Bijlage: Programmabegroting 2027-2030 'Krachtig verder voor Borne'
Tekst van het document
Stopzetten trajecten Humanitas (A.36) De gemeente heeft een dienstverleningsovereenkomst met Humanitas afgesloten voor 15 trajecten op jaarbasis. Het stopzetten van deze trajecten levert een structurele besparing op van € 38.000 met ingang van 2027. Concreet betekent dit dat de volgende activiteiten wegvallen. Ondersteuning voor volwassenen: 1. | Hulp bij sociale contacten en het verminderen van eenzaamheid. 2. | Ondersteuning voor mensen met een migratieachtergrond. 3. | Begeleiding bij scheiden. Ondersteuning voor gezinnen: 1. | Begeleide omgang (BOR). 2. | Hulp bij opvoeding en gezinsproblemen (Home-Start, Wel Thuis). Jongeren: 1. | Ondersteuning bij zelfvertrouwen en sociale contacten (Match). Een alternatief is dat een groot deel kan worden opgevangen door Wijkracht. Ook de gezinsondersteuners in Borne kunnen hierin iets betekenen. Dit kan leiden tot een verschuiving van kosten. Strakkere toegang Wmo (A.37) Met deze maatregel wordt de Wmo strakker uitgevoerd en anders georganiseerd. Passende ondersteuning van inwoners is uitgangspunt, maar zo licht en dichtbij mogelijk. We verwachten in 2027 een besparing te realiseren van € 20.000, oplopend naar € 150.000 in 2030. PR5 Jeugd, ondersteuning en bestaanszekerheid | Jaarrek.
| Begroting | Begroting | MJR | MJR | MJR (bedragen x 1.000) | 2025 | (act.) 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totaal lasten | 42.340 | 43.793 | 43.817 | 38.091 | 36.686 | 36.555 Totaal baten | 13.802 | 13.491 | 13.078 | 8.125 | 8.212 | 8.341 Saldo | -28.537 | N | -30.302 | N | -30.739 | N | -29.966 N | -28.474 | N -28.214 | N Pagina 47 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 48 2 Paragrafen
Programmabegroting 2027-2030 2.1 Lokale heffingen Met lokale belastingen en heffingen betaalt Borne een deel van de gemeentelijke taken en diensten. Deze paragraaf beschrijft de verwachte inkomsten, het beleid, de kosten en de woonlasten in 2027. 2.1.1 Inkomsten We ramen de inkomsten uit lokale heffingen in 2027 op € 17,2 miljoen. De tabel vergelijkt deze raming met de uitgaven over 2025 en de actuele begroting 2026. Bedragen zijn × € 1.000. Een minteken betekent een opbrengst. Type belasting (bedragen x 1.000) | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 OZB | -8.656 | -9.369 | -9.873 Reclamebelasting | -232 | -240 | -235 Toeristenbelasting | -14 | -15 | -25 Totaal algemene belastingen | -8.902 | -9.624 | -10.133 Afvalstoffenheffing | -2.417 | -2.952 | -3.065 Rioolheffing | -2.568 | -2.307 | -2.439 Totaal bestemmingsbelastingen | -4.985 | -5.259 | -5.504 Begraafplaatsrechten | -169 | -177 | -190 Leges burgerzaken | -295 | -287 | -304 Leges omgevingsvergunning | -602 | -981 | -1.072 Leges overig | -42 | -89 | -89 Marktgelden | -29 | -46 | -48 Totaal leges en rechten | -1.137 | -1.580 | -1.703 Dekkingspercentage | -15.024 | -16.463 | -17.340 2.1.2 Beleid Het beleid staat in de belastingverordeningen, het coalitieakkoord Krachtig verder 2026–2030 en de landelijke regels. De gemeenteraad stelt de tarieven vast.
Algemene belastingen kunnen we voor verschillende gemeentelijke taken gebruiken. Voor heffingen waarmee we kosten terugvragen, mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de kosten die we mogen doorberekenen. Daarbij tellen de directe kosten mee en het toegestane deel van bijvoorbeeld ondersteuning en huisvesting (overhead), btw en kwijtschelding. Kwijtscheldingsbeleid De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: 1. | Voor onroerendzaakbelasting (ozb), riool- en afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk. Hierdoor betalen minima minder of geen woonlasten; 2. | Voor de afvalstoffenheffing kan kwijtschelding worden verleend voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen en medisch afval); 3. | Inwoners met een Wajong-uitkering, die vóór 2024 in aanmerking kwamen voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen worden ook in 2027 vrijgesteld van betaling van deze belastingen. 4. | Voor rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500m3; 5. | Bij normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm; Pagina 49 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 50 6. Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit; 7.
Uitgangspunt voor normkosten van bestaan voor AOW’ers is 100% van de netto AOW-norm. 2.1.3 Rioolheffing Met de rioolheffing betalen we de gemeentelijke taken op het gebied van het watertakenplan. Het uitgangspunt is dat de heffing de kosten dekt. Het gaat onder meer om beheer, onderhoud, personeel en de jaarlijkse rente en afschrijving op investeringen. Een gemeentelijk rioleringsplan is sinds de Omgevingswet niet meer verplicht, maar de zorgplicht die gemeenten hebben in het kader van waterbeheer verdwijnt niet. Het watertakenplan 2022-2026 van gemeente Borne is nog niet geactualiseerd. De cijfers in de hui dige programmabegroting 2027 zijn nog gebaseerd op het watertakenplan 2022-2026. De raad is in het v oorjaar geïnformeerd dat, met de vaststelling van de omgevingsvisie, de invoerin g van het omgevingsprogramma “Water en Riool” vertraging oploopt. De actualisatie van het huidige watertakenplan n aar een OWR staat gepland voor 2027. Financiºle keuzes worden meegenomen bij de kadernota 2028. Rioolheffing (bedragen x 1.000) Begroot 2027 Lasten taakvelden 1.725 Inkomsten taakvelden (excl.
heffingen) -50 Netto lasten taakveld 1.675 Toe te rekenen lasten: Overhead 260 BTW 183 Kwijtschelding 65 Straatreiniging 240 Totale lasten 2.423 Opbrengst heffingen 2.439 Storting in voorziening -17 Totale baten 2.422 Dekkingspercentage 100,0% 2.1.4 Afvalstoffenheffing Voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval brengt de gemeente een afvalstoffenheffing in rekening. De wettelijke grondslag hiervoor is vastgelegd in artikel 15.33 van de Wet mili eubeheer. Op basis van deze wet is de gemeente verantwoordelijk voor het inzamelen van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens. De kosten die gepaard gaan met zowel de inzameling als de verwerking van afval worden volledig gedekt uit de opbrengsten van de afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing mag niet meer dan 100% kostendekkend zijn. In 2026 werd de voorziening op de afvalstoffenheffing toegepast voor een tot aalbedrag van € 99.000. Dit werd gedaan om een te snelle stijging van de heffing te vermijden. Hierbij is ook nog gerekend met een inzet van de voorziening van € 79.000 in 2027. Vanaf 2028 vervalt deze inzet. Dit betekent dat de afvalstoffenheffing in 2027 geen 100% maar 97% kostendekkend is. In 2025 heeft de gemeenteraad als ombuigingsmaatregel tot de GFT-winterinzameling besloten. Vanaf de winter 2026/2027 halen wij met een lagere frequentie GFT-minicontainers op. H iermee besparen wij kosten.
Oorspronkelijk ging het om de maanden november tot en met februari. Nadere inzichten hebben geleid tot een wijziging zodat GFT alleen van december tot en met februari met lage frequen tie opgehaald wordt. De beoogde Programmabegroting 2027-2030 kostenbesparing is verwerkt in de tarieven voor 2027. De mogelijke kosten van een andere papierinzameling en de vergoeding voor het inzamelen van zwerfafval zijn nog niet verwerkt. De bedragen zijn nog niet bekend en ten aanzien van papierinzameling moet er nog besluitvorming plaatsvinden naar aanleiding van de uitkomsten van de evaluatie. De berekening van de afvalstoffenheffing is als volgt: Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000) | Begroot 2027 Lasten taakvelden | 2.668 Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) | -202 Netto lasten taakveld | 2.466 Toe te rekenen lasten: Overhead | 122 BCF-BTW | 491 Kwijtschelding | 65 Totale lasten | 3.144 Opbrengst heffingen | 3.065 Totale baten | 3.065 Dekkingspercentage | 97% 2.1.5 Onroerendezaakbelasting Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (ozb) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker en/of eigenaar van een niet-woning. De ozb is gebaseerd op de WOZ-waarde op 1 januari van het voorgaande jaar, in dit geval dus 1 januari 2026. De gemeente bepaalt de ozb-aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZ-waarde).
Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie vastgesteld, dit gebeurt volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ). De OZB-opbrengst wordt niet beïnvloed door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed stijgt, als gevolg van hogere taxatiewaarden, zullen de ozb-tarieven dalen zodat de totale opbrengst gelijk blijft (het omgekeerde geldt uiteraard ook). Voor 2027 is dit beleidsuitgangspunt gehanteerd, net als in eerdere jaren. In de begroting 2027 is rekening gehouden met een indexering van de ozb-opbrengsten met 4,6%. OZB | Percentage 2026 | Percentage 2027 Gebruikersbelasting | 0,3496% | 0,3403% Eigenarenbelasting woning | 0,1299% | 0,1234% Eigenarenbelasting niet-woning | 0,4686% | 0,4509% Pagina 51 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 52 2.1.6 Reclamebelasting In overleg met ondernemers heffen we reclamebelasting voor openbare reclame die vanaf de openbare weg zichtbaar is, zoals gevelreclame en uithangborden. Na aftrek van de uitvoeringskosten wordt de reclamebelasting uitgegeven op basis van advies van stichting reclameheffin g. 2.1.7 Toeristenbelasting Borne heft sinds 2025 toeristenbelasting voor betaalde overnachtingen door toeristen (mensen die niet in de gemeente staan ingeschreven).
De toeristische ondernemer die de overnachting aanbie dt, draagt de belasting af maar kan deze belasting doorberekenen aan de gast. De inning van de belasting vindt ach teraf plaats. De eerste inning over het jaar 2025 vond dus plaats in het voorjaar van 2026. Hierbij is gebleken dat de opbrengst lager was dan in 2024 was ingeschat. Dit heeft verschillende oorzaken waaronder het feit dat er destijds niet is gekozen voor de hoogste tarieven. Maar ook is de bezettingsgraad van de verschillende locaties lager geweest dan ingeschat. Desondanks is er sprake van een significante opbrengst die hoger wordt bij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de verblijfsrecreatie. Enkele ontwikkelingen zijn in al in gang gezet. 2.1.8 Leges en rechten Leges zijn bedragen die inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers betalen voor een gemeentelijke dienst, zoals een paspoort of vergunning. De tarieventabel kent drie onderdelen: algemene dienstverlening, diensten onder de omgevingswet en diensten onder de Europese Dienstenrichtlijn. De verwachte legesopbrengst mag in totaal niet hoger zijn dan de kosten die we mogen doorberekenen. Voor diensten onder de Europese Dienstenrichtlijn gelden aanvullende grenzen: opbrengsten uit niet samenhangende diensten mogen niet zomaar elkaars tekorten dekken. Voor sommige diensten, zoals paspoorten en rijbewijzen, bepaalt het Rijk een maximumtarief.
Leges en rechten (bedragen x 1.000) Begroot 2027 Lasten taakvelden 3.558 Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) -29 Netto lasten taakveld 3.529 Toe te rekenen lasten: Overhead 3.505 BCF-BTW 51 Totale lasten 7.085 Opbrengst heffingen -1.430 Totale baten -1.430 Dekkingspercentage 20% Programmabegroting 2027-2030 Pagina 53 2.1.9 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. Marktgelden (bedragen x 1.000) Begroot 2027 Lasten taakvelden 58 Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) 0 Netto lasten taakveld 58 Toe te rekenen lasten: Overhead 0 BCF-BTW 12 Totale lasten 70 Opbrengst leges -48 Totale baten -48 Dekkingspercentage 69% 2.1.10 Begraafrechten Voor het gebruik van een gemeentelijke begraafplaats en de bijbehorende diens ten rekenen we begraafrechten. De begraaftarieven stijgen jaarlijks met de inflatiecorrectie. De opbrengsten dekken een deel van de kosten. Begraafrechten (bedragen x 1.000) Begroot 2027 Lasten taakvelden 401 Inkomsten taakvelden (excl.
heffingen) 0 Netto lasten taakveld 401 Toe te rekenen lasten: Overhead 94 BCF-BTW 5 Totale lasten 500 Opbrengst heffingen -185 Totale baten -185 Dekkingspercentage 37% Programmabegroting 2027-2030 2.1.11 Woonlastenontwikkeling De woonlastenontwikkeling wat betreft de meerpersoonshuishoudens van de gemeente is conform eigen berekeningen als volgt: Woonlasten (bedragen x 1.000) | 2026 | 2027 | Mutatie € | Mutatie % Rioolheffing vast tarief ≤ 500m3 | 202,01 | 212,16 | 10,15 | 5,02% Afvalstoffenheffing* | 281,12 | 288,36 | 7,24 | 2,58% OZB | 570,4 | 596,64 | 26,24 | 4,60% Totaal | 1.053,53 | 1.097,16 | 43,63 | 4,14% * Dit gemiddelde tarief is gebaseerd op de tarieven (vast en flexibel) maal het aantal aanbiedingen en gedeeld door het aantal objecten dat wordt aangeslagen voor het vaste tarief. Hieronder is de woonlastenontwikkeling zoals gepubliceerd wordt door COELO (Centrum voor Onderzoek van de economie van Lagere Overheden) te zien van de gemeente met de gemeenten in Twente en vergeleken met de provincie en Nederland. Deze berekening is niet te vergelijken met bovenstaande berekening, omdat het COELO per gemeente een aantal aannames doet op basis van (inschattingen van) landelijke gemiddelden. Voor onze eigen berekeningen werken we niet met ingeschatte landelijke gemiddelden, maar gaan we uit van onze eigen cijfers.
Wel kan de tabel gebruikt worden om de bruto woonlasten van Borne te vergelijken met andere gemeenten. bruto woonlasten | ØØnpersoonshuishouden | meerpersoonshuishouden | stijging in % tov 2025 2025 | 2026 | 2025 | 2026 | 1-pers | meerpers Rijssen-Holten | 719 | 734 | 767 | 779 | 2,0% | 1,5% Dinkelland | 942 | 966 | 972 | 994 | 2,5% | 2,4% Twenterand | 951 | 964 | 990 | 999 | 1,4% | 0,9% Tubbergen | 969 | 1.028 | 992 | 1.052 | 6,1% | 6,1% Hengelo | 960 | 1.004 | 996 | 1.042 | 4,6% | 4,6% Hellendoorn | 1.007 | 998 | 1.007 | 1.035 | -0,9% | 2,8% Oldenzaal | 975 | 1.002 | 1.009 | 1.046 | 2,8% | 3,7% Wierden | 1.010 | 1.041 | 1.037 | 1.070 | 3,1% | 3,1% Enschede | 1.033 | 1.059 | 1.061 | 1.087 | 2,5% | 2,4% Almelo | 1.022 | 1.032 | 1.069 | 1.080 | 1,0% | 1,1% Borne | 1.034 | 1.084 | 1.070 | 1.129 | 4,8% | 5,5% Losser | 1.052 | 1.088 | 1.084 | 1.122 | 3,4% | 3,5% Hof van Twente | 1.067 | 1.056 | 1.096 | 1.085 | -1,0% | -1,0% Haaksbergen | 1.125 | 1.137 | 1.125 | 1.137 | 1,1% | 1,1% Overijssel | 945 | 972 | 979 | 1.009 | 2,9% | 3,1% Nederland | 964 | 1.000 | 1.053 | 1.095 | 3,7% | 4,0% Pagina 54 Programmabegroting 2027-2030 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het in kaart brengen van het weerstandsvermogen en dit af te zetten tegen het risicobeeld is nodig om de financiºle positie van de gemeente te kunnen beoordelen.
Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiºle tegenvallers (risico’s) op te kunnen vangen. De financiºle kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiºle ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. De uitgangspunten bij deze paragraaf zijn te vinden in de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen. 2.2.1 Risicobeeld Door inzicht te hebben in de risico’s wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiºren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met ØØn of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico’s van gemeente Borne beoordeeld. In deze cyclus worden stappen als risico- identificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van beheersmaatregelen doorlopen. Twee keer per jaar wordt in de risicomanagementrapportage het risicobeeld gedeeld met het managementteam.
Het risicobeeld wordt gedeeld met het college als ØØn van de onderwerpen in de besprekingen van de jaarstukken en meerjarenbegroting. Het actuele beeld van de maximale geldgevolgen (impact) van de risico’s is weergegeven in onderstaande tabel. Impact (maximaal | Benodigde Risico’s (bedragen x 1.000) | geldgevolg) | weerstandscapaciteit Lijn en projecten | 21.980 | 4.537 Grondexploitaties | 4.920 | 1.843 Totaal | 26.900 | 6.380 Per risico is in kaart gebracht welke kans er bestaat dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Hierbij wordt rekening gehouden met de reeds getroffen beheersmaatregelen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico’s op hetzelfde moment en in volledige vorm plaatsvinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risico-inventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 6,4 miljoen. Recente ontwikkeling in de weerstandscapaciteit komt voort uit risico’s rondom rente, de overdracht van parkmanagementvoorzieningen van het regionaal bedrijventerrein (RBT) en hogere kosten van inhuur voor moeilijk in te vullen vacatures. Het risico rondom de migratie van automatisering naar gemeente Hengelo is vervallen doordat de migratie is afgerond.
Het risico op vergoeden van nadeelcompensatie bij grondexploitaties is herzien. Doordat deze is opgenomen in de netto contante waarde van de grondexploitatie hoeft hier geen weerstandsvermogen voor te worden aangehouden. Pagina 55 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 56 2.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. 1. Onbenutte belastingcapaciteit: Dit is de financiºle ruimte die gemeente Borne heeft om lokale belastingen en heffingen te verhogen tot de ozb-norm volgens artikel 12 van de Financiºle verhoudingswet of het landelijk gemiddelde. Er is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Voor rioolheffing en afvalstoffenheffing gel dt dat deze maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. 2. Begrotingsoverschot komende jaren: Het begrote saldo van de meerjarenbegroting kent over de vier jaarschijven in totaal geen begrotingsoverschot. Dit biedt geen mogelijkheid om risico’s af te dekken. Incidentele weerstandscapaciteit. Het vermogen om calamiteiten en andere eenmalige tegenvallers op te vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op hetzelfde niveau.
Algemene reserve De algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiºle tegenvallers op te vangen. Door de gemeenteraad zijn afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van deze reserve. Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarre kening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De reserve beleidsontwikkeling kan, verminderd met verplichtingen die zijn gebaseerd op door de raad genomen besluiten, worden meegenomen als weerstandscapaciteit. De benodigde weerstan dscapaciteit en beschikbaar weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Hierin is ook het verloop van de weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen in de afgelopen jaren weergegeven. De benodigde weerstandscapaciteit naar aanleiding van kwantificering van de risico’ s (kans x impact) bedraagt € 6,4 miljoen. In de nota Reserves en voorzieningen is uiteengezet dat de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en benodigde weerstandscapaciteit minimaal 1,4 dient te zijn. Dat b etekent dat voor elke € 1 aan risico's € 1,40 aan reserve wordt aangehouden.
Deze norm betekent een benodigd e weerstandscapaciteit van € 8,9 miljoen. Programmabegroting 2027-2030 Weerstandsvermogen | Begr | Begr | MJR | MJR | MJR (x € 1.000) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene reserve | 6.900 | 6.534 | 6.534 | 6.534 | 6.534 Reserve grondexploitatie | 2.200 | 1.643 | 1.643 | 1.643 | 1.643 Reserve beleidsontwikkeling | 6.940 | 3.381 | 3.480 | 2.476 | 2.186 Stille reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Rekeningsaldo voor bestemming | 99 | -1.004 | -290 | 429 Totaal weerstandsvermogen | 16.040 | 11.657 | 10.653 | 10.363 | 10.792 Bestemmingsreserves | 22.577 | 24.712 | 23.763 | 23.714 | 23.740 Totaal reserves | 38.617 | 36.369 | 34.416 | 34.077 | 34.532 Totaal weerstandsvermogen | 16.040 | 11.657 | 10.653 | 10.363 | 10.792 Benodigde weerstandscapaciteit | 5.689 | 6.380 | 6.380 | 6.380 | 6.380 Ben. weerstandscap. x norm (1,4) | 7.965 | 8.932 | 8.932 | 8.932 | 8.932 Ratio | 2,8 | 1,8 | 1,7 | 1,6 | 1,7 Norm | 1,4 | 1,4 | 1,4 | 1,4 | 1,4 2.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt de relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst is de ratio weerstandsvermogen.
De ratio weerstandsvermogen ligt de komende jaren tussen 1,6 en 1,8 en scoort daarmee "ruim voldoende". De ratio is nog steeds hoger dan de daarvoor geldende norm van 1,4. Echter zien we ten opzichte van de vorige programmabegroting een daling van de ratio. Dit komt voort uit de ontwikkeling van de reservepositie (daling van de beschikbare weerstandscapaciteit). De benodigde weerstandscapaciteit is door de ontwikkeling van de risico’s gestegen ten opzichte van de vorige programmabegroting. Tabel 2 Weerstandsnorm Waarderingscijfer | Ratio | Betekenis A | > 2.0 | Uitstekend B | 1.4 - 2.0 | Ruim voldoende C | 1.0 - 1.4 | Voldoende D | 0.8 - 1.0 | Matig E | 0.6 - 0.8 | Onvoldoende F | < 0.6 | Ruim onvoldoende Pagina 57 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 58 2.2.4 Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn, kunnen geplaat st worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en imp act (gevolg). De cijfers in de onderstaande risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht.
Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit, vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Onderstaande tabel toont het netto resultaat; dat wil zeggen het resultaat van kans maal impact na het nemen van beheersmaatregelen.
Programmabegroting 2027-2030 2.2.5 Overzicht risico’s Onderstaand is de top tien aan risico’s weergegeven. Onderdeel | Risicogebeurtenis | Netto Kans | Netto geld Maximum Grondexploitaties | Risico’s rond marktontwikkelingen, grondverwerving en | 30% | € 4.920.000 bezwaarprocedures die leiden tot afwijkingen ten opzichte van de begrote grondexploitaties. Financiºn | Inflatie is hoger dan compensatie daarvoor via | 70% | € 1.000.000 gemeentefonds. Financiºn | Vertraging/ingroei-effect implementatie | 50% | € 1.075.000 ombuigingsmaatregelen Financiºn | Stijging exploitatielasten (materiºle kosten/diensten) als | 70% | € 740.000 gevolg van mondiale ontwikkelingen/importheffingen. Financiºn | Kabinet/kabinetsbeleid is niet stabiel. Dat leidt tot | 50% | € 1.000.000 onzekerheid over taken/financiering voor gemeenten. Financiºn | Rente: schommelingen in % leiden mogelijk tot hogere | 70% | € 700.000 kosten bij herfinanciering. Informatieveiligheid | Informatieveiligheid: getroffen worden door een | 10% | € 4.500.000 cyberincident (beveiligingsincident). Participatiewet | Vergoeding kosten voor inburgering, opvang, huisvesting | 50% | € 1.260.000 en integratie ter bekostiging van de gevolgen van de instroom van hogere aantallen statushouders valt te laag uit + instroom Oekraïense statushouders in de BUIG per 2027.
Personeel | Beschikbare capaciteit en expertise binnen de ambtelijke | 50% | € 500.000 organisatie. Wmo en Jeugd | Openeinderegeling jeugdzorg en Wmo | 50% | € 750.000 2.2.6 Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast (saldo van schulden minus vlottende activa) ten opzichte van de baten. Het geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente Borne rentelasten en de aflossing kan betalen. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De netto schuldquote van gemeente Borne is lager dan de maximum norm. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is gelijk aan de netto schuldquote; er zijn geen leningen verstrekt. Solvabiliteit Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente haar bezittingen heeft gefinancierd met eigen middelen. Een solvabiliteit van lager dan 20% wordt als kwetsbaar beschouwd. Het solvabiliteitspercentage zit hier meerjarig boven en schommelt tussen de 21% en 25%. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor de grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft.
Naar mate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 35% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage Pagina 59 Programmabegroting 2027-2030 bedraagt in 2027 17%. Na een stijging in de jaren 2028 en 2029 zit het percentage in 2030 weer op hetzelfde peil als in 2027 en blijft hierbij in alle jaarschijven binnen de norm. Structurele exploitatieruimte Bij dit kengetal wordt het saldo van structurele baten en structurele lasten (inclusief reservemutaties) afgezet tegen de totale baten. Dit geeft inzicht in hoeverre de structurele lasten kunnen worden gedekt met structurele baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De begroting zit op 0% in de eerste en laatste jaarschijf en is hiermee structureel sluitend. In 2028 en 2029 is dit niet geval. Dit wordt veroorzaakt door het ravijn. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De begrote belastingcapaciteit ligt op 102% en kan daarmee als neutraal worden geduid. Duiding kengetallen | Laag risico | Neutraal | Hoog risico risico 1a. Netto schuldquote | < 90% | 90% - 130% | >130% 1b.
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | < 90% | 90% - 130% | >130% 2. Solvabiliteitsratio | > 50% | 20% - 50% | < 20% 3. Grondexploitatie | < 20% | 20% - 35% | > 35% 4. Structurele exploitatieruimte | > 0% | < 0% 5. Belastingcapaciteit | < 95% | 95% - 105% | >105% Kengetallen | Begroting | MJR 2028 | MJR 2029 | MJR 2030 2027 1a. Netto schuldquote | 82% | 100% | 108% | 96% 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 82% | 100% | 108% | 96% 2. Solvabiliteitsratio | 25% | 22% | 21% | 23% 3. Grondexploitatie | 17% | 22% | 23% | 17% 4. Structurele exploitatieruimte | 0% | -2% | 0% | 0% 5. Belastingcapaciteit | 102% | 102% | 102% | 102% Pagina 60 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 61 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen moet volgens het Besluit begroting en verantwoording ten minste de volgende kapitaalgoederen bevatten: wegen, riolering, water, groen en gebouwen. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de gemeentera ad om jaarlijks de kaderstellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen.
In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen. In deze paragraaf gaan we in op de belangrijkste kapitaalgoederen. Dit zijn wegen, riolering, wat er, openbaar groen en gebouwen. In 2026 is gewerkt aan het Beheerplan Openbare Ruimte. In dit beheerplan staat de b eheerstrategie en het benodigde onderhoud op verschillende niveaus beschreven: 1. Dagelijks verzorgend onderhoud (grotendeels geborgd in DVO met Twente Milieu en andere meerjarige onderhoudscontracten) 2. Technisch onderhoud (exploitatie) 3. Achterstallig onderhoud wegen (voorziening) 4. Levensduurverlengend onderhoud en vervanging (krediet kapitaalgoederen) 5. Vernieuwing van 9 ‘oude’ wijken (reserve kapitaalgoederen). In het beheerplan zijn ook de benodigde investeringen voor levensduurverlengend onderhoud en vervangingen in beeld gebracht. Deze zijn opgenomen in de bouwsteen. Wijkvernieuwing In het IBOR is de vernieuwingsopgave in beeld gebracht. Dit omvat de vernieuwin g van negen zogenoemde oudste wijken. In 2025 is besloten de opbouw van de reserve kapitaalgoederen jaarlijks te laten groeien met € 300.000 (bouwsteen A.26). Het beoogde voorbereidings- en uitvoeringsritme voor de uitvoering van de wijkvernieuwingen is echter nog niet volledig behaald. Hierdoor s chuift ook het moment waarop de investeringen worden geactiveerd en de bijbehorende kapitaallasten ontstaan naar ach teren.
Daarnaast zijn de ervaringen uit ’t Wensink Zuid verwerkt in de financiºle doorrekening. Hieruit blijkt dat de investeringskosten voor de gewenste inrichting van de openbare ruimte naar verwachting hoger uitvallen dan de oorspronkelijke beheergerichte ramingen uit het IBOR. Ondanks deze hogere investeringskosten blijkt da t de reserve kapitaalgoederen, gegeven de aangepaste uitvoeringsplanning, voldoende ruimte biedt om de toekomstige kapitaallasten van de momenteel voorziene wijken op te vangen. Hierdoor kunnen de geplande dotaties aan de reserve vanaf 2027 structureel met € 50.000 per jaar worden verlaagd ten opzichte van de bedragen die in het IBOR zijn opgenomen. Dit is uitgewerkt in ombuigingsvoorstel ’Reserve Kapitaalgoederen – Beheer en onderhoud openbare ruimte’. 2.3.1 Wegen Beleidskader Het beleid richt zich op het waarborgen van een veilige, toegankelijke en duurzame weginfrastructuur. Daarbij wordt gestuurd op tijdig onderhoud, het beperken van achterstanden en het efficiºnt inzetten van beschikbare middelen. Het meerjarenonderhoud voor het wegbeheer is geprogrammeerd voor de jaren 2026-2030. Deze programmering is gebaseerd op de resultaten van de weginspecties die zijn uitgevoerd in 2025. Op basis van deze inspecties is een actueel en realistische onderhoudsplan opgesteld, waarin zowel de technische staat als de gewenste kwaliteitsniveaus zijn meegenomen.
In 2026 is de wegenlegger ter besluitvorming aangeboden. De eerder geïdentificeerde onderdelen die nadere analyse vereisten zijn inmiddels onderzocht en afgerond. Hiermee beschi kt de gemeente over een volledig Programmabegroting 2027-2030 Pagina 62 overzicht van alle openbare wegen en bijbehorende onderhoudsverplichtingen. Het beleid richt zich op het waarborgen van een veilige, toegankelijke en duurzame weginfrastructuur. Daarbij word t gestuurd op tijdig onderhoud, het beperken van achterstanden en het efficiºnt inzetten van bes chikbare middelen. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2026 zijn diverse werkzaamheden aan onze wegen uitgevoerd. De Pr. Bernhardlaan bleek na het winterseizoen in slechte staat te verkeren. Dit wordt opgepakt in het project. Het verzorgend en klein technisch onderhoud wordt door Twente Milieu verder to egespitst en uitgevoerd volgens het onderhoudsregime zoals beschreven in het beheerplan O pen Ruimte. De komende jaren wordt doorgepakt met het wegwerken van het achterstallig onderhoud aan wegen volgen s het raamcontract, zodat de onderhoudsachterstanden structureel verder worden afgebouwd en de kwaliteit van de openbare ruimte op peil blijft. Tot 2030 zijn de voorzieningen geactiveerd voor € 2,3 miljoen. 2.3.2 Riolering Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het watertakenplan 2022-2026.
Met de komst van de Omgevingswet krijgt de uitvoering van het plan een ande r karakter, namelijk een programma (water en riool). Bestuurlijke besluitvorming van het programma ligt bij h et college van burgemeester en wethouders als bevoegd gezag. De gemeenteraad stelt het onderliggende kostendekkingsplan vast. Het kostendekkingsplan is bepalend voor de vaststelling van de jaarlijkse rioolheffing. Uit het beleid voortvloeiende consequenties De gemeenteraad heeft in mei 2026 een memo ontvangen voor de aanpak van het partici patieproces voor het opstellen van het omgevingsprogramma Water en Riool (OWR). Het participatieproces w ordt met externe partijen en interne collega’s doorlopen om het fundament van de bouwstenen in het omgevingsprogramma te bepalen en nader uit te werken. Om te komen tot een goed uitgewerkt OWR kan mede in het belang van het participatieproces de duur van de vaststelling enige vertraging oplopen. Met de jaarlijks geplande rioolinspectie wordt de staat van de riolering goed in beeld gebracht. Vervanging c.q. onderhoud aan de riolering wordt berekend op de resterende levensduur, uitgaande van een afschrijvingsduur van 60 jaar. De jaarlijks geïnspecteerde schadebeelden zijn bepalend voo r de geplande rioolvervanging en reparatie.
Kleinschalige beheer- en onderhoudswerkzaamheden van de kapitaalgoederen zijn ondergebracht bij Twente Milieu, in een dienstverleningsovereenkomst (DVO). Trends en ontwikkelingen De dienstverleningsovereenkomst met Twente milieu wordt herzien en geactual iseerd. Een belangrijk onderdeel in het proces is de nazorg in de vorm van een jaarlijkse evaluati e. Veel wordt gestuurd op vertrouwen, maar we willen meer grip krijgen op de jaarlijks uitgevoerd e taken van Twente Milieu. Met Twentse gemeenten en waterschap Vechtstromen waternet wordt onderzoek uitgevoerd naar de sanitatie van drukriolering. Drukriolering verzamelt en transporteert het afvalwater mechanisch in het buitengebied. De opdracht wordt uitgewerkt in drie sporen: dataverzameling, ontwikkeling- en h andelingsperspectief op langere termijn. 2.3.3 Water Beleidskader Het IBOR, gemeentelijk watertakenplan Borne en de klimaatatlas zijn bij planvormi ng richtinggevend. Op dit moment wordt er gewerkt aan een programma water en riool. Toekomstige (landel ijke) waterbeheer ontwikkelingen worden in het samenwerkingsverband van Twents waternet opgepakt. In Twents waternet hebben de Twentse gemeenten, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel en Vitens zitting. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 63 Uit het beleid voortvloeiende consequenties Veel activiteiten gebeuren in samenwerking met het waterschap Vechtstromen.
Borne is een waterrijk gebied, waarbij vele primaire wateren op de leggerkaart van waterschap Vechtstromen staan. Ui tgangspunt is dat de wateren hun functie kunnen uitoefenen, de wateren veilig zijn en de kosten beheersbaar zijn. Trends en ontwikkelingen Waterschap Vechtstromen heeft vanuit de watervisie een uitgangsnotitie opgesteld h oe om te gaan met water en bodem bij nieuwe ontwikkelingen. De notitie is onderbouwd met een geschiktheidskaart. Deze geeft een indicatie van de geschiktheid voor bebouwing, met een hoge, gemiddelde of lage inspanning. Daarbij is rekening gehouden met de verwachte effecten van klimaatverandering. Vechtstromen wi l de gemeenten hiermee een handvat bieden om lokaal een beeld te krijgen van de (on)mogelijkheden voor stedelijke ontwikkeling. Om ontwikkelingen per inspanning mogelijk te maken zijn door het waterschap passende maatregelen geformuleerd. Daarnaast heeft waterschap Vechtstromen advisering to ename oppervlak vastgesteld. Effect is dat bij uitbreiding van verhard oppervlak, de waterafvoer, het regionale watersysteem verslechtert. Om verslechtering te voorkomen, moet de toename van verhard oppervl ak worden gecompenseerd met maatregelen die neerslag opvangen, bijvoorbeeld door regenwater tijdelijk te bergen in openbaar groen, wadi’s of infiltratievoorzieningen.
2.3.4 Openbaar groen Beleidskader Zowel in de omgevingsvisie als in het IBOR is vastgelegd dat we o.a. werken aan het versterken en behouden van bestaande groenstructuren, een sterk boomkroonvolume en de Basiskwaliteit Natuur. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2027 voeren we diverse activiteiten uit die bijdragen aan de gestelde ambities. Zo b rengen we de 0-situatie in kaart ten aanzien van de Basiskwaliteit Natuur. Op basis van deze 0-meting kunnen v ervolgens vervolgstappen worden bepaald. Ook investeren we in de bestaande groenstructuren d oor in te zetten op groeiplaatsverbetering. Dit betreft een integrale aanpak in combinatie met wegbeheer. Wan t door te investeren in de groeiplaats van de boom, verbeteren we de levensverwachting en kwaliteit van de boom en verhelpen we ontstane wortelopdruk in de verhardingen. Uit de in 2025 uitgevoerde inspecties blijkt daarnaast dat diverse plantvakken aan het einde van hun technisch levensduur zijn . Deze zullen moeten worden omgevormd. Jaarlijks wordt hiervoor een plan opgesteld, dat integraal afgewogen k an worden met andere beleidsdomeinen. De omvang van de investeringen past binnen de in de hi ervoor opgestelde bouwsteen aangevraagde middelen.
Trends en ontwikkelingen Steeds meer gemeenten, waaronder Borne, zetten in op toekomstgericht groenbeheer waari n biodiversiteit, klimaatbestendigheid en ecologische waarde centraal staan. Bomen worden strategisch aangepl ant om hittestress te beperken, met soorten die beter tegen droogte kunnen. Via de 10-20- 30-regel wordt ingezet op een veerkrachtig en divers bomenbestand. Groen krijgt een multifunctionele rol: het biedt verkoeling, vangt water op en vergroot de biodiversiteit. Beheer gebeurt steeds vaker ecologisch, met bloemenweides, sinusmaaien en ruimte voor natuurlijke processen. De Basiskwaliteit Nat uur vormt daarbij een uitgangspunt: groen moet ook functioneel zijn als leefgebied voor planten en dieren. Bij herinrichtingen en het terugbrengen van wegen van 50 naar 30 km/u ontstaat bovendien meer ruimte voor groen. Zo groeit het o penbaar groen uit tot een krachtig instrument voor een gezonde, leefbare en klimaatbestendige leefomgeving. 2.3.5 Gebouwen Basis voor het beheer van onze panden is de nota Vastgoedbeleid 2025. De gemeente beheert alle gemeentelijke vastgoedobjecten die in eigen gebruik, voor verhuur of ti jdelijk voor strategische doeleinden in eigendom zijn. Om de diverse objecten de waarde te laten behouden en de veiligheid te garanderen, is planmatig onderhoud noodzakelijk.
Het meerjarenonderhoudsplan actualiseert de gemeente periodiek volgens de NEN 2767. Het onderhoud voert de gemeente uit op basis van actuele meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s). Programmabegroting 2027-2030 Pagina 64 Uit het beleid voortvloeiende consequenties Voor alle gebouwen wordt in principe uitgegaan van het plegen van sober, duurzaam en vooral doelmatig onderhoud. De onderhoudsconditie van het vastgoed is gemiddeld redelijk (conditie 3 conform NEN 2767). Naast het plegen van planmatig onderhoud is er een verduurzamingsopgave voor het gemeentelijke vastgoed die forse investeringen met zich meebrengt. Trends en ontwikkelingen De overheid wil energiebesparing een impuls geven. Zo geldt voor alle bedrijven en instellingen dat maatregelen met een terugverdientijd korter dan vijf jaar genomen moeten worden. Deze terugverdientijd gaat in 2027 waarschijnlijk naar zeven jaar. De zogenaamde energiebesparingsplicht. Voor kantoorgebouwen geldt daarnaast dat zij dienen te beschikken over een energielabel C of hoger. Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om het verduurzamen van vastgoed. Bovendien is uit de sectortafel Gebouwde omgeving de ambitie voor gemeenten vastgelegd om in 2050 een energie neutrale vastgoedportefeuille te bezitten.
Iedere gemeente bezit in het kader van het Klimaatakkoord een portefeuilleroutekaart voor de verduurzaming van het eigen maatschappelijk vastgoe d. Deze portefeuilleroutekaart actualiseren we in 2026-2027. Programmabegroting 2027-2030 2.4 Financiering In deze paragraaf staan de verwachtingen en het beleid over financieringsrisico’s. De paragraaf geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte. 2.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) sluit aan bij de ontwikkelingen op de financiºle markten en de financieringsbehoefte van decentrale overheden. In deze wet worden de kaders aangegeven waarbinnen decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie van decentrale overheden op de kapitaalmarkt. Op grond van deze wet zijn gemeenten verplicht een treasurystatuut vast te stellen en in de begroting en de jaarrekening een paragraaf Financiering op te nemen. 2.4.2 Renterisiconorm Renterisicobeheer omvat het beperken van de invloed van (externe-) rentewijzigingen op de financiºle resultaten van de gemeente. Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelast van gemeenten.
Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld (schuld met een rente typische looptijd vanaf ØØn jaar). Dit kan door het aanbrengen van spreiding in de looptijden in de leningenportefeuille. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20% voor de gemeenten) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Renterisiconorm (bedragen x 1.000) | Begroting 2027 | MJR 2028 | MJR 2029 | MJR 2030 Begrotingstotaal | 105.873 | 99.217 | 92.950 | 93.399 Renterisiconorm in procenten | 20% | 20% | 20% | 20% Renterisiconorm in bedrag | 21.175 | 19.843 | 18.590 | 18.680 Renteherzieningen op leningen | 0 | 0 | 0 | 0 Betaalde aflossingen | 10.468 | 13.468 | 13.120 | 10.620 Renterisico | 10.468 | 13.468 | 13.120 | 10.620 Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm | 10.707 | 6.375 | 5.470 | 8.060 2.4.3 Kasgeldlimiet Voor korte financiering geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Om een grens te stellen aan korte financiering (rente typische looptijd tot ØØn jaar) is de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (voor gemeenten 8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente bij aanvang van het jaar.
In de Wet fido wordt de gemiddelde korte financiering (de netto vlottende schuld) per kwartaal getoetst aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet mag drie kwartalen worden overschreden, na overschrijding van het derde kwartaal dient een plan met maatregelen opgesteld te worden en te worden voorgelegd aan de toezichthouder. Kasgeldlimiet | Begroting 2027 | MJR 2028 | MJR 2029 | MJR 2030 Begrotingstotaal | 105.873 | 99.217 | 92.950 | 93.399 Kasgeldlimiet in procenten | 8,5% | 8,5% | 8,5% | 8,5% Kasgeldlimiet in bedrag | 8.999 | 8.433 | 7.901 | 7.939 Pagina 65 Programmabegroting 2027-2030 2.4.4 Financiering en rente Borne hanteert het principe van totaalfinanciering. Periodiek wordt gekeken naar de planning van alle liquide uitgaven en inkomsten. Aan de hand daarvan wordt bepaald wanneer en hoeveel lang geld er aangetrokken dient te worden, met inachtneming van de renterisiconorm en kasgeldlimiet. In deze paragraaf wordt ingegaan op de verplichtingen die het BBV meegeeft. Dat wil zeggen dat de som van de aangegane langlopende geldleningen en aflossingen voor de komende jaren in tabel 1 zijn weergegeven. In tabel 2, het renteschema, wordt weergegeven wat de rentelast in 2027 is en hoe rente wordt toegerekend aan de grondexploitaties en taakvelden. Een prognose over het volume van onze langlopende leningen blijkt uit de meerjarenbalans, hoofdstuk 2.1 van de financiºle begroting.
Hier wordt ook de relatie gelegd tussen langlopende leningen, eigen vermogen en de activazijde van de balans. Financieringsoverzicht per 1-1 boekjaar (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo langlopende geldleningen | 62.876 | 52.408 | 38.940 | 25.820 Aflossingen langlopende geldleningen | 10.468 | 13.468 | 13.120 | 10.620 2. Renteschema | Begroting 2027 De externe rentelasten over de korte en lange financiering | 2.117 De externe rentebaten (idem) | 85 Saldo rentelasten en rentebaten | 2.032 De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend | 119 De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | - De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | - Saldo | 119 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | 1.913 Rente over eigen vermogen | 15 Rente over voorzieningen | - Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente | 1.928 De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 2,0%) | 2.219 Renteresultaat op het taakveld Treasury | -291 V Pagina 66 Programmabegroting 2027-2030 Pagina 67 De boekwaarde van de activa (incl. grondexploitaties) die integraal zijn gefinancierd p er 1 januari 2027 bedraagt € 116,4 miljoen.
Bij een renteomslagpercentage van 2% wordt er meer rente do orbelast dan de totaal toe te rekenen rente, waardoor een rentevoordeel van € 291.000 op taakveld Treasury onts taat. Deze afwijking blijft met 15% echter ruim binnen de door BBV gestelde norm van 25%. Bij eventuele nieuwe beleidswensen die leiden tot een investering en een begrotingswijziging wordt voorzichtigheidshalve gerekend met een rentepercentage van 3%. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 68 2.5 Bedrijfsvoering 2.5.1 Algemeen Doeltreffendheid/doelmatigheid In de artikel 213a van de Gemeentewet is bepaald dat het college periodiek onderzoek verricht naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het door hem gevoerde bestuur. In d e verordening Onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid bestuur (art 213a Gemeentewet) van gemeente Borne is nader geduid hoe het onderzoek wordt verricht; minimaal ØØn onderzoek per jaar naar de doelmatigheid dan wel doeltreffendheid van (een onderdeel van) een organisatie-eenheid van de gem eente of de uitvoering van een taak door de gemeente. In 2027 wordt onderzoek gedaan naar de doeltreffendheid/d oelmatigheid van de inzet van de buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s). 2.5.2 Personeelsmanagement Ons doel is een organisatie waar medewerkers met plezier en toewijding werken, waar talent wordt herkend en benut, en waar ruimte is voor ontwikkeling en vernieuwing.
Alleen zo kunnen we ook in de toekomst goed inspelen op maatschappelijke opgaven en verwachtingen van inwoners, bedrijven en samenwerkingspartners. Om dit te kunnen bereiken hebben we een toekomstbestendige HR-functie nodig, d ie flexibel kan inspelen op de veranderende behoeften in de organisatie en op de arbeidsmarkt. In de periode 2027-2030 werken we aan: 1. Het versterken en professionaliseren van onze HR-functie; 2. Een heldere HR-visie en duidelijke afspraken over de HR-dienstverlening (bouwsteen A.8); 3. Actueel HR-beleid; 4. Het verbeteren van onze processen. 2.5.3 Juridische ondersteuning We beschikken over een sterke juridische functie die bijdraagt aan rechtmatige, uitvoerbare en maatschappelijk gedragen besluiten. Daarmee versterken we de kwaliteit van onze dienstverlening, beperken we juridische risico’s en vergroten we het vertrouwen in het gemeentebestuur. De juridische opgaven voor gemeenten worden steeds complexer door nieuwe wet- en regelgeving, strengere rechtspraak, privacyvraagstukken, maatschappelijke ontwikkelingen en een mondigere samenleving. Daarom investeren we in deskundige, toegankelijke en toekomstbestendige juridische ondersteuning die bestuur, organisatie en samenleving met elkaar verbindt. In 2027: 1. Versterken we de juridische kennis en expertise door opleiding, kennisdeling en samenwerking tussen vakgebieden; 2.
Werken we aan een goede bezetting van de juridische functie, met specifieke a andacht voor het sociaal domein (bouwsteen A.24); 3. Zorgen we voor duidelijke rollen, verantwoordelijkheden en verwachtingen binnen de organisatie; 4. Actualiseren en uniformeren we werkprocessen, standaarden en sjablonen om de kwaliteit en efficiºntie van de juridische ondersteuning te vergroten. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 69 2.5.4 Informatievoorziening Een goede informatievoorziening is een belangrijke randvoorwaarde voor dienstverlening, bedrijfsvoering en besluitvorming. Daarom blijven we investeren in de verdere professionalis ering van informatiemanagement en de sturing op de informatievoorziening. Hierbij is aandacht voor eigenaarschap, samenhang tussen ontwikkelingen en een goede aansluiting op organisatiebrede opgaven. Daarnaast blijven informatiebeveiliging, privacy en de kwaliteit van de informatiehuishouding onverminderd belangrijk. Wet- en regelgeving, technologische ontwikkelingen en toenemende digitale afhankelijkheden vragen om blijvende aandacht voor een veilige, betrouwbare en toekomstb estendige informatievoorziening. 2.5.5 Inkoop- en contractmanagement In 2027 wordt de inkoopfunctie verder versterkt. De nadruk ligt op professioneel inkopen, maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI) en het vergroten van de grip op contracten.
Naar aanleiding van de ondertekening van het Manifest MVOI wordt uitvoering gegeven aan duurzaam inko opbeleid. Daarbij worden duurzaamheidscriteria nadrukkelijker toegepast in aanbestedingen. De uitbreiding van team Inkoop met een contractbeheerder draagt bij aan meer inzicht in contracten, betere naleving van afspraken en een doelmatigere inzet van gemeentelijke middelen. Met een actuele inkoopkalender worden aanbestedingen tijdig gepland en worden vakteams beter onders teund bij de voorbereiding en uitvoering van inkooptrajecten. Borne neemt deel aan de regionale inkoopsamenwerking met de Twentse gemeenten, waarbij per procedure wordt beoordeeld of regionale samenwerking meerwaarde biedt. 2.5.6 Financieel management We houden de gemeente financieel gezond, zodat ook toekomstige generaties kunnen rekenen op een veilige, leefbare en duurzame gemeente: 1. De programmabegroting en meerjarenraming blijven structureel en reºel sluitend, in d e eerste en laatste jaarschijf. 2. De weerstandsratio blijft ten minste op het niveau voldoende. 3. De financiºle kengetallen blijven binnen de gestelde signaleringswaarden en on twikkelen zich niet richting een financieel risicovol profiel. Dit doen we door integrale afwegingen te maken tussen ambities, investeringen en beschikbare middelen. Ook brengen we risico’s periodiek in beeld en actualiseren we het risicomanageme nt.
Daarnaast dienen de kengetallen zich niet te ontwikkelen naar een risicovolle (rode) score. Hiervoor act ualiseren we jaarlijks het risicoprofiel. 2.5.7 Integrale verbeteragenda Met behulp van de verbeteragenda wordt de planning, voortgang en verantwoording in kaa rt gebracht van verbeterpunten in de interne procesvoering en procesbeheersing. Verbeterpunten kom en onder andere tot stand vanuit de aanbevelingen die de accountant doet in de managementletter naar aanleiding van de interim controle. Ook aanbevelingen vanuit eigen interne controles worden opgenomen in de v erbeteragenda. Op dit moment zijn er zeventig openstaande verbetermogelijkheden. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal openstaande verbetermogelijkheden met tien gedaald. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 70 2.5.8 Procesmanagement Effectief procesmanagement is van cruciaal belang om als organisatie wendbaar, do elgericht en betrouwbaar te functioneren. Wij versterken en professionaliseren het procesmanagement, met als d oel om processen beter te beheersen, te optimaliseren en te laten aansluiten bij de strategische d oelstellingen van de organisatie. Onze ambities zijn: 1. Inzicht en eigenaarschap: We brengen de belangrijkste primaire en ondersteunende processe n in kaart, maken verantwoordelijkheden expliciet en zorgen voor heldere procesafspraken. 2.
Standaardisatie en vereenvoudiging: Waar mogelijk worden processen geharmoniseerd en gestroomlijnd om efficiºntie te verhogen en foutgevoeligheid te verminderen. 3. Resultaatgericht sturen: Door het ontwikkelen van procesindicatoren en monitoringmechanism en kunnen we beter sturen op prestaties, doorlooptijden en kwaliteit. 4. Digitale ondersteuning: We investeren in digitale hulpmiddelen voor procesmodellering, monitoring en workflowbeheer om grip te krijgen op onze processen en deze continu te kunnen verbeteren. 5. Cultuur en competenties: Procesgericht werken vraagt om een organisatiebrede cultuurverandering. We ondersteunen dit met training, begeleiding en kennisdeling, zodat medewerkers en teams procesmatig denken en werken. Met deze aanpak professionaliseren we onze werkwijze, versterken we de samenhan g tussen afdelingen en vergroten we de toegevoegde waarde van onze dienstverlening aan inwoners, bedrij ven en partners. Zo brengen we procesmanagement structureel op het niveau dat past bij een moderne, lerende en transparante organisatie. 2.5.9 Interne communicatie We zorgen ervoor dat medewerkers goed geïnformeerd zijn, gemakkelijk kennis met elkaar kunnen delen en zich verbonden voelen met de organisatie en elkaar. Goede interne communicatie helpt medewerkers om betrokken te blijven bij wat er binnen de organisatie gebeurt.
Door informatie toegankelijk te maken en ruimte te bieden voor ontmoeting en kennisdeling, versterken we de samenwerking en het gevoel van verbondenheid. 1. Beezzz blijft ons belangrijkste platform voor het delen van nieuws, ontwikkelingen en kennis binnen de organisatie. 2. We blijven medewerkers stimuleren om actief informatie te delen. Interne communicatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van iedereen. 3. In het Huis van Borne creºren we mogelijkheden voor ontmoeting, inspiratie en kenn isuitwisseling, passend bij onze manier van werken. 4. We besteden aandacht aan onderwerpen die voor de hele organisatie van belang zi jn, zoals ondermijning, focus op maatschappelijke en bestuurlijke opgaven en het gebru ik van de schrijfwijzer. 2.5.10 Begrotingsrechtmatigheid Het college van b en w legt in de jaarrekening verantwoording af over het rechtmatig hande len van de gemeente. EØn van de criteria daarbij is het begrotingscriterium. Daarbij wordt er gekeken of er lasten en investeringen zijn geweest die niet zijn begroot. De andere criteria betreffen het v oorwaardencriterium (houden aan wet- en regelgeving) en misbruik/oneigenlijk gebruik. Voor de begrotingsrechtmatigheid geldt volgens de BBV-richtlijnen een verantwoordin gsgrens van 2%.
Dat betekent dat het totaal van fouten en onzekerheden niet groter mag zijn dan 2% van het totaal van de l asten exclusief toevoegingen aan reserves. In de paragraaf bedrijfsvoering in de jaarre kening worden de geconstateerde afwijkingen (fouten of onduidelijkheden) groter dan € 100.000 n ader toegelicht. Programmabegroting 2027-2030 Pagina 71 2.6 Verbonden partijen Verbonden partijen Een gemeenschappelijke regeling is een samenwerkingsverband tussen verschillende Nederlandse overheden. Dit soort samenwerking kan vooral nuttig zijn in situaties waarbij diensten o p diverse gebieden zoals gezondheid, veiligheid en omgeving beter gecoördineerd of op grotere schaal aangeboden moeten worden. Iets wat individuele gemeenten moeilijk alleen kunnen bereiken. Verbonden partijen leveren een forse bijdrage aan de realisatie van maatschappeli jke doelen. Participatie in verbonden partijen levert gemeenten niet alleen voordelen op, maar ook financiºle en bestuurlijke risico’s. Om voordelen optimaal te benutten en risico’s te beheersen, is grip en sturing op verbonden partijen belangrijk. De herziene Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr, sinds 1 juli 2022) versterkt de democ ratische controle door gemeenteraden op deze organisaties, waarbij verplichte rapportage over begroting en jaarrekening geldt.
Deze paragraaf geeft een beeld van de doelstellingen van onze verbonden partijen en de wijze waarop deze resultaten bijdragen aan het beleid en belang van Borne. 2.6.1 Nota samenwerking De gemeente Borne werkt samen met verbonden partijen en andere partners om maatschapp elijke opgaven te realiseren. Het geactualiseerde beleidskader samenwerking ondersteunt de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie bij hun rollen en verantwoordelijkheden. In 2027 zijn bestuurlijk relevante samenwerkingen voorzien van een passend sturingsarrangement en een transparante i nformatievoorziening, waardoor beter zicht bestaat op doelen, prestaties, kosten, risico’s en maatschappel ijke effecten en de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende rol effectiever kan invullen. 2.6.2 Overzicht verbonden partijen Onderstaand zijn alle verbonden partijen opgenomen, verdeeld in gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en coöperaties en organisaties met een bestuurlijk belang en een maatschappelijk of algemeen belang. Naam verbonden partij Juridische vorm Vertegenwoordiging/ Verplichte aandeelhouderschap samenw. Gemeenschappelijke regelingen 1. Openbaar Lichaam Crematoria Twente Openbaar Lichaam College NEE 2. Euregio Openbaar Lichaam Raad NEE 3. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente Openbaar Lichaam College NEE 4. Recreatieschap Twente Openbaar Lichaam College NEE 5.
SamenTwente Openbaar Lichaam College JA / NEE 6. Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente Openbaar Lichaam College NEE 7. Stadsbank Oost Nederland Openbaar Lichaam College NEE 8. Veiligheidsregio Twente Openbaar Lichaam College JA 9. Omgevingsdienst Twente Openbaar Lichaam College JA 10. Regionaal Bedrijventerrein Twente (in liquidatie) Openbaar Lichaam College NEE Vennootschappen en coöperaties 11. COGAS N.V. College NEE 12. Enexis N.V. College NEE 13. Bank Nederlandse Gemeenten N.V. College NEE 14. Twence Holding B.V. College NEE 15. Twente Milieu N.V. College NEE 16. Vitens N.V. College NEE 17. Wadinko N.V. College NEE Programmabegroting 2027-2030 Gemeenschappelijke regelingen 1. Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Formele naam verbonden partij: | Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente. Programma: | Draagt bij aan de doelstellingen vallend onder Programma 1 Dienstverlening en samenwerking. Vorm verbonden partij: | Openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, collegeregeling. Belang: | Doel van de gemeenschappelijk regeling is om cremeren een basisvoorziening te laten zijn voor de regio. Inmiddels kiest 68% van de inwoners voor cremeren. Crematoria Twente beheert vier moderne, sfeervolle crematielocaties met een goede regionale dekking in Twente.
Gemeentelijke eigendom geeft de mogelijkheid om het recht van inwoners op gelijke toegang tot de crematoria, ongeacht of en hoe men verzekerd is, te laten prevaleren boven commerciºle belangen. Omvang van het belang: | Borne heeft zitting in het dagelijks en algemeen bestuur. Daarnaast heeft Borne een financieel belang in de gemeenschappelijke regeling van 5%. Financiºle bijdrage (op jaarbasis 2027): | Niet van toepassing. Eigen vermogen (op basis van begroting 2027): | Per 31 december 2027: € 2.398.308. Vreemd vermogen (op basis van begroting 2027): | Per 31 december 2027 € 12.220. Risico’s: Laag Toelichting: | De bedrijfsrisico’s van CT BV vormen indirect een risico voor OLCT omdat deze consequenties kunnen hebben voor de hoogte van het dividend dat OLCT ontvangt. De aandeelhouder OLCT heeft in 2023 ingestemd met het Dividendbeleid 2023-2027 van CT BV. Dit heeft er in 2025 toe geleid dat er beleid is vastgesteld, waarbij er voor een periode van vier jaren jaarlijks € 350.000 aan dividend wordt uitgekeerd. De winst vanuit de CT BV staat onder druk in verband een groeiend volume aan investeringen de komende jaren. Verwacht resultaat over 2027: | € 210.650. Toelichting op resultaat: | Crematoria Twente volgt de ontwikkelingen op het gebied van lijkbezorging om hier tijdig op in te kunnen spelen.