Evaluatieverslag inwonersparticipatie Sociaal Domein
Tekst van het document
24int05400
Evaluatie inwonersparticipatie Sociaal Domein 2024
Inhoudsopgave 1. Samenvatting ....................................................................................................................................... 2 2.
Inleiding ........................................................................................................................................... 2
3.
Aanleiding ........................................................................................................................................ 3
4.
Vormen van inwonersparticipatie ................................................................................................... 3 4.1
Effect inwonersparticipatie .................................................................................................... 4
4.2
Verschillende participatievormen binnen Borne ................................................................... 4
5.
Wettelijk kader ................................................................................................................................ 5
6.
Doelstelling ...................................................................................................................................... 6
7.
Uitvoering ........................................................................................................................................ 6 7.1
Samenstelling van de Adviesraad .......................................................................................... 6
7.2
Taak van de adviesraad sociaal domein................................................................................. 7
7.3
Werkwijze .............................................................................................................................. 7
7.4
Budget adviesraad ................................................................................................................. 7
7.5
Ambtelijke ondersteuning ..................................................................................................... 8
8.
Ervaringen leden adviesraad sociaal domein .................................................................................. 9
9.
Ervaringen gemeente .................................................................................................................... 10
10.
Hoe kijken onze inwoners tegen inwonersparticipatie aan? ................................................... 11
11.
Conclusie .................................................................................................................................. 12
12.
Bijlagen ..................................................................................................................................... 13
12.1
Alle aanbevelingen op een rijtje .......................................................................................... 13
12.2
Verkenning participatiemethoden binnen Borne: ............................................................... 15
12.3
Verhoudingen ...................................................................................................................... 17
12.4
Borne panel .......................................................................................................................... 18
1
1. Samenvatting De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet (PW) zijn gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid, maatschappelijke participatie en de zorg voor kwetsbare groepen. Een belangrijk onderdeel van deze wetten is de participatie van inwoners in de beleidsvorming. De adviesraad sociaal domein Borne is in 2017 ingesteld. De adviesraad sociaal domein is ingesteld om gevraagd en ongevraagd het college te adviseren en mee te denken in beleidsontwikkeling met betrekking tot de Wmo, Jeugdwet en de PW. Op verzoek van gemeente Borne is een evaluatieonderzoek uitgevoerd. Het college wil onderzoeken of er betere of aanvullende manieren zijn om de betrokkenheid van inwoners te vergroten. Het onderzoek ging uit van een aantal vragen: 1) verkennen participatiemethoden, 2) haalbaarheid en toepasbaarheid van aanvullende of betere participatiemethoden, 3) de relatie van de adviesraad met de inwoners, 4) het opvangen en oppakken van signalen, 5) het resultaat van de advisering, 6) de relatie met de gemeente (college en de ambtelijke organisatie) 7) de werkwijze van de adviesraad sociaal domein. Het college heeft in de evaluatieopdracht een normenkader opgesteld en vormen de lat waarlangs de bevindingen zijn gelegd.
De normen zijn: maatschappelijke betrokkenheid representativiteit bekendheid signaleren onafhankelijkheid actualiteit/ innovatievermogen integraliteit effectiviteit verantwoordelijkheid en samenwerking met de inwoners. Onderzoeksvragen zijn beantwoord op basis van vragenlijsten en gesprekken met leden van de adviesraad, de beleidsmedewerkers, de betrokken wethouders en is er deskresearch gedaan. Daarnaast zijn inwoners betrokken middels een vragenlijst die is uitgezet via het Borne Panel. Gemeente Borne geeft aan geen grote wijzigingen te willen in de manier waarop de adviesraad is gepositioneerd in de gemeente Borne. De huidige status als adviesorgaan voor het college staat niet ter discussie. Er liggen echter verbetermogelijkheden binnen de samenwerking tussen gemeente Borne en de samenstelling van de adviesraad. Dit zou de rol van de adviesraad kunnen verduidelijken en hun invloed kunnen vergroten. Het is goed dat we aanvullende manieren van inwonersparticipatie met betrekking tot het sociaal domein gebruiken en nadenken over rollen en taken van de adviesraad. Over wanneer en hoe de adviesraad betrokken wordt is onduidelijkheid. Dit geeft frustratie bij de adviesraad, het college en de ambtelijke uitvoering.
Afspraken hierover en nadenken over de samenstelling van de adviesraad vragen aandacht en besef bij alle betrokken partijen (ambtelijke ondersteuning, beleidsadviseurs, wethouders en de adviesraad). Van alle partijen is inzet nodig om met elkaar het gesprek aan te gaan en vervolgstappen te zetten.
2. Inleiding Dit evaluatieverslag beschrijft de inwonersparticipatie binnen het sociaal domein van gemeente Borne, waarbij de adviesraad sociaal domein een belangrijke rol vervult. Het verslag beoordeelt de inwonersparticipatie en hoe de adviesraad functioneert als inwonersparticipatie-instrument, de betrokkenheid van inwoners en hoe dit
2
heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van beleid in het sociaal domein. Ook worden aanbevelingen gegeven voor toekomstige verbeteringen. Definitie van cliëntenparticipatie: Het vroegtijdig betrekken van einddoelgroepen bij de vorming van beleid en verbetering van de kwaliteit, waarbij in openheid en op basis van gelijkwaardigheid en onderling debat problemen in kaart worden gebracht en oplossingen worden verkend die van invloed zijn op het uiteindelijke besluit”. (definitie van Edelenbos). Kortom: participatie is meedoen!
Er wordt in dit verslag gesproken over inwonersparticipatie omdat inwoners niet alleen bewoners zijn maar ook ervaringsdeskundigen, cliënten en/of toekomstige gebruikers van de Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet.
3. Aanleiding Tot 2017 was er de Wmo-raad en het Wet werk en bijstand (Wwb) platform. De Wmo-raad adviseerde het college inzake Wmo en jeugdhulp en het Wwb platform adviseerde het college over de Participatiewet. De Wmo raad en het Wwb platform hebben destijds de wens uitgesproken om samen te gaan in een adviesraad sociaal domein. In 2017 is de adviesraad sociaal domein Borne geïnstalleerd. Door het samenvoegen van de adviesraden kan integraal en effectief het college worden geadviseerd en is er sprake van samenhang tussen de beleidsterreinen Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. De taken en bevoegdheden van de adviesraad zijn vastgelegd in de Verordening adviesraad sociaal domein. Op verzoek van het college heeft een evaluatie plaatsgevonden. De huidige inwonersparticipatie binnen het sociaal domein is geëvalueerd en onderzocht of er betere of aanvullende manieren zijn om de betrokkenheid van inwoners te vergroten. Het college heeft opdracht gegeven inwonersparticipatie op het gebied van de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet binnen de gemeente Borne te actualiseren en optimaliseren en deze af te stemmen op de behoeften van de inwoners en van het college.
Vraagstelling • • • • • • • • •
Beschrijving van verschillende participatievormen zoals burgerpanels, digitale platforms, focusgroepen, participatieve budgettering, enz. In kaart brengen van de haalbaarheid en toepasbaarheid van deze alternatieve methoden binnen de context van gemeente Borne Analyse de voor- en nadelen van elke methode, evenals de benodigde middelen Beschrijving van de huidige werkwijze van de adviesraad Beschrijving van de rollen, verantwoordelijkheden, reikwijdte en samenstelling van de leden inclusief de mate van vertegenwoordiging van de beoogde doelgroepen Beschrijving van de wijze van het oppakken van signalen en de mate van betrokkenheid van de achterban, de inwoners Beschrijving van de resultaten van de advisering Beschrijving van de relatie met de gemeente; College en de ambtelijke organisatie Beschrijving van de sterke punten, knelpunten en beschikbare middelen.
4. Vormen van inwonersparticipatie Inwonersparticipatie kent verschillende vormen. Zo wordt er onderscheid gemaakt tussen collectieve en individuele vormen van inwonersparticipatie. Onder collectieve vormen vallen bijvoorbeeld tijdelijke panels, klankbordgroepen en formele cliëntenraden. Individuele vormen van participatie zijn onder meer inspreken tijdens vergaderingen van gemeenteraden en deelname aan bijvoorbeeld enquêtes. Een ander onderscheid is dat tussen formele en informele inwonersparticipatie.
3
Formele participatie is wettelijk verankerd en mag zowel gevraagd als ongevraagd advies gegeven aan het college. Denk hierbij aan structurele adviesraden in gemeenten. Het opheffen van de adviesraad zou betekenen dat het college geen ongevraagd advies meer ontvangt. Om dan toch aan inwonerparticipatie te voldoen zoals vastgelegd is in de Jeugdwet, de PW en de Wmo moet bij Verordening een vergelijkbaar orgaan moet worden opgezet, wat tijd en geld kost. Informele (alternatieve vormen) inwonersparticipatie is niet wettelijk verankerd en daarmee minder formeel georganiseerd. Het is vaak tijdelijk en incidenteel van aard en wordt vanuit de organisatie georganiseerd of betrokken. Voorbeelden van informele participatie zijn cliëntenpanels, themabijeenkomsten en actiegroepen.
Niveaus van inwonersparticipatie
(participatieleidraad gemeente Borne 2024)
In de participatieleidraad wordt beschreven hoe invulling wordt gegeven aan participatie. Het biedt handvaten om bewuste keuzes te maken in omvang, niveau en vorm(en) van participatie.
4.1 Effect inwonersparticipatie Uit onderzoek blijkt dat inwonersparticipatie beleidsmatig belangrijk is (Wistow, G. & Barnes, M. (1993)). Beleid sluit beter aan bij de belevingswereld van de inwoner voor wie het beleid is bedoeld, dan is het beleid doeltreffender (en mogelijk doelmatiger). Inwonersparticipatie draagt bij aan de betrokkenheid van burgers en vergroot daardoor het draagvlak voor beleid. Daarmee verkleint inwonersparticipatie mogelijk de afstand tussen overheid en burgers. Inwonersparticipatie heeft ook voor inwoners zelf meerwaarde. Inwoners profiteren net als de gemeente van doeltreffender beleid. Beter beleid brengt een oplossing voor problemen dichterbij. Hiermee worden meer en diverse groepen inwoners cliënten bereikt, ook die minder mondig zijn. Inwoners denken dan mee over thema’s waar zij ervaring mee of ideeën over hebben. Daarnaast is er sprake van meer democratische betrokkenheid doordat het vertrouwen in overheden groeit. Daarnaast voelen inwoners zich gehoord en leren meer over de complexiteit van beleidsvorming.
4.2 Verschillende participatievormen binnen Borne Binnen gemeente Borne zijn veel burgerinitiatieven zoals wijkraden, dorpsraden, belangenverenigingen, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en kerkgemeenschappen. In bijlage 2 is een overzicht van diverse participatievormen die binnen Borne aanwezig zijn.
4
Dit zijn allemaal initiatieven die door de gemeente kunnen worden benaderd om mee te denken over bepaalde onderwerpen. Ook over beleidsonderwerpen binnen het sociaal domein. Denk aan het organiseren van thema avonden, aanschuiven bij dorp en wijkraden om te inventariseren wat er binnen de gemeente speelt afhankelijk van de onderwerpen die op dat moment spelen. Voor het maken van beleid in het kader de Jeugdwet en de Wmo wordt zo nu en dan al gebruik gemaakt van informele inwonersparticipatie (initiatief vanuit de gemeente) door jongeren en inwoners die een voorziening in het kader van de Wmo hebben te betrekken. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van het Borne Panel om peilingen uit te zetten over onderwerpen die actueel zijn in het sociaal domein. Op grond van de Wmo, de Jeugdwet en PW worden jaarlijks client tevredenheidsonderzoeken gehouden. De client tevredenheidsonderzoeken van de Wmo en de Jeugdwet zijn uitgebreid om meer informatie op te halen over het beleid en de uitvoering. Een uitdaging is het bereiken en betrekken van kwetsbare inwoners in de beleidsvorming.
Aanbeveling Formele inwonersparticipatie in de vorm van een adviesraad behouden. Inwonersparticipatie is wettelijk verankerd en mag zowel gevraagd als ongevraagd het college adviseren. De formele inrichting en borging van inwonersparticipatie door middel van een adviesraad is noodzakelijk om continuïteit, onafhankelijkheid en effectieve inbreng te waarborgen. Hiermee voldoet gemeente Borne aan de wettelijke eis om inwoners te betrekken bij het beleid van de PW, de Jeugdwet en de Wmo. Inwonersparticipatie kan breder ingezet worden door bijvoorbeeld gebruik te maken van inwoners die zich hebben verenigd in organisaties of verenigingen of stichtingen, zoals de wijkorganisaties. Gemeente Borne heeft een participatieleidraad ontwikkeld, deze leidraad kan worden toegepast. De adviesraad kan bij deze inwonersparticipatie worden betrokken. Verken de mogelijkheden om ook de input van de meest kwetsbare inwoners op te halen en mee te wegen in de beleidsvorming. De wijkcoördinator en de afdeling communicatie van de gemeente worden betrokken om te bepalen wat haalbaar is met betrekking tot inwonersparticipatie, wie wordt betrokken bij het desbetreffende onderwerp en hoe.
5. Wettelijk kader Cliëntenparticipatie (inwonersparticipatie), zoals omschreven in de wet, heeft als doel inwoners te betrekken bij de beleidsvorming van het sociaal domein. De grondslag voor inwonersparticipatie is opgenomen in de Jeugdwet, de Participatie en de Wet maatschappelijke ondersteuning. -
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (artikel 2.1.3 lid 3), Jeugdwet(artikel 2.10), Participatiewet (artikel 47) en de Gemeentewet.
Bij Verordening wordt bepaald op welke wijze ingezetenen, waaronder in ieder geval cliënten of hun vertegenwoordigers, worden betrokken bij de uitvoering van deze wet (o.a. artikel 2.1.3 lid 3 Wet maatschappelijke ondersteuning). Er wordt geregeld de wijze waarop zij in de gelegenheid worden gesteld voorstellen voor het beleid te doen en vroegtijdig in staat worden gesteld gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen. Ingezetenen worden voorzien van ondersteuning om hun rol effectief te kunnen vervullen en deel kunnen nemen aan periodiek overleg. In gemeente Borne is dit vastgelegd in de Verordening adviesraad sociaal domein Borne. Inwonersparticipatie vastleggen in een regeling is niet toegestaan.
5
Het instellen van een ‘cliëntenraad’ op grond van deze wetten is niet noodzakelijk, maar er moet wel iets geregeld worden om inwoners te betrekken bij het beleid van deze wetten. Veel gemeenten hebben daarom gekozen voor een vorm van een adviesraad sociaal domein. Op dit moment zijn 255 adviesraden aangesloten bij De Koepel, een vereniging van lokale advies- en cliëntenraden. Dat is circa 75% van de Nederlandse gemeenten (bron: De Koepel adviesraden). Voor collectieve inwonersparticipatie met betrekking tot de Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet is door het college de adviesraad sociaal domein Borne aangesteld. Dit is een formele vorm van inwonersparticipatie. Op het gebied van wonen, zorg en onderwijs bestaat wel wet- en regelgeving over medezeggenschap in organisaties, maar niets is vastgelegd over inwonersparticipatie met betrekking tot gemeenten.
6. Doelstelling Het doel van de adviesraad sociaal domein is om inwoners te betrekken bij de beleidsvorming binnen het sociaal domein, waarbij de adviesraad dient als vertegenwoordiger van de diverse belangen en behoeften van inwoners. Specifieke doelen zijn: - Inwoners een stem geven in beleidskeuzes die betrekking hebben op jeugdzorg, participatie en maatschappelijke ondersteuning. - Inzicht geven in de ervaringen en wensen van inwoners. - Adviseren, gevraagd en ongevraagd over relevante beleidsvraagstukken binnen het sociaal domein aan de gemeente.
7. Uitvoering 7.1 Samenstelling van de Adviesraad De adviesraad Sociaal Domein is samengesteld uit 8 leden en is, voor zover redelijkerwijs mogelijk, zodanig samengesteld dat elk lid affiniteit heeft met één of meer van de wetten waarover wordt geadviseerd alsmede met de burgers die er een beroep op doen. (artikel 3 Verordening adviesraad sociaal domein Borne). De adviesraad kwam in 2023 9x keer bijeen. De adviesraad werft zelf leden. Op grond van artikel 3 lid 2 van de Verordening adviesraad sociaal domein Borne worden leden van de adviesraad benoemd door het college.
Aanbeveling De leden en de voorzitter van de adviesraad worden geworven door de adviesraad. De procedure voor het werven van de leden wordt opgenomen in de Verordening. Voor een goed evenwicht binnen de adviesraad, zodat alle doelgroepen worden vertegenwoordigd, wordt door de adviesraad samen met het college een functieprofiel en een vacature opgesteld. Werving van de leden van de adviesraad moet plaatsvinden via een openbare sollicitatieprocedure, waaronder werving en bekendmaking in de lokale media.
6
7.2 Taak van de adviesraad sociaal domein De adviesraad sociaal domein is ingesteld om gevraagd en ongevraagd het college te adviseren en mee te denken in beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie binnen het sociaal domein met aandacht voor het bevorderen van integraliteit binnen het sociaal domein (artikel 2 Verordening adviesraad sociaal domein Borne) Het college vraagt over beleidsvoornemens van de gemeenteraad en het college advies aan de adviesraad sociaal domein. Dit advies kan van invloed zijn op het te nemen besluit. De adviesraad sociaal domein kan vooraf gepolst worden over een voorgenomen standpunt. Het college zorgt ervoor dat de adviesraad sociaal domein vroegtijdig wordt betrokken bij de beleidsontwikkeling.
Aanbeveling In de Verordening het wettelijk kader opnemen. Op basis van de Wmo, de PW en Jeugdwet worden ingezetenen, waaronder in ieder geval cliënten, ervaringsdeskundigen of hun vertegenwoordigers in staat worden gesteld voorstellen voor het beleid te doen en gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen aan het college bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen.
7.3 Werkwijze De adviesraad krijgt input van inwoners via diverse organisaties. Welke contacten er zijn geweest worden benoemd in het laatste jaarverslag (2023). De adviesraad in heeft in 2023 gebruikers, zorgprofessionals en uitvoerenden uitgenodigd om de ervaringen en signalen met de adviesraad te delen. Dit waren: Ervaringsdeskundigen Handicap Borne Directie Wijkracht Stadsbank Vitaliteitscoach (bron jaarverslag adviesraad 2023)
In het jaarverslag wordt de samenwerking met ketenpartners benoemd. De adviesraad sociaal domein maakt niet inzichtelijke hoe de samenwerking met inwoners uit de gemeente Borne er uit ziet, hoe ze worden geraadpleegd en betrokken bij de advisering over het beleid. De adviesraad overlegt regelmatig met gemeentelijke beleidsmakers over lopende en nieuwe beleidsontwikkelingen. Uit het jaarverslag 2023 van de adviesraad blijkt dat over een aantal zaken schriftelijk advies is uitgebracht. Daarnaast is de adviesraad in de conceptfase betrokken bij diverse thema’s. Een aantal van deze thema’s vallen niet onder het taakveld van de adviesraad. De adviesraad sociaal domein heeft een eigen website waar alle informatie rondom de adviesraad wordt gepubliceerd. De werkwijze van de gemeente en de adviesraad is niet duidelijk. Er wordt gevraagd en ongevraagd advies uitgebracht, mondeling en schriftelijk. De vastlegging daarvan is moeilijk te vinden. Op de website van de adviesraad staan de adviezen die de adviesraad heeft uitgebracht maar daar staat niet bij vermeld wat het college met het advies heeft gedaan. De website van de adviesraad is niet actueel. Als de adviesraad middels een website inwoners van Borne wil informeren zal de website actuele informatie moeten bevatten.
7.4 Budget adviesraad In de Verordening is onder artikel 9 Verordening adviesraad sociaal domein opgenomen: Het college stelt de adviesraad sociaal domein jaarlijks een budget beschikbaar voor de uitvoering van hun taken. Dit budget is bestemd voor; a. Het gebruik van vergader- of overleg locaties;
7
b. Kantoormaterialen gebruikt voor correspondentie, het verzorgen van voorlichting en het faciliteren van de leden van de adviesraad sociaal domein (inclusief computer gebruik); c. Raadpleging van de burgers die een beroep op de Jeugdwet, Participatiewet en de Wmo doen; d. De reiskosten naar plekken buiten Borne van de leden van de adviesraad sociaal domein; e. Inschakelen van professionele ondersteuning; f. Deskundigheidsbevordering door scholing en/of cursussen die verband houden met de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo; g. Documentatie, literatuur en vaktijdschriften, die verband houden met de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo; 3. Uit het in artikel 9 eerste lid van de Verordening adviesraad sociaal domein bedoelde budget wordt ook betaald een vergoeding voor de leden van de adviesraad sociaal domein. Dit betreft een vast bedrag per vergadering conform artikel 14, lid 1van het Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden (vervallen). Dit is nu op grond van het Rechtspositiebesluit decentrale ambtsdragers artikel 3.4.1. 4. De vergoeding wordt verstrekt voor maximaal 8 vergaderingen in het jaar. Het huidige werkbudget voor de adviesraad, exclusief presentiegelden per bijgewoonde vergadering, bedraagt € 3000,00 per jaar en ieder lid krijg € 50,00 per jaar voor printkosten. De hoogte van het werkbudget is in 2017 vastgesteld.
In het jaarverslag van de adviesraad is geen financieel overzicht opgenomen.
Aanbeveling Stel het werkbudget, en waar het budget voor is bedoeld, opnieuw vast en leg het maximaal te declareren werkbudget vast in de Verordening. Door het werkbudget te borgen in de Verordening is er geen sprake van een arrangementssubsidie die jaarlijks moet worden aangevraagd. In de Verordening kan een indexering op het werkbudget worden opgenomen en de Verordening kan na een aantal jaren worden geëvalueerd wat invloed kan hebben op de hoogte van het budget. Bij het jaarverslag van de adviesraad hoort een financieel overzicht. Dit overzicht wordt vergeleken met de betalingen die de gemeente voor de adviesraad heeft verricht. Op die manier is er sprake van een financiële aansluiting.
7.5 Ambtelijke ondersteuning In de verordening is vastgelegd dat de adviesraad sociaal domein wordt voorzien van ondersteuning om hun rol effectief te kunnen vervullen. In de Verordening adviesraad sociaal domein is het volgende opgenomen: Artikel 4. Ambtelijk secretaris Het college stelt een ambtenaar van de gemeente aan als ambtelijk secretaris om te waarborgen dat de cliëntenraad in staat is zijn taken naar behoren te vervullen. In de toelichting van de Verordening is de ondersteuning uitgebreider beschreven. Het dagelijks bestuur van de adviesraad bestaat uit een voorzitter, secretaris en een plaatsvervangend secretaris. Ingezetenen, waaronder in ieder geval cliënten of hun vertegenwoordigers, worden betrokken bij de uitvoering van de wet en worden voorzien van ondersteuning om hun rol effectief te kunnen vervullen (artikel 2.1.3. Wet maatschappelijke ondersteuning)
Aanbeveling: Er zijn meerdere secretarissen, 1 in de adviesraad, 1 plaatsvervangende secretaris en 1 secretaris vanuit de gemeente. Beschrijf wat de taken zijn.
8
De ambtelijke ondersteuning wordt gewijzigd in contactpersoon tussen gemeente en adviesraad. Taken van de contactpersoon zijn o.a.: processen bewaken, delen relevante stukken, waaronder een verzoek om advies, bewaken termijnen, facturen betalen.
8. Ervaringen leden adviesraad sociaal domein Voor de adviesraad is een vragenlijst gemaakt en de leden zijn verzocht deze vragenlijst in te vullen. Daarnaast zijn met 4 leden individuele gesprekken gevoerd. De leden zijn over het algemeen erg tevreden over de samenwerking met de beleidsmedewerkers van de gemeente. De adviesraad wordt regelmatig vanaf het begin meegenomen in beleidsontwikkelingen. Op die manier wordt samen naar iets toe gewerkt en deze manier van samenwerken wordt als positief ervaren. Deze manier van werken wordt niet vastgelegd waardoor niet zichtbaar is hoe betrokken de adviesraad is. Samenwerken met de beleidsmedewerkers is geen taak van de adviesraad. De adviesraad wordt gevraagd om te adviseren over beleidsvoorstellen en kan door de beleidsmedewerker vroegtijdig geïnformeerd of gepolst worden over beleidsvoornemens. De adviesraad is minder tevreden over de samenwerking met het college. Ze voelen zich niet altijd serieus genomen en de communicatie verloopt niet altijd goed. Er wordt door de adviesraad benoemd dat advies wordt gevraagd omdat het moet. In principe is iedereen tevreden over de huidige werkwijze tussen de adviesraad en de gemeente. Na doorvragen blijkt echter dat er bij een aantal leden toch wel behoefte is aan wat meer structuur.
Onder andere meer duidelijkheid over wanneer er door het college om advies wordt gevraagd en wat met het advies wordt gedaan. Het is niet altijd duidelijk is wat er van de adviesraad wordt verwacht en wat hun rol is. Er is behoefte aan een duidelijk proces, dat geeft structuur en minder frustraties. De leden zijn maatschappelijk betrokken en bezoeken actief diverse thema-avonden, inloopavonden en sluiten aan bij burgerinitiatieven om signalen op te vangen en mee te krijgen wat er speelt onder de inwoners van Borne. Leden proberen meer bekendheid te geven aan de adviesraad. Toch blijft het lastig om kwetsbare inwoners, jeugd en immigranten te betrekken bij deze taak. Bij sommige leden is behoefte om hun maatschappelijke betrokkenheid te vergroten. Daarnaast zouden een aantal leden graag aanhaken bij informele initiatieven die door de gemeente worden georganiseerd. Er is door een lid van de adviesraad geopperd om eventueel een belangenvereniging voor adviesraden te betrekken en een dag te organiseren samen met het college de adviesraad weer vorm te geven. Het is niet altijd duidelijk wat er met de adviezen wordt gedaan, of de advisering doeltreffend is geweest en hoe het beleid uitpakt nadat het is ingevoerd/uitgevoerd waar over is geadviseerd. Terugkoppeling richting de adviesraad wordt als kort en zonder goede uitleg ervaren.
Jaarlijks vindt een clienttevredenheidsonderzoek plaats voor de Wmo, de Jeugdwet en de PW. Het clienttevredenheidsonderzoek voor de Wmo en de Jeugdwet is vanaf 2025 gewijzigd in een continue meting. Naast de wettelijk verplichte vragen is het vragenformulier uitgebreid. De vragen gaan onder andere over beleid, inkoop en kwaliteit van zorg. De uitkomsten van de onderzoeken worden gedeeld met de adviesraad. De adviesraad heeft een eigen website maar die is niet actueel en het bijhouden en onderhouden van de website levert problemen op en vergt erg veel tijd. De adviesraad is niet bedoeld om over individuele situaties, dus hoe belangrijk is het om een website te hebben? Wellicht is zo nu en dan een stukje publiceren in een plaatselijke krant of website voldoende. Op de website van gemeente Borne staat 1 pagina met algemene informatie over de adviesraad.
9
Communicatie = het sleutelwoord
Aanbeveling Het is niet voor iedereen duidelijk, zowel voor de gemeente als de adviesraad, wat de taken van de adviesraad zijn. De taken van de adviesraad worden vastgelegd in de Verordening. De afdeling communicatie van gemeente Borne heeft aangeboden om de adviesraad te helpen. Zij kunnen o.a. voorlichting geven over inwonersparticipatie, de participatieladder, het belang van daarvan, de methodieken van inwonersparticipatie en cursusmogelijkheden. Team Beleid maakt ieder jaar een jaarplanning. Bespreek voor welke onderwerpen de adviesraad om advies wordt gevraagd en deel de jaarplanning met de adviesraad. De adviesraad kan dan ook zien waarvoor geen advies wordt gevraagd en eventueel besluiten om ongevraagd advies uit te brengen.
9. Ervaringen gemeente Voor de beleidsmedewerker PW, Jeugd en de WMO is ook een vragenlijst gemaakt met het verzoek deze in te vullen. Daarnaast hebben individuele gesprekken met de beleidsmedewerkers en de wethouders met sociaal domein in hun portefeuille plaatsgevonden. De adviesraad is een mooie manier om invulling te geven aan de formele inwonersparticipatie zoals bedoeld in de PW, WMO en de Jeugdwet. Er zijn wel twijfels of alle doelgroepen voldoende worden vertegenwoordigd in de advisering. Hoewel de adviesraad een brede groep inwoners betrekt, blijven sommige groepen, zoals jongeren en inwoners met een migratieachtergrond, ondervertegenwoordigd. Het bereik van deze groepen moet worden vergroot om echt inclusief beleid te kunnen maken. De inwoners moeten meer en anders worden betrokken bij het beleid. Echter inwonersparticipatie anders organiseren vergt tijd, en dat ontbreekt bij de medewerkers. De meeste beleidsmedewerkers weten hoe ze de adviesraad moeten bereiken en wanneer ze de adviesraad moeten betrekken. Er is geen sprake van een uniforme werkwijze. Een verzoek om advies wordt mondeling of schriftelijk uitgezet. Als de adviesraad vroegtijdig betrokken wordt, wordt dit niet altijd schriftelijk vastgelegd. Het is niet altijd duidelijk wanneer de adviesraad om advies moet worden gevraagd of in het voorstadium moet worden betrokken.
De adviesraad wordt soms ook betrokken bij thema’s die niet onder de WMO, PW of Jeugdwet vallen. De gemeente ziet dat de adviezen van de adviesraad niet tot stand zijn gekomen door het breed betrekken van inwoners en cliënten, terwijl dat wel wordt verwacht. Het college vraagt zich af of alle doelgroepen voldoende worden gehoord en of actief wordt ingezet om moeilijk bereikbare inwoners te bereiken. De huidige adviesraad bestaat nu uit een groep deskundigen, maar weerspiegelt onvoldoende de doelgroepen die erin vertegenwoordigd zouden moeten zijn. Het college pleit er nadrukkelijk voor dat inhouds- en ervaringsdeskundigen met betrekking tot de Jeugdwet, Participatiewet en de Wmo ook in de adviesraad moeten zitten en in verbinding moeten zijn met de achterban.
10
Aanbeveling In de Verordening opnemen dat de adviesraad bestaat uit leden die deskundig zijn en leden die cliënt/ervaringsdeskundigen zijn van één van de domeinen Wmo, Jeugd en Participatie zodat alle doelgroepen worden vertegenwoordig. Voor zover het betreft het domein Jeugd kan ook een wettelijk vertegenwoordiger van een cliënt lid zijn. Afhankelijk van de grootte van de adviesraad wordt een verdeling/verdeelsleutel bepaald. Omstreeks ieder jaar in maart vindt een jaarlijks gesprek tussen het college en de adviesraad plaats. Op de agenda wordt gezet wat de verwachtingen van beide partijen zijn en afspraken worden genotuleerd. Leg de werkwijze voor de adviesraad sociaal domein vast in de Verordening en werk ze uit in (werk)processen. In de jaarplanning voor de Jeugdwet, de WMO en de PW wordt door het college bepaald voor welke onderwerpen inwonersinitiatieven worden betrokken en op welk niveau inwonersparticipatie wordt toegepast op basis van de participatieleidraad. De kosten voor het betrekken van inwoners worden opgenomen in het desbetreffende projectplan. In de jaarplanning wordt opgenomen voor welke onderwerpen de adviesraad om advies wordt gevraagd. De jaarplanning wordt gedeeld met de adviesraad. Het college vraagt de adviesraad schriftelijk om advies en is duidelijk in de vraagstelling.
De adviesraad geeft in het advies aan hoe de achterban, de desbetreffende doelgroep, is betrokken bij de advisering. Het college beantwoord schriftelijk (gemotiveerd) wat er met het advies van de adviesraad is gedaan.
10. Hoe kijken onze inwoners tegen inwonersparticipatie aan? Om inzicht te krijgen hoe inwoners van Borne tegen inwonersparticipatie aankijken, het betrekken van inwoners bij het maken van beleid binnen het sociaal domein, is het Bornepanel ingezet. De uitkomsten van de peiling is te lezen in bijlage 3. De vragenlijst die door het Bornepanel is uitgezet is door 294 panelleden ingevuld. Bijna driekwart (73%) vindt het belangrijk om mee te denken over hoe de gemeente de ondersteuning aan inwoners vormgeeft. Minder dan een kwart van de inwoners vindt zichzelf betrokken bij hoe de gemeente dat doet. En een kwart is (heel) tevreden over hoe de gemeente dat doet. Opvallend is dat 41% zegt niet te weten of ze tevreden zijn over hoe de gemeente inwoners betrekt bij het vormgeven van deze ondersteuning. De helft geeft aan dat ze dat graag via een panel of vragenlijsten doen. Meer dan de helft van de deelnemers heeft nog nooit informatie gezien over de mogelijkheid om mee te denken. De meerderheid wil wel informatie. Meer dan de helft van de gevraagde kennen de adviesraad niet en zijn niet bekend met alle wetten. Een groot deel van de gevraagde doen een oproep aan de gemeente om inwoners meer te betrekken, beter te communiceren, meer contact met inwoners te hebben en te luisteren naar inwoners.
De afdeling communicatie is altijd betrokken bij de peilingen van het Bornepanel en neemt op en aanmerkingen mee in het proces van de participatieladder.
11
11. Conclusie Binnen Borne zijn verschillende mogelijkheden om inwoners meer te betrekken bij beleidsontwikkelingen binnen het sociaal domein. Deze mogelijkheden zijn naast de formele adviesraad sociaal domein informele participatievormen waarbij het initiatief uitgaat van de gemeente. Denk hierbij aan het Bornepanel, bezoeken dorpsraden en betrekken van de gemeentelijke wijkcoördinator en de adviesraad sociaal domein. Het college betrekt deze participatievormen naast de adviesraad om advies te vragen, over beleidsvoornemens. De betrokkenheid van ondervertegenwoordigde groepen kunnen op die manier worden vergroot. Door gerichte bijeenkomsten of campagnes te organiseren worden kwetsbare inwoners, jongeren en inwoners met een migratieachtergrond meer te betrokken bij de adviesraad en de participatie in het algemeen. Dit kan door samenwerking met scholen, jongerenorganisaties en migrantenverenigingen. We zorgen voor een duidelijke en gestructureerde terugkoppeling naar de inwoners over de resultaten van hun input. Een adviesraad sociaal domein is niet verplicht maar er moet wel iets geregeld worden om inwoners te betrekken bij het beleid. Inwonersparticipatie is wettelijk verankerd en mag zowel gevraagd als ongevraagd advies worden gegeven.
Door het behouden van een adviesraad voldoet gemeente Borne aan de wettelijke eis dat bij Verordening wordt vastgelegd dat inwoners worden betrokken bij het beleid van de PW, de Jeugdwet en de Wmo. Met name dat ongevraagd advies wordt gegeven. De adviesraad sociaal domein heeft het afgelopen jaar een belangrijke rol gespeeld in de inwonersparticipatie binnen het sociaal domein van gemeente Borne. Hoewel de werking van de adviesraad over het algemeen als positief wordt ervaren, zijn er duidelijke verbeterpunten, zoals het bereiken van de ondervertegenwoordigde groepen. Daarnaast is de werkwijze van zowel de gemeente als de adviesraad niet duidelijk en wat er van elkaar wordt verwacht. De adviesraad bestaat nu uit deskundigen, maar weerspiegelt onvoldoende de doelgroepen die erin vertegenwoordigd zouden moeten zijn. Het college pleit er nadrukkelijk voor dat ook inhouds- en ervaringsdeskundigen met betrekking tot de Jeugdwet, Participatiewet en de Wmo in de adviesraad moeten zitten. Voor een goed evenwicht binnen de adviesraad, zodat alle doelgroepen worden vertegenwoordigd, zal door de adviesraad samen met het college functieprofielen en vacatures moeten worden opgesteld. Werving van de leden van de adviesraad moet plaatsvinden via een openbare sollicitatieprocedure, waaronder werving en bekendmaking in de lokale media.
Door deze verbeterpunten aan te pakken wordt inwonersparticipatie door middel van de adviesraad verder versterkt en kunnen inwoners breder worden vertegenwoordigd in het beleid van de gemeente.
12
12. Bijlagen 12.1
Alle aanbevelingen op een rijtje
1.
Formele inwonersparticipatie in de vorm van een adviesraad behouden. Inwonersparticipatie is wettelijk verankerd en mag zowel gevraagd als ongevraagd advies gegeven aan het college. Dit moet volgens de wet worden vastgelegd bij Verordening. De formele inrichting en borging van inwonersparticipatie door middel van een adviesraad is noodzakelijk om continuïteit, onafhankelijkheid en effectieve inbreng te waarborgen. Hiermee voldoet gemeente Borne aan de wettelijke eis om inwoners te betrekken bij het beleid van de Wmo, de Jeugdwet en de PW.
2.
Inwonersparticipatie breder inzetten voor de Wmo, Jeugdwet en de PW door gebruik te maken van burgerinitiatieven. Door inwonersinitiatieven te betrekken creëren we maatschappelijke betrokkenheid en bijdragen aan positieve veranderingen. Gemeente Borne heeft een participatieleidraad ontwikkeld, deze leidraad wordt toegepast. De adviesraad kan bij deze inwonersparticipatie worden betrokken.
3.
De input van alle doelgroepen en de meest kwetsbare inwoners ophalen en meewegen in de beleidsvorming.
4.
De wijkcoördinator en de afdeling communicatie van de gemeente kunnen worden betrokken om te bepalen wat haalbaar is met betrekking tot inwonersparticipatie en wie wordt betrokken bij het desbetreffende onderwerp en hoe. Op die manier kunnen de doelgroepen waar het beleid betrekking op heeft, beter worden vertegenwoordigd (representativiteit).
5. De leden van de adviesraad worden geworven door de adviesraad. Dat moet ook gelet op de onafhankelijkheid van de adviesraad. De procedure voor het werven van de leden wordt opgenomen in de Verordening. 6.
Voor een goed evenwicht binnen de adviesraad, zodat alle doelgroepen worden vertegenwoordigd, wordt door de adviesraad samen met het college een functieprofiel en een vacature opgesteld.
7. Werving van de leden en de voorzitter van de adviesraad vindt plaats via een openbare sollicitatieprocedure, waaronder werving en bekendmaking in de lokale media . 8.
In de Verordening wordt het wettelijk kader opgenomen. Op basis van de Wmo, de PW en Jeugdwet worden ingezetenen, waaronder in ieder geval cliënten, of hun vertegenwoordigers in staat gesteld voorstellen voor het beleid te doen en gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen aan het college bij de besluitvorming over verordeningen en beleidsvoorstellen. Ervaringsdeskundigen worden hieraan toegevoegd.
9.
Het budget voor de adviesraad wordt opnieuw vastgesteld en het maximaal te declareren bedrag wordt opgenomen in de Verordening. In de Verordening wordt opgenomen dat de adviesraad bij het jaarverslag een financieel overzicht aanlevert.
10. Het financieel overzicht wordt vergeleken met de betalingen die de gemeente voor de adviesraad heeft verricht. Op die manier is er sprake van een financiële aansluiting. 11. Er zijn binnen de adviesraad sociaal domein meerdere secretarissen, 1 in de adviesraad, 1 plaatsvervangende secretaris en de ambtelijke ondersteuning in de vorm een secretaris. De taken worden beschreven in de Verordening. De ambtelijke ondersteuning wordt gewijzigd in een contactpersoon tussen gemeente en adviesraad. Taken van de contactpersoon zijn: Processen bewaken.
13
Delen relevante stukken, waaronder een verzoek om advies; Bewaken termijnen. Facturen betalen. 12. De taken van de adviesraad zijn vastgelegd in de Verordening, maar blijven desondanks onduidelijk voor zowel de gemeente als de adviesraad. Het is belangrijk om te zorgen voor betere communicatie door de communicatie tussen de gemeente en de adviesraad te laten verlopen door de contactambtenaar zodat afspraken worden nageleefd. Ook zal een bijeenkomst of workshop worden georganiseerd waarin de taken en verantwoordelijkheden worden verduidelijkt. 13. De afdeling communicatie van gemeente Borne heeft aangeboden om de adviesraad te helpen. Zij kunnen o.a. voorlichting geven over inwonersparticipatie, de participatieladder en het belang van daarvan en de methodieken van inwonersparticipatie en hoe de adviesraad kan samenwerken net inwoners. Maar ook hoe er bekendheid wordt gegeven aan de adviesraad. Hoe laat je inwoners zien wat de adviesraad heeft gedaan, hoe de adviesraad signalen oppakt en wat daarmee is gedaan? 14. Ieder jaar wordt een jaarplanning gemaakt. Door het college wordt bepaald voor welke onderwerpen de adviesraad om advies wordt gevraagd. De jaarplanning wordt gedeeld met de adviesraad. De adviesraad kan dan ook zien waarvoor geen advies wordt gevraagd en eventueel besluiten om ongevraagd advies uit te brengen. 15.
In de Verordening opnemen dat de adviesraad bestaat uit leden die deskundig zijn en leden die cliënt/ervaringsdeskundigen zijn van één van de domeinen Wmo, Jeugd en Participatie zodat alle doelgroepen worden vertegenwoordig. Voor zover het betreft het domein Jeugd kan ook een wettelijk vertegenwoordiger van een cliënt lid zijn. Afhankelijk van de grootte van de adviesraad wordt een verdeling/verdeelsleutel bepaald. 16. Ieder jaar omstreeks in maart vindt een gesprek tussen het college en de adviesraad plaats. Op de agenda wordt gezet wat de verwachtingen van beide partijen zijn. 17. De werkwijze voor de adviesraad sociaal domein wordt vastgelegd in de Verordening en uitgewerkt in (werk)processen. 18. In de jaarplanning voor de Jeugdwet, de Wmo en de PW wordt door het college bepaald voor welke onderwerpen inwonerinitiatieven worden betrokken en op welk niveau inwonersparticipatie wordt toegepast op basis van de participatieleidraad. De kosten voor het betrekken van inwoners worden opgenomen in het desbetreffende projectplan. 19. Het college vraagt de adviesraad schriftelijk om advies en is duidelijk in de vraagstelling. 20. De adviesraad geeft in het advies aan hoe de achterban is betrokken bij de advisering. 21. Het college beantwoord schriftelijk aan de adviesraad wat er met het advies van de adviesraad is gedaan.
14
12.2
Verkenning participatiemethoden binnen Borne:
Bornepanel Het BornePanel bestaat uit inwoners uit Borne, Hertme en Zenderen van 16 jaar en ouder die een aantal keer per jaar via internet een vragenlijst van de gemeente invult. Zo weten we wat inwoners belangrijk vinden over de onderwerpen die op dat moment spelen. De resultaten gebruikt de gemeente bij het maken van beleid en het nemen van besluiten. De resultaten worden altijd breed teruggekoppeld aan de gemeenschap. Dorp en wijkraden Zenderen en Hertme hebben een dorpsraad. Zenderen De Dorpsraad van Zenderen is opgericht op 6 april 1979 onder de naam: Stichting Gemeenschapsbelangen Zenderen. Het doel en de werkwijze van de Stichting is vastgelegd in notarieel bekrachtigde Statuten. De bestuursleden (= de leden van de Dorpsraad) zijn aangemeld bij de Kamer van Koophandel. De Dorpsraad behartigt de belangen van de inwoners van Zenderen op maatschappelijk, recreatief en cultureel gebied, op ruimtelijk en infrastructureel gebied en op het gebied van duurzaamheid en milieu. Belangrijkste doel van de Dorpsraad is het instandhouden en versterken van de leefbaarheid van Zenderen (inclusief het buitengebied). Daartoe treedt de Dorpsraad veelal op als intermediair tussen de overheden (gemeente Borne en provincie Overijssel) en de Zenderense gemeenschap. De samenwerking met de gemeente Borne is vastgelegd in een bestuursconvenant.
De Dorpsraad onderhoudt intensief contact met vertegenwoordigers van de gemeente. Zo is er jaarlijks een overleg van de Dorpsraad met het (meestal) voltallige College van B en W. De Dorpsraad bestaat uit een voorzitter, een secretaris, een penningmeester en leden die verantwoordelijk zijn voor de hierna genoemde gebieden 1. Wonen 2. Voorzieningen en Zorg 3. Verkeer en Veiligheid 4. Duurzaamheid 5. Groenvoorziening 6. Toerisme en recreatie Elk van deze aandachtsgebieden wordt behandeld door een werkgroep die uit meerdere personen bestaat. De Dorpsraad raadpleegt een aantal sleutelfiguren uit de Zenderense samenleving: het parochiebestuur, de ondernemersvereniging, de scholen, de eigenaar van het Landgoed Weleveld, de sportverenigingen (via ZV) en de jongeren (via de jongerenraad van de carnavalsvereniging). Deze sleutelfiguren worden ten minste eenmaal per jaar en bij zich voordoende projecten betrokken in de besluitvorming van de dorpsraad. Hertme In de vorige eeuw is de ‘Werkgroep Hertme’ opgericht. Deze werkgroep kreeg in de loop der tijd steeds meer het karakter van belangenbehartiger voor en van Hertme. Sinds 25 september 2003 is de 15
werkgroep van Hertme een ofÏciële stichting onder de naam “Stichting Gemeenschapsbelangen Hertme”. Het doel van de stichting is het bevorderen en behartigen van de belangen van de gemeenschap op maatschappelijk, recreatief en cultureel gebied in de meest ruime zin van het woord. Ook is de stichting gesprekspartner van de gemeente Borne. Mijn Borne initiatief Gemeente Borne heeft een wijkcoördinator die verbinder is tussen inwoners, organisaties en de gemeente. Zij is het aanspreekpunt voor wijkbewoners en bewonersorganisaties. Daarnaast is ze de schakel tussen de gemeente en de inwoners en organisaties. De wijkcoördinator stimuleert bewonersparticipatie en initiatieven door informatie, advies en ondersteuning te geven en netwerken met elkaar te verbinden. Zonnebloem afdeling Borne De afdeling Borne bestaat uit een grote groep enthousiaste en betrokken vrijwilligers. Samen zorgen zij ervoor dat mensen die door ziekte of ouderdom fysiek beperkt zijn, sociaal actief kunnen blijven.
Ervaar het OV Voor wie met het openbaar vervoer wil en extra hulp kan gebruiken Er zijn vrijblijvende inloopspreekuren of informatiebijeenkomsten die kunnen worden bezocht. Ook kan in klein groepsverband een proefreis worden gemaakt met het OV.
Stichting Zelfregieteam Borne Het Zelfregieteam Borne is ontstaan vanuit een oproep van een Wethouder uit Borne die in zijn persoonlijk leven ervoer dat er voor de naasten van cliënten geen zorg was en er geen informatie werd uitgewisseld over het familielid dat in zorg was. De zorg voor de cliënt is in Nederland over het algemeen goed geregeld, maar anders ligt dat voor de naasten van de cliënt. Vooral in dit gebied is een grote leemte ontstaan en daar wil de stichting de initiatieven op richten zonder de cliënt te veronachtzamen. Het zelfregieteam werkt met ervaringsdeskundigen en organiseert diverse activiteiten die zijn gericht op bewustwording van de problematiek van naasten en de degene die in zorg zijn.
Het inloophuis Het inloophuis is een plek waar iedereen terecht kan die een vraag heeft voor ondersteuning. Het inloophuis biedt een luisterend oor en geeft informatie. Het inloophuis wordt bemenst door ervaringsdeskundigen die ook een kwetsbare naast in hun omgeving hebben. Zodoende is er vaak herkenning en wederzijds begrip.
16
12.3
Verhoudingen
De uitgaven binnen het sociaal domein zijn als volgt verdeeld:
osten
articipatie
mo
Wmo Jeugd
eugd
Pa rtici pa tie
17
12.4
Borne panel
18
19