Raadsmemo: Besluitvorming kerntakendiscussie SamenTwente
Tekst van het document
Raadsmemo Nummer
25int02013 aan
Van
Opsteller
datum
Gemeenteraad Borne
College van B en W
M. Boone
15 april 2025
betreft
Besluitvorming kerntakendiscussie SamenTwente SO.00002103 E BPRB & W stuk Het College van B&W Portefeuillehouder M. Geerdink Argumentatie voor aanbieding memo aan de gemeenteraad: Ter informatie over de besluitvorming in het Algemeen Bestuur SamenTwente naar aanleiding van het eindrapport over de kerntakendiscussie: ‘Samen goed(e) keuzes voor SamenTwente’.
Geachte raadsleden, Hiermee informeren wij u over de besluitvorming in het Algemeen Bestuur SamenTwente, naar aanleiding van het eindrapport: ‘Samen goed(e) keuzes voor SamenTwente’ dat als bijlage bij deze brief is gevoegd. Aanleiding kerntakendiscussie Tijdens de vergadering van het algemeen bestuur SamenTwente (AB) op 17 januari 2024 zijn een aantal thema’s aan de orde geweest waarvoor SamenTwente geen structurele financiële oplossing kon vinden. Het ging hierbij om een drietal majeure inhoudelijke ontwikkelingen: Forensische Geneeskunde, Veilig Thuis Twente en informatieveiligheid en privacy. Daarnaast werd financiering gevraagd op een aantal ‘kleinere’ financiële knelpunten op Milieu & Gezondheid en het meldpunt Woningvervuiling. Dit spanningsveld en effect op de begroting is ook toegelicht in de ontwikkelingenbrief en kaders begroting 2025 van SamenTwente, waarover u bent geïnformeerd. Ook de ontwikkelingenbrief en kaders begroting 2026 gaat hierop in. Het AB heeft naar aanleiding van deze ontwikkelingen op 14 februari 2024 besloten een discussie te gaan voeren over de kerntaken van SamenTwente. Door de afname van rijksmiddelen enerzijds en grote maatschappelijke opgaven anderzijds ontstaat er spanning tussen ambitie en de inzet van middelen. De financiële ontwikkeling van gemeenten vraagt om een brede afweging op inzet van middelen om ambities te realiseren.
Via de kerntakendiscussie wordt ook actief invulling gegeven aan de Kaderbrief Twentse zienswijze, die bij de behandeling van de begroting 2025 door diverse gemeenteraden is afgegeven. Via de kaderbrief zijn alle gemeenschappelijke regelingen opgeroepen om te anticiperen op de gemeentelijke bezuinigingsopgaven in verband met het zogeheten ‘ravijnjaar’. Via de kerntakendiscussie neemt SamenTwente hierin haar verantwoordelijkheid als verlengd lokaal bestuur.
1
Proces kerntakendiscussie Het AB wilde inzicht verkrijgen in de taakuitvoering (onder meer in wettelijke en niet-wettelijke taken), het ambitieniveau en de daarbij behorende middelen. Het AB wilde een fundamentele, toekomstgerichte inhoudelijke discussie voeren. Tijdens de zomer van 2024 zijn de taken van SamenTwente in kaart gebracht. In werksessies hebben medewerkers van gemeenten en van SamenTwente nagedacht over mogelijkheden om taken anders of niet meer uit te voeren. In juli en november 2024 bent u door middel van informerende brieven op de hoogte gebracht van de kerntakendiscussie. Ook zijn er op 16 oktober 2024 en 12 maart 2025 regionale raadsbijeenkomsten georganiseerd, waarin raadsleden uit vrijwel alle gemeenten zijn bijgepraat en gelegenheid hadden om vragen te stellen en mee te denken over de kerntakendiscussie. De effecten van mogelijke keuzes zijn uitgewerkt in het eindrapport van Lysias Advies. Reflecties en bevindingen Met het bespreken en vaststellen van het eindrapport heeft het AB de volgende reflecties en bevindingen onderschreven: • Overhevelen regionale taken naar lokaal gaat gepaard met een groot waterbedeffect Het AB concludeert dat het overdragen van regionale taken naar lokaal niveau leidt tot een verschuiving van kosten en capaciteit, het zogeheten ‘waterbedeffect’.
In sommige gevallen is het lokaal organiseren van bijvoorbeeld meldpunten niet haalbaar voor alle gemeenten. • SamenTwente voert haar takenpakket efficiënt uit in vergelijking met andere regio’s Uit een benchmarkanalyse blijkt dat SamenTwente vrijwel overal haar taken uitvoert met minimale inzet van middelen. • Een nulscenario zoals gevraagd in de kaderbrief is inhoudelijk niet realistisch Het AB concludeert dat een nulscenario niet uitvoerbaar is op basis van de inhoudelijke analyses en afwegingen. De wens tot een nulscenario brengt een financieringsvraagstuk met zich mee. • Besparingen kunnen alleen gerealiseerd worden door formatieafbouw Formatieafbouw heeft directe gevolgen voor de uitvoeringskracht van SamenTwente. Een keuze voor scenario Kern vermindert de flexibiliteit van de organisatie, waardoor inspelen op ontwikkelingen en maatwerkvragen bemoeilijkt wordt. • Financiële druk zet solidariteit tussen stedelijke en landelijke gemeenten onder druk Er is een verschil in behoefte tussen stedelijke en landelijke gemeenten. Waar thematiek speelt in de stedelijke gemeenten is er behoefte vast te houden aan het Koers scenario, terwijl meer landelijke gemeenten terug willen naar Kern. Op andere thema’s, waar het gaat om het in kunnen zetten van specialistische kennis, is er een omgekeerd beeld. De grotere gemeenten hebben daar behoefte aan Kern.
De grotere gemeenten verwachten dat deze kennis in hun eigen organisatie aanwezig is, terwijl kleinere gemeenten dit niet of moeilijk kunnen organiseren en daarom willen vasthouden aan Koers. Autonome ontwikkelingen In het eindrapport komen Veilig Thuis Twente en Forensische Geneeskunde terug als autonome ontwikkelingen, waarbij om een vergelijkbaar structureel bedrag gevraagd werd, zoals in de vergadering van het AB van 17 januari 2024 aan de orde is geweest. Het eindrapport onderschrijft dat de gevraagde bedragen het minimaal benodigde zijn om haar wettelijke taken op een minimumniveau uit te voeren. Het AB heeft besloten om SamenTwente de structurele bedragen toe te kennen voor de Forensische Geneeskunde en Veilig Thuis Twente.
2
Rondom het gevraagde bedrag voor Veilig Thuis Twente heerste nog wat onduidelijkheid. Deze onduidelijkheid is uit de lucht gehaald door constructieve gesprekken tussen Veilig Thuis, het ambtelijk overleg en een afvaardiging van het DB. Er is duidelijk gemaakt waarom het bedrag nodig is en er zijn een aantal afspraken met Veilig Thuis Twente gemaakt. Onder voorbehoud van deze afspraken heeft het AB het structurele bedrag toegekend. Overzicht kerntaken en het voorkomen van toekomstige discussie In de kerntakendiscussie is uitgebreid onderzocht wat de kerntaken van SamenTwente zijn. Deze zijn samengevat beschreven in het eindrapport. In de bijlagen van het eindrapport zijn volledige informatiesets per organisatieonderdeel uitgewerkt. Hierin staat beschreven welke kerntaken en welke maatwerktaken elk organisatieonderdeel van SamenTwente uitvoert en welke opdracht en/of verplichting hieraan ten grondslag ligt. Het AB heeft de kerntaken zoals beschreven in het eindrapport vastgesteld. Besluitvorming AB 26 maart 2025 De keuzes vloeien voort uit de financiële realiteit van het ravijnjaar 2026. Hierdoor wordt het steeds lastiger om taken op hetzelfde niveau te blijven uitvoeren. De huidige keuzes zorgen ervoor dat de basis behouden blijft. SamenTwente voert de kerntaken uit met maximale inzet en blijft samenwerken met gemeenten en partners om maatschappelijke impact te realiseren.
Op zes thema’s had het AB voor bespreking in haar vergadering op 26 maart jl. nog geen overeenstemming. Het ging hierbij om de thema’s: • Gezonde School Aanpak • Seksuele Gezondheid • Milieu & Gezondheid • Gezondheidsbevordering • Meldpunt Woningvervuiling • Meldpunt Zorgwekkend Gedrag Het AB heeft besloten om op alle thema’s de huidige inzet te handhaven en deze mee te nemen in de begroting voor 2026 die voor zienswijze aan u voorgelegd zal worden. Rondom de ‘Gezonde School Aanpak’ heeft het AB gewijzigd besloten. In plaats van deze te handhaven en structureel te blijven financieren, is de financiering van de Gezonde School Aanpak van structurele financiering bijgesteld naar incidentele financiering tot en met 2026 in afwachting van de ontwikkelingen in het Aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Het AZWA is de aanvulling op het Integraal Zorgakkoord (IZA). Mogelijk wordt de Gezonde School Aanpak opgenomen in het AZWA en krijgt het daarmee een financieringsstroom vanuit het Rijk vergelijkbaar met de specifieke uitkering vanuit het IZA. In 2026 zal het AB opnieuw overwegen op welke wijze de Gezonde School Aanpak in 2027 en verder wordt geborgd. De autonome ontwikkelingen leiden tot een structurele financiële uitzetting.
De optelsom van het financieel effect van de besproken voorstellen, met een mogelijk besparingspotentieel binnen de besluitvorming over de thema’s, was op voorhand al kleiner dan de kostenstijging naar aanleiding van de autonome ontwikkelingen.
3
Aanvullende opdrachten Het AB heeft een duidelijke prioritering gegeven aan de pijler ‘Jeugd’, zowel op inhoud als op structuur en samenwerking. Het AB heeft ook erkend dat de pijler ‘Jeugd’ breder is dan het takenpakket van SamenTwente. Daarom wordt voor deze pijler een aparte bestuurlijke opdracht, ‘Prioritaire opgave jeugd’, uitgewerkt. Daarmee is de pijler ‘Jeugd’ buiten de scope van de kerntakendiscussie gehouden. In het eindrapport zijn voorstellen gemaakt die een relatie hebben met deze brede opdracht en daarin meegenomen worden. Deze zijn inhoudelijk in de kerntakendiscussie niet behandeld. De verwachting is dat bij de pijler ‘Jeugd’ het grootste besparingspotentieel behaald kan worden. Brede opdracht ‘prioritaire opgave jeugd’ Het AB heeft de brede opdracht Jeugd besproken aan de hand van een notitie die door de gemeente Enschede is ingebracht. De AB leden hebben hun inbreng gegeven en Enschede gaat verder om een klankbordgroep in te richten en met een verder uitgewerkt voorstel terug te komen bij het AB. Daarbij is aandacht gevraagd voor de verschillen tussen gemeenten, gelijke inzet binnen gemeenten op preventie en de voorkant van de jeugdhulp keten. In de klankbordgroep zal een goede vertegenwoordiging komen van de verschillende gemeenten op bestuurlijk, ambtelijk en managementniveau.
Opdracht op Samenwerking ‘het Samen van SamenTwente’ Het Samenwerkingsvraagstuk is breder dan enkel de samenwerking binnen de pijler ‘Jeugd’. Hierbij ligt het vraagstuk voor: ‘Hoe werken we zo effectief en efficiënt mogelijk samen in Twente? In het eindrapport is een opdrachtformulering opgesteld, waarin een aantal aandachtspunten naar voren zijn gekomen die geadresseerd zullen worden binnen deze opdracht. Het DB heeft het AB voorgesteld om het DB de opdracht te geven om de opdrachtformulering verder uit te werken en met een uitgewerkt plan terug te komen bij het AB. Een aantal gemeenten heeft de handreiking gedaan om ambtelijk bij te dragen in de verdere uitwerking van het plan. Hierin komen ook punten aan bod zoals gevraagde inzet van gemeenten in tijd en capaciteit, de inzet van een onafhankelijke procesbegeleider en de scope van de opdracht, aangezien samenwerking in de regio breder gaat dan enkel de samenwerking rondom SamenTwente.
Totale financiële impact voor Borne Als de uitkomsten van de besluiten omtrent de kerntaken en de financiële maatregelen en frictiekosten (de uiteengezette structurele bezuinigingsmaatregelen van € 671.000 die worden doorgevoerd in de begroting 2026, de vrijvallende risicoreserve MKB-fonds die wordt gebruikt om de gemeentelijke bijdrage 2026 eenmalig te verlagen met € 413.000 en de vrijvallende voorziening 3e WW-jaar die tevens gebruikt wordt om de gemeentelijke bijdrage 2026 eenmalig te verlagen met € 139.000) bij elkaar genomen worden, gaat het in Borne om respectievelijk een eenmalig voordeel en daarna een structureel nadeel: Positief verschil in 2026: Kerntaken koers € 63.500 en eenmalig voordeel € 62.173 is € 1.327,- positief Negatief verschil 2027 e.v.: Kerntaken koers € 63.500 en structureel voordeel € 40.949 is €22.551,- negatief Indexaties en autonome ontwikkelingen zijn hierin niet meegenomen. In het kader van het ravijnjaar 2026 neemt Borne vooralsnog geen extra middelen op ten behoeve van SamenTwente. Op dit moment worden de financiële gevolgen meegenomen in de risicoparagraaf bij de Kadernota 2026. De effecten hiervan worden verwerkt in de daaropvolgende P&C documenten over 2026.
4
Borne neemt actief deel aan de onderdelen samenwerking, waarbij wordt gekeken naar de structuur onder SamenTwente, de dubbelingen en de governance, en het onderdeel omtrent de brede opdracht Prioritaire opgave jeugd. De verwachting is dat hier mogelijk nog een efficiëntie- en effectiviteitsslag te behalen valt. Vervolg SamenTwente zal de gemaakte keuzes verwerken in haar begroting voor 2026. U ontvangt deze begroting uiterlijk 10 april 2026. Vervolgens heeft u gelegenheid om een zienswijze in te dienen. De besluitvorming over de begroting SamenTwente staat vooralsnog gepland op 10 september 2025. Wij gaan ervan uit u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd over de kerntakendiscussie van SamenTwente.
Bijlagen 25bij04007 Bijlage 1 Eindrapport Lysias_voorstel voor besluitvormende bespreking kerntakendiscussie 25bij04008 Bijlage 1.2_Bijlage 5 eindrapport Lysias-Voorstellen kerntakendiscussie ter bespreking op Bestuurdersdag 16 januari 2024 25bij04009 Bijlage 1.2_Bijlage 6 eindrapport Lysias-Informatieset SamenTwente gebundeld 25bij04010 Bijlage 1.2_Bijlage 7 eindrapport Lysias-Informatiepakket Twentse Koers
5