het is altijd een mogelijkheid dat de uitkomst van het onderzoek zal zijn dat voorzieningen ontbreken of dat bepaalde aspecten binnen de sociale basis onvoldoende geborgd zijn. Door in te stemmen met onderzoek worden er geen toezeggingen gedaan over het opvolgen van de adviezen. Het is van belang dat de advisering een prioritering omvat en een afwegingskader ten behoeve van opvolging hiervan. Daarnaast is de kans net zo groot dat de uitkomst van het onderzoek stelt dat bepaalde onderdelen van zorg dubbel aanwezig zijn, of dat er zorg aanwezig is waar geen behoefte dan wel vraag naar is.

5

5 Kosten, baten en dekking Het investeringsbedrag bedraagt € 100.000. Voorgesteld wordt het bedrag te dekken uit de stelpost taakmutaties. De stelpost bevat voldoende middelen om deze kosten voor dit onderzoek, inclusief participatietraject met inwoners, te dekken. 6 Vervolg na besluitvorming Nadat uw raad het bedrag beschikbaar heeft gesteld, wordt de opdracht definitief gegund (conform inkoopbeleid en bijbehorende procedure) en wordt het startgesprek gepland. Voorlopige planning: • Inplannen startgesprek (met ambtelijke en bestuurlijk opdrachtgever) met gekozen partij vanuit ingediende offertes tussen 1 en 15 juli 2025. • Startdatum onderzoek 1 augustus 2025; • Looptijd onderzoek 1 augustus tot en met 31 december 2025 (5 maanden); • Tussenevaluatie (met ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgever) laatste week september; • Opleveren definitief eindrapport uiterlijk 31 januari 2026; • Eindrapport wordt gedeeld met de gemeenteraad; • Adviezen en scenario’s worden vertaald naar beleidsvoorstellen welke meegenomen worden in de kaderstelling 2027 en kunnen worden gebruikt als basis voor de nieuwe raadsperiode. Voorstel Aan uw raad wordt voorgesteld om: 1. Een bedrag van € 100.000,- beschikbaar te stellen voor een onderzoek naar de toekomstbestendige sociale basis en deze te dekken uit de stelpost taakmutaties. Bijlage(n) 25int01315

Raadsbesluit onderzoek toekomstbestendige sociale basis

Borne, 20 mei 2025 Burgemeester en wethouders van de gemeente Borne, de secretaris, de burgemeester,

J. Meijerink

drs. J.H.R. Pierik

6

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=adb55334-74ad-40da-956e-83832b4819f7