CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Programmabegroting 2027-2030 'Krachtig verder voor Borne' (gewijzigde versie d.d. 20 oktober 2026)

Oordeelsvormende commissievergadering 20 oktober 2026, gemeente BorneBij agendapunt: Programmabegroting 2027 - 2030 'Krachtig verder voor Borne'40.087 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Programmabegroting 2027-2030 Pagina 1

Programmabegroting 2027-2030 Pagina 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 3 2 Leeswijzer...................................................................................................................................................... 6 3 Financiºle hoofdlijnen ................................................................................................................................... 8 4 Keuzes 2027 ................................................................................................................................................ 12 Deel A: Beleidsbegroting ................................................................................................................................ 16 1 Programma’s ............................................................................................................................................... 17 1.1 Dienstverlening en samenwerking ....................................................................................................... 18 1.2 Leefomgeving en veiligheid .................................................................................................................

25 1.3 Wonen en ondernemen ....................................................................................................................... 34 1.4 Cultuur, sport en onderwijs ................................................................................................................. 39 1.5 Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid ....................................................................................... 42 2 Paragrafen .................................................................................................................................................. 48 2.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................... 49 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................................................... 55 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 61 2.4 Financiering .......................................................................................................................................... 65 2.5 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................

68 2.6 Verbonden partijen .............................................................................................................................. 71 2.7 Grondbeleid ......................................................................................................................................... 88 2.8 Openbaarheid ...................................................................................................................................... 91 Deel B: Financiºle begroting ........................................................................................................................... 92 1 Overzicht van baten en lasten per programma ............................................................................................ 93 1.1 Dienstverlening en samenwerking ....................................................................................................... 97 1.2 Leefomgeving en veiligheid ................................................................................................................. 98 1.3 Wonen en ondernemen ....................................................................................................................... 99 1.4 Cultuur, sport en onderwijs ...............................................................................................................

100 1.5 Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid ..................................................................................... 101 2 Uiteenzetting van de financiºle positie...................................................................................................... 103 2.1 Prognose meerjarenbalans ................................................................................................................ 104 2.2 EMU-saldo .......................................................................................................................................... 105 2.3 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen....................................................................................... 106 2.4 Investerings- en financieringsoverzicht ............................................................................................. 107 2.5 Reserves en voorzieningen ................................................................................................................ 109 2.6 Incidentele baten en lasten ............................................................................................................... 113 3 Baten en lasten per taakveld .....................................................................................................................

116 Deel C: Bijlagen ............................................................................................................................................ 118 1 Verplichte beleidsindicatoren .................................................................................................................... 119 2 Lijst van afkortingen .................................................................................................................................. 120 3 Overzicht bouwstenen en ombuigingen .................................................................................................... 124 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 3 1 Inleiding Krachtig verder voor Borne Voor u ligt de programmabegroting 2027–2030 van de gemeente Borne. Het is de eerste programmabegroting waarin ambities uit het coalitieakkoord Krachtig verder! zijn vertaald naar beleid, activiteiten en financiºle keuzes. Hiermee zetten we de koers uit voor 2027 en verder. Daarbij kijken we vooruit n aar de ontwikkelingen en opgaven voor de komende jaren. Borne is een aantrekkelijke gemeente met vitale wijken en dorpen, betrokken inwoners , actieve verenigingen en ondernemende bedrijven. Die kracht vormt het vertrekpunt voor gemeentelijk beleid. Tegelijkertijd verandert de samenleving steeds sneller.

De vraag naar woningen blijft groot, de bevolking groeit en vergrijst, de druk op zorg en ondersteuning neemt toe en de gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. Ook vragen (cyber-) veiligheid, bereikbaarheid, bestaanszekerheid en d e kwaliteit van onze voorzieningen blijvend aandacht. Daarnaast hebben gemeenten te maken met financiºle onzekerheden en teruglopende rijksbijdragen. Binnen die context kiezen we ervoor om gericht en verantwoord te blijven investeren in de toekomst van Borne. We bouwen voort op wat goed gaat, pakken urgente opgaven aan en maken duidelijke keuzes over wat noodzakelijk, haalbaar en betaalbaar is. Daarbij zoeken we steeds de samenwerk ing met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en regionale partners. De gemeente kan en wi l deze opgaven immers niet alleen het hoofd bieden. Van coalitieakkoord naar resultaten Het coalitieakkoord vormt het politieke vertrekpunt van deze programmabegroting. De daa rin opgenomen ambities zijn uitgewerkt binnen vijf nieuwe programma’s: 1. Dienstverlening en samenwerking; 2. Leefomgeving en veiligheid; 3. Wonen en ondernemen; 4. Cultuur, sport en onderwijs; 5. Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid. We willen een betrouwbare, toegankelijke en benaderbare gemeente zijn.

Inwoners, ondernemers en organisaties moeten de gemeentelijke besluitvorming kunnen begrijpen en erop kunnen vertrouwen dat de gemeente zorgvuldig en duidelijk handelt. Daarom investeren we onder meer in participatie, begrijpelijke communicatie, datagedragen werken en een veilige en toekomstbestendige informatievoorziening met behulp van AI (Artificial Intelligence). Wij hebben, in deze onzekere tijden, aandacht voo r het versterken van de weerbaarheid van onze samenleving en organisatie. Tegelijkertijd behartigen we de b elangen van Borne actief binnen Twente, Overijssel en andere relevante samenwerkingsverbanden. Een veilige, duurzame en aantrekkelijke leefomgeving is belangrijk om prettig t e kunnen wonen, werken en recreºren. We werken aan verkeersveiligheid en bereikbaarheid, bijvoorbeeld door de F35 af te ronden. Ook zetten we stappen op het gebied van een klimaatadaptieve openbare ruimte , veiligheid en de energietransitie. Daarbij bereiden we onze infrastructuur en voorzieningen voor op de verdere groei van Borne. We verwachten ook van de netbeheerders dat ze dit doen op het gebied van netcongestie. Borne wil groeien naar minimaal 30.000 inwoners en een blijvende bijdrage leveren aan de regionale woningbehoefte. Daarom werken we aan de toevoeging van minimaal 3.000 woningen t ot 2040.

De nadruk ligt op voldoende levensloopbestendige en duurzame woningen voor verschillende doelgroepen. Ons richtpunt is dat 70% van deze woningen betaalbaar is. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat, ruimte voor ondernemerschap en een goede balans tussen wonen, werken, voorzieningen en het landelijk gebied zijn daarbij onmisbaar. Programmabegroting 2027-2030 Goed onderwijs, sport, kunst en cultuur dragen bij aan ontwikkeling, ontmoeting en verbondenheid. We investeren daarom in toekomstbestendige onderwijshuisvesting, versterken de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang en maatschappelijke partners en stimuleren dat zoveel mogelijk inwoners kunnen deelnemen aan sport, kunst en cultuur. Onze moderne accommodaties en voorzieningen moeten daarbij aansluiten op de behoeften van een groeiende en veranderende bevolking. Daarom exploiteert de gemeente een groot deel van deze voorzieningen. We willen bovendien dat iedereen in Borne kan meedoen. Daarom versterken we de sociale basis en zetten we in op preventie en vroegsignalering. Ondersteuning organiseren we bij voorkeur dichtbij, toegankelijk en in samenhang. Via het Sociaal Hus en de samenwerking met maatschappelijke partners helpen we inwoners tijdig en passend. Bijzondere aandacht gaat uit naar jeugdigen en gezinnen, ouderen, mantelzorgers, inwoners met gezondheidsproblemen en mensen die te maken hebben met armoede of schulden.

Door de toegang voor jeugdhulp en Wmo strakker in te richten, blijft specialistische ondersteuning beschikbaar voor wie die daadwerkelijk nodig heeft. Ambities en financiºle mogelijkheden in balans Deze programmabegroting vraagt om een zorgvuldige afweging tussen onze ambities en de beperkt beschikbare financiºle ruimte. Het voorlopige financiºle perspectief laat een wisselend beeld zien. Voor 2027 resteert op dit moment een beperkt positief saldo van afgerond € 99.000. Voor 2028 en 2029 worden tekorten voorzien. In 2030 ontstaat naar verwachting weer een positief saldo van ongeveer € 429.000. Zie ook onderstaande tabel (bedragen x 1.000). Financieel perspectief (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo Programmabegroting 2026-2029 | 1.113 | 415 | 1.248 | 1.248 Na decembercirculaire 2025 | 962 | 338 | 944 | 944 Autonome ontwikkelingen | -243 | -599 | -808 | 17 Bouwstenen met structurele component | -1.267 | -1.595 | -1.629 | -1.835 Ombuigingen | 647 | 852 | 1.203 | 1.303 Actueel perspectief | 99 | -1.004 | -290 | 429 Een negatief bedrag betekent een nadeel. In deze tabel zijn naast de autonome ontwikkelingen ook de gekozen bouwstenen en ombuigingsmaatregelen verwerkt.

Toelichting op de tabel Autonome ontwikkelingen is hier een containerbegrip: naast autonome ontwikkelingen zijn in deze bedragen bijvoorbeeld ook de uitkomsten van de meicirculaire en de halfjaarrapportage verwerkt. De bouwstenen met een incidenteel karakter zijn niet in bovenstaand overzicht verwerkt. Deze worden immers gedekt via de reserve beleidsontwikkeling. Voor meer informatie wordt verwezen naar het hoofdstuk Financiºle hoofdlijnen. Beleidskeuze: geen voorstellen tot ombuigingen die reeds eerder zijn voorgelegd Bij het opstellen van opeenvolgende begrotingen houden we rekening met de keuzes die de gemeenteraad eerder heeft gemaakt. Wanneer een ombuigingsmaatregel in twee opeenvolgende begrotingsrondes aan de gemeenteraad is voorgelegd en de raad er beide keren voor heeft gekozen deze maatregel niet in de begroting op te nemen, wordt de maatregel bij de daaropvolgende begrotingsronde niet opnieuw voorgesteld. Hiermee voorkomen we dat voorstellen waarover de raad herhaaldelijk een duidelijke afweging heeft gemaakt, zonder nieuwe aanleiding opnieuw op de keuzelijst verschijnen. Financiºn onder druk Het financiºle beeld is voorlopig en blijft gevoelig voor ontwikkelingen waarop de gemeente slechts beperkt invloed heeft.

Rijksbeleid, teruglopende bijdragen uit het gemeentefonds, stijgende lonen, prijzen en rentes en Pagina 4 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 5 de toenemende vraag naar zorg en ondersteuning zetten de begroting structureel ond er druk. Daarom blijven we de financiºle ontwikkelingen nauwgezet volgen en sturen we waar nodig bij. Enkele voorbeelden van deze bijsturing zijn de rente, taakstelling sport en bouwleges. Toelichting op de negatieve saldi jaarschijven 2028 en 2029 De reserve beleidsontwikkeling biedt ruimte om incidentele uitgaven op te vangen en investeringen mogelijk te maken. Na de voorziene onttrekkingen bedraagt deze reserve naar verwachting circa € 3,4 miljoen in 2027 en circa € 2,2 miljoen in 2030. Deze reserve is echter geen structurele oplossing voor structurele tekorten. Uitgangspunt blijft daarom een reºel en structureel sluitende begroting, met voldoende weerstandsvermogen om risico’s en tegenvallers te kunnen opvangen. De jaarschijf 2028 kent een groot tekort, hetgeen doorwerkt naar 2029. Dit komt doordat de u itkering uit het gemeentefonds fors lager is. Dit komt door: 1. Tijdelijke rijkscompensatie voor onder meer verzachting jeugdzorg is ni et opgenomen in het gemeentefonds na 2027, in afwachting van nadere besluitvorming door het Rijk. 2. De groei van het Gemeentefonds is gebaseerd op de ontwikkeling van het bruto bin nenlands product.

Deze systematiek biedt meer stabiliteit, maar compenseert niet automatisch all e kostenstijgingen waarmee gemeenten te maken hebben, zoals onder meer de loon- en pri jsinflatie en stijgende rentes. Woonlasten Bij het maken van financiºle keuzes houden we rekening met de betaalbaarheid v oor onze inwoners. In het voorgaande jaar is de stijging van de woonlasten bewust onder de prijs- en loonontwikkeling gehouden. Gelet op de stijgende kosten en het belang van structureel gezonde gemeentefinanciºn kiest het college ervoor om in 2027 de ontwikkeling van de woonlasten volgens de bestendige gedragslijn aan te la ten sluiten bij de gehanteerde prijs- en loonindex. Met deze keuze zoekt het college een verantwoorde balans tussen betaalbare woonlasten, het op peil houden van gemeentelijke voorzieningen en een gezonde financiºle positie. Daarbij bli jft het uitgangspunt dat de afvalstoffen- en rioolheffing zich ontwikkelen in de richting van kostendekke nde tarieven. Samen verantwoordelijkheid nemen Deze begroting laat zien dat de gemeente Borne ambitieus is, maar ook realistisch moet zij n. Niet alles kan tegelijkertijd en niet iedere wens kan worden gehonoreerd. We maken daarom keuzes di e bijdragen aan de maatschappelijke opgaven, uitvoerbaar zijn voor de gemeentelijke organisatie en passen binnen een financieel gezonde ontwikkeling.

Daarbij kiezen we voor een open en transparante werkwijze. We maken duidelijk wat we willen bereiken, welke activiteiten we uitvoeren en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Doo r gedurende het jaar de voortgang en resultaten te volgen, kunnen gemeenteraad en college tijdig het gesp rek voeren en waar nodig bijsturen. Samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en regionale partners willen we krachtig verder bouwen aan Borne: een gemeente die groeit met behoud van haar eigen karakter, die ondersteuning biedt waar dat nodig is en die investeert in een veilige, duurzame en leefbare toekomst. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 6 2 Leeswijzer Inleiding Overeenkomstig artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college de gemeenteraad een meerjarenbegroting aan. Voor de gemeenteraad dient de begroting als kader om beleidskeuzes te maken en te sturen op prioriteiten voor deze raadsperiode. Deze begroting is ook bedoeld om de gemeenteraad en de Bornse samenleving inzicht te geven in de verwachte inkomsten en uitgaven van de gemeente. Hierm ee kunnen zij zich een oordeel vormen over de financiºle positie en de beleidskeuzes van de gemeente. Voor het college is de begroting het beleidsmatig en financieel kader voor de jaarschijf 2027. Integrale afweging bij programmabegroting In tegenstelling tot voorgaande jaren is deze begroting niet gebaseerd op een k adernota.

De reden hiervan is gelegen in het feit dat er dit voorjaar gemeenteraadsverkiezingen zijn geweest. Dit betekent dat met de behandeling van deze programmabegroting een integrale afweging plaatsvindt tussen ambi ties en beschikbare middelen. Nieuwe programma-indeling De nieuwe gemeenteraad heeft ervoor gekozen om een nieuwe programma-indeli ng vast te stellen. Er wordt vanaf nu gewerkt met vijf nieuwe programma’s. De nieuwe indeling is bedoeld als toekomstbestendige programma-indeling. Een programma-indeling die meerdere raadsperiodes kan b eslaan. Ook maakt deze indeling de begroting overzichtelijker, verbetert op financieel gebied de vergel ijkbaarheid met andere gemeenten en versterkt de sturende en controlerende rol van de gemeenteraad. Daarnaast is binnen de nieuwe programma’s aangesloten op de notitie werkwijze Sturen en verantwoorden. De thema-structuur is losgelaten en vervangen door het weergeven van ambities die een antwoord formuleren op de maatschappelijke en bestuurlijke opgaven. Daarbij hanteren wij nu ØØn eenduidi ge methodiek om doelen concreter te formuleren. Hierbij lossen wij een toezegging in, die is gedaan bij de vorige programmabegroting. De methodiek die wij hanteren is de OGSM-methodiek (OGSM: Objectives, Goals, St rategy and Measures). Daarnaast is de financiºle opbouw van de programma’s gebaseerd op de taakvelden zoal s de BBV deze hanteert.

Dit betekent dat per programma op programmaniveau de baten en lasten worden gepresentee rd. Daarnaast worden per taakveld binnen dat programma de baten en lasten gepresenteerd. Hiermee wordt het inzicht in de financiºn voor de gemeenteraad vergroot en het verhoogt de mogelijkheid om met andere gemeenten vergeleken te kunnen worden. Opbouw begroting De inleiding is bedoeld als de inhoudelijke kern van de programmabegroting en geeft de accenten aan waarop het college extra wil inzetten. In hoofdstuk 3 volgt een toelichting op de financiºle hoofdlijnen. In deze programmabegroting is een extra hoofdstuk toegevoegd. De reden is gelegen in het feit dat er voorafgaand aan deze begroting geen kadernota door de gemeenteraad is behandeld. Daa rom wordt in hoofdstuk 4 een overzicht gegeven van de keuzes die voor de begroting gemaakt z ijn. Omdat deze keuzes in de begroting verwerkt zijn, is dit hoofdstuk specifiek voor dit jaar toegevoegd om de keuzes te kunnen tonen. In hoofdstuk 5 worden de programma’s beschreven. De nieuwe begrotingsindeling bestaat uit vijf programma’s en verschillende programma-onderdelen gekoppeld aan ambities. De besch rijving per programma is telkens opgebouwd vanuit de drie W-vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 3.

Wat gaat het kosten? Programmabegroting 2027-2030 Pagina 7 Ook worden in dit onderdeel bouwstenen benoemd, en in het derde onderdeel ombuigingsmaatregelen. Bouwstenen zijn voorstellen die leiden tot een uitzetting van de begroting, hetzij structureel, hetzij incidenteel. Het gaat hierbij om onderwerpen variºrend van intensivering van bestaand beleid, voortzetting van beleid dat meerjarig (incidenteel) is gedekt, inzet op projecten die in ontwikkeling zijn en beleid waarop ingezet moet worden op basis van rijksregelgeving. Ombuigingsmaatregelen zijn maatregelen die erop gericht zijn om de begroting reºel en structureel sluitend te maken en te houden. Hierbij gaat het om maatr egelen gericht op: 1. Verlagen van de kosten (door anders organiseren); 2. Verlagen van het kwaliteitsniveau; 3. Verhogen van de inkomsten; of 4. Stoppen met een taak. Volledigheidshalve is in de bijlage een overzicht van alle in deze programmabegroting op genomen bouwstenen en ombuigingsmaatregelen toegevoegd. Bij het derde onderdeel worden alle verschillen groter dan € 100.000 op taakveldniveau t en opzichte van de begroting 2026 verklaard. Voor de vergelijking hebben wij de jaarrekeningcijfers van 2025 o pgenomen in de meerjarenoverzichten met baten en lasten per programmaonderdeel. In hoofdstuk 6 zijn de verplichte paragrafen opgenomen.

Het doel van de par agrafen is om onderwerpen die programma-overstijgend zijn inzichtelijk te maken. Een wijziging ten opzichte van de vo orgaande begroting is dat in de paragraaf Weerstandsvermogen het overzicht van de top tien risico’s is opgenomen. Gekozen is voor deze werkwijze uit oogpunt van transparantie. Het totaaloverzicht van alle risico’s ligt ter inzage bij de griffie. Hoofdstuk 7 gaat in op de financiºle begroting. Dit betreft veelal financiºle overzichten. Dit zijn onder andere de verplichte overzichten overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording waar w ij over moeten rapporteren. Tot slot komen in hoofdstuk 7 de bijlagen aan bod. Hierin staan onder andere de uitgangspunten van deze begroting, de verdeling van baten en lasten per taakveld en een overzicht van alle bouwstenen en ombuigingsmaatregelen. Wellicht ten overvloede: alle tabellen waarin getallen zijn opgenomen zijn uitgedrukt in duizendtallen (euro’s), tenzij anders is vermeld. Bij het opstellen van de documenten die bij deze programmabegroting horen, is k unstmatige intelligentie (AI) een hulpmiddel gebleken. Daarbij zijn ethische overwegingen betrokken, zoals de bescherming van persoonsgegevens, de betrouwbaarheid van informatie en de menselijke verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke inhoud.

Programmabegroting 2027-2030 3 Financiºle hoofdlijnen 3.1 Uitgangspunten meerjarenbegroting 3.1.1 Uitgangspunten begroting Het college van B en W heeft de volgende uitgangspunten gehanteerd bij het opstellen van de programmabegroting 2027–2030: 1. | De begroting voldoet aan het Besluit begroting en verantwoording. 2. | De begroting leidt tot een begroting met repressief toezicht door de provincie. 3. | De laatste circulaire van het gemeentefonds die wordt meegenomen in de meerjarenbegroting 2027- 2030 is de meicirculaire 2026. 4. | De te hanteren rente voor nieuwe investeringen is 3% (waarvan 1% risico-opslag). 5. | Bedragen worden afgerond op eenheden van € 1.000, tenzij anders vermeld. 6. | Peildatum voor meerjarenbegroting 2027-2030 is 2 juli 2026. 7. | Voor toekomstige inwoneraantallen gelden de aannames op peildatum 1 januari van het desbetreffende jaar. 8. | Het uitgangspunt van alle lokale heffingen, leges en belastingen is een gelijkblijvende opbrengst gecompenseerd met de indexatie. 9. | De totale woonlasten (het totaal van ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden in een gemiddelde koopwoning) zullen in 2027 met maximaal de inflatie stijgen. 10. | De ozb voor niet-woningen zal in 2027 met maximaal de inflatie stijgen. 11.

Voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing geldt dat de hoogte van deze heffingen gerelateerd is aan de te verwachten uitgaven (gesloten systeem). 12. Bij leges en overige heffingen streven we naar kostendekkendheid. 13. Loon- en prijsontwikkeling zijn verwerkt in deze begroting, omdat de bijstelling van het gemeentefonds in de meicirculaire plaatsvond. 14. De loonontwikkelingen na afloop van de op dit moment geldende cao worden centraal geraamd binnen het programma Financieel gezond op de stelpost looncompensatie. Bron is de indicator ’loonvoet’ sector overheid uit de macro-economische verkenningen 2026. Bij het sluiten van een nieuwe cao wordt deze verwerkt. 15. Het prijspeil dat wordt gehanteerd ligt daar waar mogelijk op 2027. Meerjarige prijsontwikkelingen vanaf 2028 worden centraal geraamd binnen het programma Financieel gezond op de stelpost prijscompensatie. Bron is de indicator ’index over materiºle overheidsconsumptie (IMOC)’ uit de macro-economische verkenningen 2026. Bij prijsontwikkelingen worden ook de bijstellingen van indexberekeningen over de jaren voorafgaand aan het begrotingsjaar verwerkt. Dit leidt tot de volgende index: Prijsindexatie | Percentage Inhaal indexatie | 2,40% 2027 | 2,20% Totale indexatie 2027 | 4,60% 2028 | 2,10% 2029 | 2,10% 2030 | 2,10% Pagina 8 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 9 3.1.2 Uitgangspunten reserves 1.

De Algemene reserve, de algemene reserve grondexploitatie en de reserve beleidsontwikkeling zijn weerstandsreserves. Dit kan herijkt worden in een nota reserves en voorzieningen, niet door een product uit de P & C-cyclus. 2. Uitgaven worden niet gedekt uit weerstandsreserves. 3. Incidentele uitgaven kunnen worden gedekt uit de reserve beleidsontwikkeling door overheveling naar een bestemmingsreserve. 4. Bestemmingsreserves worden enkel ingezet voor de bestemming waarvoor ze zijn ingesteld en zijn hiermee niet vrij beschikbaar. Programmabegroting 2027-2030 3.2 Financieel perspectief Hieronder staat het verloop van het perspectief van de jaren 2027–2030 zoals gepresenteerd in de programmabegroting 2026, de memo septembercirculaire en met inbegrip van overige aangenomen begrotingswijzigingen het perspectief na de verwerking van de decembercirculaire 2025.

Financieel perspectief (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo Programmabegroting 2026-2029 | 1.113 | 415 | 1.248 | 1.248 Saldo na septembercirculaire 2025 | 1.000 | 196 | 944 | 944 Overige begrotingswijzigingen (IHP) | -38 | 142 | - | - Perspectief na decembercirculaire 2025 | 962 | 338 | 944 | 944 Nieuw perspectief | 99 | -1.004 | -290 | 429 Te verklaren verschil | -863 | -1.342 | -1.234 | -515 Verschilverklaring (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Meicirculaire 2026 | 596 | 263 | 133 | 911 Halfjaarrapportage 2026 | -1.111 | -936 | -922 | -922 Overige financiºle effecten | 272 | 74 | -18 | 28 Gekozen bouwstenen (structurele component) | -1.267 | -1.595 | -1.629 | -1.835 Gekozen ombuigingen | 647 | 852 | 1.202 | 1.303 Verklaard verschil | -863 | -1.342 | -1.234 | -515 Het verschil tussen het perspectief zoals geschetst na verwerking van de decembercirculaire 2025 en het perspectief van de begroting 2026 is op hoofdlijnen als volgt te verklaren: 1. | De gemeenteraad is middels een raadsmemo op de hoogte gebracht van de effecten van de meicirculaire 2026. 2. | De structurele effecten van de Halfjaarrapportage 2026 zijn opgenomen in de begroting. 3. | De overige financiºle effecten bestaan uit zeer veel diverse voor- en nadelen aan zowel de baten- als lastenkant.

Enkele voorbeelden zijn de herrekening van kapitaallasten, wijziging lokale heffingen en de verwerking van de personeelsbegroting. 4. | Het totaalbedrag van structurele effecten van de door het college gekozen bouwstenen en ombuigingen is verwerkt in de begroting. Pagina 10 Programmabegroting 2027-2030 Meerjarenbegroting (bedragen x 1.000) | Jaarrek. | Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR 2025 | (act.) 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten: PR1 Dienstverlening en samenwerking | 23.756 | 21.938 | 17.371 | 18.430 | 19.380 | 20.989 PR2 Leefomgeving en veiligheid | 18.923 | 18.481 | 17.685 | 17.533 | 17.037 | 17.334 PR3 Wonen en ondernemen | 15.491 | 12.485 | 16.757 | 15.058 | 9.744 | 8.404 PR4 Cultuur, sport en onderwijs | 9.426 | 9.688 | 10.243 | 10.104 | 10.102 | 10.117 PR5 Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid | 42.340 | 43.793 | 43.817 | 38.091 | 36.686 | 36.555 Totaal lasten | 109.936 | 106.384 | 105.873 | 99.217 | 92.950 | 93.399 Baten: PR1 Dienstverlening en samenwerking | 72.351 | 69.823 | 68.290 | 67.052 | 66.492 | 68.843 PR2 Leefomgeving en veiligheid | 8.530 | 8.898 | 6.742 | 6.780 | 6.865 | 6.865 PR3 Wonen en ondernemen | 13.214 | 12.382 | 15.709 | 14.054 | 8.891 | 7.579 PR4 Cultuur, sport en onderwijs | 1.707 | 1.791 | 2.153 | 2.201 | 2.200 | 2.200 PR5 Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid | 13.802 | 13.491 | 13.078 | 8.125 | 8.212 | 8.341 Totaal baten |

109.605 | 106.384 | 105.971 | 98.213 | 92.660 | 93.828 Saldo | -331 | N | 0 | - | 99 | V | -1.004 | N | -290 | N | 429 V Bovenstaand saldo is ook het structurele saldo omdat de incidentele baten en lasten via de reserve beleidsontwikkeling budgetneutraal zijn verwerkt. Pagina 11 Programmabegroting 2027-2030 4 Keuzes 2027 Hieronder wordt een overzicht gegeven van de keuzes die voor de Begroting gemaakt zijn. Normaal gesproken is dat verwerkt in de kadernota. Omdat het nu in de begroting verwerkt wordt is dit hoofdstuk specifiek voor dit jaar toegevoegd om de keuzes te kunnen tonen. In afwijking van de andere tabellen in deze begroting is gekozen voor het opnemen van de bedragen in euro’s. Hieronder wordt de tabel weergegeven die ook in de inleiding is opgenomen: Financieel perspectief (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo Programmabegroting 2026-2029 | 1.113.000 | 415.000 | 1.248.000 | 1.248.000 Na decembercirculaire 2025 | 962.000 | 338.000 | 944.000 | 944.000 Autonome ontwikkelingen | -243.000 | -599.000 | -808.000 | 17.000 Bouwstenen met structurele component | -1.267.000 | -1.595.000 | -1.629.000 | -1.835.000 Ombuigingen | 647.000 | 852.000 | 1.203.000 | 1.303.000 Actueel perspectief | 99.000 | -1.004.000 | -290.000 | 429.000 Bovenstaande tabel bestaat uit drie onderdelen. In de tabellen die volgen worden deze bedragen uitgesplitst.

De eerste tabel is de tabel met autonome ontwikkelingen: Autonome ontwikkelingen (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Personeelsbegroting | -75.000 | -62.190 | -57.000 | -57.000 Meicirculaire 2026 | 1.238.000 | 1.060.000 | 997.000 | 3.161.000 Meicirculaire 2026 loon en prijs | -663.020 | -1.028.620 | -1.378.151 | -3.056.095 Meicirculaire 2026 achterblijvende inkomsten | 21.143 | 231.653 | 513.335 | 806.187 Dividend | -110.000 | -135.000 | -135.000 Realisatiestimulans | 525.000 | 525.000 | 525.000 | 525.000 Halfjaarrapportage 2026 | -1.111.000 | -936.000 | -922.000 | -922.000 Rente | -450.000 | -450.000 | -500.000 | -550.000 Overige financiºle effecten | 271.690 | 171.063 | 149.051 | 244.885 Totaal autonome ontwikkelingen | -243.187 | -599.094 | -807.765 | 16.977 Toelichting bij de autonome ontwikkelingen: 1. | De personeelsbegroting is geactualiseerd. Dat levert een klein nadeel op. 2. | De meicirculaire 2026 is in drie componenten opgenomen. Allereerst de regel met het voordeel. Dat is de bijstelling van de middelen die we krijgen en levert een voordeel op. Daarnaast hebben we gekeken naar de loon- en prijsontwikkeling. Dat levert een nadeel op. We zien dat de kosten stijgen. Ook hebben we de eigen inkomsten zoals de OZB en de heffingen verhoogd met het indexpercentage. Dat levert een voordeel op. 3.

| We zien dat de dividenden die we krijgen van onze deelnemingen zoals Cogas en de BNG teruglopen. Vandaar dat we een afname van de inkomst begroten. 4. | De inkomsten van het Rijk met betrekking tot de realisatiestimulans hebben we opgenomen. De kostenkant komt terug bij de gekozen bouwstenen. 5. | De structurele effecten die voortkomen uit de Halfjaarrapportage 2026 zijn ook in de begroting opgenomen. Pagina 12 Programmabegroting 2027-2030 6. | Anders dan de aanname dat de rente de komende jaren niet zal stijgen of zelfs zal dalen is de verwachting nu dat de rente wel zal gaan stijgen. Daarom wordt er een hoger bedrag aan te betalen rente begroot. 7. | De overige financiºle effecten bestaan uit het doorrekenen van de riool- en afvalstoffenheffing en diverse andere correcties door de hele begroting heen. De door het college gekozen bouwstenen en ombuigingen worden hieronder getoond: Nr.

| Gekozen bouwstenen (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | I/S 1 Wet digitale overheid (Wdo) | 60.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 | I/S 2 Inhuur (C)ISO coördinator/projectleider informatiebeveiliging | 140.000 | 140.000 | 95.000 | 48.000 | I 3 Versterking procesmanagement | 165.000 | 168.000 | 168.000 | 168.000 | I/S 4 Overstap naar API-standaarden | 50.000 | 10.000 | 10.000 | 10.000 | I/S Inrichting verplichte account-, contract-, en 5 leveranciersmanagement | 84.167 | 101.000 | 101.000 | 101.000 | S 6 Artificial Intelligence (AI) * | - | 50.000 | 50.000 | 50.000 | S 7 Gestandaardiseerde ontsluiting gemeentelijke gegevens | 55.000 | 30.000 | 30.000 | 30.000 | I/S 8 Tijdelijke HR-consulent met 1 jaar verlengen | 90.000 | - | - | - | I 9 Continuiteit en weerbaarheid - bedrijfscontinuiteit | 410.000 | 410.000 | 10.000 | 10.000 | I/S 10 | Continuiteit en weerbaarheid - samenleving & crisis | 140.000 | 140.000 11 | Gebouw automatiserings- en controlesysteem (GACS) | 25.000 | - | - | - | I 12 | MJOP-vastgoed scenario B | 60.000 | 60.000 | 97.000 | 121.000 | S 13 | MJOP openbare ruimte | 36.000 | 64.000 | 93.000 | 122.000 | S 14 | Programma Externe veiligheid | 25.000 | - | - | - | I 15 | Fontein Dorsetplein | 8.000 | 10.500 | 10.500 | 10.500 | S 16 | 0,5 fte BOA structureel maken | 37.000 | 37.000 | 37.000 | 37.000 | S 17 | Aanleg F35 | - | - | - | 70.000 | S 18 |

Realisatiestimulans (kostenkant) | 315.000 | 315.000 | 315.000 | 315.000 | S 19 | Starterslening | 24.500 | 24.500 | 24.500 | -4.000 | I 20 | Nota omgevingskwaliteit | 45.000 | - | - | - | I 21 | Exploitatie nieuw sportcentrum | 339.000 | 495.000 | 463.000 | 546.000 | S 22 | Maatschappelijke bijdrage de Veste | 40.000 | 40.000 | 40.000 | 40.000 | S 23 | Verduurzaming verlichting De Veste | - | 11.200 | 11.200 | 11.200 | S 24 | Jurist sociaal domein | 95.833 | 115.000 | 115.000 | 115.000 | S 25 | Doorontwikkeling Sociaal Hus | 56.667 | 68.000 | 68.000 | 68.000 | S 26 | Sociale Basis strategische ontwikkelingen | 100.000 | - | - | - | I 27 | Sociale Basis korte termijn | 85.000 | - | - | - | I Totaal bouwstenen | 2.486.167 | 2.299.200 | 1.748.200 | 1.878.700 Waarvan incidenteel | 1.219.500 | 704.500 | 119.500 | 44.000 Totaal bouwstenen met structurele component | 1.266.667 | 1.594.700 | 1.628.700 | 1.834.700 Pagina 13 Programmabegroting 2027-2030 Nr.

| Gekozen ombuigingen (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | I/S 28 | Versoberen budget Piek en Ziek | -100.000 | -100.000 | -100.000 | -100.000 | S 29 | Budget motiemarkt halveren | -15.000 | -15.000 | -15.000 | -15.000 | S 30 | Stelposten afschaffen en versoberen | -196.500 | -296.500 | -522.500 | -522.500 | S Afschrijftermijn verlengen en rekenen met restwaarde 31 | Sportcentrum Borne | -148.000 | -148.000 | -148.000 | -148.000 | S 32 | Aanpassen dotatie reserve kapitaalgoederen | -50.000 | -50.000 | -50.000 | -50.000 | S 33 | Stoppen waarderingssubsidies cultuur | -19.000 | -19.000 | -19.000 | -19.000 | S 34 | Strakkere toegang Jeugd | -50.000 | -125.000 | -200.000 | -250.000 | S 35 | Slimmer organiseren inzet POH Jeugd en lokale teams | -10.000 | -10.000 | -10.000 | -10.000 | S 36 | Stopzetten trajecten Humanitas | -38.000 | -38.000 | -38.000 | -38.000 | S 37 | Strakkere toegang Wmo | -20.000 | -50.000 | -100.000 | -150.000 | S Totaal ombuigingen | -646.500 | -851.500 | -1.202.500 | -1.302.500 * Bij bouwsteen 6 is het bedrag voor 2027 van € 50.000 gedekt uit de personeelsbegroting. De niet door het college gekozen bouwstenen en ombuigingen worden in onderstaande tabel gepresenteerd: Nr.

Niet gekozen bouwstenen (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | I/S 1 Actualisatie/optimalisatie beheer Documentair StructuurPlan | 61.000 | 46.000 | 46.000 | 46.000 | S 2 Structureel maken tijdelijk budget Participatie | - | 30.000 | 30.000 | 30.000 | S 3 Nieuwslab/redacteur standaardbrieven | 91.000 | 91.000 | 91.000 | I 4 Werkbudget dienstverlening | 87.000 | 57.000 | 57.000 | 158.000 I/S 5 Digitaal ondertekenen | 30.000 | 30.000 | 35.000 | 35.000 | S Continuiteit en weerbaarheid - openbare ruimte & vitale 6 infrastructuur | 150.000 | 135.000 | - | - | I 7 MJOP vastgoed scenario A | 140.000 | 140.000 | 177.000 | 200.000 | S 8 Rotonde Azelosestraat - Letterveldweg | - | - | 26.000 | 26.000 | S 9 Rotonde Bornsche Beeklaan - Deurningerweg | - | - | 26.000 | 26.000 | S 10 | Uitvoering motie programma mobiliteit | 45.000 | - | - | - | I 11 | Gedragsinterventies | 40.000 | 40.000 | 40.000 | - | I 12 | Activiteiten en evenementen | 50.000 | 50.000 | 50.000 | 50.000 | S 13 | Open sportpark | 61.000 | 61.000 | 61.000 | - | I 14 | Reguliere peuterplekken | 18.500 | 18.500 | 18.500 | 18.500 | S 15 | Leerlingenvervoer | 33.000 | 33.000 | 33.000 | 33.000 | S 16 | Vroeg- en voorschoolse educatie | 42.000 | 42.000 | 42.000 | 42.000 | S 17 | Collectieve opvoedondersteuning LOES | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 | S 18 | Jeugdregisseur interprofessioneel werken | 101.000 |

101.000 | 101.000 | 101.000 | S 969.500 | 894.500 | 853.500 | 785.500 Pagina 14 Programmabegroting 2027-2030 Nr. Niet gekozen ombuigingen (bedragen in euro’s) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | I/S 19 | Afschaffen budget beleidscoordinatie | -27.000 | -58.000 | -58.000 | -58.000 | S 20 | Niet bijdragen en aan investeringsprogramma | - | - | -273.000 | -273.000 | S 21 | Opzeggen lidmaatschap VNG | - | -203.000 | -203.000 | -203.000 | S 22 | Versoberen organisatiebudgetten | -345.000 | -345.000 | -345.000 | -345.000 | S 23 | Schrappen budget bevorderen taal- en schrijfvaardigheid | - | -40.000 | -40.000 | -40.000 | S 24 | Ramen onderuitputting loonkosten en kapitaallasten | -460.000 | -470.000 | -470.000 | -480.000 | S 25 | Stelposten prijs anders organiseren | -1.406.000 | -1.447.000 | -1.488.000 | -1.529.000 | S 26 | B.34 Onderzoek beperkte invulling rekenkamer | PM | PM | PM | PM | S 27 | B.35 Schrappen werkbudgetten participatie en communicatie | -52.500 | -22.500 | -22.500 | -22.500 | S 28 | OZB 5% woningen | -292.000 | -292.000 | -292.000 | -292.000 | S 29 | OZB 5% niet-woningen | -157.000 | -157.000 | -157.000 | -157.000 | S 30 | Niet aanleggen spoorkruisingen | - | - | - | -88.000 | S 31 | Niet bijdragen aan Vloedbeltverbinding | - | - | - | - | S 32 | Heroverweging projecten ’t Wooldrik en Floraschool | - | -16.000 | -183.000 | -183.000 | S 33 | B.36 Schrappen

uitvoeringsbudget veiligheid | -26.000 | -26.000 | -26.000 | -26.000 | S 34 | B.15 Invoeren van betaald parkeren | - | -200.000 | -200.000 | -200.000 | S 35 | B.16 Versoberen budgetten mobiliteit | -45.000 | -45.000 | -45.000 | -45.000 | S 36 | B.17 Beperken aantal speelplekken | -25.000 | -25.000 | -25.000 | -25.000 | S 37 | B.18 Stoppen bekostiging dierenparken | -25.000 | -25.000 | -25.000 | -25.000 | S 38 | Verminderen of stoppen subsidies evenementen | - | -10.000 | -20.000 | -30.000 | S 39 | Bijdrage sportgala stopzetten | -2.000 | -2.000 | -2.000 | -2.000 | S 40 | Afbouwen subsidie Bussemakerhuis | - | -16.000 | -32.500 | -48.500 | S 41 | Bezuiniging op theater- en culturele programmering kulturhus | -37.500 | -75.000 | -112.500 | -150.000 | S 42 | Stoppen subsidie muziekschool kulturhus | - | -2.500 | -5.000 | -7.500 | S 43 | Onderzoeken versoberen taken bibliotheek | -100.000 | -100.000 | -100.000 | -100.000 | S 44 | Sluiten zwembad | - | -600.000 | -600.000 | -600.000 | S 45 | Verhogen tarieven binnensport | -17.000 | -17.000 | -17.000 | -17.000 | S 46 | Verhogen tarieven buitensport | -11.000 | -11.000 | -11.000 | -11.000 | S 47 | Privatisering sportvelden | -130.000 | -130.000 | -130.000 | -130.000 | S Schrappen arrangementensubsidies maatschappelijke 48 | voorzieningen | - | -20.750 | -41.500 | -62.250 | S 49 | Kostendekkend maken leges GPK | -8.000 | -8.000 |

-8.000 | -8.000 | S 50 | Versoberen minimabeleid 110% | -432.000 | -432.000 | -432.000 | -432.000 | S 51 | Mantelzorgcompliment anders vormgeven of stoppen | -7.000 | -7.000 | -7.000 | -7.000 | S 52 | Stoppen arrangementsubsidie slachtofferhulp | -5.000 | -5.000 | -5.000 | -5.000 | S 53 | Stopzetten of instellen plafond Sociaal Medische Indicatie | -300.000 | -300.000 | -300.000 | -300.000 | S 54 | B.30 Versoberen re-integratiebudget | - | -68.000 | -68.000 | -68.000 | S -3.910.000 | -5.175.750 | -5.744.000 | -5.969.750 Pagina 15 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 16 Deel A: Beleidsbegroting

Programmabegroting 2027-2030 Pagina 17 1 Programma’s

Programmabegroting 2027-2030 Pagina 18 1.1 Dienstverlening en samenwerking Inleiding Dit programma gaat over de manier waarop gemeente Borne bestuurt, samenwerkt en haar organisatie inricht om maatschappelijke opgaven goed uit te voeren. We werken aan goede dienstverlenin g, een betrouwbaar en benaderbaar bestuur, sterke samenwerking, duidelijke communicatie en participatie , een toekomstbestendige datagedragen en digitale ondersteuning, een wendbare organisatie en duurzaam gezonde fin anciºn. Ambitie 1.1 - Inwoners en ondernemers kunnen rekenen op toegankelijke, duidelijke en betrouwbare dienstverlening die aansluit bij hun behoeften en situatie Wat willen we bereiken? We bieden passende dienstverlening via digitale en persoonlijke kanalen en zorgen ervoor dat inwoners en ondernemers zich goed geholpen voelen. • We maken duidelijk wat inwoners en ondernemers van de gemeentelijke dienstverlening mogen verwachten en maken dit aantoonbaar waar met servicenormen. • Inwoners en ondernemers ervaren samenhangende dienstverlening via digitale en persoonlijke kanalen. • Medewerkers kunnen inwoners op basis van relevante informatie beter en efficiºnter helpen en adviseren. • Inwoners en ondernemers voelen zich goed geholpen. Wat gaan we daarvoor doen? • We actualiseren de visie en bepalen kernwaarden en speerpunten en daaraan gekoppelde servicenormen.

De uitkomsten en aanbevelingen van het Rekenkamerrapport over dienstverlening uit 2025 worden hierbij nadrukkelijk meegenomen. • We vertalen deze naar een dienstverleningsconcept. • We zetten in op monitoring van de dienstverlening met behulp van datagedragen werken. • We onderzoeken de mogelijkheden voor een informatievoorziening om de basis op orde te maken, waaronder de keuze voor CRM/zaakgericht werken. Voor het daadwerkelijk invoe ren van de uitkomsten van het onderzoek zijn aanvullende middelen nodig, die niet voorzien zijn in deze programmabegroting. • We verbinden digitale dienstverlening met persoonlijk contact en de functie v an het Huis van Borne. Eventuele middelen hiervoor zijn niet voorzien in deze programmabegroting. Ambitie 1.2 - Borne wil een betrouwbaar en benaderbaar bestuur zijn Wat willen we bereiken? Inwoners, ondernemers en organisaties kunnen de besluitvorming volgen en begrijpen. De gemeente is zichtbaar in de samenleving en geeft verschillende groepen, waaronder jongeren, ruimte om hun stem te laten horen. • De gemeente is zichtbaar en dichtbij voor verschillende groepen inwoners. • Kinderen en jongeren krijgen een stem en maatschappelijke inzet van jongeren krijgt erkenning. • Inwoners kunnen bestuursvoorstellen en de gemeentelijke besluitvorming goed begrijpen en volgen.

Programmabegroting 2027-2030 Pagina 19 Wat gaan we daarvoor doen? • In 2026/2027 benoemen we de derde kinderburgemeester. Daarmee geven we kinderen e en stem in de gemeente. • We hebben het jeugdlintje ingevoerd voor jongeren die iets bijzonders doen voor anderen of voor de samenleving. We versterken de positie van deze onderscheiding op basis van evalu atie van de eerste uitreiking. Zo maken we de inzet van jongeren zichtbaar en stimuleren we die inzet. • We verbeteren de kwaliteit en voorspelbaarheid van bestuurlijke advisering en besluitvorming. • We gaan door met het helder en duidelijk schrijven van bestuursvoorstellen. Ambitie 1.3 - Inwoners, ondernemers, partners en maatschappelijke organisaties worden op een duidelijke en passende manier betrokken bij plannen en besluiten die hen raken. Wat willen we bereiken? De kennis en ervaringen vanuit de samenleving dragen bij aan betere plannen, beter beleid en zorgvuldige besluitvorming. We borgen participatie structureel in de gemeentelijke organisatie, zodat voor deelnemers duidelijk is hoe zij kunnen bijdragen. • Participatie wordt op een gestructureerde en herkenbare manier toegepast binnen maatsch appelijke opgaven. • De organisatie beschikt over praktische middelen en kennis voor goede participatieprocessen. • Inwonersinitiatieven worden ondersteund met duidelijke subsidievoorwaarden.

• BornePraat wordt doelgerichter ingezet om meer respons en deelnemers te bereiken. • De gemeentelijke werkwijze voldoet aan de wettelijke verplichtingen voor participatie. Wat gaan we daarvoor doen? • We voeren het uitvoeringsprogramma participatie uit dat in 2026 is opgesteld. • We ontwikkelen een Bornse werkwijze voor participatie, met praktische middelen en een leergang voor de organisatie. De participatieverordening is hierbij het uitgangspunt. We houden hierbij nadrukkelijk rekening met de beperkte beschikbare middelen na 2027. • We verduidelijken de subsidievoorwaarden voor inwonersinitiatieven. • We zetten BornePraat doelgerichter in en versnellen het interne proces om het responspercentage en het totale aantal deelnemers te verhogen. Ambitie 1.4 - Gemeente Borne positioneert zich als het hart van Twente, met een sterke en zichtbare belangenbehartiging voor inwoners en ondernemers Wat willen we bereiken? Bestuurlijke samenwerking draagt aantoonbaar bij aan de leefbaarheid, economische ontwikkeling en bestuurskracht van de gemeente, waarbij Borne grip houdt en gericht keuzes maakt. Er wordt ingezet op effectieve, doelgerichte en democratisch gelegitimeerde samenwerking met regiogemeenten en partners. • Borne heeft een sterke en zichtbare positie binnen Twente, Overijssel en relevante nationale en internationale netwerken.

• Samenwerking met gemeenten en andere partners levert aantoonbare meerwaarde op voor inwoners, ondernemers en de gemeentelijke organisatie. • Borne maakt gerichte keuzes, werkt vanuit duidelijke inhoudelijke kaders en houdt regie op de eigen belangen. • Het Huis van Borne heeft een herkenbare positie als ontmoetingsplek voor regionale samenwerking en bestuurlijke overleggen. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 20 Wat gaan we daarvoor doen? • Het college van burgemeester en wethouders neemt actief en zichtbaar deel aan regionale en provinciale samenwerkingsverbanden en aan verbonden partijen. • In 2027 stellen we een overzicht op van bestuurlijke samenwerkingen zodat college en gemeenteraad beter kunnen sturen op maatschappelijke meerwaarde en de democratische legitimatie kunnen borgen. • We zoeken regionale samenwerking actief op wanneer die aantoonbare meerwaarde heeft. Daarbij werken we met duidelijke inhoudelijke kaders en prioriteiten. • We behartigen de belangen van Borne op regionaal, provinciaal, landelijk en Europees niveau. • We zetten de samenwerking binnen de stedenband met Rheine en de Euregio voort. • We positioneren het Huis van Borne als locatie voor regionale bestuurlijke en ambtelijke overleggen en bijeenkomsten in Twente.

Ambitie 1.5 - Toegankelijke, heldere en relevante communicatie vanuit de gemeente is waar we voor staan als gemeente Borne Wat willen we bereiken? We communiceren tijdig over maatschappelijke en bestuurlijke onderwerpen die Inwoners, ondernemers en organisaties raken. Daarbij kiezen we de contactvorm en het communicatiekanaal die passe n bij de doelgroep. • De communicatie sluit aan op maatschappelijke en bestuurlijke opgaven die gevolgen h ebben voor inwoners, organisaties en ondernemers. • Gemeentelijke informatie is helder en begrijpelijk in brieven, e-mails, op de website en via sociale media. • We bereiken verschillende doelgroepen op een passende manier en hebben daarb ij ook aandacht voor jongeren. Wat gaan we daarvoor doen? We bouwen voort op Direct Duidelijk van Gebruiker Centraal en de afgeronde schri jftrainingen voor medewerkers. • We schrijven 50% van de brieven en e-mails in begrijpelijke taal. • We herstructureren de website en herschrijven de teksten. Dit is een langdurig proces; in 2027 zijn de eerste resultaten zichtbaar. • Via de inwonerpeiling op BornePraat, die iedere twee jaar wordt gehouden, volgen we de tevredenheid over de duidelijkheid en transparantie van de gemeente.

Ambitie 1.6 - We willen als gemeente Borne beter sturen, werken en verantwoorden op basis van betrouwbare informatie Wat willen we bereiken? Datagedragen werken helpt ons om ontwikkelingen eerder te zien, keuzes beter te onderbou wen en onze dienstverlening, beleidssturing en bedrijfsvoering gericht te verbeteren. De nadruk ligt eerst op het op orde brengen van de basis. • Een betrouwbare informatiebasis: gegevens zijn actueel, juist, vindbaar en bruikbaar voor beleid, uitvoering en verantwoording. • Medewerkers begrijpen wat datagedragen werken betekent en kunnen data passend gebruiken in hun werk. • Betere sturing en verantwoording: data helpen om keuzes te onderbouwen, voortgang te volgen en resultaten inzichtelijk te maken. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 21 • We gebruiken data om maatschappelijke opgaven beter te begrijpen en gerichter te handelen. • AI passen we alleen toe binnen duidelijke kaders, met aandacht voor datak waliteit, privacy, transparantie en informatieveiligheid. • Inzichten uit gegevens ondersteunen dienstverlening, communicatie en participatie, zodat we inwoners gerichter kunnen bedienen, informeren en betrekken Wat gaan we daarvoor doen? In 2026 hebben we een nulmeting uitgevoerd naar de huidige stand van datagedragen werken binnen de organisatie. De uitkomsten gebruiken we om prioriteiten te bepalen en vervolgstappen uit te werken.

• We stellen een strategie voor datagedragen werken en AI op. • We zetten de AI-pilot om naar structurele inbedding (bouwsteen A.6). • We verbeteren de datakwaliteit en maken afspraken over eigenaarschap, definities en gebruik van gegevens. • We brengen in beeld welke gegevens belangrijk zijn voor sturing, dienstv erlening en bedrijfsvoering. • We vergroten de datageletterdheid van medewerkers, zodat zij data beter kunnen lezen, begrijpen en toepassen. • We starten met praktijkprojecten op verschillende beleidsterreinen om ervaring op te doen en zichtbaar te maken waar datagedragen werken waarde toevoegt. • We sluiten daarbij aan op landelijke ontwikkelingen zoals Common Ground, GEMMA en het Gemeentelijk Gegevensmodel, zodat gegevens onafhankelijk van applicaties beschikbaar kunnen worden gemaakt. • We werken toe naar een gestandaardiseerde ontsluiting van gemeentelijke gegevens, zodat informatie uit verschillende systemen eenvoudiger kan worden gecombineerd, hergebruikt en geanalyseerd (bouwsteen A.7) om besluitvorming beter te ondersteunen. Ambitie 1.7 - Gemeente Borne investeert in een toekomstbestendige informatievoorziening die veilig, betrouwbaar en toegankelijk is Wat willen we bereiken? Zo versterken we de dienstverlening voor inwoners en ondernemers, ondersteunen we medewerkers in hun werk en zorgen we voor een wendbare en beheersbare organisatie.

• Een veilige, toegankelijke en betrouwbare digitale dienstverlening voor inwoners en ondernemers. • Een informatievoorziening die medewerkers ondersteunt bij hun dagelijkse werk. • Betere digitale processen, zodat aanvragen, documenten en besluiten efficiºnter kunnen worden afgehandeld. • Een informatiehuishouding waarin informatie goed wordt vastgelegd, beheerd en beschermd. • Meer grip op ICT-leveranciers, contracten, serviceniveaus en digitale continuïteit, zodat risico’s voor de digitale dienstverlening worden beperkt. • Aantoonbare naleving van wet- en regelgeving op het gebied van informatieve iligheid, waaronder de Cyberbeveiligingswet en BIO 2.0. • Een digitale basis waarmee informatie veilig, betrouwbaar en bruikbaar besch ikbaar is voor dienstverlening, bedrijfsvoering en beleidssturing. Wat gaan we daarvoor doen? • We versterken de digitale basis van de organisatie en zorgen dat systemen, processen, levera nciers en beveiliging beter op orde zijn. • We moderniseren de gegevensuitwisseling door aan te sluiten op land elijke API-standaarden (bouwsteen A.4) en maken gegevens uit eigen systemen via gestandaardiseerde API’s toegankelijk Programmabegroting 2027-2030 Pagina 22 (bouwsteen A.7). Hierdoor kunnen gegevens eenvoudiger worden uitgewisseld, gecombineerd en hergebruikt voor dienstverlening, procesondersteuning, rapportages en informatieanalyse.

• We zorgen dat digitale kanalen voldoen aan eisen voor toegankelijkheid, betrouwbaarheid en digitale identificatie (bouwsteen A.1). • We werken organisatiebreed toe naar aantoonbare naleving van de Cyberbeveiligings wet en BIO 2.0 door risico’s periodiek in beeld te brengen en verbetermaatregelen uit te voeren (bouwsteen A.2). • We zetten de komende jaren stappen om naar de volgende volwassenheidsfases van BIO 2.0 te groeien. • We richten account-, contract- en leveranciersmanagement structureel in, mede vanuit de eisen van BIO 2.0 (bouwsteen A.5). Ambitie 1.8 - We werken aan een toekomstbestendige, wendbare en resultaatgerichte gemeentelijke organisatie Wat willen we bereiken? Deze organisatie voert haar taken professioneel uit, staat in verbinding met de Bornse samenleving en kan inspelen op veranderende opgaven, wet- en regelgeving. Zo realiseren we maatschappelijke en bestuurlijke doelen effectief en zetten we beschikbare capaciteit en middelen gericht in . Organisatieontwikkeling en sturing • We zijn een sterke en lerende organisatie, met medewerkers die eigenaarschap tonen, strategisch adviseren en verantwoordelijkheid nemen voor resultaten. • We brengen focus aan door bestuurlijke doelen, organisatiedoelen, capaciteit en uitvoering duidelijk met elkaar te verbinden.

• Organisatie, college en gemeenteraad werken effectief samen vanuit duidelijke rol len, wederzijds begrip en een goede informatiepositie. • De organisatie-inrichting is robuust en sluit aan op de verbrede opgaven, waaronder de integratie van het zwembad. • We zorgen voor een goede balans tussen instroom, doorstroom en het behoud van kennis wanneer medewerkers uitstromen. • We zijn minder afhankelijk van externe inhuur door de eigen organisatie, interne kenn is en vaardigheden en procesgericht werken te versterken. Procesmanagement • Onze processen zijn sneller, efficiºnter en beter voorspelbaar en dragen bij aan professionele en eenduidige dienstverlening aan inwoners, bedrijven en partners. Wat gaan we daarvoor doen? We verbinden organisatieontwikkeling, vakmanschap en leiderschap aan betere processen, i nformatie en bestuurlijke samenwerking. Daarbij brengen we focus aan in de uitvoering en volgen we de kwaliteit en voortgang waar de brontekst daarvoor al een basis biedt. Organisatieontwikkeling en sturing • We verankeren het zwembad stevig in de gemeentelijke organisatie, zodat het optimaa l kan bijdragen aan de maatschappelijke doelen van de gemeente. • We versterken de sturing op organisatiedoelen door bestuurlijke prioriteiten, beschi kbare capaciteit en uitvoering expliciet met elkaar te verbinden.

• We prioriteren werkzaamheden en projecten actief, zodat beschikbare capaciteit effecti ef wordt ingezet en de uitvoering voldoende focus houdt. • We versterken de verbinding tussen de gemeentelijke organisatie en de gemeenteraad. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 23 • We zetten de leergangen voor medewerkers voort, gericht op feedback, eigenaarschap, prioritering en strategisch adviseren. • We geven aandacht aan hybride werken en zetten dit effectief in voor samenwerking, productiviteit en resultaat. • We versterken de onboarding van nieuwe medewerkers, zodat zij sneller en beter hun plek vinden in de organisatie. • We pakken de verbeterpunten uit het Medewerker Betrokkenheidsonderzoek van 2026 o p. • We verminderen de afhankelijkheid van externe inhuur door interne kennis en vaardigheden te versterken en processen beter te borgen. Procesmanagement • We versterken het procesmanagement, zodat processen sneller, efficiºnter en voorspelbaard er verlopen (bouwsteen A3). • We digitaliseren werkprocessen en verbeteren de informatievoorziening als bas is voor efficiºnter werken en betere sturing. • We verbeteren management- en stuurinformatie, zodat beter kan worden gestuurd op presta ties, capaciteit en resultaten.

Ambitie 1.9 - We willen de financiºle positie van gemeente Borne duurzaam gezond houden Wat willen we bereiken? Een solide financiºle basis stelt ons in staat om ook op langere termijn te investeren in een veilige, leefbare en aantrekkelijke gemeente voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. • De programmabegroting en meerjarenraming blijven structureel en reºel sluitend , in de eerste en laatste jaarschijf. • De weerstandsratio blijft ten minste op het niveau voldoende. • De financiºle kengetallen blijven binnen de gestelde signaleringswaarden en on twikkelen zich niet richting een financieel risicovol profiel. • Financiºle risico’s zijn actueel in beeld en voor de belangrijkste risico’s zijn beheersmaatregelen vastgesteld. • In balans brengen van de financiºle positie in relatie tot de uitkering uit het Gemeentefonds en de eigen inkomsten (OZB, riool- en afvalheffing). Wat gaan we daarvoor doen? • We maken integrale keuzes, bewaken de financiºle ontwikkeling en sturen tijdig bij. • We wegen bij de kadernota ambities, taken en beschikbare middelen integraal af. • We bewaken de structurele balans tussen lasten en baten. • We actualiseren twee keer per jaar de risicoanalyse en brengen de belangrijkste financiºle risico’s en beheersmaatregelen in beeld.

• We volgen de netto schuldquote, solvabiliteitsratio en overige verplichte financiºle kengetallen en betrekken deze bij de bestuurlijke besluitvorming. • Via de halfjaarrapportage rapporteren we over de voortgang van de financiºle doelen en de ontwikkeling van de financiºle positie. • We brengen de realiteit van een teruglopend gemeentefonds in relatie tot het in Borne gewenste voorzieningenniveau en onze eigen inkomsten in balans. Het gesprek hierover voeren we bij de Kadernota 2028. Programmabegroting 2027-2030 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen programma Dienstverlening en samenwerking: Versoberen organisatiebudget Piek en Ziek (A.28) De ambtelijke organisatie beschikt momenteel over een jaarlijks piek- en ziekbudget van € 300.000, bedoeld om tijdelijke capaciteitsproblemen als gevolg van ziekte of piekbelasting op te vangen. Uit de praktijk blijkt dat dit budget ieder jaar in ruime mate wordt benut. Op basis van diverse ontwikkelingen op het gebied van onze interne informatievoorziening en de tussentijdse monitoring van het salarisbudget, stellen wij voor om het piek- en ziekbudget met ingang van het begrotingsjaar 2027 met € 100.000 te verlagen naar € 200.000 structureel. Deze maatregel kan gevolgen hebben voor de dienstverlening; in voorkomende gevallen zullen werkzaamheden gefaseerd uitgevoerd worden, later worden uitgevoerd of worden uitgesteld.

Budget motiemarkt halveren (A.29) Bij de kadernota 2026 – 2029 is door de gemeenteraad een amendement (A3, Motiemarkt en uitvoeringsbudget) aangenomen. Dit amendement gaat over het beschikbaar stellen van middelen om jaarlijks een motiemarkt te organiseren. Voorgesteld wordt om het uitvoeringsbudget te halveren. Voorgesteld wordt om het uitvoeringsbudget met € 15.000 te verlagen. Stelposten afschaffen en versoberen (A.30) In de begroting is een aantal stelposten opgenomen. Bij een aantal van deze stelposten stellen wij voor om deze in zijn geheel of gedeeltelijk op te heffen. Het gaat om vier onderdelen: 1. | Autonome ontwikkelingen: deze post wordt geheel naar 0 gebracht. Besparing voor de 4 jaarschijven is achtereenvolgens: € 100.000, € 150.000, € 200.000 en € 200.000. 2. | Structurele beleidsontwikkeling: deze post wordt in zijn geheel opgeheven. Besparing voor de 4 jaarschijven zijn achtereenvolgens: € 30.000, € 130.000, € 99.000 en € 99.000. 3. | Vervangingsinvesteringen: deze post wordt constant op € 50.000 gehouden. Dit levert een besparing op van € 50.000 vanaf 2028. 4. | Onvoorzien: deze wordt structureel met € 14.000 met ingang van 2027 teruggebracht naar € 1.000. PR1 Dienstverlening en samenwerking | Jaarrek.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://borne.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/71bf99fb-98b3-41cd-9896-5adda6dfecb8?agendaItemId=4561ffe2-5457-471f-b80e-f2d6842e6127