Bijlagen Woonvisie Borne 2022+ (versie d.d. 11 mei 2023)
Tekst van het document
Pagina 24 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
5
Samenvatting en conclusie
Het woningbehoefteonderzoek van Tellers & Benoemers wordt uitgevoerd op basis van werkelijk woongedrag en vervangt daarmee een duur en tijdrovend woonbehoefteonderzoek. Daarnaast blijken de uitkomsten veelal nauwkeuriger te zijn omdat onrealistische woonwensen hierin geen plek krijgen. Bij de door Tellers & Benoemers gehanteerde onderzoeksmethodiek worden de financiële mogelijkheden van huishoudens eveneens in de juiste verhouding meegewogen. Bij woonwensonderzoeken geven respondenten namelijk veelal woonwensen op die niet bij de portemonnee van de betreffende respondent passen terwijl dit woningbehoefteonderzoek uitgaat van de huidige/feitelijke woonsituatie en die sluit in bijna alle gevallen aan op de portemonnee. Tevens kan met ons woningbehoefteonderzoek het effect van eventuele trendmatige ontwikkelingen en/of scenario’s worden doorgerekend door de woningopname in het model aan te passen. De woningmarkt is voor een gemeente, zeker in deze tijd van woningtekorten, een mogelijkheid om regie te voeren op de identiteit van een gemeente. Bij een krappe woningmarkt kan met het aanbod de vraag worden gestuurd.
5.1
Demografie
De bevolkingsopbouw van Borne oogt vitaal, met uitzondering van de jongere leeftijdscategorie 20-35 jaar. Het vertrek van een deel van deze leeftijdscategorie voor studie en/of werk is logisch echter is er voor deze doelgroep zeer beperkt woningaanbod om te kunnen instromen op de woningmarkt. Als we wat verder inzoomen en kijken naar de demografische kengetallen zoals saldo verhuizingen, saldo emi-/immigratie en het geboorte/sterfte saldo, dan zien we dat die allen een positief verloop kennen. Bij elkaar resulteert dit in een gemiddelde jaarlijkse groei van 180 inwoners over de periode 20182020. Borne kent een positief geboorte/sterftesaldo van 29, wat betekent dat er jaarlijks 29 kinderen meer worden geboren dan dat er mensen overlijden. Voor een ‘plattelandsgemeente’ als Borne, waar vaak sprake is van een negatief geboorte/sterftesaldo, is dit zeer positief. Wel valt op dat de interne verhuismobiliteit (het aandeel verhuizers dat binnen de gemeente een woning vindt) met 50% aan de lage kant is. Vooral ook onder de instromers (veelal de jongere doelgroep) is de verhuismobiliteit laag vanwege het tekort aan geschikte woningen. We adviseren de gemeente om extra aandacht te hebben voor de instroom van deze doelgroep en daarvoor woningaanbod beschikbaar te maken.
Om in beeld te kunnen brengen hoeveel en welk type/prijsklasse woningen er nodig zijn om deze extra instroom mogelijk te maken hebben we met behulp van ons analysemodel SENSUB een extra simulatie ‘gedraaid’ waarbij we de verhuismobiliteit onder deze doelgroep hebben verhoogd. De effecten hiervan op de benodigde woningvoorraad hebben we weergegeven bij onze lange termijn woningbehoefte berekening.
5.2
Verhuisdynamiek
De gemeente Borne heeft de belangrijkste verhuisrelatie met de grotere gemeenten van Twente; Almelo, Hengelo en Enschede, gevolgd door Dinkelland en Hof van Twente. Borne heeft een positief saldo verhuizingen met Hengelo, Almelo en Enschede en Tubbergen. Dit is waarschijnlijk het gevolg van het bouwplan Bornsche Maten dat vooral aantrekkingskracht heeft op bewoners uit Hengelo (ca. 90 inwoners per jaar). Verder verliest Borne jaarlijks wat (jongere) inwoners aan de universiteitssteden Utrecht, Groningen, Nijmegen, Amsterdam en Wageningen.
5.3
Demografische prognose
In het meest waarschijnlijke realistisch scenario kent Borne tot 2032 een groei van 2279 inwoners, hetgeen neerkomt op ca. 960 extra huishoudens. Naast het realistische scenario hebben we op verzoek van de gemeente Borne ook scenario nul-migratie doorgerekend. De verhuisbalans met alle gemeenten is dan precies 0 en er is dus geen groei of krimp als gevolg van verhuizingen.
Pagina 25 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
De gemeente Borne heeft om dit scenario gevraagd om de autonome woningbehoefte te kunnen vaststellen. Op de lange termijn pakt dit scenario niet zo goed uit en resulteert in 2032 in een krimp van 28 huishoudens waar in het realistische scenario sprake was van een groei van 960 huishoudens. Dit betekent dat Borne voor de groei van het aantal inwoners en huishoudens sterk afhankelijk is van de migratie uit andere gemeenten.
5.4
Koopwoningmarkt en actuele woningbehoefte
De omloopsnelheid is sinds februari 2020 wat gedaald maar ligt met ca. 5% nog steeds op niveau. De beschikbare voorraad koopwoningen ligt met ca. 0,4% ver onder kritische grens van 2%. In een evenwichtige koopwoningmarkt staat ca. 2% tot 3% van de totale voorraad aan koopwoningen te koop. Dat er sprake is van een krappe koopwoningmarkt wordt ook bevestigd door de krapte indicator. In een evenwichtige markt heeft een kandidaat koper keuze uit ca. zes vergelijkbare woningen. Dit aantal ligt in Borne momenteel ver onder de 0,5. Het actuele woningtekort bedraagt in 2022 ca. 110 koopwoningen, met name in het prijssegment tussen de € 250.000,- en € 350.000,- en verdeelt over de woningtypen tweekappers, rij en hoekwoningen. De in- en doorstroommogelijkheden op de woningmarkt in Borne is in het lagere prijssegment zeer beperkt. De instromer is daarom genoodzaakt om te wachten (en weer thuis te gaan wonen) of Borne te verlaten. Vanaf € 300.000,- zijn de mogelijkheden om door te stromen echter goed binnen de gemeente.
5.5
Lange termijn woningbehoefte
Het door ons gehanteerde SENSUB-model geeft inzicht in de mogelijkheid om de identiteit van een gemeente te versterken of aan te passen. Het SENSUB-model is een geavanceerd prognosemodel waarmee we de behoefte aan verschillende woonvormen op de langere termijn (> 10 jaar) bepalen. Het SENSUB-model combineert de uitkomsten uit ons demografisch model (MARK DEMOD) met actuele gegevens over de opname en afgifte (koop, verkoop, huur en verhuur) van koop en huurwoningen door huishoudens. De output van het SENSUB-model geeft een beeld van de lange termijn woningbehoefte waarbij we in totaal veertien woonvormen onderscheiden en zes leeftijdscategorieën. De lange termijn behoefte is berekend met het model SENSUB tot 2032. We hebben daarvoor twee demografische hoofdscenario’s doorgerekend, te weten: • •
Het realistische scenario, en Het nul-migratiesaldo scenario.
De realistische demografische ontwikkeling, dat als uitgangspunt is genomen voor het realistische scenario, lijkt ook op lange termijn in een duurzame en vitale demografische opbouw te resulteren voor de gemeente Borne. Daardoor is er geen aanleiding om beleidsmatige interventies in het model op te nemen en door te rekenen. Derhalve hebben we de realistische demografische prognose als uitgangspunt genomen. Het nul-migratiesaldo hebben we op verzoek van opdrachtgever nog wel beschouwd omdat binnen de termijn waarop de Woonvisie van toepassing is, de grootschalige levering van woningen in projecten zoals de Bornsche Maten mogelijk wordt afgebouwd. In dat geval zal de netto instroom van personen van buiten de gemeente Borne worden beperkt en kan de gemeente Borne voor een belangrijk deel afhankelijk worden van autonome groei. In het nul-migratie saldo is die trend gesimuleerd en hebben we enkel de autonome groei in beeld gebracht.
Pagina 26 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
Daarnaast hebben we deze beide hoofdscenario’s voorzien van een variant waarbij we de instroommogelijkheden van nog thuiswonende inwoners hebben verbeterd. De instroommogelijkheden voor met name de jongere doelgroep aan de onderzijde van de koop- en huurmarkt is op dit moment namelijk erg beperkt binnen de gemeente Borne. In tabel 7 hebben we de uitkomsten van het SENSUB-model bij het realistische scenario weergegeven alsmede de variant waarbij de instroom van de thuiswoners op de woningmarkt hebben verhoogd naar 25%. Uit tabel 7 valt op te maken dat er extra 787 woningen nodig zijn om de toekomstige woningbehoefte op te vangen. In alle prijssegmenten is er sprake van tekorten waarbij het grootste tekort zich bevindt in de categorie dure koopwoningen (307 woningen). Daarnaast is er met name in de huursector sprake van een transitieopgave van niet-levensloopbestendige naar levensloopbestendige woningen. De opgave in de koopsector ligt vooral bij middendure en dure koopwoningen, wat daarmee overeenkomt met de acute woningtekorten Tabel 7: Uitkomsten SENSUB realistisch + extra doorstroming 20-25 jaar WOONVORM
TYPE
Thuis Huur goedkoop (< € 633)
Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Levensloopbestendig
Huur midden € 633 - €752)
Huur duur (> € 752)
Koop goedkoop < 265K
Koop midden 265-425K
Koop duur > 425K
Wonen met zorg TOTAAL geprognosticeerde behoefte Actuele woningbehoefte Totale woningbehoefte 2032
Realistisch scenario
Realistisch + extra doorstroming 20-25 jaar
173 60 68 129 -38 107 68 -8 76 68 22 -22 0 170 -15 156 316 -9 307 60 787
29 71 68 139 -30 107 76 3 76 79 59 -22 37 212 -15 197 352 -9 343 60 931
110
110
897
1041
Als we kijken naar de variant waarin we de extra doorstroming onder thuiswoners hebben doorgerekend dan zien we dat 144 van de 173 thuiswonende kinderen de woningmarkt is opgestoomd en er nog maar 29 van hen geen woning heeft weten te vinden. Om dit mogelijk te maken is de totale woningbehoefte vergroot van 787 naar 931 woningen. Dit betekent een lichte toename van de bouwopgave binnen de goedkope en middendure huursector (totaal 30 huurwoningen) en met name een extra bouwopgave voor koopwoningen in verschillende prijsklassen (totaal 114 extra koopwoningen). Daarnaast hebben we in tabel 7 de in hoofdstuk 3.3 berekende actuele koopwoningbehoefte van 110 woningen toegevoegd. Die 110 woningen zijn nodig om de druk van de woningmarkt af te halen en de markt meer in evenwicht te brengen.
Pagina 27 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
De totale woningbehoefte in 2032 komt daarmee op 897 woningen zonder dat de doorstroming onder 20-25 jarigen wordt gestimuleerd en 1041 woningen indien de doorstroming onder deze leeftijdscategorie wel op gang wordt gebracht. In tabel 8 hebben we de uitkomsten van het scenario nul-migratie weergegeven inclusief de variant waarin er sprake is van 28% extra doorstroming onder de thuiswoners. Dat deze extra doorstroming effect heeft blijkt uit het aantal thuiswonende jongeren (20-25 jaar) dat in tien jaar tijd afneemt van 208 naar 16 personen. De totale woningbehoefte in 2032 is bij het scenario nul-migratie echter negatief en levert in 2032 een overschot op van 236 (zonder extra doorstroming) c.q. 44 woningen (met extra doorstroming). Dit betekent dat als de gemeente Borne uitgaat van de autonome woningbehoefte er kwantitatief tot 2032 geen woningen hoeven te worden gerealiseerd. Kwalitatief is er echter wel sprake van een mismatch. Zo is er dan een overschot aan goedkope en middendure koopwoningen en is de verhouding wel/niet levensloopbestendig veelal niet in evenwicht. Als de gemeente Borne de komende jaren wenst te groeien in aantal inwoners en huishoudens dan is Borne afhankelijk van migratie vanuit andere gemeenten. De nieuwbouwwijk Bornsche Maten maakt hiervan een belangrijk onderdeel uit. Tabel 8: Uitkomsten SENSUB nul-migratie + extra doorstroming 20-25 jaar WOONVORM
TYPE
Thuis Huur goedkoop (< € 633)
Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Levensloopbestendig
Huur midden € 633 - €752)
Huur duur (> € 752)
Koop goedkoop < 265K
Koop midden 265-425K
Koop duur > 425K
Wonen met zorg TOTAAL geprognosticeerde behoefte Actuele woningbehoefte Totale woningbehoefte 2032
208 -44 43 -1 -100 87 -12 -84 60 -24 -174 -30 -204 -78 -20 -99 68 -12 56 48
Nulmigratie + extra doorstroming 20-25 jaar 16 -26 43 17 -89 87 -1 -69 60 -8 -127 -30 -156 -25 -20 -45 115 -12 102 48
-236
-44
110
110
-126
66
Nulmigratie scenario
Daarnaast hebben we in tabel 7 de in hoofdstuk 3.3 berekende actuele koopwoningbehoefte van 110 woningen toegevoegd. Die 110 woningen zijn nodig om de druk van de woningmarkt af te halen en de markt meer in evenwicht te brengen. Daarmee komt de totale woningbehoefte in 2032 op een overschot van 126 woningen c.q. een tekort van 66 woningen.
Pagina 28 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
5.6 Conclusie De gemeente Borne kent een vitale en stabiele demografische opbouw. Het aantal geboorten is jaarlijks hoger dan het aantal sterfgevallen en ook de migratie vanuit andere gemeenten levert Borne jaarlijks extra inwoners op. Het is voor de gemeente met name de uitdaging om de jongere doelgroepen (20 tot 35 jaar) te behouden. Aangezien de gemeente Borne weinig woningaanbod heeft in het lagere en middendure koop en huursegment is het voor starters lastig om de woningmarkt op te stromen. Als de gemeente Borne erin slaagt de verhuismobiliteit onder (weer) thuiswonende jongeren (20-25 jaar) te verhogen (naar 25%) dan zijn er in 2032 144 extra woningen nodig. Dit extra woningaanbod zorg ervoor dat de jongeren die noodgedwongen (weer) thuis wonen de woningmarkt in Borne kunnen opstromen. Op dit moment verlaat een deel van deze jongere doelgroep Borne voor een andere gemeente terwijl ook Borne deze jongere doelgroep nodig heeft om een goede demografische opbouw te behouden en vergrijzing en ontgroening tegen te gaan. Om deze doorstroming te kunnen creëren zijn echter niet alleen goedkope en/of middendure huurwoningen nodig. Van het totaal van 144 benodigde woningen zijn maar liefst 114 koopwoningen nodig, waarvan een groot deel middenduur en duur.
De extra toevoeging van deze 144 woningen zorgt voor doorstroming op de gehele Bornse woningmarkt waardoor er aan de onderkant van de markt woningen beschikbaar komen voor de instromers. Daarnaast valt op dat de gemeente Borne een grote aantrekkingskracht heeft op grotere buurgemeenten als Almelo, Hengelo en Enschede. Vooral Hengelo levert een groot aandeel nieuwe bewoners aangezien er jaarlijks ca. 89 inwoners meer vanuit Hengelo meer naar Borne verhuizen dan vanuit Borne naar Hengelo. Migratie is derhalve een belangrijk aspect bij de geprognosticeerde huishoudensgroei voor de gemeente Borne en zorgt ervoor dat de woningbehoefte in 2032 stijgt van 66 (bij autonome bevolkingsgroei zonder migratie) naar 1041 indien er wel rekening wordt gehouden met migratie. Deze extra woningbehoefte van 975 woningen is derhalve toe te schrijven aan de migratie. Derhalve adviseren we de gemeente Borne rekening te houden met de eindigheid van een nieuwbouwproject als Bornsche Maten aangezien na afronding van dit project Borne waarschijnlijk wel hoofdzakelijk zal zijn aangewezen op de autonome groei. Resumerend; de demografische uitgangspositie en woningmarkt van Borne is vitaal en de gemeente heeft de mogelijkheid dit te behouden door de komende tien jaren ca. 105 woningen per jaar toe te voegen aan de woningvoorraad.
Daarbij zijn we uitgegaan van het realistische scenario, hebben we rekening gehouden met het actuele woningtekort om de woningmarkt weer meer in balans te brengen en de extra benodigde woningen om de instroom van met name jongeren op de woningmarkt mogelijk te maken. Er is daarbij geen rekening gehouden met eventuele beleidsinterventies zoals het bevorderen van doorstroming onder senioren, of het bevorderen van extra migratie door het realiseren van extra woningen, wat in de huidige marktomstandigheden wel tot de mogelijkheden zal behoren maar in de toekomst nog hoogst onzeker is.
Pagina 29 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021