Opmerkingen BOP Begroting 2024-2027
Tekst van het document
Opmerkingen BOP bij Begroting 2024 1. Inleiding In bijlage 1 zijn de cijfers opgenomen zoals die gepresenteerd zijn in de aangeboden Meerjarenbegroting 2024-2027. Op deze wijze zijn in één overzicht alle baten en lasten meerjarig in beeld gebracht en worden de resultaten ook direct zichtbaar. Hierdoor kunnen ook direct verschillen t.o.v. een voorgaand jaar geconstateerd worden. Dit is voor BOP aanleiding om de navolgende opmerkingen te plaatsen. Opm.
Om de cijferreeks meerjarig vergelijkbaar te maken zijn voor de jaren 2021 en 2022 de extreme incidentele baten en lasten buiten beschouwing gelaten. Onderaan het overzicht is weer aansluiting gepresenteerd met het resultaat B&W. De incidentele resultaten betreffen de navolgende zaken: Incidentele resultaten 2021 & 2022 GREX (Bornsche Maten) Cogas (Opbr. aandelen) Oekraïnse vluchtelingen Energietoeslag Totaal incidenteel
2021 10.245 2.432
12.677
2022
Totaal
2.768 500 3.268
15.945
2. Nieuw onderdeel “Organisatie” Bij het programma Bestuur en samenleving (pag.30) is met ingang van Begroting 2024 een nieuw onderdeel opgenomen (Organisatie). Door opname van dit onderdeel stijgen de lasten vanaf 2024 tot ongeveer M€ 14 op jaarbasis. Indien het een reguliere verschuiving betreft, dan zou op een ander onderdeel (programma) de lasten met eenzelfde bedrag (ca. M€ 9) verlaagd moeten worden. Dit wordt echter niet expliciet toegelicht of zichtbaar gemaakt. Op pagina 75 van de Begroting 2024 wordt een totaalbeeld geschetst van de baten en lasten voor alle onderdelen (programma’s). Voor het onderdeel Bestuur en samenleving worden nu echter andere (totaal)bedragen gepresenteerd dan die op pagina 30. Verder hebben we getracht aansluiting te presenteren op de totaal baten en lasten van programma Financieel Gezond (volgens pag. 34). Voor dit onderdeel komen het totaallastenbedrag uit op k€ 13.973. Om dit te realiseren dienen we een fors negatief bedrag ad-/- k€ 4.829 op te nemen voor overige lasten (restantbedrag). Dit komt dus heel vreemd voor. Onderaan op bijlage 1.b hebben we de “verschuiving” nader inzichtelijk gemaakt. Dit alles heeft te maken met de “Overhead”. Dit betreft een duidelijke richtlijn uit de BBV om deze kosten expliciet zichtbaar te houden (om vergelijking met andere gemeenten mogelijk te maken).
Door B&W wordt nu voorgesteld dit onderdeel in de presentatie vanaf 2024 op te nemen binnen het programma Bestuur en samenleving. Echter, dit is in tegenspraak met de wettelijke richtlijn om de kosten separaat zichtbaar te houden. Naar de mening van BOP hinkt B&W nu op twee gedachten. De inzichtelijkheid van de begroting komt hierdoor in het gedrang. De begroting wordt onnodig diffuus gemaakt. BOP adviseert dan ook de programma indeling zoals die is opgenomen vanaf 2023 te handhaven. Hiervoor zijn ook duidelijke vergelijkbare baten en lasten van 2021 en 2022 beschikbaar. 3. Aansluiting cijfers BERAP 2023 In de meerjarenreeks van Bijlage 1 zijn ook de cijfers van de BERAP2023 (voor Actuele begroting en Prognose) opgenomen. De BERAP is gebaseerd op de peildatum 1 juli 2023. Dan mag men toch veronderstellen dat alle begrotingsaanpassingen hierin zijn verwerkt. In de Begroting 2024 zijn eveneens de cijfers van de Actuele begroting gepresenteerd. Voor de goede orde hebben we vanuit BOP deze cijfers met elkaar vergeleken (zie bijlage 2). We constateren nu op bepaalde onderdelen forse afwijkingen. Kan B&W deze verschillen nader toelichten? Hierbij springen een aantal zaken naar voren. 1. Waarom zijn de restant baten binnen Financieel gezond k€ 2.500 lager? 2. Waarom zijn de lasten van Inclusieve samenleving k€ 1.094 lager? 3.
Waarom zijn de restant lasten binnen Financieel gezond k€ 2.121 lager 4. Waarom zijn de lasten van Overhead k€ 1.650 hoger? 5. De toevoeging reserves is k€ 5.200 lager. Gaat B&W ervan uit dat bijdrage aan Vloedbeltverbinding alsnog plaatsvindt in 2023?
4. Aansluiting totaal baten/lasten programma’s & Taakvelden Aan de hand van het overzicht 6.1 (pag. 75) en Bijlage 3 van de Begroting 2024 (pag. 90/91) kan het onderstaande beeld worden geschetst. BOP beschikt inmiddels ook over de baten en lasten per taakveld voor de jaren 2025 tot en met 2027. Eenzelfde vergelijking voor die jaren kunnen we dus nu ook opmaken. Bij de jaarlijkse BERAP wordt geen informatie verstrekt over de baten en lasten per taakveld. Derhalve kunnen we over 2023 dit beeld (helaas) niet zichtbaar maken. Voor de drie jaren constateren we nu een gelijk verschil in baten/lasten in enig jaar (k€ 1.200 in jaarrek. 2022, k€ 895 in Begroting 2024 en k€ 856 in Raming 2025). In voorgaande jaren waren er geen verschillen aan de orde. Vragen: Zijn er bij de omzetting naar de nieuwe programma indeling bepaalde onderdelen (lees: taakvelden) tussen wal en schip gevallen? Kan B&W deze verschillen nader toelichten? Aansluiting Programma's en Taakvelden pagina 75
Programma's Algemene middelen Mutaties reserves Totaal Programmabegroting Totaal Taakvelden (pag.90/91) verschil
Jaarrek.2022 BATEN LASTEN 27.233 65.564 50.639 9.311 5.529 4.305 83.401 79.180 84.601 80.380 -1.200 -1.200
Begroting 2024 BATEN LASTEN 19.075 64.961 54.185 10.751 6.874 3.250 80.134 78.962 81.030 79.857 -896 -895
Raming 2025 BATEN LASTEN 17.767 64.043 56.525 9.183 1.392 524 75.684 73.750 76.540 74.601 -856 -851
5. Baten en Lasten per taakveld In bijlage 3 zijn de baten en lasten (én saldo) per taakveld opgenomen voor de jaren 2017 tot en met 2024. Bij onze opmerkingen over de Jaarrekening 2022 is een soortgelijk overzicht opgenomen. Op dat moment hebben wij (als BOP) ook al expliciet aandacht gevraagd voor het taakveld “Bestuur en ondersteuning”. Op verzoek van meerdere fracties om schriftelijk te reageren op onze opmerkingen, heeft B&W een bestuurlijke memo aan uw raad toegezonden (23int06330 d.d. 20-6-2023). BOP heeft deze notitie onderhands ontvangen naar aanleiding van het overleg met de auditcie. In bijlage 5 hebben wij hierop onze reactie wederom gegeven. Voor zover we nu kunnen constateren wordt het probleem voor “Saldo Bestuur en ondersteuning” alleen maar groter. Voor de jaren 2023 en 2024 loopt het saldotekort steeds verder op tot resp. k€ 13.049 en k€ 16.571 (k€ 3.522 groter tekort). Deze verslechtering blijkt overigens niet uit de begrotingcijfers volgens de programma indeling. Volgens B&W had deze ontwikkeling o.a. te maken met de extra afschrijvingsverplichting van het sportcentrum (n.a.v. opmerking accountant bij jaarrekening 2021). Dit zegt overigens nog niks over de toenames van het saldotekort in voorgaande jaren (ongeveer k€ 1.000 per jaar; van k€ 6.769 in 2018 naar k€ 11.427 in 2022).
Om de geconstateerde toename van het saldotekort te kunnen duiden (en uw raad hierover te kunnen informeren), ontvangt BOP gaarne de indeling van de taakvelden over de huidige (én vorige) programma’s (zie punt 1.c van bijlage 5 onder A.3). 6. Reserveverloop 2016-2022 In bijlage 3 zijn de resultaten volgens BOP opgenomen en dat resulteert in een totaaltekort van k€ 15.729. Voor de jaren 2021 en 2022 hebben we de eerder genoemde (grote) incidentele resultaten ad k€ 15.945 (positief) vooralsnog buiten beschouwing gelaten. Dit om zodoende een beter meerjarig beeld te kunnen presenteren van de baten en lasten voor de afzonderlijke taakvelden en zodat ook een beter oordeel kan worden gevormd over de baten en lasten in Begroting 2023 en 2024. Met behulp van deze informatie
kunnen we de navolgende opstelling maken: Saldoverloop Eigen vermogen 2016-2022 BOP-visie Eindsaldo eigen vermogen 2016 Resultaten BOP 2016-2022(excl. incidenteel) Resultaten BOP 2021-2022 (incidenteel) Resultaat B&W (zie bijlage 3 onderaan) Eindsaldo eigen vermogen 2022 Werkelijk saldo Eigen vermogen 2022 Verschil Totaal saldo onttrekkingen reserves (cum) Saldo B&W
39.612 -15.729 15.945
B&W-visie 39.612
216 39.828 39.717 -111
4.383 43.995 39.717 -4.278 4.167 -111
Uit hiervoor gepresenteerde ontwikkeling moge duidelijk zijn dat de door B&W genoemde jaarlijkse resultaten niet overeenkomen met de mutatie in het eigen vermogen. Volgens B&W zou het eigen vermogen dan moeten uitkomen op k€ 43.995. Het werkelijke saldo bedraagt volgens de jaarrekening 2022 k€ 39.717. Dit betekent dat het B&W-saldo k€ 4.278 te hoog is, hetgeen met name veroorzaakt wordt door de het totaalbedrag van de onttrekkingen over die jaren (k€ 4.167). Na aftrek van dit bedrag resteert er een saldo van k€ 111 (gelijk aan BOP-visie) en betreffen een tweetal kleine mutaties in resp. 2017 (k€ 46) en voor 2021 (k€ 65). Bij de jaarlijkse BERAP ontbreekt het inzicht in de voorziene stortingen en onttrekkingen uit de reserves. Voor het programma Financieel gezond worden allen de baten en lasten opgenomen voor de onderdelen Financiën, Vastgoed en Grondzaken. Het verdient aanbeveling om in de BERAP voor dit programma de baten en lasten te presenteren zoals die ook worden opgenomen in de jaarrekening en begroting. Op dat moment hebben de raadsleden ook beter zicht op het verwachte saldo van de reserve. 7. Reserveverloop 2023-2024 Indien we het verloop van de reserve willen volgen, dienen we dus naast het resultaat ook de stortingen en onttrekkingen in ogenschouw te nemen. Indien we de cijfers van pagina 75 van de Begroting 2024 hanteren, ontstaat het volgende beeld.
Verloop Reservepositie (EV) Eindsaldo 31-12-2022 (Jaarrek.) Beschikking over reserves (Actuele Begr.23) Toevoeging aan reserves (Actuele Begr.23) Saldo Toevoeging/Onttrekking Prognose resultaat 2023 (BERAP) Mutatie reserve 2023 Eindsaldo 31-12-2023 Beschikking over reserves B2024 Toevoeging aan reserves B2024 Saldo Toevoeging/Onttrekking B2024 Prognose resultaat 2024 (BEGR.) Mutatie reserve 2024 Eindsaldo 31-12-2024 Opgave B&W (pagina 76) verschil
39.717 13.064 459 -12.605 1.409 -11.196 28.521 6.874 3.250 -3.624 1.172 -2.452 26.069 25.057 -1.012
Opmerking In de BERAP werd bij de Prognose nog uitgegaan van een toevoeging aan de reserves van k€ 7.936. In de huidige Actuele begroting 2023 wordt een toevoeging van slechts k€ 459 voorzien. Wat is nu de werkelijk te verwachten situatie? We constateren een fors verschil en dit is ook van groot belang voor de omvang van de te verwachten reservepositie per eind 2024. Indien we kijken naar pagina 76 dan wordt een eindsaldo verwacht van k€ 25.057. Kan B&W het verschil (k€ 1.012) nader duiden? Op pagina 49 (bij paragraaf 5.2 Weerstandsvermogen) wordt een saldo van totale reserves genoemd van k€ 27.508. Dit is wederom een ander bedrag. Kan B&W aangeven waaom hier nu weer een ander bedrag is vermeld?
8.1 Weerstandsvermogen 2018-2024 Op pagina 49 van Begroting 2024 zijn de reserveposities opgenomen voor de jaren 2018 t/m 2024. Hierbij zijn ook steeds de begrotingscijfers tussentijds vermeld. Naar de mening van BOP zijn die niet meer aan de orde (inmiddels achterhaald door de realiteit; met de werkelijke cijfers uit de jaarrekening). Het voldoet derhalve om voor de periode 2018-2022 alleen de jaarrekeningcijfers te vermelden en aansluitend de begrotingscijfers voor 2023 en 2024. We krijgen nu het volgende beeld: Totaal reserves 2018-2024
B&W-Reserve cf Begroting 2024 (pag. 49) BOP-Jaarrekening (c.q. Begroting) (incl resultaat) Verschil
2018 40.759 35.231 5.528
Jaarrekening 2019 2020 2021 36.121 28.115 36.272 30.055 25.265 36.720 6.066 2.850 -448
2022 39.718 39.717 1
Begroting 2023 2024 31.745 27.508 31.745 25.057 2.451
De door B&W opgenomen cijfers zijn door BOP niet te duiden. Indien de cijfers op voorhand niet aansluiten met de officiële jaarstukken (jaarrekening), heeft het naar de mening van BOP ook geen zin hiervoor allerlei tabellen, grafieken en ratio’s op te nemen. Kan B&W aangeven waar de betreffende cijfers dan wel betrekking op hebben? 8.2 Kengetallen Op pagina 52 en 53 komen de kengetallen aan de orde (paragraaf 5.2.5). Door B&W worden deze slechts opgenomen voor de jaren 2024 tot en met 2027. In bijlage 5 van deze notitie zijn deze echter ook voor de afgelopen jaren opgenomen. In de jaren 2021 en 2022 zijn enkele zaken aan de orde die een zeer impact hebben op de ratio’s (van BZK: Findo). In 2021 namenlijk zijn de bouwgronden van de Bornsche Maten (GREX) fors herzien. Hierbij is een deel ondergebracht onder “warme gronden” (M€ 10). Een ander deel kan als “afgerond” beschouwd worden en hierdoor is een 2021 een bijzonder resultaat ontstaan van bij M€ 10 (M€ 19 -/- M€ 9). De restant gronden in ontwikkeling (GREX) hebben een positieve eindwaarde. Hiervoor behoeft dan (vooralsnog) geen voorziening te worden getroffen. Verder zijn in 2021 forse éénmalige baten ontvangen uit verkoop aandelen Cogas (M€ 2,4).Door andere exogene factoren (oorlog in Oekraïne) zijn in 2022 (én 2023) extra Rijksmiddelen ontvangen t.b.v. extra kosten voor opvang vluchtelingen uit Oekraïne.
De hiervoor genoemde ontwikkelingen zijn van invloed op de ratio’s. Tot en met 2020 was de hiervan afgeleide “schuldquote” ruim boven de 130% (maximum norm). Door twee acties binnen de gemeente Borne (met name fors extra baten) duikelt deze ratio voor de jaren 2021 en 2022 zelfs fors onder de 100% en bedraagt ongeveer 80% voor die jaren. Voor de latere jaren heeft BOP deze ratio ook becijferd en die komen niet overeen met de percentages die B&W laat zien in de Begroting. Vraag: Kan B&W aangeven hoe de berekening tot stand is gekomen? Bij de “solvabiliteitsratio” kunnen we ook de nodige vraagtekens plaatsen. Dit betreft nl. de verhouding Eigen Vermogen/Totaal vermogen. Hierbij spelen twee aspecten: a. afname balanstotaal t.o.v. Jaarrekening 2022: (M€ 10; M€ 117 -/- M€ 127); met name bij Voorraden (GREX) constateren we een afname van M€ 16. Vanuit BOP kunnen we (helaas) niet overzien in hoeverre e.e.a. overeenkomt met de gegevens uit de grondexploitatie. b. toename vaste schulden t.o.v. jaarrekening 2022: (M€ 13; (M€ 79 -/- M€ 66), hier staat tegenover dat het eigen vermogen fors is afgenomen met M€ 14,7 t.o.v. 2022. In de jaren 2021 en 2022 had deze ratio’s nog een tamelijke omvang (ca. 30%); in ieder geval boven de minimale waarde (ad 20%). Vanaf 2023 duikelt deze ratio richting de minimale norm en later zelfs eronder. Een bijkomend feit is het volgende.
Er wordt een forse toename voorzien bij het vreemd vermogen. Daarnaast zijn de rentepercentages de laatste maanden fors gestegen. Voor 2024 zijn rentelasten voorzien van k€ 1.984 (zie pag.61). Uitgaande van een totale schuldenomvang (ad M€ 79) komt dit neer op een percentage van 2,5%. BOP kan niet overzien in hoeverre hier gerekend is met een actueel rentepercentage. Aangezien de omvang van de Grondexploitatie afneemt, kan er ook minder rente aan worden toegerekend. Dat betekent vervolgens dat er een fors hoger bedrag ten laste komt van de “taakvelden” (lees programma’s). Ten opzichte van 2022 dienen de reguliere taakvelden/programma’s ca. k€ 800 extra
rentelasten op te vangen. BOP kan (helaas) niet overzien in hoeverre hiermee afdoende rekening is gehouden. De laatste ratio betreft de “Grondexploitatie”. Hierbij wordt de balanswaarde van de gronden afgezet tegenover de totale baten van de gemeente (excl. inkomsten reserves). Aangezien de baten een redelijk hoog verloop laten zien en de verwachting dat de waarde van de gronden afneemt de komende jaren, zal deze ratio zich in positieve zin ontwikkelen en zelfs beneden de grenswaarde van 20% uitkomen. Dit is en blijft natuurlijk afhankelijk van de werkelijke waarde van de gronden voor de komende jaren. BOP kan dit niet overzien.
Programmabegroting 2024-2027 Opmerkingen BERAP 2023
t.b.v. Informatiebijeenkomst Meerjarenbegroting 2023-2026 (11-okt-22)
BATEN RESULTAAT LASTEN BATEN RESULTAAT LASTEN
Duurzame toekomst Inclusieve samenleving
BATEN BATEN RESULTAAT LASTEN
Bestuur en samenleving
RESULTAAT
LASTEN
Wonen en Leven
Jaarrek. 2021 Wonen en Leven Wonen en bouwen Ruimtelijke ontwikkeling Mobiliteit en infrastructuur Openbare ruimte Totaal van de Baten Wonen en bouwen Ruimtelijke ontwikkeling Mobiliteit en infrastructuur Openbare ruimte Totaal van de Lasten Saldo Mutaties reserves Resultaat Wonen en Leven Duurzame toekomst Energietransitie Circulaire economie Klimaat adaptatie Natuur, milieu en landschap Bedrijvigheid & ondernemers Vrijetijdseconomie Totaal van de Baten Energietransitie Circulaire economie Klimaat adaptatie Natuur, milieu en landschap Bedrijvigheid & ondernemers Vrijetijdseconomie Totaal van de Lasten Saldo Mutaties reserves Resultaat Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Voorz.Maatschappelijke onderst. Algemene voorzieningen Gezondheid Inburgering en vluchtelingen Jeugd Onderwijs Cultuur Sport Werk en inkomen Totaal van de Baten Voorz.Maatschappelijke onderst.
Algemene voorzieningen Gezondheid Inburgering en vluchtelingen Jeugd Onderwijs Cultuur Sport Werk en inkomen Totaal van de Lasten Saldo Resultaat Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Organisatie Bestuur Participatie en communicatie Dienstverlening en digitalisering Veiligheid en openbare orde Vergunning, Toezicht en Handhaving Totaal van de Baten Organisatie Bestuur Participatie en communicatie Dienstverlening en digitalisering Veiligheid en openbare orde Vergunning, Toezicht en Handhaving Totaal van de Lasten Saldo Resultaat Bestuur en samenleving
2022
BERAP 2023 Act.Begr. Prognose 2023 2023
Begroting 2024
Bijlage 1.a Meerjarenraming 2025 2026
2027
593 25 77 1.932 2.627 1.117 373 3.571 3.054 8.115 -5.488 -5.488
1.072 58 526 2.011 3.667 1.513 380 2.858 3.146 7.897 -4.230 -4.230
452 28 26 2.010 2.516 1.688 362 7.666 3.612 13.328 -10.812 -10.812
950 28 26 2.010 3.014 1.907 362 2.709 3.596 8.574 -5.560 -5.560
450 28 26 2.281 2.785 1.248 363 2.933 3.811 8.355 -5.570 -5.570
450 28 26 2.186 2.690 1.088 363 2.887 3.510 7.848 -5.158 -5.158
450 28 26 2.158 2.662 968 363 3.065 3.453 7.849 -5.187 -5.187
450 28 26 2.158 2.662 968 363 3.070 3.450 7.851 -5.189 -5.189
213 2.692 308 566 12 3.791 294 2.085 931 331 422 4.063 -272 -272
217 2.634 761 11 33 3.656 187 2.036 1.574 378 422 4.597 -941 -941
2.847 46 2.893 456 2.203 759 349 477 4.244 -1.351 -1.351
2.847 -
430 2.870
46
46
2.893 456 2.203 789 316 302 4.066 -1.173 -1.173
3.346 902 2.233 833 324 292 4.584 -1.238 -1.238
430 2.852 46 3.328 904 2.233 781 323 292 4.533 -1.205 -1.205
430 2.863 46 3.339 844 2.233 796 323 292 4.488 -1.149 -1.149
430 2.861 46 3.337 779 2.233 796 323 292 4.423 -1.086 -1.086
261 10 10 3 28 245 5 2.115 5.691 8.368 6.752 1.563 1.044 109 9.343 2.423 789 4.207 10.932 37.162 -28.794 -28.794
232 40 66 43 424 308 9 1.433 3.027 5.582 6.696 1.758 1.124 145 8.551 2.590 827 4.817 10.385 36.893 -31.311 -31.311
220 40 20 144 88 460 11 1.180 5.313 7.476 6.435 1.831 1.115 251 8.390 2.640 728 4.487 10.736 36.613 -29.137 -29.137
301 59 246 214 413 670 18 2.232 5.314 9.467 7.377 1.855 1.469 344 9.078 2.746 750 5.692 11.210 40.521 -31.054 -31.054
277 48 219 214 88 351 11 1.659 5.581 8.448 7.349 1.878 1.441 344 8.817 2.935 764 4.157 10.978 38.663 -30.215 -30.215
227 23 216 214 88 351 11 1.409 5.315 7.854 7.295 1.837 1.438 344 8.725 2.550 732 3.806 10.560 37.287 -29.433 -29.433
227 23 147 214 88 442 11 1.389 5.315 7.856 7.295 1.759 1.307 344 8.590 2.947 671 3.409 10.292 36.614 -28.758 -28.758
227 23 24 214 88 442 11 1.389 5.315 7.733 7.295 1.759 1.184 344 8.590 2.926 670 4.594 10.175 37.537 -29.804 -29.804
267 472 3 742 1.467 32 1.284 1.736 57 4.576 -3.834 -3.834
364 364
21 364 364
1.343 69 1.256 1.977 52 4.697 -4.333 -4.333
1.406 69 1.262 2.430 52 5.219 -4.855 -4.855
21 486 507 9.052 1.406 69 1.304 1.977 52 13.860 -13.353 -13.353
21 486 507 8.960 1.406 69 1.311 1.912 52 13.710 -13.203 -13.203
21 486 507 8.835 1.406 69 1.303 1.912 52 13.577 -13.070 -13.070
82 451 72 605 1.512 26 1.212 1.660 104 4.514 -3.909 -3.909
-
486
507 9.465 1.406 69 1.316 1.977 52 14.285 -13.778 -13.778
BORNE TOTAALBEELD
Grex
pagina 75
BATEN
pagina 75
RESULTAATLASTEN
Begroting 2024
891
1.103
9.983
9.983
1.764
2.087
2.441
2.266
42.605
41.896
42.651
45.214
47.401
44.471
46.135
Lokale heffingen
7.137
6.917
7.158
7.158
8.193
8.322
8.392
8.462
Dividend (2021 excl. Cogas)
1.061
1.292
1.087
1.457
1.122
1.122
801
711
Saldo fin.functie
-41
-112
90
90
-344
-320
-618
-290
6.267
5.529
13.058
12.340
6.874
1.392
651
619
1.101 1.237 54.984 868
795 3.706 61.835 331
646 3.536 77.454 11.861
646 3.845 78.170 12.036
626 1.535 62.165 -1.469
626 2.494 59.258 164
626 2.154 60.683 1.253
15
15
15
1.146 1.977 65.946 -4.829 15
15
15
15
9.168
9.315
9.189
524
417
517
1.310 1.535 11.083 51.082 51.082
1.510 2.494 13.915 45.343 45.343
1.423 2.154 14.551 46.132 46.132
-5.158 -1.205 -29.433 -13.353 51.082 1.933 1.392 524 868 1.065
Onvoorzien
-
Vpb
770
Overhead
7.640
8.526
8.394
8.394
Toevoeging reserves
7.024
4.305
5.659
7.936
Vastgoed Grondzaken 2021; Bornsche Maten Totaal van de Lasten (pag. 34) Saldo Resultaat Financieel gezond
1.916 987 18.435 36.549 36.549
1.994 4.625 20.566 41.269 41.269
2.356 3.536 31.821 45.633 45.633
1.893 3.845 34.119 44.051 44.051
10.736 3.250 2.824 1.977 13.973 51.973 51.973
-5.488 -272 -28.794 -3.909 36.549 -1.914 6.267 7.024 -757 -1.157 -1.914
-4.230 -941 -31.311 -3.834 41.269 953 5.529 4.305 1.224 -271 953
-10.812 -1.351 -29.137 -4.333 45.633 13.058 5.659 7.399 -7.399
-5.560 -1.173 -31.054 -4.855 44.051 1.409 12.340 7.936 4.404 -2.995
-5.570 -1.238 -30.215 -13.778 51.973 1.172 6.874 3.250 3.624 -2.452
0
Bijlage 1.b Meerjarenraming 2025 2026 2027
37.331
Onttrekking reserves
1
2022
BERAP 2023 Act.Begr. Prognose 2023 2023
Algemene uitkering
Vastgoed Grondzaken 2021; Bornsche Maten Totaal van de Baten (pag.34) Financiën Restant pagina 34 (&75)
RESULTAAT
Financieel gezond
Financieel gezond Financiën Restant pagina 34 (&75)
Jaarrek. 2021
Grex (baten vanaf B-2022)
Resultaat Wonen en Leven Resultaat Duurzame toekomst Resultaat Inclusieve samenleving Resultaat Bestuur en samenleving Resultaat Financieel gezond TOTAAL GENERAAL B&W Onttrekking reserves (Baten) Toevoeging reserves (Lasten) Mutaties reserves RESULTAAT BATEN -/- LASTEN (BOP) TOTAAL GENERAAL B&W
-
19.354
-9.109
10.245
Grex (Bornsche Maten)
Baten
Lasten
2.432
Baten Cogas
10.763 7.418
-4.650
1.700
-1.200
-
-5.187 -1.149 -28.758 -13.203 45.343 -2.954 651 417 234 -3.188
-
-5.189 -1.086 -29.804 -13.070 46.132 -3.017 619 517 102 -3.119
Definitief Resultaat 2021 B&W (incl. bijzondere baten k€ 12.677) 2.768 Oekraïnse vluchtelingen 500 Energietoeslag 4.221 Definitief Resultaat 2022 B&W (incl. bijzondere baten k€ 3.268)
2022 3.667 3.656 5.582 742 50.814 5.492 69.953 7.897 4.597 36.893 4.576 8.526 7.735 70.224 -271
BERAP 2023 Act.Begr. Prognose 2023 2023 2.516 3.014 2.893 2.893 7.476 9.467 364 364 50.141 51.266 14.255 14.564 77.645 81.568 13.328 8.574 4.244 4.066 36.613 40.521 4.697 5.219 8.394 8.394 17.768 17.789 85.044 84.563 -7.399 -2.995
Begroting 2024 2.785 3.346 8.448 507 54.529 4.543 74.158 8.355 4.584 38.663 14.285 10.736 -13 76.610 -2.452
Meerjarenraming 2025 2026 2027 2.690 2.662 2.662 3.328 3.339 3.337 7.854 7.856 7.733 507 507 507 56.845 53.664 55.308 3.928 4.943 4.756 75.152 72.971 74.303 7.848 7.849 7.851 4.533 4.488 4.423 37.287 36.614 37.537 13.860 13.710 13.577 9.168 9.315 9.189 1.391 4.183 4.845 74.087 76.159 77.422 1.065 -3.188 -3.119
Lasten programmabegroting (pag.30) Lasten programmabegroting (pag.75) Verschil lasten
Jaarrek. 2021 4.514 4.514 -
2022 4.576 4.576 -
BERAP 2023 Act.Begr. Prognose 2023 2023 4.697 4.696 1
Begroting 2024 14.285 3.484 10.801
Meerjarenraming 2025 2026 2027 13.860 13.710 13.577 4.627 4.330 4.323 9.233 9.380 9.254
Baten programmabegroting (pag.30) Baten programmabegroting (pag.75) Verschil baten TOTAALVERSCHIL (lees "Overhead")
605 605 -
742 741 1 -1
BATEN
Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond Algemene Middelen Overig Totaal van de Baten Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond Overhead Overig Totaal van de Lasten RESULTAAT BATEN -/- LASTEN (BOP) LASTEN
BORNE TOTAALBEELD
Info-opzet BOP (excl. middelen reserves)
10.763 Jaarrek. 2021 2.627 3.791 8.368 605 45.529 3.188 64.108 8.115 4.063 37.162 4.514 7.640 3.771 65.265 -1.157
-
Verschill Bestuur en samenleving & Overhead
364 364 1
-
507 443 64 10.737
507 443 64 9.169
507 443 64 9.316
507 443 64 9.190
Actuele Begroting 2023
Bijlage 2 pag.4
pag.75
Actuele Begroting 2023 BERAP B-2024 BATEN Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond Restant pagina 34 (&75) Algemene uitkering Lokale heffingen Dividend (2021 excl. Cogas) Saldo fin.functie Onttrekking reserves Vastgoed Grondzaken
sub-totaal Financieel gezond TOTAAL GENERAAL BATEN LASTEN Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond Restant pagina 34 (&75) Onvoorzien Vpb Overhead Toevoeging reserves Vastgoed Grondzaken
sub-totaal Financieel gezond TOTAAL GENERAAL LASTEN RESULTAAT
2.516 2.893 7.476 364
2.516 2.893 7.475 364
9.983 41.896 7.158 1.087 90 13.058 646 3.536 77.454 90.703
7.483 41.890 7.135 1.087 90 13.064 646 3.536 74.931 88.179
13.328 4.244 36.613 4.697
13.328 4.244 35.519 4.696
11.861 15 8.394 5.659 2.356 3.536 31.821 90.703 -
13.982 15 10.044 459 2.356 3.536 30.392 88.179 -
verschil -1 -2.500 -6 -23 6 -2.523 -2.524
-1.094 -1 2.121 1.650 -5.200 -1.429 -2.524
B-2024 2.785 3.346 8.448 507 1.764 45.214 8.193 1.122 -344 6.874 1.146 1.977 65.946 81.032
8.355 4.584 38.663 14.285 -4.829 15 10.736 3.250 2.824 1.977 13.973 79.860 1.172
BATEN
Baten en Lasten per taakveld
BATEN 0. Bestuur en ondersteuning (excl. Alg.) 1. Veiligheid 2. Verkeer en vervoer 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. VHROSV
LASTEN
TOTAAL VAN DE BATEN LASTEN 0. Bestuur en ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer en vervoer 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. VHROSV
SALDO
TOTAAL VAN DE LASTEN SALDO 0. Bestuur en ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer en vervoer 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. VHROSV
TOTAAL VAN DE SALDI
2021
2022
Bijlage 3 Begroting 2023 2024
2017
2018
12.309 3 30 1.275 230 1.060 5.847 4.493 5.720
2.921 4 141 1.555 244 975 6.236 5.316 4.337
3.104 14 112 719 304 892 5.358 4.411 1.162
3.080 3 25 671 344 1.045 8.335 4.634 992
3.180 72 77 1.806 242 2.222 6.030 5.232 618
1.419 3 526 836 306 1.546 5.590 5.805 4.015
2.568 26 574 455 1.182 5.852 4.998 3.497
3.912 26 730 346 1.683 6.232 5.925 1.782
30.967
21.729
16.076
19.129
19.479
20.046
19.152
20.636
12.850 1.453 2.527 1.633 2.835 7.283 25.943 5.346 6.876
9.689 1.326 2.902 689 2.513 6.106 26.083 5.599 4.302
10.664 1.578 2.195 1.142 1.952 6.459 26.638 5.175 3.065
11.824 1.740 3.996 565 2.405 6.579 29.768 5.401 2.687
12.819 1.778 3.571 1.340 2.625 7.420 28.293 5.920 1.490
12.846 1.808 2.857 1.528 2.892 8.150 28.333 6.423 5.387
15.617 1.979 2.636 889 2.836 6.359 27.050 6.108 4.718
20.483 2.044 2.933 1.019 3.146 7.836 29.029 7.202 2.915
66.746
59.210
76.607
58.868
64.966
65.257
70.224
68.192
-791
-1.185
-894
-1.789
-1.622
-3.522
-541 -1.450 -2.497 -358 -2.605 -6.223 -20.096 -853 -1.156
-6.769 -1.322 -2.762 866 -2.269 -5.131 -19.847 -283 35
-7.560 -1.564 -2.083 -423 -1.648 -5.567 -21.280 -765 -1.902
-8.744 -1.737 -3.971 106 -2.062 -5.535 -21.432 -767 -1.695
-9.639 -1.705 -3.494 466 -2.384 -5.199 -22.264 -688 -872
-11.427 -1.805 -2.331 -692 -2.586 -6.604 -22.743 -618 -1.372
-13.049 -1.979 -2.610 -315 -2.381 -5.177 -21.198 -1.110 -1.221
-16.571 -2.044 -2.907 -289 -2.800 -6.153 -22.797 -1.277 -1.133
-55.971
-35.779
-37.481
-42.792
-45.837
-45.778
-50.178
-49.040
Dekking via algemene middelen
33.829
35.096
37.617
41.048
44.620
49.907
48.411
53.520
Eindresultaat BOP
-1.950
-2.385
-5.176
-4.790
-1.157
-271
-629
-2.451
-1.950
-4.335
-9.510
Resultaat BOP (cumulatief)
Gemiddeld -1.245 -21.371 -13.504 -9.677
Jaarrekening (Realisatie) 2019 2020
Saldi 2 t/m 8 (excl. 3 & 8) Saldi 3 & 8 (Grex) 6. Sociaal domein Saldi 1,2,4,5 en 7 (totaal) Saldo 0 (Bestuur & ondersteuning) Totaal van de saldi
-14.300
-15.458
-15.729
2021 -35.733 -406 -22.264 -13.469 -9.639 -45.778 -
2022 -36.687 -2.064 -22.743 -13.944 -11.427 -50.178 -
2021 37.360 7.260 44.620 -
2022 42.622 7.285 49.907 -
2017 -33.725 -1.514 -20.096 -13.629 -541 -35.779 -
2018 -31.614 901 -19.847 -11.767 -6.769 -37.481 -
Jaarrekening 2019 2020 -32.907 -35.504 -2.326 -1.589 -21.280 -21.432 -11.627 -14.071 -7.560 -8.744 -42.792 -45.837 -
2017 28.749 5.080 33.829 -
2018 29.855 5.241 35.096 -
Jaarrekening 2019 2020 31.994 34.498 5.623 6.550 37.617 41.048 -
2017 -1.950 -
2018 -2.385 563
Jaarrekening 2019 2020 -5.176 -4.790 1.196 1.940
Begroting 2023 2024 -34.455 -37.978 -1.536 -1.422 -21.198 -22.797 -13.257 -15.181 -13.049 -16.571 -49.040 -55.971 -
Algemene Middelen
Gemeentefonds OZB-baten Totaal van Algemene Middelen Aansluiting oficiële jaarstukken
Resultaten BOP (Baten -/- Lasten) Saldo Reserves Cogas (2021) GREX Bornsche Maten (2021) Oekraïne 2022 (k€ 7.418 -/- k€ 4.650) Energietoeslag (k€ 1.700 -/- k€ 1.200) Totaal Resultaat Jaarrekening c.q. Begroting (B&W) Resultaat B&W (cumulatief) Saldo reserves (cumulatief)
-1.950 -1.950 -
-1.822 -3.772 563
-3.980 -7.751 1.759
-2.850 -10.601 3.699
2021 -1.157 -757 2.432 10.245
10.763 162 2.943
Begroting 2023 2024 41.133 45.231 7.278 8.289 48.411 53.520 exclusief 1e begrotingswijziging Begroting 2022 2023 2024 -271 -629 -2.451 1.224 636 3.624
2.768 500 4.221 4.383 4.167
7
1.173
Balans Gemeente Borne 2016-2027
Bijlage 4
Bijlage 5 A. BEGELEIDEND SCHRIJVEN A.1 Opmerking College B&W In het begeleidend schrijven stelt het BOP dat de raad tijdig over voldoende en duidelijke informatie dient te beschikken. Vervolgens stelt het BOP dat het hieraan ontbreekt. Wij herkennen ons niet in dit beeld. De kaderstelling en jaarrekening zijn reeds op 1 juni aan u aangeboden. Vijf weken voor de raadsvergadering van 11 juli 2023. Dit is conform de P&C gids 2023, die in november 2022 op de agenda van uw Politiek beraad vermeld stond.
Reactie BOP: Het is jammer dat het college slechts ingaat op de jaarrekening van het afgelopen jaar en dat er ook geen (of beperkte) vertegenwoordiging aanwezig was (van College en/of coalitie) bij de laatste Auditcommissie. Daarbij hebben wij meerdere voorvallen uit het verleden aangedragen voor de onderbouwing van onze waarnemingen (zie bijlage). Ter illustratie hebben we de opmerkingen opgenomen zoals die zijn gepresenteerd op de informatiebijeenkomst van 21 juni 2022: Het betreft de presentatie van de Plannings- en controleproducten, te weten de jaarrekening 2021, de stand van zaken inzake de Grondexploitaties en de kadernota 2023. Raadsleden kunnen eventuele technische vragen schriftelijk stellen voorafgaand aan behandeling in het Politiek Beraad van 28 juni. Gezien de korte voorbereidingstijd zal er ook op 28 juni (ter vergadering) enige ruimte zijn voor het stellen van technische vragen. Besluitvorming in de raad staat gepland voor 5 juli (jaarrekening + GREX) en 12 juli (Kadernota - algemene beschouwing).
Verder hebben wij onze twijfels over de haalbaarheid over de besluitvorming van dergelijke belangrijke én omvangrijke stukken (GREX, Jaarrekening en Kaderstelling), die veelal allemaal in de maand juli dienen plaats te vinden. In het verleden hebben we voorgesteld deze onderwerpen te spreiden over 3 afzonderlijke maanden (GREX in mei, Jaarrekening in juni en Kaderstelling in juli). Zeker nu bij meerdere nieuwe raadsleden is beoordeling van dergelijke omvangrijke stukken een hele klus die ook nog eens binnen één maand behandeld dienen te worden. Wij adviseren de raad bij de P&C-gids rekening te houden met een verdere spreiding van de stukken. A.2 Opmerking College B&W Het BOP constateert dat bij de tussentijdse rapportages van de Berap vaak een kostendekkende exploitatie gepresenteerd is zonder aan te geven hoe de dekking is geregeld. Bij de bestuursrapportage 2022 echter is een positief saldo geconstateerd en heeft de raad besloten het te verwachten saldo reeds toe te voegen aan de algemene reserve.
Reactie BOP: Een kleine correctie vanuit BOP: een kostendekkende exploitatie van de Primitieve en Actuele Begroting. Hierbij is niet duidelijk aangegeven hoe groot de omvang is van additionele middelen vanuit de reserves. Echter ook in de kolom gepresenteerde resultaat van k€ 987 is niet aangegeven hoe hoog het bedrag (dekking) is via de reserves. Het college gaat hier (volgens BOP) volledig voorbij aan het probleem wat hier door BOP gesteld is; inzicht geven in de onttrekkingen en stortingen uit reserves. Van uit BOP hebben we nl. bezwaren tegen deze wijze van presenteren van de cijfers. In de decembervergadering 2021 is besloten tot een budgetoverheveling van een bedrag van k€ 3.970. In 2021 is dit bedrag per saldo van genoemde budgetten “overgehouden” en het overschot is in dat jaar via de reguliere resultaatboeking toegevoegd aan de reserve. Dit bedrag wordt vervolgens in 2022 weer onttrokken aan de reserve om de kosten in 2022 af te dekken. Naar de mening van BOP worden deze baten nu twee achtereenvolgende jaren meegeteld in de totale opbrengsten: in het 1e jaar als reguliere baten en in het 2e jaar als onttrekking uit reserve. Naar de mening van BOP treedt er dan een dubbeltelling op van baten en dat is niet gewenst. Naar de visie van BOP hebben we in het 1e jaar te maken met een “overschot” dat in de reserve vloeit.
In het 2e jaar treedt er vervolgens een “tekort” op dat wordt verrekend met de reserve. In bijlage 3 van de notitie “Opmerkingen Jaarrekening 2022” is een detailbeeld gegeven van de onderscheiden baten en lasten voor resp. de Primitieve Begroting, Actuele Begroting en vervolgens de Jaarrekening (Realisatie). Het verschil tussen de Primitieve en Actuele begroting betreft beleidsmatige aanpassingen (begrotingswijzigingen c.q. raadsbesluiten). We constateren dat de omvang van de baten en lasten (beide) met M€ 8,8 toenemen.
Deze wijziging treedt met name op bij taakveld 0 Bestuur & ondersteuning. Aan de hand van detailcijfers (beschikbaar bij BOP en ontvangen van het College van B&W) kan worden afgeleid dat dit grotendeels betrekking heeft op mutaties reserves. Naar de visie van BOP zijn dit dus geen eigenlijke baten of lasten maar heeft dit betrekking op resultaatverschuivingen tussen de betreffende jaren. Zonder deze middelen krijgen we pas echt zicht op de feitelijke baten en lasten in enig jaar. A.3 Opmerking College B&W: Het BOP geeft aan uit te gaan van een analyse van de taakvelden. Wij presenteren de P&C producten conform het besluit van uw raad op programma- en themaniveau. Reactie BOP:
Het is inderdaad waar dat de begroting behoort te worden gepresenteerd aan de hand van programma’s. Voor vergelijkbare cijfers is het gewenst om de raadsprogramma’s over de jaren heen gelijk te houden zodat de leden van gemeenteraad de baten en lasten over de jaren heen goed kunnen beoordelen. Bij eventuele veranderingen in programma’s dienen de wijzigingen duidelijk te worden aangegeven. Aangezien de programma-indelingen over de afgelopen jaren niet gelijk zijn gebleven, is vergelijking van de baten en lasten over meerdere jaren onmogelijk. Dan kunnen de raadsleden desgewenst nog terugvallen op de presentatie volgens de taakvelden. Naast de presentatie op programma- en themaniveau is de gemeente ook gehouden aan de presentatie op basis van de Taakvelden. Deze worden ook altijd netjes opgenomen in de jaarstukken (helaas niet in de BERAP). Dit betreft trouwens ook een wettelijke verplichting (BBV). Deze cijfers van iedere gemeente in Nederland worden opgenomen in Findo. Dit biedt eenieder (dus ook gemeenteraadsleden) de mogelijkheid om gemeentes onderling te vergelijken. Voor de leden van de Bornse gemeenteraad heeft BOP deze informatie verzameld en in beeld gebracht en hier t.b.v. de raadsleden vragen over gesteld. Het ligt dan in de rede dat de raadsleden ook een adequaat antwoord mogen verwachten van het college van B&W.
In artikel 66 van de BBV is het volgende opgenomen: De door het college van B&W vast te stellen uitvoeringsinformatie bestaat: 1.
2. 3.
a. Uit een totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld, ten tijde van de begroting b. Uit een totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld, ten tijde van de jaarstukken c. het verdelingsprincipe waarmee de taakvelden over de programma’s zijn verdeeld De raming onderscheidenlijk realisatie van het totaaloverzicht van de baten en lasten per taakveld is integraal en omvat dezelfde totaalbedragen als de begroting onderscheidenlijk de jaarstukken Voor het overzicht met de gerealiseerde baten en lasten worden helzelfde verdelingsprincipe en dezelfde indeling gebruikt als voor het overzicht met de ramingen.
4. De voor de uitvoeringsinformatie te gebruiken taakvelden worden bij ministeriële regeling vastgesteld. Dit geheel overziende ontvangt BOP graag het verdelingsprincipe (ad 1.c) wat door het college van B&W is toegepast voor de programma-indeling vanaf Begroting 2023 en tevens ook voor de programma-indeling voor de jaren 2019 t/m 2022. A.4 Opmerking College B&W: Ten slotte wijst het BOP op het belang van het goed verwerken van de eerste begrotingswijziging. In de Nota Kaderstelling 2024-2027 en het bijbehorende raadsvoorstel wordt echter voorgesteld niet meer met een eerste begrotingswijziging te werken gelijktijdig met het vaststellen van de begroting. Daarmee wordt deze zorg ondervangen.
Reactie BOP: Ook hier gaat het College van B&W weer voorbij aan de eigenlijke vraag die BOP aan de orde stelt. Het gaat erom dat de raad gedurende het jaar op meerdere momenten (per kwartaal) tussentijds goed geïnformeerd wordt over de financiële effecten van de genomen (raads)besluiten van de laatste afgelopen periode. Hierbij is ook meerjarig inzicht in resultaatwijzigingen gewenst. De 1e begrotingswijzigingen was de afgelopen jaren zo’n 1e onderwerp. Vrij kort daarna komt dan de besluitvorming in de decembervergadering over budgetoverheveling. Deze effecten dienen naar de mening van BOP regelmatig aan de raad gepresenteerd te worden zodat men een goed overwogen besluit kan nemen (is iets financieel haalbaar of niet?).
B. JAARREKENING 2022 B.1 Opmerking College B&W In de presentatie van de cijfers van het BOP worden eenmalige toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves en andere eenmalige baten en lasten losgetrokken van het totale financiële beeld. De reserves zijn door uw raad ingesteld, mutaties hierop vinden dan ook enkel plaats middels een expliciet raadsbesluit. Het college kan alleen genomen raadsbesluiten verwerken. In elk raadsbesluit waarin een onttrekking uit een reserve wordt gedaan, staat er een concrete last tegenover die onttrekking die onlosmakelijk met elkaar samenhangen. De stukken van het BOP laten de lasten wel zien, de onttrekkingen echter niet.
Reactie BOP: Naar de mening van BOP is bij een presentatie van meerjarige cijfers beter om de buitensporigheden (éénmalige hoge positieve of negatieve resultaten) niet op te nemen binnen de scope van de onderliggende baten en lasten over de onderscheiden jaren. Het ligt verder in de rede per jaar de aansluiting met de officiële cijfers aan te geven. Dit is ook door BOP gedaan. De “opgeschoonde” cijferreeks geeft nu een beter beeld over de baten en lasten van de afgelopen jaren én is ook een maatstaf voor de omvang voor de toekomstige jaren (begroting en meerjarenraming). Aan de hand hiervan kan de raad ook een beter gefundeerd oordeel vormen in hoeverre de gepresenteerde cijfers (van nieuwe begroting en meerjarenraming) redelijk in lijn liggen met de cijfers uit het verleden. Verder zal de raad veelal een besluit nemen op basis van de informatie die door het College B&W wordt aangereikt. BOP heeft de indruk dat meerdere raadsleden onvoldoende kunnen overzien wat precies de (financiële) implicaties zijn bij de presentatie van de raadsbesluiten. Met andere woorden: Begrijpen de raadsleden wel wat er precies boekhoudkundig gebeurt? B.2 Opmerking College B&W Deze reservemutaties worden in de jaarrekening gecontroleerd en beoordeeld door de raad benoemde accountant.
Voor 2022 is, net als voor de afgelopen jaren, de verwachting dat de accountant een goedkeurende verklaring afgeeft voor de getrouwheid van de cijfers in de jaarrekening. Dit oordeel is onder meer gebaseerd op de regels uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Daarmee geeft een andere presentatie van de cijfers geen getrouw beeld van de werkelijkheid.
Reactie BOP: Van uit BOP kunnen wij niet de controleafspraken met de externe accountant overzien. Die hebben wij ook niet nodig. Wij gaan uit van de gepresenteerde cijfers in de P&C-stukken en elimineren (indien nodig) éénmalige grote financiële effecten. Deze verstoren veelal het meerjarige beeld. Ook laten wij de mutaties uit reserves achterwege i.v.m. dubbeltelling van baten. Wij brengen u hierbij even in herinnering dat bij de bepaling van de ratio’s Schuldquote en Grondexploitatie deze gebaseerd zijn op de totale baten EXCLUSIEF de mutaties uit reserves (zie Regeling BZK van 9 juli 2015 nr. 2015-0000387198). Dus de insteek van BOP om de stortingen en onttrekkingen buiten beschouwing te laten, is zo gek nog niet. BZK doet dit ook bij de beoordeling van de ratio’s! B.3 Opmerking College B&W Op een paar aspecten gaat het BOP specifiek in. Met name ten aanzien van de overhead. De belangrijkste verklaringen voor de gestegen overhead zitten in het, op advies van de accountant, versneld afboeken van het gemeentehuis en in de loon- en prijscompensatie.
Reactie BOP: Het versneld afboeken van het gemeentehuis geldt naar de mening van BOP alleen voor het jaar 2022. Bij de jaarrekening 2021 heeft de accountant hierover opmerkingen geplaatst. Bij buitengebruik name ná 2025, dient in de voorliggende periode de boekwaarde (vorig jaar ca. M€ 2) in vier jaren te worden afgeschreven; dus ongeveer k€ 500 per jaar (2022 t/m 2025). Naar BOP heeft begrepen worden projectbudgetten jaarlijks bij de begroting geïndexeerd en dit wordt afgedekt via extra verkregen middelen uit het gemeentefonds vanwege loon- en prijscompensatie. Dus de hier gegeven verklaring voor toenemend tekort met ca. M€ 1,0 per jaar is naar de mening van BOP nog steeds niet volledig.
B.4 Opmerking College B&W Daarnaast constateren we dat de vergelijking met andere gemeenten gebaseerd is op de jaarrekening 2021. De jaarrekening 2022 geeft een heel ander beeld, bijvoorbeeld in vergelijking tot de gemeente Haaksbergen.
Reactie BOP: Zodra alle gegevens van de andere gemeentes voor het jaar 2022 beschikbaar zijn, zullen we hierop terugkomen. B.5 Opmerking College B&W Het BOP wijst op een toename van wat zij noemen ‘bijzondere lasten’ vanaf 2023. Dit staat in onze stukken als incidentele baten en lasten. De grootste oorzaak hiervan zit in het in het extra ramen van stelposten van loon- en prijscompensatie. Zoals u bekend is, is de inflatie veel hoger dan gebruikelijk. Daarom heeft u in de begroting 2023 het besluit genomen om deze stelposten extra te verhogen. Zie bijvoorbeeld uw beslissingen onder 9b en 9c in het raadsbesluit waarmee u de begroting heeft vastgesteld.
Reactie BOP: Volgens het college B&W vloeien deze bedragen voort uit de 1e begrotingswijziging. Deze zaken zijn dus niet meer te traceren omdat op de website van de gemeente Borne de Begroting 2023 nog is opgenomen exclusief de 1e begrotingswijziging. We nodigen het college B&W uit om alsnog de begroting 2023 inclusief 1e begrotingswijziging aan te bieden aan de raad.
C. NOTA KADERSTELLING C.1 Opmerking College B&W De reserves waarna in dit document wordt verwezen zijn door uw raad ingesteld, of maken deel uit van de besluitvorming van uw raad bij het vaststellen van de jaarrekening 2022. De mutaties hierop vinden dan ook enkel plaats middels een expliciet raadsbesluit. Het college kan alleen goedgekeurde raadsvoorstellen verwerken. In elk raadsvoorstel waar een onttrekking uit een reserve wordt gedaan, staat er een concrete last tegenover die onlosmakelijk met elkaar samenhangen. De stukken van het BOP laten de lasten wel zien, de onttrekking echter niet. Daarmee geven de hier door het BOP gepresenteerde cijfers geen compleet beeld van de werkelijkheid.
Reactie BOP: Dit is in grote lijnen een herhaling van zetten die het college B&W heeft opgenomen bij de opmerkingen over de jaarrekening. Middelen in de reserves zijn op enig moment in het verleden via de resultaatboeking toegevoegd aan de desbetreffende reserves. In dat jaar zijn dus de eigenlijke baten verantwoord in de exploitatie. Het niet gebruikte budget blijft achter (in de reserve) ter dekking van eventuele tekorten in de toekomst. Door deze middelen nu extra (achteraf) toe te voegen aan de exploitatie, worden deze baten voor een 2e keer opgenomen in de exploitatie; dit is naar de mening van BOP niet terecht. Dit is ook de reden waarom de ratio’s op Findo gebaseerd zijn op de totale baten exclusief middelen reserves. C.2 Opmerking College B&W Het BOP stelt dat er sprake is van dekking van structurele tekorten door forse eenmalige baten. Daar herkennen wij ons niet in. Immers is per uitgave of beleidsvoornemen aangegeven of deze incidenteel of structureel is. Indien er een bestemmingsreserve gevormd wordt, stellen we ook voor deze daadwerkelijk te vormen. Het door het BOP gepresenteerde beeld van de reserve beleidsontwikkeling vindt daarmee geen steun in de werkelijkheid. Immers, er worden ten laste van de reserve beleidsontwikkeling, onttrekkingen in beeld gebracht die in werkelijkheid ten laste komen aan bestemmingsreserves die hiervoor door uw raad zijn ingesteld.
Reactie BOP: Naar de mening van BOP wordt er ten tijde van de Kaderstelling c.q. Begrotingsvoorbereiding een (te) positief beeld geschetst van de reservepositie als geheel. Wij kijken niet expliciet naar het onderdeel Reserve beleidsontwikkeling (sec). In eerdere analyses hebben wij de raad er ook op gewezen dat het totaal van de reserve vanaf 2016 tot 2020 met ca. M€ 14 was afgenomen. Door een éénmalige operatie is de reservepositie weer opgekrikt tot M€ 39 per einde 2022. Naar het zich nu laat aanzien is deze toename in één jaar hoogstwaarschijnlijk alweer bijna “verdampt”. Indien alles doorgaat wordt een uitgave gedaan
voor de bijdrage van M€ 5,0 in de Vloedbeltverbinding (uitgevoerd door de Provincie). Daarnaast zullen naar verwachting ook nog aanvullende uitgaven plaatsvinden t.b.v. huisvesting Oekraïnes (overschot van M€ 2,8 in 2022) en zullen uitgaven worden gemaakt voor de overgehevelde budgettten (ad M€ 1,8). Het totaal van niet reguliere uitgaven belopen dus M€ 9,6 (M€ 5 plus M€ 2,8 plus M€ 1,8). Dit bedrag zal dan worden onttrokken aan de reserve en die zal dan uitkomen in de buurt van M€ 30 per eind 2023. Per einde 2022 bedraagt de Solvabiliteitsratio nog 31% (zie pag. 75 van de jaarrekening 2022: M€ 39,7 gedeeld door M€ 126,8). Het gemiddelde balanstotaal van de afgelopen vijf jaren bedraagt ca. M€ 130. Indien we dan de verwachte solvabiliteitsratio in beeld brengen per eind 2023 komen we uit op ca. 23% (M€ 30 gedeeld door M€ 130). In dat geval komt de gemeente Borne weer richting gevarenzone (< 20%) vergelijkbaar met de situatie in 2019 (dus nét voor de bijzondere baten in 2021). Gezien het ambitieniveau inzake de nodige investeringen, zullen naar verwachting ook extra vreemde middelen nodig zijn (Huis van Borne, Sportcomplex etc). Hierdoor zal naar verwachting het balanstotaal ook weer verder toenemen. Indien bijvoorbeeld M€ 10 extra externe leningen worden aangetrokken, komt het balanstotaal uit op M€ 140.
De solvabiliteitsratio wordt in dat geval 21% (M€ 30 gedeeld door M€ 140). Extra leningen leiden ook weer tot extra rentelasten die het exploitatieresultaat negatief beïnvloeden en kan het eigen vermogen nog lager uitkomen dan de eerder genoemde M€ 30. Indien het reguliere resultaat bijvoorbeeld uitkomt op een tekort van M€ 5 dan komt het eigen vermogen uit op M€ 25. In dat geval is de solvabiliteitsratio 18% (M€ 25 gedeeld door M€ 140).
Bijlage 1 bij bijlage 4 Hand-out auditcommissie (1e pagina) Mandaat:
Bij de gemeenteraad ligt/berust het mandaat om de jaarlijkse (meerjaren-)begroting goed te keuren alsmede de jaarrekening vast te stellen (ligt vast in wettelijk kader).
Voorwaarden:
Om dit mandaat goed te kunnen uitvoeren dient het proces aan enige voorwaarden te voldoen (én om een gemotiveerd oordeel te kunnen vormen): 1. Tijdigheid De jaarstukken (begroting, jaarrekening en Berap) dienen tijdig te worden aangeleverd zodat de raadsleden de gelegenheid hebben e.e.a. goed voor te bereiden en eventueel vragen te stellen en/of (extern) advies in te winnen. 2. Volledigheid De informatie dient ook volledig en navolgbaar te zijn (transparant). Met name tussenliggende stappen (en/of besluiten) dienen gedocumenteerd te zijn.
Constatering:
Vanuit BOP hebben wij de afgelopen jaren de jaarlijkse stukken bekeken en geanalyseerd. Met name t.a.v. de voorwaarden schort nog het e.e.a.
Voorbeelden:
1. Begroting 2020; hierbij werd de raad in één keer geconfronteerd met een tekort van M€ 4. Dit leidde o.a. tot een bezuinigingsoperatie van M€ 3 en een OZB-verhoging van M€ 1. 2. Jaarrekening 2021; binnen 1 week twee versies van de jaarrekening met M€ 10 resultaatverschil. 3. Kaderstelling 2023; (pag.10): De budgetten voor Sociaal Domein zijn vanaf 2020 niet adequaat geïndexeerd. Dit leverde een structureel nadeel op van k€ 878. Dit betekent evenwel dat Begroting 2020, 2021 en 2022 niet het juiste beeld gaven (én werden wellicht ook geen kostendekkende toekomstige meerjarenbegrotingen gepresenteerd). 4. Berap 2022; Hierbij werd voor de Initiële en Actuele begroting een kostendekkende exploitatie voorzien. Er wordt onvoldoende zichtbaar gemaakt hoe deze dekking tot stand komt. 5 Budgetoverhevelingen; bijna jaarlijks vinden nu dergelijke overhevelingen plaats. Doordat budgetten in enig jaar niet worden uitgeput, komen de resterende lasten in het volgende jaar terecht. Deze worden dan afgedekt via een (extra) onttrekking uit de reserve. Voor 2022 betrof deze extra onttrekking per saldo M€ 1,2.
Voorstel: naar
Om deze tekortkomingen teniet te doen, zodat de raad hun controlerende en kader stellende rol behoren kan uitvoeren, komen we met de volgende adviezen: 1. Kwartaaloverzicht: de raad kan per kwartaal inzicht vragen van de financiële effecten van de reeds genomen besluiten (zowel voor lopende jaar alsmede eventuele toekomstige effecten). 2. GREX-uitkomst betrekken bij BERAP; De Berap betreft een soort voorbode van de jaarrekening. In de maand juli van het lopende begrotingsjaar wordt jaarlijks de GREX door de gemeenteraad vastgesteld. De laatste vooruitzichten kunnen dan alvast worden meegenomen in het te verwachten resultaat van het lopende jaar. 3. Budgetdoorschuivingen; bijna jaarlijks vinden budget doorschuivingen plaats, de effecten hiervan behoren te worden meegenomen bij de Berap (en afzonderlijk zichtbaar te worden gemaakt). 4. Stortingen/onttrekkingen reserves; jaarlijks vinden er al dan niet geplande mutaties in de reserve plaats (afhankelijk van besluitvorming). Deze dienen separaat zichtbaar gemaakt te worden zodat het effect op de reservepositie inzichtelijk blijft.
Voorbeeld:
In november 2022 is allereerst de initiële Begroting 2023 door het college B&W aangeboden en door de gemeenteraad goedgekeurd. Daarna is de 1e begrotingswijziging besproken en tevens goedgekeurd door de raad. In de decemberraad is tot een budget doorschuiving besloten. We krijgen nu het volgende traject (zie volgende pagina).
Reservepositie: Aan de hand van deze tussentijdse ontwikkelingen is de raad beter in staat het verloop van de reservepositie in beeld te houden zodat de raad niet achteraf bij de jaarrekening (on)aangenaam wordt verrast.
Tabel 1.a Ontwikkeling resultaat 2023-2026 2023 Begroting 2023
2024
2025
2026
7
2.389
4.526
2.141
Totaal 1e begr.wijz.
-7.164
-1.856
-2.175
-1.084
Saldo ná 1e begr.wijz.
-7.157
533
2.351
1.057
pm
pm
Raadsbesluiten 2022: dec.'22: - budgetoverheveling
-1.825
dec.'22: - Verlenging contract acc. Verwacht resultaat 1-1-2023
pm -8.982
533
2.351
1.057
jan.'23: X.1
pm
pm
pm
pm
jan.'23: X.2
pm
pm
pm
pm
feb.'23: Y.1
pm
pm
pm
pm
feb.'23: Y.2
pm
pm
pm
pm
2023
2024
2025
2026
636
275
-19
-52
etc Tabel 1.b Onttrekkingen reserves Onttrekkingen (saldo) (B-2023; pag.87)
Eventueel volgende onttrekk.'23
pm
pm
pm
pm
Totaal onttrekkingen
636
275
-19
-52
Tabel 2: Ontwikkeling Reserve
Algemene Reserves Reserve Beleidsontwikkeling Algemene reserve Grondexpl. Totaal Algemene Reserves Bestemmingsreserve (totaal) TOTAAL VAN DE RESERVES
Stand Resultaat Onttrek.Reserves Stand 2022 2023 B-2023 1e begr.wijz 2023 8.454 8.454 16.530 -7.157 9.373 1.789 1.789 26.772 -7.157 0 0 19.615 12.945 -1.825 -636 -328 10.156 39.717 -8.982 -636 -328 29.771 -964
Saldo Initiële begroting 2023 Incidenteel Structureel sub-totaal
2023 -529 536 7
2024 39 2.350 2.389
2025 30 4.496 4.526
2026 2.141 2.141
2023 -7.723 566 -7.157
2024 -652 1.185 533
2025 -451 2.802 2.351
2026 998 59 1.057
Saldo ná 1e begrotingswijziging Incidenteel Structureel sub-totaal Mutaties Incidenteel
Voor 2023: k€ 7.194 van k€ -529 naar k€ -7.723)
2023 -7.194
Totaal
2024 -691
2025 -481
2026 998
Onderliggende posten: Septembercirculaire
998
Woningbouwimpuls
-120
-120
-120
Energietransitie
-191
-191
-191
Borne Werkt
-60
Cultuurmakelaar
-10
-10
Muziekonderwijs
-30
-30
Beheersmaatregelen SD
-268
-200
via Bestemmingsreserve SD
266
Zorgnet
-26
Orthopedagoog
-62
-62
-62
via Bestemmingsreserve GHC
62
62
62
Zorg & Veiligheid
-65
-65
-65
Projecten & Programma's
-75
-75
-75
Bestuur & samenleving
-15
Vloedbeltverbinding
-5.000
Stelpost Energielasten
-1.700
-30 266
62
rekentotaal
-7.294
-691
-481
998
moet zijn:
-7.194
-691
-481
998
verschil
100
-
-
-
Mutaties Structureel
Voor 2023: k€ 30 van k€ 536 naar k€ 566)
2023 30
2024 -1.165
2025 -1.694
2026 -2.082
Septembercirculaire
706
690
661
704
Buurtsportcoaches
-80
-80
-80
-80 -15
Totaal Onderliggende posten:
Zorgnet
-15
-15
Jongerenwerk
-41
-41
-41
-41
Wet open Overheid
-120
-120
-120
-120
Communicatiemiddelen
-15
-15
-15
-15
Digitale veiligheid
-15
-15
-15
-15
-75
-75
167
167
167
Huis van Borne (afschr.) Vloedbeltverbinding Stelpost Beleidsontw.
-100
-200
-100
-1.010
-1.428
-2.081
-300
-585
-735
-835
rekentotaal
35
-1.224
-1.796
-2.406
moet zijn:
30
-1.165
-1.694
-2.082
verschil
-5
59
102
324
Prijscompensatie Stelpost Prijscomp.Pr.
-
328