CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Uitvoeringsprogramma participatie

Beeldvormende commissievergadering 9 juni 2026, gemeente BorneBij agendapunt: Uitvoeringsprogramma participatie4.820 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Uitvoeringsprogramma participatie (26int00370)

Inhoudsopgave Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 2 2. Waarom participatie? .......................................................................................................................... 4 3. De initiatiefnemers .............................................................................................................................. 5 4. Inzetten juiste participatiesoort .......................................................................................................... 8 5. Evalueren en monitoren ...................................................................................................................... 9 6. Vooruitblik en hoe verder ................................................................................................................. 10 7. Van programma naar agenda ............................................................................................................ 12 Bijlage 1: Uitvoeringsagenda ................................................................................................................. 14 Bijlage 2: Lokale regelgeving participatie ..............................................................................................

15 Bijlage 3: Rollen & taken binnen de gemeentelijke organisatie ........................................................... 16

1

1. Inleiding Gemeente Borne heeft een visie. Een toekomstvisie voor 2030 met de naam “MijnBorne2030 Dynamische Dorpen”. Deze visie is oorspronkelijk in 2011 opgesteld en in 2022 opgefrist. En is opgesteld door inwoners, maatschappelijke partners, vrijdenkers en de gemeente. In de visie staan diverse onderwerpen beschreven alsof het 2030 is. Met als doel de lokale democratie te versterken en initiatieven vanuit de dorpen te stimuleren om de leefomgeving te verbeteren, waarbij de nadruk ligt op eigen kracht en zeggenschap van bewoners.

Uit de Borne toekomstvisie “MijnBorne2030: dynamische dorpen”: Overheid & burgers De rol van de overheid is in de afgelopen jaren sterk veranderd. Er was volop ruimte voor de samenleving om zelf met ideeën te komen en deze in samenwerking met verschillende partijen uit te voeren. De wijkcoördinator vervulde hierin een verbindende rol. De gemeente is erg geïnteresseerd in initiatieven die in de samenleving ontstaan. De gemeente Borne is een participerende overheid geworden. De vaardigheden waar binnen de overheid behoefte aan is, hebben dan ook meer en meer te maken met verbinden en organiseren. Af en toe was er wel twijfel en verwarring over wie waar verantwoordelijk voor was. Er is al lerende steeds meer aandacht voor eigenaarschap, zowel bij de gemeente als bij de inwoners. Op basis van MijnBorne2030 werden er verbindingen aangegaan tussen allerlei partners en inwoners. Rondom thema’s ontstonden gespreksgroepen. De simpele sleutelwoorden waren: communicatie, gezamenlijke verantwoordelijkheid en delen van zeggenschap. Verantwoordelijkheden die dieper in de samenleving terechtkomen, hadden niet altijd meer de goedkeuring van de gemeenteraad nodig. Nu in 2030 kan – achteraf– gezegd worden dat de plaatselijke democratie zich sterk heeft ontwikkeld en dat de betrokkenheid bij Borne groot is. Betrokken gemeenschap Borne is verder uitgegroeid tot een zeer betrokken gemeenschap.

De markt en de samenleving zochten steeds samen, soms met de overheid, naar nieuwe oplossingen en ook hoe ze deze konden uitvoeren. En dat deden ze. Volop! De betrokken gemeenschap is vanuit de tijdgeest min of meer automatisch ontstaan, maar in Borne is dat versneld, door onder andere te werken met ‘aanjagers’, zoals een dorpsmanager en een wijkcoördinator. Dorpen en wijken organiseren zich steeds vaker en hebben draagvlak. De inmiddels bekende wijkcoördinator heeft een centrale rol om op een laagdrempelige manier initiatieven ruimte te bieden en daarbij de juiste mensen en organisaties aan elkaar te verbinden. Een sterk punt is dat inwoners altijd zelf eigenaar van hun idee bleven.

We zijn goed op weg om de bovenstaande ambities waar te maken. Maar we zijn er nog niet. Nadat in 2024 de participatieleidraad (visie) door de raad is vastgesteld is het nu tijd voor een uitvoeringsprogramma, als een praktisch document om inzichtelijk te maken welke stappen we tot 2030 nog moeten zetten. In de participatieleidraad ligt de nadruk op het samen met inwoners vormgeven van beleid en uitvoering van (gemeentelijke) plannen. Ook wel project- en beleidsparticipatie genoemd. In de participatieverordening die voor 1 januari 2027 door de raad moet zijn vastgesteld wordt de participatieleidraad juridisch verankerd. Onderdelen als het participatieniveau en het proces worden hierin verder uitgewerkt (zie ook paragraaf 2.1.2).

2

Beleids- en projectparticipatie is slecht één van de soorten participatie die in dit uitvoeringsprogramma aan de orde komt. Dit uitvoeringsprogramma participatie heeft daarmee een bredere opzet dan de participatieleidraad en de verordening in wording. Met dit uitvoeringsprogramma participatie leggen we met als uitgangspunt de participatieleidraad, de basis waarmee we houvast bieden en richting geven aan hoe we als gemeente met participatie omgaan. We omschrijven elke participatiesoort die we als gemeentelijke organisatie ter beschikking hebben en onderbouwen hoe we deze in de toekomst verder invulling geven. De volgende stap is een uitvoeringsagenda waarin we de verschillende soorten participatie (verder) ontwikkelen. We experimenten, oefenen en leren met de diverse participatiesoorten en leggen de meeste optimale manier van werken vast. Indien gewenst kunnen we in een later stadium er ook voor kiezen om deze werkwijze juridisch te verankeren in de participatieverordening. Zo maken we onze visie op participatie waar en is participatie geen belofte maar een manier van werken. Een manier waarbij iedereen meetelt en waarin we samen werken aan een betrokken en sterke gemeente. Het versterken van vertrouwen tussen inwoners en bestuur is hierbinnen een belangrijke opgave.

Als gemeente willen we een betrouwbare, servicegerichte overheid zijn, waarin participatie en communicatie vanzelfsprekend zijn en waar samenwerking met maatschappelijke organisaties en inwonersinitiatieven wordt gestimuleerd. Inwoners, ondernemers en partners weten immers vaak zelf het beste wat zij en hun omgeving nodig hebben. De gemeente moet soms loslaten, maar ook begeleiden waar nodig. We moeten duidelijk zijn over wat wel en niet kan en eerlijk teruggeven wat we met de inbreng van inwoners doen. Maar participatie is geen tovermiddel; het kan er niet voor zorgen dat iedereen het eens is met alle ontwikkelingen. Tegengestelde belangen zijn niet altijd met elkaar in overeenstemming te brengen, dus niet iedereen zal altijd blij zijn met de uiteindelijke oplossing. Het is goed dat steeds te blijven benoemen.

1.1 De opbouw van dit uitvoeringsprogramma In dit uitvoeringsprogramma leggen we uit hoe we in Borne omgaan met participatie. We laten zien welke rol inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners, ambtenaren en bestuur hebben. Dit uitvoeringsprogramma is opgebouwd rondom twee initiatiefnemers van participatie. Elk van hen kan het startpunt zijn van een participatieproces met een eigen doel en met bijpassende participatiesoorten. In de volgende hoofdstukken leggen we de twee initiatiefnemers verder uit. Ook bepalen we de stand van zaken voor elke participatiesoort: werkt de participatiesoort goed? Moet deze soort verder ontwikkeld en uitgewerkt worden? Per participatiesoort bepalen we of deze wordt versterkt of verankert. •

•

Versterken betekent dat de gemeente een participatiesoort bewust verder ontwikkelt, omdat deze al wordt toegepast maar nog niet overal eenduidig, methodisch of effectief functioneert. Verankeren betekent dat een participatiesoort structureel onderdeel is van het gemeentelijk handelen en betrouwbaar functioneert binnen de bestaande processen en kaders.

Deze stand van zaken geeft ons richting voor de volgende stap, de uitvoeringagenda (zie bijlage 1) waarin we de verschillende soorten participatie (verder) gaan uitwerken.

3

1.2 Participatie nu en straks Participatie doen we al en blijven we doen. We wachten niet af tot de uitvoeringsagenda gereed en uitgevoerd zijn. We blijven inwoners, partners, ondernemers en organisaties betrekken en initiatieven ondersteunen. We gebruiken deze praktijk om de diverse soorten participatie goed aan te laten sluiten bij de behoefte. We leren onderweg wat goed gaat en wat beter kan. Zo groeien wij als gemeente Borne toe naar een participatieve organisatie.

2. Waarom participatie? Bij de gemeente Borne zien we participatie als het betrekken van belanghebbenden bij plannen, projecten of beleidsvoorstellen. De initiatiefnemer nodigt belanghebbenden actief uit om mee te denken, ideeën te delen en/of belangen kenbaar te maken. Participatie betekent dat er oog is voor zowel het collectieve als het individuele belang, dat de verschillende opvattingen worden gehoord en afgewogen en dat daarover transparant wordt gecommuniceerd. Participatie is meer dan een hulpmiddel maar geen doel op zich: het is de manier waarop we in Borne samen maatschappelijke opgaven aanpakken. Dat vraagt om een nieuwe vorm van samenwerken, met een open houding en aandacht voor verschillende perspectieven van zowel de initiatiefnemers als betrokkenen. Participatie is niet “over mensen praten”, maar “met mensen samenwerken”. Het heeft niet als doel om draagvlak te realiseren, of bezwaar en beroep te voorkomen. Met participatie wegen we als gemeente Borne de (tegenstrijdige) maatschappelijke en particuliere belangen en komen we tot een weloverwogen, gemotiveerd en daarmee beter besluit.

2.1 Wettelijk kaders Participatie is wenselijk maar meestal niet verplicht. Er gelden een aantal uitzonderingen; de gemeenteraad van Borne heeft gevallen aangewezen waarbij participatie wel verplicht is. Het gaat dan om activiteiten die niet binnen het Omgevingsplan vallen en waar een omgevingsvergunning voor moet worden aangevraagd. Wanneer participatie verplicht is, is te vinden in de Lijst A bindend adviesrecht. Hiernaast zijn er vanuit de Rijksoverheid veel wetten die te maken hebben met participatie. We noemen twee recente voorbeelden. 2.1.1. Omgevingswet Deze wet vraagt initiatiefnemers om omwonenden en andere belanghebbenden vroeg te betrekken bij plannen voor de leefomgeving. De omgevingswet is ingegaan op 1 januari 2024. Deze wet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen, werken en leven (de leefomgeving). Het gaat over alles wat u buiten ziet, hoort en ruikt. Zoals gebouwen, wegen, parken, water, lucht en geluid. In de Omgevingswet speelt participatie een belangrijke rol. Zo zijn gemeenten verplicht om inwoners te betrekken bij het opstellen van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Hoe zij dat doen, mogen zij zelf bepalen. In de gemeente Borne doen we dit volgens de richtlijnen zoals uitgewerkt en beschreven op de website.

4

Ook als initiatiefnemer uit de samenleving is het belangrijk dat u uw omgeving informeert en/of betrekt. Voor sommige initiatieven is dit zelfs verplicht. Wanneer dit in de gemeente Borne verplicht is, vindt u in dit document onder Lijst A bindend adviesrecht. Om initiatiefnemers te ondersteunen, ontwikkelt de gemeente Borne een stappenplan of tool participatie. Deze helpt om te bepalen of participatie verplicht is en helpt bij het inrichten en uitvoeren van een goed participatieproces. 2.1.2. Wet versterking participatie op decentraal niveau Gemeenten moeten vastleggen hoe inwoners worden betrokken bij het maken en uitvoeren van beleid. Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Dit wetsvoorstel vervangt de huidige inspraakverordeningen door bredere participatieverordeningen. De wet richt zich daarmee niet alleen meer op inspraakmomenten, maar op participatie binnen het hele gemeentelijke beleid. Dat betekent dat inwoners niet alleen meer kunnen meepraten over plannen die al bijna klaar zijn, maar ook eerder kunnen meedenken over beleid en besluiten. Een ander onderdeel dat wordt uitgewerkt in de participatieverordening is het uitdaagrecht. Voor 1 januari 2027 wordt/is de participatieverordening vastgesteld door de gemeenteraad. De participatieverordening vervangt daarmee de inspraakverordening.

3. De initiatiefnemers Participatie begint altijd met een idee, plan of initiatief van een persoon of organisatie (de initiatiefnemer). De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor het maken van de participatieaanpak en het organiseren van de participatie. Zoals opgenomen in de participatieleidraad bepalen de gemeenteraad of het college, afhankelijk van het onderwerp en de bestuurlijke verantwoordelijkheid, het participatieniveau en de kaders. Zij stellen daarnaast, indien relevant, het participatieplan vast. In Borne onderscheiden we in dit uitvoeringsprogramma twee soorten initiatiefnemers. 1.

De samenleving als initiatiefnemer Inwoners, ondernemers, organisaties of netwerken nemen zelf het initiatief en de gemeente kan daarbij aansluiten.

2.

De gemeente als initiatiefnemer De gemeente start een participatieproces op om samen met de omgeving, beleid of plannen te maken.

De gemeenteraad Participatie kan ook geïnitieerd worden vanuit de gemeenteraad. Inwoners kunnen door de raad actief worden betrokken bij democratische besluitvorming. Hiervoor heeft de raad vanuit de wetgeving meerdere instrumenten. Deze wettelijke participatie instrumenten worden uitgewerkt in de participatieverordening. Het is belangrijk dat iedereen weet wat zijn rol is. Wat doet de gemeente? Wat is de rol van de gemeenteraad en/of het college? En wat mogen inwoners verwachten? Elke participatiesoort heeft een andere aanpak. Door bewust te kiezen wie de initiatiefnemer is, wie bestuurlijk verantwoordelijk is en welke soort participatie het betreft, zorgen we dat participatie goed past bij het doel en de 5

situatie.

3.1. De samenleving als initiatiefnemer Veel inwoners en organisaties willen iets betekenen voor hun buurt, dorp, stad of gemeenschap. Die betrokkenheid is goed voelbaar in onze gemeente. Om die kracht tot bloei te laten komen, is het belangrijk dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, ideeën kunnen delen en samen plannen kunnen uitvoeren. 3.1.1. De functie van participatie De functie van participatie als de samenleving de initiatiefnemer is, is het versterken van initiatieven en betrokkenheid vanuit de samenleving. De gemeente kan aansluiten op wat er al leeft en speelt en ondersteunt waar nodig, zonder zelf de leiding over te nemen. Dit noemen we overheidsparticipatie. 3.1.2. Rol van de gemeente Participatie versterkt initiatieven en betrokkenheid in de samenleving als wij als gemeente: • • • • • •

Initiatieven erkennen; Ruimte geven aan het initiatief; Vertrouwen hebben in het vermogen van de initiatiefnemer; Faciliterend werken, dus meedenken, ondersteunen, soms subsidiëren of verbinden; Niet sturen, wel beschikbaar zijn: niet alles hoeft via de gemeente te lopen, maar we laten initiatiefnemers niet aan hun lot over; Samenwerking, ontmoeting, eigenaarschap en sociale samenhang stimuleren.

Van onze houding vraagt dit flexibiliteit, vertrouwen en de bereidheid om als gemeente los te laten waar het kan en aan te haken waar dat nodig is. 3.1.3. Soorten participatie vanuit de samenleving In Borne is er ruimte voor verschillende soorten participatie die bewonersinitiatieven versterken, eigenaarschap ondersteunen en samenwerking in de gemeenschap bevorderen: •

Convenanten met dorps- & wijkraden Het doel van de convenanten is het vastleggen van heldere afspraken over de samenwerking tussen de gemeente en de lokale (wijk/dorps) organisaties. Ze dienen als een kader voor hoe beide partijen samenwerken aan een nog betere leefomgeving.

•

Overheidsparticipatie Bij overheidsparticipatie komt het initiatief vanuit de samenleving. We onderscheiden hier verschillende soorten initiatiefnemers denk bijvoorbeeld aan bewoners, bedrijven, en maatschappelijke organisaties.

•

Bewonersinitiatieven Ideeën of plannen van, voor en door inwoners, met als doel de buurt, wijk of de gehele gemeente mooier, leuker, groener of veiliger te maken en de maatschappelijke meerwaarde te vergroten.

•

Uitdaagrecht Inwoners en maatschappelijke organisaties hebben de mogelijkheid om gemeentelijke taken over te nemen als zij denken deze slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen uitvoeren dan de gemeente zelf. 6

3.2. De gemeente als initiatiefnemer Als gemeente ontwikkelen we beleid, voeren we plannen uit of maken we keuzes over publieke middelen. Denk bijvoorbeeld aan het opstellen van nieuw verkeersbeleid, het bouwen of renoveren van een school, het verdelen van subsidies aan verenigingen, het herinrichten van een dorpsplein of het bepalen van regels voor woningbouw. Het college of de gemeenteraad bepaalt het participatieniveau en binnen welke kaders inwoners kunnen participeren. 3.2.1. De functie van participatie De functie van participatie als de gemeente de initiatiefnemer is, is het verbeteren van beleid en besluitvorming. 3.2.2. Rol van de gemeente De gemeente heeft hierin een actieve rol. De gemeente begeleidt en/of regisseert de verschillende soorten participatie. Dit betekent dat de gemeente: • • •

Een helder procesontwerp maakt: Hoe betrekken we wie, waarover, wanneer en met welk doel? Transparant is over de ruimte voor invloed: Waar gaat het over? Wat staat vast en waar kan nog over worden meegedacht? Eerlijk terugkoppelt: Wat doen we met wat we hebben opgehaald? Zo zorgen we voor duidelijke verwachtingen, passende ondersteuning en een participatieproces dat werkt voor iedereen.

3.2.3. Soorten participatie vanuit de gemeente De soorten participatie die we in de gemeente Borne kennen als de gemeente de initiatiefnemer is, zijn: •

Beleids- of projectparticipatie Het vroegtijdig betrekken van inwoners, ondernemers en organisaties bij de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van gemeentelijk beleid en projecten. Het doel is om meningen, ideeën en belangen mee te nemen om zo tot betere plannen en besluitvorming te komen die beter aansluiten bij de samenleving.

•

Adviesraden Adviesraden van de gemeente Borne zijn onafhankelijke adviesorganen, die het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd adviseren over specifiek beleid.

•

Burgerpanel Het burgerpanel van de gemeente Borne, ook bekend als BornePraat, is een online panel waarmee inwoners van Borne, Hertme en Zenderen hun mening kunnen geven over diverse onderwerpen die spelen binnen de gemeente.

7

4. Inzetten juiste participatiesoort Participatie werkt pas goed als samenleving of gemeente op de juiste manier kunnen meedoen. Daarom gebruiken we, zoals bovenstaand aangegeven, verschillende soorten participatie. Bijvoorbeeld bij beleid- of besluitvorming of bij maatschappelijke initiatieven. Voorbeelden zijn: de dorps- stadsraden of adviesraden, burgerinitiatieven of beleidstrajecten of projectgroepen. Deze participatiesoorten zijn de manieren waarop gemeente en samenleving met elkaar in gesprek gaan. In gemeente Borne is gekozen voor 7 verschillende soorten participatie. Dit zijn niet alleen wettelijk verplichte vormen van participatie. Maar ook soorten waarvan wij in Borne vinden dat ze bij ons, onze inwoners en onze maatschappelijke uitdagingen passen. Vormen waarvoor nu (nog) niet is gekozen of eventuele nieuwe vormen van participatie kunnen in de toekomst worden verkend. Niet elke soort past bij elke situatie. Wat goed werkt voor een beleidsvraag, is misschien minder geschikt voor een buurtinitiatief of jongerenproject. Daarom kiezen we altijd bewust welke soort we gebruiken, zodat die past bij het doel, de rol en de doelgroep.

4.1 Participatie, communicatie of activatie? Voordat we aan de slag gaan met één van de participatiesoorten, is het belangrijk om te bepalen of participatie wel het juiste middel is om in te zetten. Door vooraf een bewuste keuze te maken tussen participatie, communicatie of activatie sluit de aanpak goed aan en worden de verwachtingen helder gehouden. •

Participatie Participatie is het actief betrekken van belanghebbenden. Participatie richt zich op invloed uitoefenen, meedenken of meebeslissen. Kenmerkend: tweerichtingsverkeer, dialoog, ruimte voor invloed.

•

Communicatie Communicatie betreft het gericht informeren. De focus ligt op duidelijkheid, toegankelijkheid en tijdigheid, zonder dat er participatieruimte is in het besluit. Kenmerkend: eenrichtingsverkeer, informeren, verduidelijken.

•

Activatie Activatie draait om het motiveren en stimuleren van gedrag. Kenmerkend: overtuigen, stimuleren, gedrags- of deelnamegericht.

4.1.1. Eigenaarschap Om te komen tot de juiste keuze van het soort participatie is het belangrijk om vanaf de start duidelijk vast te stellen wie de eigenaar (initiatiefnemer) van het initiatief is. Eigenaarschap zorgt voor helderheid in verantwoordelijkheden, bevordert voortgang en voorkomt misverstanden gedurende het proces. 4.1.2. Keuze participatiesoort Als het helder is dat participatie de juiste aanpak is, en vaststaat wie de eigenaar/initiatiefnemer is, kan bepaald worden welke participatiesoort het best past bij het initiatief. Hierin speelt wat de initiatiefnemer nodig heeft en het doel van de participatie een belangrijke rol.

8

5. Evalueren en monitoren 5.1 Evalueren en monitoren op organisatieniveau De evaluatie richt zich op de kwaliteit en effectiviteit van participatie binnen de gemeente Borne. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het onderstaande borgingsmodel (Relevant Gesprek®), dat de brede borging van participatie in de organisatie in kaart brengt op drie niveaus. Richten, inrichten en verrichten. Aan de hand van dit model worden doorlopend reflectiemomenten gepland om te bezien hoe participatie bijdraagt aan de gestelde ambities.

5.2 Evalueren en monitoren van participatiesoorten Daarnaast wordt dit uitvoeringsprogramma tweejaarlijks geëvalueerd, zodat het programma en de omschreven participatiesoorten actueel blijven en aansluiten bij de praktijk en de behoefte.

5.3 Evalueren en monitoren op vraagstuk- en gespreksniveau De gemeente Borne wil leren van ervaringen en blijven verbeteren. Daarom evalueren we zowel de participatietrajecten waar de samenleving, de gemeente maar ook de gemeenteraad initiatiefnemer van is. De uitkomsten van deze evaluaties geven inzicht in gemaakte keuzes en helpen om toekomstige participatieprocessen beter vorm te geven, te bepalen of de werkwijze goed werkt.

9

6. Vooruitblik en hoe verder Met dit uitvoeringsprogramma leggen we de basis hoe we in Borne participatie organiseren. We kijken vooruit. Hoe werken we toe naar een participatieve organisatie waar alle partijen echt kunnen meedoen, meedenken en meebeslissen? We richten ons met dit uitvoeringsprogramma op het versterken van de lokale democratie en een betere samenwerking.

6.1 Vooruitblik Als we vooruitkijken zien we in de toekomst twee initiatiefnemers die elk op hun eigen manier bijdragen aan een sterke lokale democratie. De kracht van participatie zit niet alleen in de afzonderlijke initiatieven: juist de samenwerking tussen initiatiefnemers maakt het verschil. Wanneer college en samenleving aansluiten bij elkaars participatie soorten en die van de raad, versterken we elkaar, delen we kennis, ervaringen en signalen. Dat zorgt voor beter processen, besluitvorming én meer betrokkenheid. Alle partijen ervaren meer invloed en nemen samen verantwoordelijkheid voor hun omgeving. Door ruimte te geven aan maatschappelijke initiatieven wordt de democratie tastbaar en levend. Door samen te werken aan beleid en besluitvorming, verbeteren we de kwaliteit van onze keuzes. En door het contact tussen inwoners en politiek te versterken, vergroten we het wederzijds vertrouwen en het inzicht in hoe besluiten tot stand komen en hoe je invloed kunt uitoefenen.

6.2 Wat hoort waar? In dit uitvoeringsprogramma hebben we bestaande participatievormen in beeld gebracht. Het overzicht laat zien dat we al veel werkbare soorten en vormen van participatie in huis hebben. Maar ook dat er nog vormen zijn die we beter kunnen benutten en verder willen uitwerken. Het beter benutten is vaak de eerste stap. Veel soorten participatie doen we al, maar nog niet altijd op uniforme wijze, optimaal of in samenhang. We vergroten het effect van participatie wanneer we de soorten vaker en eenduidig inzetten, elkaar er gebruik van laten maken en ervaringen evalueren en monitoren. We hebben de soorten participatie ingedeeld in drie uitwerkingen: 6.2.1 Verankering participatie Dit zijn soorten participatie die al onderdeel uitmaken van onze werkprocessen. Ze worden regelmatig toegepast, zijn vastgelegd en geborgd in een verordening of andere beleidstukken. Er zijn voldoende middelen (budget en capaciteit) aanwezig en er is eigenaarschap. 6.2.2. Versterking van participatie Dit zijn soorten participatie die we al hebben gekozen, maar die nog in ontwikkeling zijn en/of versterking nodig hebben. Soms gaat het om nieuwe soorten die verder moeten worden uitgewerkt, maar vaak ook om bestaande soorten die we beter kunnen benutten. Ze vragen om meer ondersteuning en structurele toepassing voordat ze volledig ingebed zijn in onze reguliere processen. 6.2.3.

Verkenning van participatie Dit zijn nieuwe soorten participatie waarmee we ons aanbod van participatie in de toekomst kunnen uitbreiden in de toekomst. We onderzoeken welke effecten ze hebben en of ze iets toevoegen aan de soorten participatie die we al hebben. Daarbij kijken we ook wat ze vragen van organisatie, budget, werkprocessen en menskracht. Op basis daarvan bepalen we of en hoe we deze soorten invoeren. Omdat verkennen gaat over toekomstige vormen, is deze categorie geen onderdeel van het onderstaande overzicht.

10

In de onderstaande tabel zien de uitwerkingen op de huidige soorten participatie er als volgt uit. De indeling is gebaseerd op verschillende gesprekken binnen de ambtelijke organisatie en het college van B en W: Uitwerking/ Initiatiefnemer

Verankeren

Versterken

Samenleving

Convenanten met dorps- & wijkraden

Overheidsparticipatie Bewonersinitiatieven Uitdaagrecht

Gemeente

Adviesraden

Project- en beleidsparticipatie BornePraat

11

7. Van programma naar agenda Met dit uitvoeringsprogramma is het fundament gelegd. We weten wat we willen bereiken, welke rol dat van ons vraagt en welke soorten participatie we kunnen en willen inzetten. Maar dit alleen is niet genoeg. Om participatie daadwerkelijk in de praktijk te brengen, moeten we de verschillende soorten nog goed borgen in de organisatie.

7.1 Van uitvoeringsprogramma naar uitvoeringsagenda De eerstvolgende stap is het verder uitwerken van de uitvoeringsagenda in bijlage 1. De uitvoeringsagenda in het overzicht beschrijft wanneer we elke participatiesoort verder onderzoeken. De agenda wordt verder uitgewerkt met het hoe en met wie. Elke participatiesoort is anders en vraagt om maatwerk. Sommige kennen we al, andere willen we samen (verder) versterken. De uitkomsten van dit maatwerk komt in praktische handreikingen. Daarin staat welke soorten participatie wel of niet passen bij een bepaald onderwerp of vraagstuk. Ook geven we verder aan hoe we participatieprocessen vormgeven, begeleiden en evalueren. Daarnaast beschrijven we wat de organisatie daarvoor nodig heeft, zoals ondersteuning, tijd en geld.

7.2 Rollen en taken Zoals gezegd zijn we goed op weg om de omschreven ambities waar te maken. Maar zijn we er nog niet. Dit uitvoeringsprogramma maakt inzichtelijk welke stappen we nog moeten zetten. Maar ook wie verantwoordelijk is voor het aanjagen, borgen en/of zetten van deze stappen. In bijlage 3 staat een overzicht van de rollen en taken die de gemeente Borne kent.

7.3 In gesprek met de samenleving De richting die we in dit uitvoeringsprogramma gekozen hebben, willen we in de praktijk samen met relevante collega's en als nodig externen verder inkleuren. Aan de hand van de uitvoeringsagenda werken we de verschillende soorten participatie, daar waar passend en nog niet gebeurt, samen met de omgeving uit. Participatie gaat immers over samenwerking, ook bij de manier waarop we het organiseren. Daarom gaan we gerichte gesprekken voeren met partijen uit de samenleving. Zo zorgen we dat onze handelingskaders richting geven én herkenbaar zijn voor iedereen die ermee werkt of eraan bijdraagt.

7.4 Juridische vertaling in de participatie-verordening De op te stellen participatieverordening sluit aan en is een aanvulling op dit uitvoeringsprogramma en het daaraan gekoppelde uitvoeringsagenda en legt de belangrijkste uitgangspunten en spelregels juridisch vast. Zo zorgen we voor duidelijkheid en rechtszekerheid voor iedereen die met participatie te maken heeft. De participatieverordening wordt voor 1 januari 2027 vastgesteld door de gemeenteraad.

7.5 Implementatie: van papier naar praktijk Zodra een handreiking gereed is volgt de fase van implementatie. In deze fase zorgen we ervoor dat de (ver)nieuw(d)e werkwijzen rondom participatie daadwerkelijk onderdeel worden van onze dagelijkse praktijk. Dat betekent dat we de organisatie zo inrichten dat we effectief met participatie kunnen werken. We bieden ondersteuning in de vorm van workshops, trainingen en tools, zodat inwoners, organisaties, bedrijven, ambtenaren, college en raad over voldoende kennis beschikken om 12

participatie goed toe te passen. Daarnaast richten we werkprocessen in, ontwikkelen we hulpmiddelen en zorgen we voor interne afstemming. We werken daarmee toe naar een stevige, gedragen werkwijze waarin participatie een vanzelfsprekend onderdeel is van ons dagelijks handelen.

13

Bijlage 1: Uitvoeringsagenda Uitvoeringsagenda Algemeen Participatie verordening Participatiesoort Samenleving Convenanten met dorpsen wijkraden Overheidsparticipatie Bewonersinitiatieven Uitdaagrecht

Startdatum Q2 (besluit voor 01-01-2027)

Q2 2026 Q4 2026 Q2 2026 Q2 2026

Wie Borgingsadviseur/ Jurist

Wijkcoördinator Borgingsadviseur Wijkcoördinator Borgingsadviseur

Gemeente (B EN W) Beleids- of projectparticipatie Adviesraden Burgerpanel

Q2 2026 Q2 2026 Q2 2026

Participatie adviseur Master sociaal domein Participatie adviseur

14

Bijlage 2: Lokale regelgeving participatie Onderwerp

Regelgeving

Informatie

Samenleving Convenanten met dorps- en wijkraden Overheidsparticipatie

convenant-voorbeeld Omgevingswet Burgerparticipatieverordening | Lokale wet- en regelgeving

Bewonersinitiatieven

Omgevingswet | Gemeente Borne lijst-bindend-adviesrechtomgevingswet.pdf Subsidie inwonersinitiatieven | Gemeente Borne Subsidieregeling inwonersinitiatieven gemeente Borne 2024 | Lokale wet- en regelgeving MijnBorne initiatief afwegingskaderinwonerinitiatievenpdf

Uitdaagrecht

Gemeente Beleids- of projectparticipatie Adviesraden

Burgerpanel (BornePraat)

Wet versterking participatie op decentraal niveau

Programma Bestuur en samenleving 2024 | Gemeente Borne

Omgevingswet Burgerparticipatieverordening | Lokale wet- en regelgeving Verordening adviesorganen | Lokale wet- en regelgeving

[24bij06999] participatieleidraad_2024 (11).pdf Adviesraad Sociaal domein | Gemeente Borne Verordening adviesraad sociaal domein Borne 2025 | Lokale weten regelgeving BornePanel | Gemeente Borne BornePanel | Borne Boeit

15

Bijlage 3: Rollen & taken binnen de gemeentelijke organisatie 5.1 Borgingsadviseur participatie De borgingsadviseur heeft als hoofdtaak het borgen en implementeren van participatie in de gemeentelijke organisatie. De borgingsadviseur adviseert over het uitvoeringsprogramma en de participatieverordening, is verantwoordelijk voor het implementeren van participatie in besluitvormings- en werkprocessen en organiseert het interne opleidingstraject. Daarnaast is de borgingsadviseur verantwoordelijk voor het versterken of verankeren van de verschillende omschreven participatiesoorten, maar ook het verkennen van eventuele toekomstige nieuwe participatiesoorten. • Het verankeren van de participatie gebeurt door het evalueren en monitoren van de processen. • Versterken bestaat onder andere uit het ondersteunen van de implementatie van de participatie in besluitvormings- en werkprocessen. Maar ook uit het maken en uitdragen van stappenplannen/handreikingen en kennisoverdracht. • De rol van de borgingsadviseur bij het verkennen van participatiesoorten houdt in dat kansen en (on)mogelijkheden worden onderzocht en advisering over het al dan niet opnemen van de participatiesoort in het uitvoeringsprogramma dan wel de verordening.

5.2 Participatie adviseur De participatie adviseur heeft een adviserende en uitvoerende rol die vooral van toepassing is op overheids-, project en beleidsparticipatie. Deze persoon adviseert en ondersteunt de initiatiefnemers bij het gehele participatieproces. De mate van inzet is onder andere afhankelijk van de impact van het initiatief en de kennis en kunde van de initiatiefnemer. De taken bestaan onder andere uit het maken en afstemmen van een participatieaanpak volgens een vaste werkwijze, het ondersteunen van de projectgroep in de uitvoering en de adviseur is verantwoordelijk voor de evaluatie van participatieprocessen. Hiernaast bewaakt de participatieadviseur samen met de borgingsadviseur de kwaliteit van de participatie binnen de organisatie.

5.3 wijkcoördinator De wijkcoördinator versterkt de verbinding tussen inwoners, gemeente en samenwerkingspartners in de wijken. De focus ligt op het ondersteunen, beoordelen en begeleiden van inwonersinitiatieven die bijdragen aan leefbaarheid, sociale samenhang en participatie.

5.4 Masters participatie Binnen ieder domein bij de gemeente Borne is minimaal 1 persoon opgeleid tot master participatie. Deze persoon is eerste aanspreekpunt en adviseur voor initiatieven binnen het eigen domein. De uitvoerende werkzaamheden liggen bij de initiatiefnemer maar deze kan voor advies een beroep doen op de kennis en kunde van de master.

5.5 Projectleider Een projectleider speelt een centrale rol in het organiseren, begeleiden en borgen van een zorgvuldig participatieproces binnen beleids- of projectparticipatie. De projectleider is verantwoordelijk voor het realiseren van het projectdoel, maar ook voor het creëren van een transparant, eerlijk en

16

uitvoerbaar participatietraject. De projectleider kan afhankelijk van de ondersteuningsbehoefte een beroep doen op de master participatie binnen zijn of haar domein of op de participatieadviseur.

5.6 Inhoudelijk ambtenaar De inhoudelijk ambtenaar speelt een cruciale rol in het verbinden van vakinhoudelijke expertise met de inbreng van participanten. Waar de projectleider de regie voert, zorgt de inhoudelijk ambtenaar voor de kwaliteit, juistheid en toepasbaarheid van de inhoud binnen het participatieproces.

17

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=415f837c-2115-44e9-a629-fc2d231b2b86