Raadsmemo: Opgaven asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders
Tekst van het document
Raadsmemo Nummer
24int03192 Aan
Van
Opsteller
Datum
Gemeenteraad Borne
College van B en W
M.C.A. Gras
24 september 2024
Betreft
Opgaven asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders SO.00002103 E BPRB & W stuk Het College van B&W Portefeuillehouder J. Pierik en A.P. Lammers Argumentatie voor aanbieding memo aan de gemeenteraad: Kennisnemen van stand van zaken over opgaven 2024/2025 asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders
Op 27 juni jl. bent u tijdens een raadsinformatiebijeenkomst bijgepraat over de opgaven en ontwikkelingen rond asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders op de korte termijn (2024/2025) en vanaf 2026. Ook hebben we u aangegeven dat wij in september 2024 aan de provincie Overijssel moeten laten weten hoe wij als gemeente Borne in 2024/2025 invulling geven aan de 3 opgaven. In deze memo stellen we u op hoogte van deze invulling voor 2024/2025. Daarnaast geven wij in deze memo achtergrondinformatie en gaan wij nog wat dieper in op vragen die u die avond hebt gesteld. Inleiding De landelijke en daarmee ook de Twentse opgave voor het huisvesten van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders is groot en neemt steeds meer toe: Op 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (ook wel Spreidingswet genoemd) ingegaan en gemeenten hebben nu de wettelijke taak om asielzoekers op te vangen. Vanuit de Tijdelijke Wet opvang Oekraïense ontheemden die 18 juni 2024 door de Eerste Kamer is aangenomen (voorheen was dit de tijdelijk in werking gestelde noodwettelijke artikelen 2c en 4 Wet verplaatsing bevolkingen) hebben gemeenten een opgave om opvangplekken voor Oekraïense ontheemden te realiseren. De opgaven voor het huisvesten van statushouders is wettelijk verankerd in de Huisvestingswet.
Gemeenten moeten op basis van deze wet zorgdragen voor de huisvesting van vergunninghouders in de gemeente overeenkomstig de voor de gemeente geldende taakstelling. Dit is vastgelegd in de Huisvestingswet 2014. Hoe de gemeenten dat doen is aan de gemeenten zelf. In de praktijk gebeurt dit vaak via het systeem van voorrang.
1
Het nieuwe kabinet heeft in het hoofdlijnenakkoord en in het regeerprogramma aangegeven dat zij voornemens is om een tijdelijke asielcrisiswet in te voeren met crisismaatregelen om de acute instroom- en opvangcrisis voor de komende tijd te bestrijden en de Spreidingswet in te trekken. Het nieuwe kabinet wil ook een verbod instellen op het geven van voorrang bij de toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders op grond van het feit dat zij statushouder zijn. Het college acht zich gebonden aan geldende wet- en regelgeving. Dus zo lang de Spreidingswet niet is ingetrokken (door de Eerste en Tweede Kamer) dient deze wet uitgevoerd te worden. De Overijsselse opgave Asielopgave De landelijke opgave is vastgesteld op 96.000 asielopvangplekken per 1 januari 2025. Deze opvangplekken worden verdeeld over de gemeenten op basis van het inwoneraantal en de sociaaleconomische score van een gemeente. De opgave voor de gemeenten in Overijssel is vastgesteld op 6.325 plekken.
Gemeente
Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Totaal IJsselland
IJsselland Asielopvang plekken 188 529 355 308 112 112 233 112 245 139 717 3050
Waarvan geschikt t.b.v. de opvang van amv's* 16 45 30 26 9 10 20 10 21 12 61 260
Gemeente
Almelo Borne Dinkelland Enschede Haaksbergen Hellendoorn Hengelo Hof v Twente Losser Oldenzaal Rijssen-Holten Tubbergen Twenterand Wierden
Twente Asielopvang plekken
323 148 172 638 143 215 415 209 130 175 230 137 183 157 3275 Totale opgave Overijssel 6.325 waarvan 538 plekken geschikt t.b.v. de opvang van amv’s.
Waarvan geschikt t.b.v. de opvang van amv's 27 13 15 54 12 18 35 18 11 15 19 12 16 13 278
* amv’s: alleenstaande minderjarige vreemdelingen
2
Opgave Oekraïense ontheemden De landelijke capaciteitsbehoefte voor de opvang van Oekraïense ontheemden is 120.000 plekken vóór 1 januari 2025. Met de verdeelsleutel zoals met de veiligheidsregio’s overeen is gekomen, komt dit uit op een opgave voor Overijssel van 9.781 opvangplekken vóór 1 januari 2025.
Gemeente Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Totaal IJsselland
IJsselland Opgave voor 01-01-25 358 647 712 448 239 328 408 264 597 219 756 4.976
Gemeente Almelo Borne Dinkelland Enschede Haaksbergen Hellendoorn Hengelo Hof v. Twente Losser Oldenzaal Rijssen-Holten Tubbergen Twenterand Wierden Totaal Twente Totale opgave opvang Oekraïense ontheemden Overijssel: 9.781
Twente Opgave voor 01-01-25 557 183 202 1211 183 274 620 264 178 240 288 163 255 187 4.805
Opgave statushouders Halfjaarlijks wordt door de Rijksoverheid een taakstelling per gemeente vastgesteld. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) verzorgt de koppelingen van statushouders aan gemeenten. De taakstelling voor de eerste helft 2024 is landelijk vastgesteld op 18.750 statushouders. De gemeenten in Overijssel hebben gezamenlijk een taakstelling van 1249 voor de eerste helft van 2024. Daarnaast is er een achterstand van 2023 die mee wordt genomen in de taakstelling van de eerste helft voor 2024. Inclusief deze achterstand bedraagt de opgave voor de eerste helft 2024 voor de Overijsselse gemeenten 1666.
3
IJsselland Gemeente
24-I
Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Totaal IJsselland
31 108 66 59 20 20 41 19 48 25 139 576
24-I incl. voor/achter 40 95 111 106 31 10 70 0 88 27 188 766
24-II
Twente Gemeente
28 98 60 53 18 18 37 17 43 23 126 521
Almelo Borne Dinkelland Enschede Haaksbergen Hellendoorn Hengelo Hof v. Twente Losser Oldenzaal Rijssen-Holten Tubbergen Twenterand Wierden Totaal Twente Totaal Overijssel 2024-I incl. voorsprong/achterstand: 1666 Totaal Overijssel 2024-II: 1134
24-I 78 26 28 169 26 38 86 37 25 34 41 23 36 26 673
24-I incl. voor/achter 130 13 51 157 38 57 124 63 23 11 69 65 55 44 900
24-II 70 24 26 153 24 35 78 34 23 31 37 21 33 24 613
De taakstelling voor de tweede helft van 2024 is vastgesteld op 1134. De achterstand van de eerste helft van 2024 mee wordt genomen in de taakstelling van de tweede helft voor 2024. Inclusief het saldo van de eerste helft 2024 bedraagt de opgave voor de tweede helft 2024 voor de Overijsselse gemeenten 1806. IJsselland Gemeente
24-II
Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Totaal IJsselland
28 98 60 53 18 18 37 17 43 23 126 521
24-II incl. voor/achter 42 161 126 74 29 19 20 10 90 38 198 807
Twente Gemeente
Almelo Borne Dinkelland Enschede Haaksbergen Hellendoorn Hengelo Hof v. Twente Losser Oldenzaal Rijssen-Holten Tubbergen Twenterand Wierden Totaal Twente Totaal Overijssel 2024-II incl. voorsprong/achterstand: 1806
24-II 70 24 26 153 24 35 78 34 23 31 37 21 33 24 613
24-II incl. voor/achter 153 27 49 156 40 62 156 57 32 33 73 62 61 38 999
4
Taken en verantwoordelijkheden De Provinciale Regietafel (PRT), onder leiding van de Commissaris van de Koning (CdK), coördineert de opvang en huisvesting van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders in de provincie. De PRT monitort de voortgang en rapporteert aan de Landelijke Regietafel (LRT), waarbij de CdK jaarlijks verslag doet aan de minister van Asiel en Migratie. De Twentse en Provinciale Regietafels coördineren de regionale aanpak en zorgen ervoor dat gemeenten gezamenlijk tot oplossingen komen en kennis delen. Dit samenwerkingsverband ondersteunt gemeenten bij de uitvoering van hun taken en faciliteert communicatie met de samenleving. Het toezicht op de voortgang van gemeenten bij het huisvesten van statushouders waarbij gebruik wordt gemaakt van het provinciaal toezichtkader interbestuurlijk toezicht Overijssel, ligt bij Gedeputeerde Staten in de persoon van de gedeputeerde wonen/toezicht en is daarom niet meegenomen in de planning van de PRT. In 2024 wil de PRT Overijssel verder invulling geven aan de inrichting van themagroepen. Dit is gelegen in het uitgangspunt dat naast de kwantitatieve invulling van de opgaven het van groot belang is om de kwaliteit van de opvang en de aanpalende terreinen te verbeteren en te borgen.
Deze themagroepen gaan aan de slag met vraagstukken die aanpalend zijn aan de opgaven zoals zorg, onderwijs, participatie, werken en wonen. Het doel van deze themagroepen is het adresseren van landelijke, regionale en lokale vraagstukken en waar nodig de PRT hierin te adviseren. Kortom, de provincie en gemeenten werken nauw samen aan de opvang en huisvesting van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders. Daarbij biedt de provincie toezicht en ondersteuning en zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering. Actuele situatie Borne (per 15-9-2024) Opgaven Borne Opgave
Realisatie
Asiel
148
Oekraïense ontheemden
183
Maria Mediatrix Zwanenhof
Statushouders 1e helft 2024
26
Positief saldo 2023 Realisatie 2024-I
210 90 300 13 10
Totaal
23
Negatief saldo 1e helft 2024 Realisatie 2024-II Nareizigers/HAR
-3 3 10
Totaal
14
2e helft 2024
24
0
5
De gemeente Borne loopt in de pas met de taakstelling statushouders. De verwachting is dat we voor 2024 voldoen aan de taakstelling. Wij hebben goede afspraken met de woningcorporatie Welbions. We hanteren de werkwijze met Welbions dat we ons gezamenlijk maximaal inspannen om de taakstelling te realiseren. Dat we de opgave behalen is ook mede te danken aan de opvang van statushouders in de doorstroomlocatie Maria Mediatrix. Met de buurt is afgesproken dat er maximaal 350 mensen opgevangen worden. Doordat er 300 Oekraïense ontheemden opgevangen worden rest daar nog ruimte voor maximaal 50 statushouders. Medio september verblijven er 32 statushouders op Maria Mediatrix. Met de buurt is afgesproken dat er geen asielzoekers meer worden opgevangen op Maria Mediatrix. Ondanks alle inspanningen waarbij een versnelling in de woningbouw wordt gerealiseerd, is dit niet voldoende. De verwachting is dat Maria Mediatrix eind 2025 vol dreigt te raken. Dit is een inschatting, omdat wij geen concreet zicht hebben op het aantal nareizigers die ook meetellen voor de taakstelling. Wij gaan onderzoeken of wij statushouders via kamerverhuur kunnen huisvesten. Er is sprake van kamerverhuur als er onzelfstandige woonruimte tegen betaling wordt verhuurd.
Met onzelfstandige woonruimte wordt woonruimte bedoeld zonder een eigen toegangsdeur vanaf de openbare weg of erf en waarbij minimaal één belangrijke woonvoorziening, zoals een keuken, toilet en/of douche wordt gedeeld. Momenteel is, op basis van het gemeentelijke beleid in Borne, kamerverhuur niet mogelijk. In de informatiebijeenkomst is de vraag gesteld over de doorstroming van Oekraïense ontheemden. In 2023 zijn er 50 vertrokken en 50 bijgekomen. Tot nu toe zijn in 2024 12 Oekraïense ontheemden vertrokken en er weer 12 bijgekomen. Oekraïense ontheemden vertrekken vanwege bijvoorbeeld dichter bij familie, werk of elders naar een Europees land. Uitruilen Wij hebben geprobeerd om met de gemeente Almelo tot afspraken te komen om op papier asielzoekers uit te ruilen tegenover Oekraïense ontheemden. Dit is niet gelukt. Wij blijven proberen om hierover in gesprek te gaan met andere gemeenten. Opvangplan-tweesporenbeleid Borne Wij willen het tweesporenbeleid voor de periode 2024/2025 continueren. Dit betekent dat we willen blijven voldoen aan de taakstelling van statushouders die wij krijgen opgedragen. Het opnemen van statushouders door gemeenten is een belangrijk onderdeel om de totale problematiek in de opvangketen te kunnen beheersen. Daarnaast blijven we 300 Oekraïense ontheemden opvangen voor de jaren 2024 en 2025.
In juni 2024 is de opgave voor Oekraïense ontheemden van 149 opgehoogd naar 183. Tot juni 2024 was de opgave voor Oekraïense ontheemden (149) nagenoeg gelijk aan die van de asielzoekers (148) en leek Borne daarmee per saldo voldoende opvang gerealiseerd te hebben. Met een toenemende opgave op Oekraïense ontheemden is dit nu niet meer helemaal mogelijk. Tot 2019 hebben we decennialang meer dan 300 asielzoekers opgevangen. Voor 2024/2025 zien we (nog) geen mogelijkheden om asielzoekers op te vangen. Zoals aangegeven gaan wij in het najaar graag met u in gesprek over hoe we de 3 opgaven van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders vanaf 2026 kunnen invullen. Wij komen met een apart voorstel met een procesaanpak. We gaan daarbij primair uit van wonen in opvang (Oekraïense ontheemden en asielzoekers, tijdelijk wonen), in relatie tot de uitdagingen van permanent wonen vanaf 2026 voor o.a. statushouders. Risico Formeel is het standpunt van het tweesporenbeleid niet houdbaar omdat de Spreidingswet aangeeft dat we asielzoekers dienen op te vangen. Wanneer het niet lukt om gezamenlijk (op Twents niveau) de eigen
6
provinciale asielopgave in te vullen dan kan de minister zelf gemeenten aanwijzen en daarmee verplichten om asielzoekers te gaan opvangen. Planning: • Uiterlijk september 2024 lokale besluitvorming door college van B&W over opvangplan gemeente Borne • Uiterlijk september 2024 definitief regionaal plan door Twentse Regietafel • Oktober 2024 opstellen provinciaal plan en verslag door Provinciale Regietafel/ CdK • Uiterlijk 1 november 2024 verslag CdK aanleveren bij minister van Asiel en Migratie.
7