Raadsmemo: Eerder aanvragen onderwijs- en woningbouwprojecten bij de netbeheerder
Tekst van het document
Raadsmemo Nummer 26int03599 aan Van Opsteller datum Gemeenteraad Borne College van B en W S. van Capelle 18 augustus 2026 betreft Eerder aanvragen onderwijs- en woningbouwprojecten bij de netbeheerder SO.00002103 E BPRB & W stuk Het College van B&W Portefeuillehouder D. Vermorken Argumentatie voor aanbieding memo aan de gemeenteraad: Ter informatie. Geachte raadsleden, Bij deze informeren wij u over het volgende. Aanleiding Tot 1 juli 2026 hielden netbeheerders een deel van de beschikbare capaciteit ap art voor kleinere aansluitingen, zoals huishoudens, nieuwbouwprojecten, laadpalen en mkb’ers. Nu komen alle aanvragen voor transportcapaciteit in gebieden met netcongestie op dezelfde wachtli jst. Daarbij maakt het niet meer uit of het gaat om een grote of kleine aansluiting. Iedereen moet wachten tot er weer capaciteit beschikbaar is op het stroomnet in de regio. Er wordt gesproken over netcong estie als in een regio te weinig ruimte is op het stroomnet. Om ervoor te zorgen dat belangrijke voorzieningen, zoals woningen, scholen en ziekenhuizen, sneller een aansluiting op het stroomnet kunnen krijgen, heeft de Autoriteit Consumen t & Markt (ACM) regels gemaakt voor voorrang op de wachtlijst: ‘maatschappelijk prioriteren’. Deze regels zorgen niet voor extra ruimte op het stroomnet, maar bepalen welke aanvragen als eerste aan de beurt komen als er weer capaciteit beschikbaar is.
De ACM handhaaft de bestaande 3 prioriteitscategorieºn: 1. Congestieverzachters: projecten die direct ruimte op het elektriciteits net maken. 2. Veiligheid: projecten die essentieel zijn voor de nationale veili gheid, zoals ziekenhuizen, noodhulpdiensten, defensie en politie. 3. Basisbehoeften: projecten die voorzien in maatschappelijke basisbehoeft en zoals woningbouw, onderwijs. Werkwijze ‘Eerder aanvragen’ Omdat het bij woningbouw en scholen gaat om langlopende trajecten k unnen gemeenten dit jaar nog in een vroegtijdig stadium - tot 10 jaar vooruit - transportcapaciteit Ø n prioriteit aanvragen. Hiervoor is de werkwijze ‘Eerder Aanvragen’ opgesteld. Vanaf 1 oktober 2026 kunnen eenmalig verzoeken gecoördineerd worden ingediend. Met de werkwijze ‘Eerder Aanvragen’ krijgen gemeenten een nieuwe taak en wordt een deel van de aanpak voor een zorgvuldige invulling van het energienet bij gemeenten neergelegd, z onder dat zij daarover formeel zeggenschap hebben. Hierover is nog veel onduidelijk. Onder meer de Ver eniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de samenwerkingsverbanden G4 (vier grote steden) en de G40 (41 middelgrote steden) hebben hierover hun zorgen geuit. Er is echter geen bereidheid bij de netbeheer ders gebleken om gemeenten hierin tegemoet te komen.
Dit proces laat voor wat betreft ons colleg e onverlet dat de primaire verantwoordelijkheid voor de elektriciteitsvoorziening bij de netbeheerders hoort te liggen en niet bij de gemeenten. Beleidsregels aanvraag prioriteit transportcapaciteit onderwijs- en woningbouwprojecten Borne 2026 Ondanks de onduidelijkheden is het vanwege de beperkte tijd niet wenselijk om verder af te wachten. Het risico om de deadline te missen is hierbij te groot, omdat de projecten in gemeente Borne dan achteraan in de wachtlijst kunnen komen. Daarom heeft het college van burgemeester en wethou ders op 18 augustus 2026 de ‘Beleidsregels aanvraag prioriteit transportcapaciteit onderwijs- en woningbouwprojecten Borne 2026’ vastgesteld. Deze regels zijn gebaseerd op de VNG-modelbeleidsregels, waarvan de V NG heeft geadviseerd om ze te gebruiken, naar eigen inzicht verder in te vullen en vervolgens vast te stellen. Gemeente Borne volgt deze lijn. Wel is een aantal wijzigingen doorgevoerd. Zo is in Borne de mogelijkhei d toegevoegd voor het aanvragen van onderwijshuisvestingsprojecten, vanwege het belang van onderwijshuisvesting voor de gemeente. Deze projecten voor primair en voortgezet onderwijs kunnen in stap 3 van de ‘Rangordebepaling’ (artikel 9) voorrang krijgen ten opzichte van woningbouwprojecten (als ze voldoen aan de voorwa arden).
Hiervoor is gekozen vanwege het belang, maar ook om samen met de andere gemeenten in het netcongest iegebied zoveel mogelijk ØØn lijn te trekken. De verwachting is ook dat deze projecten een geringe belasting op het net zullen hebben ten opzichte van de woningbouwprojecten. Ook krijgen in Borne bepaal de woningbouwprojecten, na de eventuele onderwijsprojecten, voorrang op andere woningbouwprojecten in stap 3. Dit is het geval wanneer de projectlocatie onderdeel uitmaakt van de aangewezen ontwikkellocaties in de gem eentelijke omgevingsvisie ‘Samen Borne’, mede gelet op de bijdrage van hiervan aan de maatschappelijke ambities. Hoewel er juridische risico’s zijn en de VNG deze ook onderschrijft, zijn deze regels opgesteld met als doel om – binnen de korte tijd die er is - zo zorgvuldig mogelijk en met zo weinig mogelijk juridische risico’s te kunnen onderbouwen waarom gemeente Borne voor onderwijs en woningbouw een bepaalde volgord e gaat hanteren. Op deze manier kan gemeente Borne komen tot de zogenaamde ‘volgordelijst’ om in te dienen bij de netbeheerder. Geen garantie Benadrukt wordt dat de netbeheerder uiteindelijk de positie in de wachtri j en de toekenning van transportcapaciteit bepaalt. Gemeentelijke richtlijnen sturen alleen op de volgorde en de fasering voor het indienen. Ook bij prioriteit is toekenning van netcapaciteit niet gegarandeerd.
Een project aanmelden kan van 19 tot en met 31 augustus 2026 Voor een tijdige indiening van prioriteringsverzoeken bij de netbeheerder (vana f 1 oktober 2026) is een compacte procedure nodig. Hiervoor moet uiterlijk op 31 augustus 2026 bij gem eente Borne bekend zijn welke projecten zijn aangemeld. Het stellen van deze deadline is belangrijk, omdat gemeente Borne hi erna eerst nog moet komen tot de (uiteindelijk bij de netbeheerder in te dienen) volgordelijst. Hiervoo r is tijd nodig, omdat de gemeente ook nog de mogelijkheid biedt om binnen tien kalenderdagen na bekendmaking v an de volgordelijst een gemotiveerd verzoek tot heroverweging in te dienen en deze eventuele verzoeken ook nog beoorde eld moeten worden. Zodoende is een spoedige vaststelling van de volgordelijst van belang. Vanwege de beperkte tijd die er is, heeft het college van burgemeester en wethouders zich ingezet om zo snel mogelijk beleidsregels vast te stellen. Ook is geen inspraak verleend. Dit alles vanwege de spoedeisende uitvoering en zodat er meer tijd voor initiatiefnemers is om hiervoor project en bij gemeente Borne aan te melden. In het kader van de beperkte tijd is ook, voorafgaand aan de besluitvorming va n het college, alvast gecommuniceerd over het ‘Eerder aanvragen’ via de lokale kanalen.
Een aant al partijen, inclusief de partijen waarvan bekend was dat zij in het kader van de overgangsregeling (die liep tot 1 juli 2026) een project hebben aangemeld bij de netbeheerder, en direct betrokken partners is daarnaast spec ifiek van op de hoogte gebracht. Het doel hiervan is geweest om op deze manier zoveel mogelijk geïnteresseerde n tijdig te bereiken. Overleg met andere gemeenten binnen het congestiegebied Gezien de korte tijd is geadviseerd om per gemeente een eigen volgordelijst met prioriteit op orde te hebben. Desondanks heeft in het kader van ‘Eerder Aanvragen’ de afgelopen periode ambtelijk afstemming tussen de vier gemeenten, die betrokken zijn bij het station Hengelo Weideweg, pl aatsgevonden. Op 12 augustus 2026 heeft een bestuurlijk overleg tussen de portefeuillehouders plaatsgevonden. Onder meer vanwege de extra besluitvorming, de complexere organisatie en de juridische risico’s die dit met zich mee kan brengen is – mede ook gelet op de beperkte tijd – de conclusie getrokken dat de gemeenten allen op een eigen wijze invulling geven aan het proces om te komen tot een volgordelijst. Wel is afgesproken dat er ambtelijk overleg blijft. Dit onder meer op het moment dat de gemeenten beter in beeld hebben welke projecten op de volgordelijst staan, om te onderzoeken of er nog een vorm van samenw erking mogelijk en wenselijk is.
Financiºle onduidelijkheden De voorfinanciering en het prioriteren van netcapaciteit voor woningbouw en onderwijs ligt momenteel bij de gemeente. Omdat gemeenten via het eerder aanvragen al in een zeer vroeg stad ium transportcapaciteit op het stroomnet reserveren (tot 10 jaar vooruit), hebben gemeenten al financi ºle verplichtingen en moeten zij eventuele aanbetalingen doen. Op 20 juli liet de VNG weten dat tijdens is afgesproken dat meerdere bet rokken partijen zich eraan committeren dat de uiteindelijke aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten komen. Hierdoor kunnen alle gemeenten hun woningbouw- en onderwijshuisvestingsprojecten eerder aanvragen, zonder dat de uiteindelijke aanbetalingskosten een financiºle belemmering vormen. H et alternatief van de aanbetalingsregeling zal erop gericht zijn dat de wachtlijst een betrouwbaar beeld blijft geven van de daadwerkelijke vraag naar transportcapaciteit. Zodra hierover meer duidelijkh eid is, worden de gemeenten hierover geïnformeerd. Ten aanzien van dit punt is voor nu geadviseerd om informatie te verzamelen over welke projecten mogelijk financiºle afspraken vragen, bijvoorbeeld met ontwikkelaars of gemeentelijk e projecten.
Daarnaast hebben de netbeheerders met elkaar afgesproken dat gemeenten die een aanvraag doen naar verwachting in het derde kwartaal van 2026 een offerte krijgen (voor de 100% van d e aansluitkosten). Voor de offerte is een handtekening nodig van de aanvrager. 20% van deze offerte geldt a ls aanbetaling om op de wachtlijst te komen. Gemeenten ontvangen de factuur daarvoor op 1 oktober 2 027, zodat er tijd is om daarover indien nodig een raadsbesluit te nemen. Deelname aan de werkwijze ‘Eerder Aanvragen’ kan hierdoor op termijn leiden tot een gemeentelijke voorfinancieringsverplichting. Va nwege de beperkte tijd is het echter niet wenselijk om verder af te wachten. Het risico om de deadline te miss en is hierbij te groot, omdat de projecten in gemeente Borne dan achter in de wachtlijst komen Vervolg in het kort Na 31 augustus wordt de volgordelijst opgesteld. Hierover zal naar verwachting be gin september worden besloten, waarna deze wordt gepubliceerd volgens de vastgestelde beleidsregels. Uw gemeenteraad zal hierover ook worden geïnformeerd. Vervolgens kunnen eventuele verzoeken om heroverweging worden ingediend en w orden deze beoordeeld. In deze periode van september tot oktober zal ook (ambtelijk) overleg plaatsvinden m et de andere gemeenten binnen het congestiegebied. Indien aan de orde wordt volgens de vastgestelde be leidsregels een nieuwe volgordelijst bekend gemaakt.
Vervolgens begint de gemeente met het indiene n van projecten bij de netbeheerder vanaf 1 oktober 2026.