Gewaarmerkte Jaarstukken 2020 Gemeente Borne.pdf
Tekst van het document
Op grond van de tussenbalans van het Raadsakkoord is geconcludeerd dat deze periode niet alle samenwerkingen geëvalueerd worden.
Pagina 29
Dienstverlening De realisatie van het fysiek laagdrempelige integrale loket is één van de pijlers onder het project Huis van Borne. Vanuit het uitvoeringsprogramma dienstverlening en informatievoorziening is in 2020 verder gebouwd aan de uitbreiding van het digitaal loket. Ten behoeve van onderzoek en informatievoorziening zijn de inventarissen van de archieven van de gemeente over de periode 1811-1960 in 2020 beschikbaar gesteld op www.archieven.nl . Bezoekers van de website vinden daar een volledige beschrijving van de negen archieven inclusief toegangen op veel geraadpleegde bronnen zoals bouw- en milieuvergunningen. Voor 2020 lag de prioriteit op het gebied van informatiebeveiliging bij het verder implementeren van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), het overheid brede normenkader voor Informatiebeveiliging. De volgende plannen zijn uitgevoerd: Gap-analyse, Actieplan informatieveiligheid 2020 opgesteld, ENSIA verantwoording (Zelfonderzoek, BAG, BGT en BRO), Digid en Suwinet audit.
2.3.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Verbindend Borne Primitief Actueel Rekening Verschil (bedragen x € 1.000) begroot begroot 2020 2020 Totaal lasten Totaal baten
2.255
2.308
2.497
-189
282
287
410
123
-1.973
-2.021
-2.087
-66
Toevoeging aan reserves
0
0
0
0
Beschikking over reserves
0
0
0
0
-1.973
-2.021
-2.087
-66
Saldo baten en lasten
Saldo programma
Toelichting Het programma Verbindend Borne komt €66.000 nadeliger uit dan begroot. De volledige verschillenverklaring van het programma Verbindend Borne is te vinden in de jaarrekening onder de toelichting op het overzicht van baten en lasten. Hieronder worden de belangrijkste verschillen weergegeven. De pensioenvoorzieningen van de (oud) wethouders zijn €157.000 nadeliger uitgevallen dan begroot. Daarnaast hebben extra werkzaamheden van de accountant in 2020 tot een nadeel van €34.000 geleid. Voordelen zijn ontstaan door een hogere legesopbrengst (€87.000), te hoog ingeschatte inkomstenderving vanwege corona (€24.000) en lagere bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen (€20.00).
Pagina 30
2.4 programma Borne Algemeen
Jaarstukken 2020
2.4.1 Wat willen we bereiken? Raadsakkoord Borne 2018-2022: We beseffen ons dat de wensen de (financiële) mogelijkheden overstijgen en er keuzes gemaakt moeten worden. Bij nieuwe beleidsontwikkelingen verwachten we van het college een goede inhoudelijke en financiële onderbouwing. Op basis hiervan besluiten wij om geld beschikbaar te stellen en hoe we dit betalen. Voor de dekking maken wij telkens een afweging tussen het inzetten van bestaande middelen, nieuwe middelen, middelen van derden en belastingverhoging. We zullen gemeentelijke belastingen en dit middel uitsluitend inzetten voor ontwikkelingen die rechtstreeks ten goede komen aan een groot deel van onze inwoners. THEMA'S Doelen per thema PROGRAMMA BORNE ALGEMEEN
Vastgoed
De gemeente exploiteert een kostendekkende vastgoedportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag.
Bedrijfsvoering
De gemeente faciliteert met zijn bedrijfsvoering de dynamische relatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.
Middelen
De gemeente is open over inkomsten en uitgaven zodat het bestuur kan sturen en verantwoording kan afleggen aan de samenleving.
2.4.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Middelen Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vastgesteld bestedingsdoel en zijn daarmee vrij besteedbaar. In 2020 hebben wij de volgende inkomsten ingezet als algemeen dekkingsmiddel. Lokale heffingen Van onze lokale heffingen is alleen de onroerendezaakbelasting (OZB) een algemeen dekkingsmiddel. Jaarlijks bij de vaststelling van de belastingverordeningen passen wij de tarieven aan met de inflatie op basis van de Macro Economische Verkenningen (MEV) van het Centraal Plan Bureau (CPB). Een nadere toelichting op de werkelijke OZB ontvangsten wordt gegeven in de paragraaf Lokale heffingen. Algemene uitkering De hoogte van de werkelijk ontvangen algemene uitkering wordt bepaald door de uitgangspunten die het rijk hanteert in de gemeentefondscirculaires. Onderdelen van deze uitgangspunten zijn de aantallen van de verdeelmaatstaven, de uitkeringsfactor en de hoogte van diverse integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Dividend Jaarlijks ontvangen wij dividenden c.q. winstuitkeringen van onze deelnemingen in Cogas, Enexis, Vitens, Bank Nederlandse Gemeenten, Crematoria Twente, Twente Milieu en Twence. Meer informatie hierover is te vinden in de paragraaf verbonden partijen.
Pagina 32
Jaarstukken 2020
Saldo financieringsfunctie Het saldo van de financieringsfunctie is het saldo van betaalde rente over de aangegane leningen en aangetrokken middelen in rekening courant minus de ontvangen rente over de uitzettingen. Kortom het verschil tussen betaalde en ontvangen rente.
Bedrijfsvoering Overhead Onder overhead wordt verstaan 'alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces'. Het betreft zowel materiële als personele kosten zoals het gemeentehuis, verzekeringen, opleidingen en automatisering en leidinggevenden en de meeste staf en bedrijfsvoeringsfuncties.
Vastgoed In 2020 is de Esch school en de bijbehorende gymzaal verkocht. Kostendekkende huur is doorgevoerd ten aanzien van het Kulturhus en gesprekken om dit ook te bereiken met 't Wooldrik en de overige sportlocaties zijn opgestart. Diverse investeringen in duurzaamheid hebben plaats gevonden ten behoeve van verschillende objecten op basis van natuurlijke vervangingsmomenten. Tot slot is er een eerste stap gezet een meer jaren vastgoedprogramma uit te werken met daarop volgend een investeringsplan voor het behalen van de landelijke duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030.
2.4.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Borne Algemeen (bedragen x € 1.000)
Primitief begroot
Actueel begroot
Rekening 2020
Verschil 2020
Totaal lasten
8.904
11.423
9.199
2.224
Totaal baten
39.825
41.522
43.415
1.893
Saldo baten en lasten
30.921
30.099
34.216
4.117
Toevoeging aan reserves
165
1.306
1.306
0
Beschikking over reserves
971
1.883
1.883
0
31.727
30.676
34.793
4.117
Saldo programma
Toelichting Het programma Borne Algemeen komt €4.117.000 voordeliger uit dan begroot. De volledige verschillenverklaring van het programma Borne Algemeen is te vinden in de jaarrekening onder de toelichting op het overzicht van baten en lasten. Hieronder worden de belangrijkste verschillen weergegeven. Het uitstellen van enkele door de raad vastgestelde ambities Basis op Orde en Maria Mediatrix leiden binnen dit programma tot een voordeel van €1.740.000. De hiervoor begrote middelen zijn niet uitgegeven in 2020, maar doorgeschoven naar 2021. De inkomsten uit het gemeentefonds lieten een meevaller zien van € 1.532.000 omdat het inwoneraantal harder is gegroeid en een nabetaling plaatsvond uit voorgaande jaren en er coronamiddelen zijn binnengekomen. Hier staat wel tegenover dat er op het gebied van corona ook diverse uitgaven zijn gedaan, deze uitgaven zitten verspreid door alle programma’s heen.
Pagina 33
Jaarstukken 2020
Lagere uitgaven voor loon- en prijscompensatie, autonome groei en vervangingsinvesteringen hebben een positief effect op het resultaat van in totaal € 912.000. Deels staan hier uitgaven op andere begrotingsposten tegenover, maar die zijn grotendeels opgevangen binnen de beschikbare budgetten.
Pagina 34
3 Paragrafen
3.1 Paragraaf Lokale heffingen
Jaarstukken 2020
3.1.1 Inkomsten Met lokale heffingen verwerft de gemeente eigen middelen om de uitvoering van taken te dekken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De verordeningen waarin de tarieven voor 2020 zijn opgenomen, zijn door de gemeenteraad op 18 december 2019 vastgesteld. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, welke vooral door de burgers dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in ongebonden en gebonden heffingen. Ongebonden heffingen (onroerende zaakbelasting, hondenbelasting en reclamebelasting) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat de besteding hiervan niet gebonden is aan een bepaalde taak. De gemeente is dus vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). Gebonden heffingen (afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges) zijn juist wel gebonden aan de uitvoering van een bepaalde taak. Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten. De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven.
De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. Het beleid is gericht op het zoveel mogelijk beperken van de kosten en op een rechtvaardige verdeling. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. Volgens artikel 26 van het Besluit Begroting en Verantwoording bevat de paragraaf een verantwoording van hetgeen in de begroting is opgenomen: a. de verantwoording van de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de heffingen, waar de geraamde baten de geraamde lasten niet mogen overtreffen, de inkomsten zich verhouden tot de lasten; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het gevoerde kwijtscheldingsbeleid. In artikel 26 BBV is het volgende vermeld: Het jaarverslag bevat de paragrafen die ingevolge artikel 9 in de begroting zijn opgenomen. Ze bevatten de verantwoording van hetgeen in de overeenkomstige paragrafen in de begroting is opgenomen. De paragraaf Lokale Heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners van Borne.
Inkomsten lokale heffingen Van elke euro die huishoudens en bedrijven in Nederland aan belastingen en sociale premies betalen gaat in 2020 3,4% naar de gemeenten. De decentrale overheden nemen samen 4,8% voor hun rekening, de rijksoverheid 95,2%.
Pagina 37
Jaarstukken 2020
Grafiek: uit Coelo-atlas overzicht van de lokale lasten 2020 In totaal ontvangt de gemeente Borne bijna €11 miljoen aan lokale belastingen en retributies. In de tabel hieronder is per belasting/retributie de hoogte van de inkomsten opgenomen. Type belasting (bedragen * €1.000) Algemene belastingen Totaal Algemene belastingen Bestemmingsbelastingen
Soort belasting OZB
Werkelijk 2020 -6.533
Reclamebelasting
-169
-182
Afvalstoffenheffing
-6.746 -1.820
-6.715 -1.370
Rioolheffing
-1.766
-1.771
-3.586
-3.141
-102
-148
Totaal Bestemmingsbelastingen Leges en rechten
Begroot 2020 -6.577
Begraafplaatsrechten Leges burgerzaken
-185
-226
Leges omgevingsvergunning
-438
-577
Leges overig
-55
-64
Marktgelden
-47
-22
-827
-1.038
-11.158
-10.893
Totaal Leges en rechten Eindtotaal
De werkelijke inkomsten van de afvalstoffenheffing betrekken in verband met de invoering van Diftar enkel het variabele deel.
3.1.2Beleid Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in: •
de diverse belastingverordeningen en –regelingen;
•
het raadsprogramma 2018-2022;
•
landelijke wet- en regelgeving.
Pagina 38
Jaarstukken 2020
Ontwikkeling tarieven De tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen worden geraamd op basis van het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt gestreefd naar 100% kostendekking. De voor 2020 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten zijn gestegen met een inflatiecorrectie, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. Op basis van het Centraal Economisch Plan is uitgegaan van 2,2%.
Ontwikkeling in wetgeving Uitbreiding lokaal belastinggebied Het kabinet heeft 24 juni 2016 de Tweede Kamer geïnformeerd over de mogelijke herziening van het lokaal belastinggebied. Het kabinet schetst de knelpunten en mogelijke oplossingen, maar de te maken keuzes worden overgelaten aan het nieuwe kabinet. In het regeerakkoord van Rutte III komt de mogelijke herziening en/of uitbreiding van het lokaal belastinggebied niet aan de orde. De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. De volgende kabinetsformatie is hét moment om op te koersen om e.e.a. in beleid om te zetten. In de komende periode zal de VNG in samenspraak met de leden - mede op basis van dit rapport - de koers uitzetten om een kleinere financiële afhankelijkheid te realiseren. In hoeverre een eventuele uitbreiding van het lokaal belastinggebied ook daadwerkelijk leidt tot verruiming van extra middelen is nog maar de vraag. Er zal een gerede kans zijn dat in dat geval ook aanpassingen in de financiële verhouding tussen het rijk en de gemeenten (gemeentefonds) zullen plaatsvinden.
Zonnepanelen De WOZ-waarde wordt bepaald op basis van de Wet WOZ. Op de uitvoering van deze wet door gemeenten wordt toegezien door de Waarderingskamer. Jaarlijks controleert de Waarderingskamer of GBTwente de wet uitvoert conform de wettelijke bepalingen. Bij de waardebepaling moet de onroerende zaak worden gewaardeerd. De waarde in het economisch verkeer wordt bepaald op basis van marktgegevens. Tot de onroerende zaak behoren ook eventuele zonnepanelen. GBTwente heeft dus geen beleidsvrijheid om zonnepanelen niet in de waarde te betrekken. In hoeverre de aanwezigheid van zonnepanelen van invloed zijn op de waarde, blijkt uit de beschikbare marktinformatie. Uit de permanente marktanalyse tot nu toe is niet gebleken dat de aanwezigheid van zonnepanelen van invloed is op de verkoopwaarde. Mocht het in de toekomst zo zijn dat uit onze permanente marktanalyse blijkt dat de aanwezigheid van zonnepanelen wel van invloed is op de verkoopwaarde, dan heeft een gemeente bij een positieve invloed de mogelijkheid een facultatieve vrijstellingsbepaling op te nemen. Het GBT zal dan per object met zonnepanelen moeten bepalen wat de waarde is van de zonnepanelen op basis van levensduur, kwaliteit, aantal, ligging, etc. Gebruiksoppervlakte Wet WOZ Met ingang van 2020 is voor alle woningen in de gemeente de gebruiksoppervlakte gebruikt om de WOZwaarde te bepalen.
Tot 2020 gebruikten we de bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft gesteld dat alle woningen in Nederland op 1 januari 2022 gewaardeerd dienen te worden op basis van de gebruiksoppervlakte. Dit omdat veel andere instanties ook de gebruiksoppervlakte gebruiken, zoals makelaars, taxateurs en woningbouwverenigingen. Met de gebruiksoppervlakte wordt de grootte van de woningen bepaald. Alle professionele organisaties gebruiken hiervoor dezelfde meetinstructies (meetinstructie gebruikersoppervlakte woningen juli 2019) waardoor de onderlinge vergelijkbaarheid wordt vergroot.
Pagina 39
Jaarstukken 2020
Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Op dit moment is er geen bezwaar mogelijk tegen een beschikking uitstel van betaling. Tegen een beschikking kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is nu administratief beroep bij het college mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). Wanneer deze landelijke wijziging in werking treedt is nog niet bekend. De Omgevingswet en leges Op 1 januari 2022 treedt de nieuwe Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) in werking. Hierdoor kan er veel veranderen. Dit is sterk afhankelijk van de lokale ambities, beleidsinvulling en inrichtingskeuzes. Het principe van legesheffing verandert niet. Ook de wettelijke grondslag voor het heffen van leges verandert niet. Toch zijn er een aantal zaken die wel gaan veranderen: • • • • • • •
Nieuwe activiteiten toegestaan om leges over te heffen (Mogelijk) minder vergunningplichten De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning Gemeentelijke kosten worden hoger of lager Gemeentelijke kosten verschuiven Meer integrale vergunningen (meerdere gezagen betrokken) Planactiviteiten worden minder complex (of juist complexer)
De VNG vraagt met de notitie 'Discussie-leidraad leges en de stelselwijziging Omgevingswet' aandacht voor het onderwerp en het belang voor gemeenten om hier - op basis van de eigen keuzes - over na te gaan denken. Ook worden suggesties gedaan voor de onderwerpen. Zij vragen gemeenten om hierover met hen van gedachten te wisselen. Via de regionale implementatiecoaches (RIO's) zullen er (digitale) discussies-sessies worden opgezet, om deze materie samen verder uit te diepen. Nieuwe rechtsbescherming uitstel en kwijtschelding niet per 1 januari 2019 Tegen beschikkingen over uitstel van betaling en kwijtschelding van belastingen is op dit moment alleen administratief beroep mogelijk (ook bij gemeenten). Per 1 januari 2019 zou daarvoor bezwaar (bij invorderingsambtenaar) en beroep (bij rechter) in de plaats komen. De Invorderingswet was daarvoor al eerder aangepast; voor inwerkingtreding is alleen nog een Koninklijk Besluit nodig. Echter, het voorstel is onderdeel van de stroomlijning van de invorderingsregelgeving voor belastingschulden en toeslagschulden door de Belastingdienst en die heeft aangegeven de datum van 1 januari 2019 niet te halen vanwege automatiseringsperikelen. De verwachting is dat de stroomlijning pas na 2021 te realiseren is. Amendement Omtzigt De Gemeentewet maakt voor de OZB onderscheid tussen woningen en niet-woningen.
Eigenaren van woningen worden in de OZB-eigenarenheffing betrokken, de gebruikers van woningen betalen geen OZB en de eigenaren en gebruikers van niet-woningen betalen respectievelijk de OZB eigenaren niet-woning en gebruikersheffing niet-woning. Beide tarieven voor niet-woningen zijn hoger dan het eigenarentarief voor woningen. Sportvelden, dorpshuizen, sportkantines, dorps- en buurthuizen worden voor de OZB aangemerkt als niet-woning en worden dienovereenkomstig in de belastingheffing betrokken. Een aantal gemeenten compenseert buiten de belastingheffing om de OZB geheel of gedeeltelijk of overweegt dit te doen. In het Belastingplan 2019 is het zogenaamde amendement Omtzigt opgenomen waardoor artikel 220f van de Gemeentewet per 1 januari 2019 is gewijzigd in die zin dat voor - nader door de gemeente te bepalen - sociaal behartigende instellingen niet de hoge niet-woning tarieven kunnen gelden, maar het woningtarief.
Pagina 40
Jaarstukken 2020
In de OZB-verordening van een gemeente kan (het amendement biedt de mogelijkheid om dit te doen, het is niet verplicht) een bepaling opgenomen worden strekkende tot het toepassen van het woningtarief voor nader te bepalen onroerende zaken. De toelichting op het amendement en de wettekst zijn op onderdelen tegenstrijdig en niet duidelijk. Op 30 november 2020 heeft minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomst van het gesprek met de VNG over de toepassing van artikel 220f Gemeentewet (amendement Omtzigt). De minister schrijft nu in een brief aan de Tweede Kamer dat deze wettelijke bepaling voor gemeenten niet toepasbaar is. Om de bedoeling van de bepaling wel mogelijk te maken kan onderzocht worden hoe de gedachte achter de wettelijke bepaling het beste uitgevoerd kan worden. Ollongren is bereid om dit onderzoek op te starten. Dit onderzoek kan leiden tot een aanpassing van artikel 220f Gemeentewet (of een alternatieve bepaling of instrument die het doel beter bereikt). De keuze hiertoe is voorbehouden aan een nieuw kabinet. Wij volgen de ontwikkelingen en zolang er geen duidelijkheid is, is het advies vooralsnog geen gebruik te maken van de wetswijziging.
Duurzaam Daar waar mogelijk hebben we geprobeerd door tariefstellingen en vrijstellingsbepalingen een bijdrage te leveren aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen.
3.1.3 Overzicht Gemeenten zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. De tarieven van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. Deze bedroeg in 2020 2,2%. De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2020 in Borne werden geheven zijn: Ongebonden belastingen • •
Onroerende- zaakbelastingen Reclamebelsting
Gebonden belastingen • • •
Afvalstoffenheffing Leges en Rechten Rioolheffing
Ongebonden belastingen Onroerende zaak-belastingen Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerende-zaakbelastingen (OZB) heffen. De OZB is een algemene belasting, er is geen relatie tussen de heffing en bepaalde taken van de gemeente. De opbrengst is onderdeel van de algemene middelen. De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van niet-woningen; gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen.
Pagina 41
Jaarstukken 2020
De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald. Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld. De hoogte van het tarief leidt tot de opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend. De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaartse bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZBtarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. De tariefaanpassing op basis van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt heeft voor de gemiddelde eigenaar en gebruiker geen effect op de hoogte van de OZB-heffing. Immers, een gemiddeld vastgoedobject volgt de ontwikkeling op de vastgoedmarkt. Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen.
Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen. Gebonden belastingen Met ingang van 2017 moet door gewijzigde regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) meer inzicht gegeven worden in de kostendekkendheid van heffingen. Bij de toepasselijke heffingen zijn de lastenbatenoverzichten en specifieke beleidsuitgangspunten vermeld. Naast de lasten die direct uit de taakvelden zijn af te leiden, mogen ook overheadkosten en BTW worden toegerekend. De overheadkosten moeten op een consistente wijze worden toegerekend, de gemeente mag de methodiek zelf bepalen en moet deze opnemen in de financiële verordening. Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer.
Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Inwoners zijn verplicht afvalstoffenheffing te betalen, ook als zij geen afval voor inzameling aanbieden. De heffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt. De grondslag voor de berekening van afvalstoffenheffing is niet wettelijk vastgelegd. De gemeente is in principe vrij deze grondslag zelf te bepalen. De gemeente hanteert als grondslag een vast bedrag per object.
Pagina 42
Jaarstukken 2020
Afvalstoffenheffing (*€1.000) Lasten taakvelden Toe te rekenen lasten
Realisatie 2020 Afval
2.012
Inkomensregelingen
90
Overhead
27
BTW
378
Totale lasten
2.507
Baten exclusief heffingen
-418
Beschikking over voorziening
-719
Opbrengst heffingen
-1.370
Totale baten
-2.507
Dekkingspercentage
100,0%
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld afval €2 miljoen. De kosten zitten vooral in het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het bedrijfs- en huishoudelijke afval. Ook het scheiden van afval en het recyclen ervan valt hieronder. Omdat er ook bedrijfsafval op het taakveld is opgenomen worden niet alle kosten van het taakveld meegenomen. Dit is inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het versturen van aanslagen aan de juiste personen. Daarnaast hebben wij € 27.000 toegerekend naar het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1, b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening.
De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: -
titel 1, algemene dienstverlening;
-
titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning;
-
titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn.
Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt.
Pagina 43
Jaarstukken 2020
Leges en rechten (*€1.000) Lasten taakvelden
Toe te rekenen lasten
Burgerzaken
Realisatie 2020 750
Verkeer en vervoer
212
Wonen en bouwen
1.486
Overhead
393
Totale lasten
2.840
Baten exclusief heffingen
-228
Opbrengst heffingen
-854
Totale baten
-1.082
Dekkingspercentage
38,1%
Op grond van het bovenstaande is het mogelijk om kruissubsidiëring toe te passen. Onder kruissubsidiëring wordt verstaan: het hoger stellen van tarieven van leges voor sommige diensten om daarmee de tarieven voor andere diensten laag te kunnen houden. Daarnaast kan bij de tariefstelling uitdrukking worden gegeven aan het profijtbeginsel. Dat is een aparte beleidsmatige afweging. Onderlinge verschillen in - op zichzelf geoorloofde - kostendekkingspercentages tussen groepen van diensten zijn niet in strijd met de wet of met enig algemeen rechtsbeginsel. De mogelijkheden tot kruissubsidiëring zijn door de komst van de Europese Dienstenrichtlijn (EDR) beperkter geworden. De EDR maakt kruissubsidiëring binnen een cluster van samenhangende vergunningstelsels mogelijk. Dit betreft alleen de diensten aan dienstverrichters waarop de EDR van toepassing is (titel 3 van de Legesverordening). De wetgever heeft hierin geen aanleiding gezien om artikel 229b van de Gemeentewet te wijzigen. De EDR doorkruist daarmee de wettelijke regeling van artikel 229b Gemeentewet. Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is.
De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Wij gaan echter uit van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2. Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten (*€1.000)
Realisatie 2020
Lasten
248
Totale lasten
248
Baten taakvelden exclusief heffingen
-
Opbrengst heffingen
-148
Totale baten
-148
Dekkingspercentage
59,8%
Pagina 44
Jaarstukken 2020
Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. In totaal hebben we het afgelopen jaar €40.000 aan kosten gemaakt om deze zorgplichten na te komen. Om deze kosten transparant te maken splitsen wij uit op welke taakvelden wij deze kosten hebben gemaakt. Marktgelden(*€1.000) Lasten taakvelden
Realisatie 2020 36
Toe te rekenen kosten - overhead
5
Totale kosten
40
Baten taakvelden exclusief heffingen
-2
Opbrengst heffingen
-22
Totale baten Dekkingspercentage
-23 57,9%
Rioolaansluitrecht De wettelijke basis voor het heffen van het rioolaansluitrecht ligt in artikel 229 van de Gemeentewet. In het rioolaansluitrecht worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het maken van een verbinding tussen het hoofdriool en een nog niet aangesloten pand. Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. In een GRP wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel. In totaal hebben we het afgelopen jaar € €1.771.000 aan kosten gemaakt om deze zorgplichten na te komen.
Om deze kosten transparant te maken splitsen wij eerst uit op welke taakvelden wij deze kosten hebben gemaakt. Vervolgens gaan wij in op de herkomst van de middelen voor het financieren van deze taken.
Pagina 45
Jaarstukken 2020
Rioolheffing (*€1.000) Lasten taakvelden
Realisatie 2020 1.082
Riolering Straatreiniging
Toe te rekenen lasten
43
Water
55
Inkomensregelingen
48
Toevoeging aan voorziening
257
Overhead
85
BTW
199
Totale lasten
1.771
-48
Baten exclusief heffingen Opbrengst heffingen
-1.723
Totale baten
-1.771
Dekkingspercentage
100,0%
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld riolering € 1.082.000. De kosten zitten vooral in daadwerkelijk nakomen van onze gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing. Daarnaast waren de kosten voor het taakveld overhead €85.000. Dit zijn kosten die wij gemaakt hebben door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin. Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing hebben voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling geleid: Woonlastenontwikkeling
2017
2018
2019
2020
OZB Eigenaar
357
358
381
453
afvalstoffenheffing (meerpersoons)
243
213
212
195
Rioolheffing
186
174
177
165
TOTAAL
786
745
770
813
Pagina 46
Jaarstukken 2020
In ondestaand overzicht wordt de ontwikkeling van de woonlasten 2019 ten opzichte van 2018 van alle Twentse gemeenten weergegeven: bruto woonlasten éénpersoonshuishouden
stijging in % tov 2019
meerpersoonshuishouden
1-pers
meerpers
2019
2020
2019
2020
Almelo
808
839
808
839
3,8
3,8
Borne
769
786
769
813
2,3
5,8
Dinkelland
744
752
769
778
1,1
1,2
Enschede
773
797
808
832
3,1
3,0
Haaksbergen
778
847
829
898
8,9
8,4
Hellendoorn
718
859
836
905
19,6
8,3
Hengelo
743
705
817
729
-5,0
-10,7
Hof van Twente
746
748
778
778
0,3
0,1
Losser
792
860
817
887
8,6
8,6
Oldenzaal
637
669
662
698
5,0
5,4
Rijssen-Holten
579
590
620
632
1,8
1,9
Tubbergen
666
678
692
705
1,9
1,9
Twenterand
710
745
745
780
4,9
4,7
Wierden
626
755
763
781
20,7
2,4
Overijssel
708
737
743
766
4,1
3,1
Nederland
672
705
740
776
4,9
4,9
Pagina 47
Jaarstukken 2020
Een huurder betaalt geen OZB. De woonlasten voor een gemiddelde huurder bedragen: bruto woonlasten éénpersoonshuishouden
stijging in % tov 2019
meerpersoonshuishouden
1-pers
meerpers
2019
2020
2019
2020
Almelo
509,58
530,36
509,58
530,36
4,1%
4,1%
Borne
388,20
333,01
388,20
359,91
-14,2%
-7,3%
Dinkelland
378,63
377,35
403,55
404,10
-0,3%
0,1%
Enschede
481,61
498,59
516,10
533,37
3,5%
3,3%
Haaksbergen
465,60
497,76
516,24
548,40
6,9%
6,2%
Hellendoorn
373,68
451,44
491,16
497,28
20,8%
1,2%
Hengelo
461,82
415,74
535,81
439,68
-10,0%
-17,9%
Hof van Twente
470,65
438,08
502,29
468,11
-6,9%
-6,8%
Losser
437,24
492,35
461,92
519,22
12,6%
12,4%
Oldenzaal
372,44
390,44
397,48
419,68
4,8%
5,6%
Rijssen-Holten
335,50
339,00
376,50
381,00
1,0%
1,2%
Tubbergen
369,91
370,67
396,01
397,55
0,2%
0,4%
Twenterand
371,81
384,80
405,95
419,45
3,5%
3,3%
Wierden
352,44
423,59
489,49
449,37
20,2%
-8,2%
Overijssel
377,00
390,00
412,00
419,00
3,4%
1,7%
Nederland
290,00
312,00
368,00
383,00
7,6%
4,1%
Pagina 48
Jaarstukken 2020
In dit overzicht is de rangorde voor de eigenaar-gebruiker van een woning op de woonlastenladder van Coelo vermeld. 2019
2020
Almelo
268
260
Borne
214
224
Dinkelland
215
154
Enschede
266
251
Haaksbergen
290
320
Hellendoorn
302
327
Hengelo
278
83
Hof van Twente
228
161
Losser
279
310
Oldenzaal
49
48
Rijssen-Holten
22
16
Tubbergen
84
60
Twenterand
166
163
Wierden
201
164
nummer 1 laagste woonlasten, nummer 372 de hoogste
nummer 1 laagste woonlasten, nummer 377 de hoogste
Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: - Voor de ozb, riool- en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen; - Voor extra containers wordt geen kwijtschelding afvalstoffenheffing verleend en ook geen kwijtschelding rioolheffing bij een grondslag > 500m3 - Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm; - Ondernemers voor de privébelastingen zijn gelijkgesteld met particulieren; - Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit en; - Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm. Voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid is voor 2020 een totaalbedrag van € 154.000 uitgekeerd. De gederfde inkomsten voor de riool- en afvalstoffenheffing worden gecompenseerd via een verhoging van het tarief van de betreffende heffing.
Pagina 49
3.2 Paragraaf Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing
Jaarstukken 2020
Samenvatting De ratio weerstandsvermogen is 2,49 en voldoet hier mee aan de minimale norm die met de raad is afgesproken van 1,0 tot 1,4. De stijging komt voornamelijk voort uit de actualisering van de risicoprofielen voor de grondexploitaties (en het loslaten van de methode dat gelijksoortige (detail)risico's op een geconsolideerd niveau worden meegenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen.) Het gesplitst opnemen van kleine risico's leidt tot een kwalitatief betere inschatting van de risico's en sluit daarmee aan op de uitgangspunten van de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen die in 2019 door de raad is vastgesteld.
Inleiding Om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen brengen we het weerstandsvermogen in kaart. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. Uitgangspunt van deze paragraaf is de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2019.
Beschikbare weerstandscapaciteit Toelichting Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. • Onbenutte belastingcapaciteit In de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Ten aanzien van rioolrechten, afvalstoffenheffing, geldt dat deze max 100% kostendekkend mogen zijn. Bij overige heffingen of leges die niet 100% kostendekkend zijn is een verhoging van het tarief niet reëel, waardoor ook op deze onderdelen geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit. • Begrotingsoverschot komende jaren Er wordt geen begrotingsoverschot verwacht de komende jaren. Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op het te gelden niveau. • Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Wel zijn door de raad afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van de reserve. • Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn.
Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. • Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, uitgezuiverd van verplichtingen, gebaseerd op door de raad genomen besluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit. • Post onvoorzien De algemene post onvoorzien is, op basis van een bedrag per inwoner, begroot voor spoed uitgaven die voldoen aan de 3 o's (onvoorzienbaar, onontkoombaar, onuitstelbaar).
Pagina 51
Jaarstukken 2020
Benodigde weerstandscapaciteit De Gemeente Borne acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Periodiek worden de risico's van de organisatie beoordeeld. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Eind 2020 zijn de risicoprofielen geactualiseerd. De top 10 risico’s van zowel de lijnorganisatie en projecten als de grondexploitatie liggen ter inzage bij de griffie. worden hieronder weergegeven. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het benodigde weerstandsvermogen berekend. Tabel 1: 10 belangrijkste financiële risico’s lijnorganisatie en projecten Risico Afdeling nummer
Risico
Gevolgen
Kans Financieel gevolg
1
WMO en Jeugd
2
Strategisch project Als gevolg van vertragingen geld - Deal belastingdienst 50% Wooldrik in proces niet opleveren SPUK binnen deadline
max.€ 500.000
3
WMO en Jeugd
20%
max.€ 400.000
4
Strategisch project Grondwaterstanden blijken geld - geld - 1. Over- of 30% totaalvisie in werkelijkheid anders dan onder dimensionering van aangenomen. de betondoorsnedes van de verdiepte ligging2. De lengte van de betonnen constructie is te kort of te lang om de drooglegging van het spoor te garanderen3. Extra kosten voor fundering (zwaardere ankers) 4. Opstuwing van water aan de ene zijde en verdroging aan de andere zijde, waarvoor maatregelen genomen moeten worden.(50/60m2 aan beton extra)
max.€ 250.000
5
Directie en bestuurs-
max.€ 350.000
ondersteuning
Pagina 52
De ingeboekte ombuiging geld - Budgetten worden voor de periode 2021-2023 overschreden op WMO en Jeugdzorg wordt niet gerealiseerd.
Open einde regeling jeugdzorg en WMO
geld - Overschrijden van budgetten.
30%
Negatieve beeldvorming geld - Negatieve 20% door uitingen in media op berichtgeving kan leiden verschillende dossiers tot extra procedures en grotere inspanningen om maatschappelijke onrust te beperken, Imago - De goede naam van de gemeente of
max.€ 1.000.000
Jaarstukken 2020
medewerkers/bestuurders kan (ernstig) worden aangetast. 6
Sociale Zaken
geld - Verwachte toename 25% van 5 a 6% hogere uitgaven voor de uitkeringen en reintegratie .
max.€ 260.000
7
Strategisch project Tijdens realisatie geld - geld - 1. 25% totaalvisie aantreffen van Werkzaamheden (deels) onvoorziene objecten in de stil moeten leggen2. bodem (archeologische Aannemer brengt vondst, verontreinigingen, vertragingskosten in etc.) rekening3. Kosten voor o.a. opruimen NGCE, archeologische vondsten, bodemsanering
max.€ 250.000
8
Sociale Zaken
Toename geld - Budgetten worden uitkeringsbestand als overschreden gevolg van het stopzetten ondersteuningsmaatregele n voor het bedrijfsleven.
50%
max.€ 100.000
9
Directie en bestuurs-
Volgens de van kracht zijnde richtlijnen voor het verkrijgen van "grip" op verbonden partijen wordt niet of onvoldoende volgens het good governance principe (sturen, beheersen, verantwoorden, toezicht) gewerkt.
geld - De gemeente heeft 10% als eindverantwoordelijke geen of onvoldoende zicht op/inzicht in de (financiële) risico's die de gemeente loopt bij een verbonden partij. Risico's worden niet tijdig gesignaleerd. Prestatieafspraken met externe partijen worden niet altijd gerealiseerd.Er kan geen oordeel worden gegeven over het in control zijn van de extern uitvoerende organisaties, Imago - De gemeente is eindverantwoordelijk voor de uitvoering/prestatie van derden
max.€ 350.000
ondersteuning
CORONA - Sterkte instroom en vertraagde uitstroom bijstandsgerechtigden (BUIG)
10
College
Ontslag van bestuurders
Ontslag van bestuurders behoudens ontslag op eigen verzoek of pensionering
50%
max. € 30.000
11
Bedrijfsvoering
Onvolkomenheden in personeelsdossiers
Er vinden gesprekken plaats met de belastingdienst m.b.t. de volledigheid van de personeelsdossiers
50%
P.M.
Pagina 53
Jaarstukken 2020
Tabel 2: 10 belangrijkste financiële risico's grondexploitaties Risico Grondexploitatie nummer
Risico
Gevolgen
Kans Financieel gevolg
1
Bornsche Maten
Een situatie waar geld - -De uitgifte van 50% sprake is van stagnatie bouwgronden start later of in de gronduitgifte door stagneert tijdelijk;-De een (geringe) fasering van de verslechtering van de investeringen en economische situatie of opbrengsten in de tijd stagnatie op de verlopen niet volgens vastgoedmarkt. oorspronkelijke inschatting/planning waardoor extra renteverliezen optreden.De gronden worden niet tegen de geraamde prijzen afgezet, of de toekomstige opbrengstenstijging is te optimistisch ingeschat- Aan de kostenkant voltrekt zich een prijsstijging welke niet kan worden gecompenseerd door een verhoging van de opbrengsten uit grondverkoop.-Er is sprake van een rentestijging gedurende de resterende looptijd van het plan.
max.€ 3.450.000
2
De Veldkamp
Een situatie waar geld - Gevolgen hiervan 50% sprake is van een zijn: - de uitgifte van (geringe) verslechtering bouwgronden start later of van de economische stagneert tijdelijk;- de situatie of stagnatie op fasering van de de vastgoedmarkt. investeringen en opbrengsten in de tijd verlopen niet volgens oorspronkelijke inschatting/planning waardoor extra renteverliezen optreden;de gronden worden niet tegen de geraamde prijzen afgezet, of de toekomstige opbrengstenstijging is te optimistisch ingeschat;aan de kostenkant voltrekt zich een prijsstijging welke niet kan worden gecompenseerd door een
max.€ 1.300.000
Pagina 54
Jaarstukken 2020
verhoging van de opbrengsten uit grondverkoop;- er is sprake van een rentestijging gedurende de resterende looptijd van het plan. 3
Bornsche Maten
Wijzigingen in de geld - . projectopzet kunnen leiden tot schadeclaims
4
RBT
"Een situatie waar geld - de uitgifte van 50% sprake is van een bouwgronden start later of (geringe) verslechtering stagneert tijdelijk;- de van de economische fasering van de situatie of stagnatie op investeringen en de vastgoedmarkt. opbrengsten in de tijd verlopen niet volgens oorspronkelijke inschatting/planning waardoor extra renteverliezen optreden;de gronden worden niet tegen de geraamde prijzen afgezet, of de toekomstige opbrengstenstijging is te optimistisch ingeschat;aan de kostenkant voltrekt zich een prijsstijging welke niet kan worden gecompenseerd door een verhoging van de opbrengsten uit grondverkoop;- er is sprake van een rentestijging gedurende de resterende looptijd van het plan."
max.€ 632.000
5
Bornsche Maten
Onteigening (obv svz verwervingen, kosten vertraging en meerkosten verwerving)
30%
max.€ 1.000.000
6
Bornsche Maten
Het mogelijk niet geld - Dit kan leiden tot kunnen voldoen aan de schadeclaims. contractuele verplichtingen richting diverse private partijen. Er is een kans dat niet alle aangegane verplichtingen kunnen worden nagekomen en hiervoor een schadevergoeding moet worden betaald.
70%
max.€ 400.000
geld -
50%
max.€ 1.000.000
Pagina 55
Jaarstukken 2020
7
Bornsche Maten
Verlies door bijv woonwagens, tiny houses in BM
8
Olde Engberink
toekomstige regionale geld - Helft van de kavels afspraken die leiden tot dienen te worden schrappen verdere afgewaardeerd verkoop nog uit te geven kavels en deze terug te brengen naar agrarische bestemming
9
Olde Engberink
Een situatie waar geld - - de uitgifte van 50% sprake is van een bouwgronden start later of (geringe) verslechtering stagneert tijdelijk;- de van de economische fasering van de situatie of stagnatie op investeringen en de vastgoedmarkt. opbrengsten in de tijd verlopen niet volgens oorspronkelijke inschatting/planning waardoor extra renteverliezen optreden;de gronden worden niet tegen de geraamde prijzen afgezet, of de toekomstige opbrengstenstijging is te optimistisch ingeschat;aan de kostenkant voltrekt zich een prijsstijging welke niet kan worden gecompenseerd door een verhoging van de opbrengsten uit grondverkoop;- er is sprake van een rentestijging gedurende de resterende looptijd van het plan..
10
Kernrand Borne West bestemmingsverruimin geld g erf Kluft Noord komt niet tot stand
Pagina 56
geld - verlies door bijv 50% woonwagens, tiny houses in BM 5%
50%
max.€ 350.000
max.€ 2.750.000
max.€ 260.000
max.€ 245.000
Jaarstukken 2020
Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.
Risico's:
Weerstandscapaciteit :
Bedrijfsproces Financieel Imago / politiek Informatie / strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel Milieu Personeel / Arbo Product
algemene reserve Weerstandscapaciteit Projectorganisatie Reserve beleidsontwikkeling Onbenutte belastingcapaciteit Begrotingsoverschot komende jaren Algemene reserve grondexploitatie Post onvoorzien
i
i
Weerstandvermogen
De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio Weerstandsvermogen
Bedrag
A. Beschikbare weerstandscapaciteit
12.350.958
B. Benodigde weerstandscapaciteit Ratio (A/B)
4.970.000 2,49
Pagina 57
Jaarstukken 2020
Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
Het ratio van de gemeente Borne valt in klasse uitstekend. Dit duidt op een prima weerstandsvermogen.
Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Er wordt een onderscheid gemaakt in het bruto en netto risico. Het bruto risico geeft de situatie weer voordat er maatregelen zijn getroffen. Het netto risico geeft het resultaat na het nemen van maatregelen
geld
Bruto
x > €500.000
2
4
4
€250.000 < x < €500.000
2
6
4
€100.000 < x < €250.000
1
4
1
€25.000 < x < €100.000
6
2
5
x < €25.000
1
2
2
Geen geldgevolgen
4
Kans
10%
Pagina 58
1
1
70%
90%
1 30%
50%
Jaarstukken 2020
Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaats vinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risicoinventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 4.970.000.
Kengetallen De berekening achter de kengetallen is beschreven in de ministeriële regeling tot vaststelling kengetallen. Financiële kengetallen (* €1.000)
Rekening 2019 Begroting 2020 Rekening 2020
1a Netto schuldquote
154%
136%
135%
1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
153%
136%
135%
2 Solvabiliteitsratio
22%
23%
19%
3 Grondexploitatie
131%
106%
103%
4 Structurele exploitatieruimte 5 Belastingcapaciteit
0%
-7%
-11%
104%
104%
104%
De betekenis van de getallen wordt hieronder toegelicht: Netto schuldquote De schuldquote is een maat voor de hoeveelheid schulden ten opzichte van het eigen vermogen. Afhankelijk of een gemeente net grote investeringen achter de rug heeft, is de netto schuldquote hoger of lager. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich ergens tussen de 0% en 100%. De VNG geeft als leidraad dat, wanneer de netto schuldquote boven de 130% komt, dit een punt van aandacht moet zijn. De schuldquote in Borne is hoog vanwege de aangetrokken middelen voor de grondexploitaties (incl. deel Hengelo). Solvabiliteit De solvabiliteitsratio laat zien hoe groot het deel van het balanstotaal uit het eigen vermogen bestaat. Hoe hoger het kengetal, hoe hoger het eigen vermogen in verhouding is. Vanuit de VNG is gesteld dat een solvabiliteitsratio onder de 20% onwenselijk is en dat een norm van boven de 30% goed is. Met een gemiddeld solvabiliteitspercentage van rond de 19% zit Borne net onder de norm. Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de balanswaarde van de gronden is, ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Een lager kengetal betekent een kleinere balanswaarde van de gronden en dus minder (mogelijke) risico's. Bij risico’s valt te denken aan kosten die gemaakt zijn voor het bouwrijp maken van de gronden maar waarbij de kavels niet verkocht worden.
Door wijzigingen in de BBV richtlijnen moet tussentijds winst genomen worden wanneer deze wordt verwacht, de zogenaamde percentage of completion methode (POC methode). Daarnaast zijn de opbrengsten door de verkoop van kavels hoger dan de kosten die de gemeente maakt. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt aangegeven als een percentage op basis van de structurele baten en lasten. Hoe hoger het percentage, hoe meer structurele ruimte. Voor 2020 staat dit percentage op -11%, dit houdt in dat er geen structurele ruimte in de exploitatie is.
Pagina 59
Jaarstukken 2020
Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De gemiddelde woonlasten liggen 4% boven het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de regionale gemeenten bevindt Borne zich rond het gemiddelde. Er is relatief weinig ruimte om belastingen te verhogen.
Pagina 60
3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen
Jaarstukken 2020
3.3.1 Inleiding Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kader stellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. Nota kapitaalgoederen Eens per 4 jaar wordt een nota kapitaalgoederen uitgebracht. In 2016 is de nota Kapitaalgoederen 2017-2020 vastgesteld. De hieruit volgende vervangingen en omvormingen zijn opgenomen in de Programmabegroting 2020-2023. In 2020 zijn de laatste vervangingen uit periode 2017- 2020 gerealiseerd. Daarnaast zijn er voorbereidingen getroffen voor de nota Kapitaalgoederen 2021- 2024. Naar aanleiding van de diversiteit in achterstallig onderhoud en de daarmee samenhangende schommelende investeringen is in 2019 een onderzoek uitgevoerd naar een duurzaam kostendekkend systeem voor de (vervanging van) de kapitaalgoederen. Wel is geconstateerd dat er voor €1.655.000 aan achterstallig is.
Hiervoor is bij de jaarrekening 2020 een voorziening getroffen. Gemeentelijke kapitaalgoederen als riolering, openbare verlichting en gebouwen hebben te maken met elektrotechnische installaties. Hiervoor is de zogenaamde Installatieverantwoordelijkheid van toepassing (NEN 3140). Een voorstel om de hiervoor verplichte elektrotechnische bedrijfsvoering op te zetten is in 2020 voorbereid en zal in de loop van 2021 aan het bestuur worden voorgelegd. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen: 1. Wegen 7. Water 2. Openbare verlichting 8. Openbaar groen 3. Straatmeubilair 9. Begraafplaatsen 4. Civieltechnische kunstwerken 10. Sportvelden 5. Afvalcontainers 11. Speelvoorzieningen 6. Riolering 12. Gebouwen
3.3.2 Kapitaalgoederen Hieronder wordt per type kapitaalgoed ingegaan op de ontwikkelingen, het beheer en de vervangingen die in 2020 zijn uitgevoerd. 1. Wegen In 2020 is relatief veel aandacht besteed aan conserverende maatregelen, om verdere schade aan asfaltwegen te voorkomen. Het aanbrengen van slijtlagen en dunne emulsie- deklagen heeft plaatsgevonden op de volgende wegen: • Spechtstraat, Kievitstraat, Patrijsstraat, Prins Bernhardlaan, Reefsweg en Brakeweg. • Bospoort, Braamhaarstraat en Het Hag (slijtlagen). Daarnaast zijn er in 2020 diverse kleinere asfaltreparaties uitgevoerd en zijn er op diverse locaties asfaltscheuren gedicht. De grotere asfaltreparaties vonden plaats aan de Hedeveldsweg, de Hoge Horst en Het Hag. In het kader van asfaltonderhoud zijn plaatselijk nieuwe deklagen aangebracht op de volgende wegen: • Deldensestraat (van Dreef tot Seringenstraat) • Oonksweg (bocht Bornerbroeksestraat) • Wensinkstraat (van Lantmanstraat tot Schaepmanstraat) • Hazelaarstraat (verhoogde kruisingsvlakken) Tenslotte zijn er uit oogpunt van veiligheid graskeien aangelegd langs de Oude Postweg, van de Hertmerdwarsweg tot aan de gemeentegrens.
Pagina 62
Jaarstukken 2020
Door Twente Milieu is in 2020 weer klein onderhoud uitgevoerd op basis van de halfjaarlijkse inspecties. Hiermee wordt met name ingezet op het handhaven van de veiligheid voor fietsers en voetgangers. 2. Openbare verlichting In 2020 heeft een groot deel van de vervanging van de openbare verlichting plaatsgevonden. 3. Straatmeubilair Het straatmeubilair is 2020 op de gebruikelijke manier onderhouden. Dit betrof klein onderhoud, schoonmaakonderhoud en een enkele vervanging. De grootschalige vervanging van borden komt aan de orde in de nota kapitaalgoederen 2021- 2024. 4. Civiele kunstwerken De staat van de bruggen en tunnels is na de grootschalige reparaties in de afgelopen jaren goed te noemen. De jaarlijkse onderhoudsinspectie bracht geen grote bijzonderheden aan het licht, zodat het onderhoud binnen de beschikbare budgetten kon worden uitgevoerd. 5. Afvalcontainers In 2020 zijn in het kader van het Diftarbeleid diverse ondergrondse containers geplaatst. Deze containers worden geleased via Twente Milieu en vervangen daarmee de oude gemeentelijke containers. Omdat het onderhoud en de vervanging deel uitmaken van het leasecontract maken de afvalcontainers momenteel geen deel meer uit van de gemeentelijke kapitaalgoederen.
6 en 7 Riolering en Water Samen met de Twentse gemeenten en waterschap Vechtstromen, onder de vlag van het Twents waternet, is gewerkt aan de landelijke opgave om de klimaatontwikkelingen onder de aandacht te brengen. Na lancering van de klimaatstresstesten is de vervolgstap om in gesprek te gaan en de dialoog te voeren met stakeholders en burgers. De regionale klimaatdialoog is opgepakt in samenwerking met Twents waternet. Lokaal wordt de klimaatdialoog gestart in het voorjaar van 2021. Resultaten moeten leiden tot meer samenwerking, bewustwording en formuleren van maatregelen in uitvoeringsagenda's. Waterschap Vechtstromen heeft de concept watervisie ter consultatie aan de gemeenten voorgelegd. De visie draagt bij aan de ontwikkeling op de herziening van het waterbeheerplan dit jaar. Naast een inhoudelijke reactie vonden de Twentse gemeenten het een gemiste kans dat de visie niet in collectief verband (lees: Twents waternet) is behandeld. Het klimaatbestending ontwikkelen van Wensink-zuid is volop in beweging. Wijkcomité, klankbordgroep en (direct) belanghebbenden zijn nauw betrokken bij de uitwerking van de plannen. Schoolcomplex aan de Woolderweg is gesloopt, met de randvoorwaarde voor behoud van de ondergrondse kelder als vleermuisvoorziening. Het terrein moet een parkachtige omgeving worden met sociale cohesie.