Bijlage: Programmabegroting 2026 - 2029
Tekst van het document
Om deze ambitie te bereiken zet de visie in op de volgende vier doelen: 1.
Versterken van de dagrecreatieve sector en ruimte geven aan de verblijfsrecreatieve sector;
2.
Versterken en professionaliseren van de citymarketing en informatievoorziening;
3.
Verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte en het landschap;
4.
Beter beleefbaar en toegankelijk erfgoed.
Deze visie sluit aan op de regionale visie van Marketing Twente (Perspectief vrijetijdseconomie Twente 2030). Om de ambities en doelen uit deze visie waar te kunnen maken heeft het college in 2023 een uitvoeringsprogramma vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma geeft de gemeente houvast voor de uitvoering van het toeristisch-recreatieve beleid voor de komende periode tot 2032. Het uitvoeringsprogramma bevat verschillende projecten en acties op het gebied van de vier verschillende doelen en actielijnen uit de vastgestelde visie. Er zijn verschillende stakeholders en/of partijen die voor de uitvoering in beeld zijn maar de belangrijkste partner voor de uitvoering is de Stichting Beleef Boeiend Borne (VisitBorne). Momenteel wordt nog verkend in hoeverre een mogelijke nieuwe organisatie voor de marketing en promotie (toerist info,
Pagina 25
Programmabegroting 2026-2029 citymarketing, dorpsmanagement en evenementensubsidies) haalbaar is. Dit onderzoek wordt in 2026 afgerond.
1.2.3 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen programma Duurzame toekomst: Vierwekelijks inzamelen van GFT in de wintermaanden (ombuigingsmaatregel A.31) Vanaf 2027 wordt vierwekelijks in de wintermaanden het GFT ingezameld, in plaats van tweewekelijks. Dit levert vanaf 2027 structureel een kostenverlaging van € 20.000 op. Heffen milieuleges (ombuigingsmaatregel A.32) Vanaf 2026 worden in Twents verband via het Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBT) milieuleges geheven op het afgeven van milieuvergunningen. Deze zijn eveneens in Twents verband geharmoniseerd via de Omgevingsdienst Twente (ODT). Deze leges dienen ook kostendekkend te zijn (toepassing profijtbeginsel). Deze post is vooralsnog PM geraamd. Erfpachtcanon Regionaal bedrijventerrein Twente (ombuigingsmaatregel A.33) Als gevolg van de opheffing van de gemeenschappelijke regeling Regionaal bedrijventerrein Twente worden de inkomsten uit het erfpachtbedrijf op basis van nacalculatie met de oud deelnemers verrekend. Dit levert voor Borne vanaf 2027 een bedrag van € 92.000, dat langzaam afloopt naar nihil (in 2074). PR2 Duurzame toekomst
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
895
1.618
844
779
779
779
Circulaire economie
2.370
2.508
2.557
2.537
2.537
2.537
Natuur, milieu en landschap
1.147
1.702
1.020
1.020
1.019
1.019
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
444
313
294
294
293
293
Vrijetijdseconomie
365
377
289
289
289
289
5.221
6.519
5.004
4.918
4.917
4.917
672
1.125
430
430
430
430
2.920
2.705
3.129
3.129
3.208
3.208
Natuur, milieu en landschap
134
690
0
0
0
0
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat
35
46
46
138
136
136
Vrijetijdseconomie
24
38
68
68
68
68
Totaal baten
3.785
4.604
3.673
3.765
3.842
3.842
Saldo
-1.436 N
-1.915 N
-1.331 N
-1.153 N
-1.075 N
-1.075 N
Lasten: Duurzaamheid
Totaal lasten Baten: Duurzaamheid Circulaire economie
Pagina 26
Programmabegroting 2026-2029
1.3 Inclusieve samenleving Inleiding In het programma Inclusieve samenleving komen verschillende beleidsgebieden bij elkaar in relatie tot een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Hierbij zijn de onderdelen maatschappelijke ondersteuning, jeugd, werk en inkomen (Participatiewet), gezondheid, sport, inburgering en vluchtelingen, onderwijs, cultuur en sport belangrijke pijlers.
1.3.1 Wat willen we bereiken? Ons doel is een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Inwoners nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen leven. Lukt dat niet? Dan bieden we passende hulp en ondersteuning. Het Sociaal Hus vormt hiervoor een laagdrempelige toegang. We werken vanuit de uitgangspunten van de Visie Sociaal Domein aan de thema’s zelfredzaamheid en samenredzaamheid, normaliseren en accepteren, betekenisvol meedoen en maatschappelijke verbondenheid. Door integraal te werken zijn we effectiever. Daarnaast zetten we in op een aanpak waarin preventie een grote rol speelt. Onze inzet is om de inwoners van de gemeente Borne gebruik te laten maken van voorzieningen met een goed kwaliteitsniveau. Uitgangspunten zijn het terugdringen van gezondheidsachterstanden aan de hand van een integrale aanpak op basis van het gedachtegoed van ‘positieve gezondheid’. Wij stimuleren een ontwikkeling die zoveel mogelijk inwoners voor kortere of langere tijd kunnen deelnemen aan kunst en kultuur. Dit doen wij door kunst en cultuur nog sterker te verbinden met andere domeinen. Wij leveren een bijdrage aan de bestaanszekerheid van onze inwoners. Wij zetten in op normaliseren, preventie, versterken van de sociale basis en maatwerk.
Wij willen dat alle inwoners van Borne een leven lang kunnen sporten en bewegen en daarmee een gezonde leefstijl, ontmoeting, verbinding en participatie stimuleren. Ons doel is om zowel inwoners die tijdelijk binnen onze gemeente verblijven(Oekraïense ontheemden) als nieuwe Bornenaren (statushouders) een woonomgeving te bieden waarin zij zich kunnen ontwikkelen en deel kunnen nemen aan de samenleving.
1.3.2 Wat gaan we daarvoor doen? Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning De pilot logeerzorg ter ontlasting van mantelzorgers is verlengd voor 2025. Deze pilot is met hulp van Twentse Koers (in opdracht van de 14 Twentse gemeenten) in 2024 gestart. Middels evaluatie wordt gekeken of en op welke wijze dit vanaf 2026 op structurele wijze kan worden geborgd. Het project 'Samen Indiceren' loopt nog. Dit is een project waarbij casemanagers dementie en Wmo consulenten nauw samenwerken om efficiënter te kunnen werken in het indicatieproces. Door deze samenwerking kan maatwerk sneller worden ingezet, ter ontlasting van zowel de zorgprofessional als de betrokken mantelzorgers. We blijven deze werkwijze monitoren om inzicht te krijgen in de efficiëntie. Zo is het voor de Wmo mogelijk om te kunnen zien wat de doorlooptijd is vanaf melding tot verstrekking van ondersteuning. Deze doorlooptijd zegt iets over de snelheid waarmee de juiste vorm van ondersteuning kan worden ingezet en daarmee ook hoe snel mantelzorgers en wijkverpleging worden ontlast. De reguliere processen worden hierbij vergeleken met de 'Samen Indiceren'-processen. Daarnaast blijven we in gesprek met alle betrokkenen om te kijken of deze werkwijze is toe te passen voor meerdere vormen van Wmo-maatwerk.
Pagina 27
Programmabegroting 2026-2029 Vanwege het ontbreken van een geïndiceerde dagbestedingslocatie binnen de grenzen van Borne kijken Carintreggeland, Wijkracht en Welbions naar mogelijkheden. Gemeente Borne is nauw betrokken bij deze ontwikkelingen en denkt mee maar is geen initiator. Het initiatief is gericht op de combinatie van een voorliggende dagvoorziening met de geïndiceerde dagvoorziening, waarbij ook ruimte is voor eigen initiatieven uit de buurt. Het beeld hierbij is dat de voorziening in de wijk een 'levensloopbestendige' oplossing biedt voor inwoners die ondersteuning kunnen ontvangen binnen hun eigen leefomgeving. We treffen de voorbereidingen voor de invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage voor maatschappelijke ondersteuning. Verwacht wordt dat deze eigen bijdrage van kracht zal zijn vanaf 1 januari 2027. Met de invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage komt een einde aan het huidige 'abonnementstarief' voor de Wmo. Algemene voorzieningen In 2026 wordt verder gewerkt aan het versterken van het voorliggend veld. Het Sociaal Hus krijgt een prominente plek in het Huis van Borne. Dit zal bijdragen aan betere zichtbaarheid en bereikbaarheid voor inwoners met een ondersteuningsvraag. De pilot 'Welzijn op Recept' wordt in 2026 structureel geborgd binnen het beleid (bouwsteen A.7).
Binnen het voorliggend veld wordt vanuit verschillende samenstellingen samengewerkt. De Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid wordt in samenwerking met partners uit het veld en de bibliotheek verder uitgerold. Het Taalhuis start in 2026 met het nieuwe Ambitiedocument Taalhuis 2026-2029. De Zorgplicht voor Bibliotheken treedt in werking en de gemeente werkt samen met de bibliotheek aan een toekomstgericht meerjarenplan. Gezondheid In 2026 en verder wordt uitwerking gegeven aan de thema's uit GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) en de ketenaanpakken: Valpreventie, Kansrijke Start, Welzijn op recept en Kinderen naar Gezond Gewicht/ JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst). De tijdelijke middelen hiervoor zijn geborgd tot en met 2026. In 2025 en 2026 wordt gekeken naar de monitoring en evaluatie van alle projecten en pilots die zijn opgezet. Het gaat om een algehele beweging naar de voorkant, meer eigen regie en kracht vanuit de nabije omgeving om daarmee de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden en de druk op mantelzorgers te verlichten. In 2026 worden de projecten geëvalueerd en concrete voorstellen gedaan hoe verder. Gezondheid blijft een integrale pijler binnen de Omgevingsvisie. Thema's als hittestress worden steeds belangrijker.
Ook uit de Gezondheidsmonitor van de GGD voor volwassenen en ouderen (2025) blijkt dat Bornse inwoners steeds meer overlast ervaren van lucht en geluid. Het lokale plan van aanpak voor mensen met zorgwekkend gedrag (2018) wordt geactualiseerd in 2026. Een belangrijk uitgangspunt is nabije inlooppunten voor (kwetsbare) inwoners. In 2026 wordt concreet gekeken welke vorm past binnen Borne. Regionaal wordt ingezet op een weerbare en gezonde samenleving als gevolg van de mondiale ontwikkelingen. De Twentse Koers is geëvalueerd in 2025. De uitkomsten van de evaluatie worden concreet uitgerold in 2026 en volgende jaren. Inburgering en vluchtelingen We blijven een bijdrage leveren aan de opvang van Oekraïense ontheemden, waarbij we ze adequaat en met respect opvangen en waarbij we zorgen voor een veilige en leefbare situatie. Tevens continueren we voor 2026 e.v. de ingezette lijn dat we willen blijven voldoen aan de taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Het opnemen van statushouders door gemeenten is een belangrijk onderdeel om de totale problematiek in de opvangketen te kunnen beheersen.
Pagina 28
Programmabegroting 2026-2029 Wij werken aan de doorontwikkeling van veilige en leefbare woonomgevingen van Oekraïense ontheemden middels de 'Uitgangspunten wonen in opvang en doorstroomlocatie vanaf 2026'. Jeugd We zetten verder in op de doorontwikkeling vanuit de Hervormingsagenda Jeugd met als doel om de kwaliteit van zorg te verbeteren en deze financieel beheersbaar in te richten. De nieuwe verordening en de bijbehorende beleidsregels worden geïmplementeerd en de bijbehorende wijzigingen in werkprocessen worden vormgegeven. In 2026 worden de uitkomsten verwacht van het onderzoek naar de Sociale Basis. Naar aanleiding van dit onderzoek zal een plan van aanpak worden opgesteld om hier verder uitvoering aan te geven. Borging structureel gemaakte projecten (bouwsteen A.9): 1.
Bestaande projecten worden geborgd in de reguliere werkwijzen, bijvoorbeeld de inzet van de orthopedagoog en ook de inzet van de procesmanager Zorg en Veiligheid.
2.
De jongerencoaches worden uitgebreid zodat zij wachtlijstvrij kunnen werken en meer outreachend aan de slag kunnen.
3.
De gezinsondersteuners blijven waakvlam ondersteuning bieden en gaan aan de slag met het inrichten van collectief aanbod.
4.
De inkoop van de Jeugdhulpteams wordt begin 2026 geïmplementeerd.
Vormgeving nieuwe projecten (bouwsteen A.10): 1.
KDV+ (Kinderdagverblijf met extra ondersteuning). Veel gedragsproblemen bij kinderen zijn al zichtbaar in de kindertijd, en vroegtijdige signalering kan latere problemen voorkomen. Kinderen die niet in aanmerking komen voor specialistische zorg, maar ook niet goed worden opgevangen in de reguliere opvang, vallen tussen wal en schip. Om dit op te lossen wordt een KDV+ geïmplementeerd: een opvangmodel voor kinderen die meer zorg nodig hebben. Dit biedt begeleiding van geschoolde medewerkers en samenwerking met ouders, zonder stigmatisering.
2.
Steunpunt Relatie & Scheiding Door een steunpunt in te richten, in samenwerking met ketenpartners, wordt ernaar gestreefd om complexe scheidingen daar waar mogelijk te voorkomen. Het steunpunt biedt laagdrempelig praktische ondersteuning en kan vanuit preventief oogpunt tijdig opschalen om verergering te voorkomen. Hiermee wordt beoogd dat minder kinderen schade zullen oplopen door een scheiding en gezond en veilig op kunnen groeien. Daarnaast is het doel om de kosten, voor indicaties vanuit de Jeugdwet, te verlagen door de ondersteuning bij complexe scheidingen te laten dalen.
3.
Startpunt Jeugd Het Startpunt Jeugd wordt regionaal verder doorontwikkeld (samenwerking Almelo, Oldenzaal, Losser & Borne). Het Startpunt heeft als doel om de zorg voor jeugdigen te verbeteren door samenwerking tussen de GGZ en de gemeentelijke toegang. De GGZ kampt met lange wachtlijsten. Dit leidt vaak tot verergering van de situatie van jeugdigen en tot hogere werkdruk bij huisartsen en praktijkondersteuners. Het Startpunt Jeugd richt zich op het verbeteren van de zorg, het verlagen van wachtlijsten en het verlagen van kosten. In dit project wordt er domeinoverstijgend samengewerkt tussen de medische wereld, GGZ en de ambtelijke wereld, met toekomstplannen voor jongeren en de inzet van een informeel steunfiguur. In 2026 worden de resultaten opgehaald en wordt toegewerkt naar doorontwikkeling en indien gewenst wat er nodig is voor borging. Voor al deze projecten wordt gekeken naar een overkoepelende ketenaanpak om samenwerking en efficiëntie te borgen.
Pagina 29
Programmabegroting 2026-2029 Onderwijs De samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en gemeente wordt verder versterkt door te werken met een nieuwe Lokale Educatieve Agenda. Voor onderwijshuisvesting vormt het nieuwe vastgestelde Integraal Huisvesting Plan de basis voor de komende jaren (bouwsteen A.8). Door verlenging van het contract met de zwembadexploitant worden de lessen Swim2play ook in 2026 nog gegeven. Cultuur In 2026 wordt samen met de cultuurmakelaar gewerkt aan de concrete acties zoals beschreven in het Uitvoeringsprogramma ‘Meedoen is de kunst!’ Gemeente Borne 2025 - 2026. Enkele van die acties zijn het verkennen van de mogelijkheden voor het opzetten van een culturele broedplaats in Borne en het verbinden van binnen- en buitenschoolse activiteiten op het gebied van kunst en cultuur. Ook wordt er in 2026 voortzetting gegeven aan het cultuureducatieplan 2025-2028. De cultuurcoach vanuit het Kulturhus heeft een cultuureducatieprogramma voor alle basisscholen in gemeente Borne opgesteld en draagt zorg voor de uitvoering hiervan. De vorming van een streekomroep is vertraagd. Om het huidige niveau van de lokale omroep te kunnen handhaven wordt een hogere bijdrage verstrekt, hiermee wordt uitvoering gegeven aan het amendement financiering lokale media-instelling. Sport Doelen sportbeleid Borne 2026 1.
Het sportcomplex Borne wordt naar verwachting in de zomer van 2026 opgeleverd en vanaf september structureel in gebruik genomen, met beheer volgens het vastgestelde bedrijfsplan.
2.
Uiterlijk eind 2026 zal de oude sportaccommodatie volledig zijn gesloopt. Na afronding van deze sloopwerkzaamheden zullen de voorbereidingen starten voor de inrichting van de buitenruimte rondom het nieuwe sportcomplex. De blaashal, welke een gehuurde voorziening betreft, zal in dezelfde periode door de huurder zijn verwijderd.
3.
In het kader van de uitvoering van de taakstelling wordt in 2026 gestart met twee belangrijke maatregelen: de voorbereiding van de overname van het beheer en de exploitatie van het zwembad, met ingang van 1 januari2027, én de doorvoering van een bezuiniging van €30.000 op de coördinatie binnen het team BorneSport, wat leidt tot een herschikking van formatie en taken.
4.
In 2026 wordt gewerkt aan de verdere ontwikkeling van een open sportpark in Borne, met als doel het sportpark overdag toegankelijker en aantrekkelijker te maken voor gebruik door inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De gemeenteraad heeft hier middels een amendement extra middelen voor begroot voor het laten uitvoeren van een onderzoek.
5.
In 2026 heroverwegen we de keuze van de invoering van het Sportbedrijf Borne.
Pagina 30
Programmabegroting 2026-2029 Werk en inkomen Bestaanszekerheid In het eerste kwartaal van 2026 wordt de Verordening Maatschappelijke Participatie vastgesteld en daarmee is het Bornse armoedebeleid compleet geactualiseerd. Ook gaan we de uitkomsten van het onderzoek bestaanszekerheid gebruiken om het bereik en gebruik van de sociale voorzieningen te vergroten. Ook willen we extra job- en werkcoachcapaciteit gaan inzetten om statushouders sneller werknemersvaardigheden bij te brengen, zodat zij eerder in staat zijn om in hun eigen onderhoud te voorzien. Door deze extra capaciteit in te zetten is de kans op duurzame doorstroming van statushouders naar werk groter. Ook wordt zo bijgedragen aan de maatschappelijke participatie, zodat een statushouder beter en sneller kan integreren in de Bornse gemeenschap. Energiearmoede In november 2024 is door het Rijk een beschikking afgegeven waarin staat dat de termijn om de SPUKmiddelen voor de aanpak van energiearmoede in te zetten is verlengd naar 31 december 2027. Tevens is een derde beschikking afgegeven door het Rijk waardoor extra middelen beschikbaar zijn gekomen om de maatregelen zoals benoemd in het geactualiseerde 'Plan van aanpak energiearmoede' te kunnen voortzetten. Hierbij worden ook mogelijkheden onderzocht om het bereik van de maatregelen te vergroten.
Schuldhulpverlening In 2026 gaan we door met het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) en willen we het aantal jongeren dat kan deelnemen aan JPF uitbreiden naar tien jongeren. Hiervoor is opnieuw het Menzis Leefkrachtbudget aangevraagd en toegekend.
1.3.3 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen programma Inclusieve samenleving: Budget onderwijsondersteuning (ombuigingsmaatregel A.34) Het betreft hier de functie van VVE/ Logopedie screening. Het betreft hier geen wettelijke verplichting van de gemeente en wordt ingekocht via de GGD. Deze post wordt geschrapt zodra de mogelijkheid via natuurlijk personeelsverloop bij de GGD zich voordoet. Het om te buigen bedrag is nu nog PM geraamd. Formatie uitvoeringsorganisatie Hengelo, Haaksbergen en Borne onderzoeken (ombuigingsmaatregel A.35) Onderzocht wordt of de uitvoering op het gebied van participatiewetgeving door Hengelo efficiënter door inzet van minder formatie kan, hetgeen kostenverlagend kan werken. Dit onderzoek moet uitwijzen of hier mogelijkheden voor zijn en in welke omvang. Om die reden is in deze begroting deze maatregel op PM gezet.
Pagina 31
Programmabegroting 2026-2029 Taakstelling sport In deze begroting is de taakstelling sport verwerkt. PR3 Inclusieve samenleving
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning
8.145
8.663
8.611
8.611
8.611
8.611
Algemene voorzieningen
2.017
2.196
2.155
2.217
2.217
2.217
Gezondheid
1.600
1.451
1.505
1.381
1.381
1.381
Inburgering en vluchtelingen
6.059
5.726
5.714
511
511
511
Jeugd
10.412
11.216
10.958
10.731
10.407
10.341
Onderwijs
2.787
2.846
3.276
3.251
3.444
3.421
Cultuur
892
956
840
837
798
798
Sport
4.624
5.075
3.951
4.832
4.824
4.586
Werk en inkomen
12.495
13.332
12.988
12.962
13.057
13.113
Totaal lasten
49.031
51.462
49.999
45.333
45.251
44.980
Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning
358
227
227
227
227
227
Algemene voorzieningen
70
23
23
23
23
23
Gezondheid
263
216
147
24
24
24
8.211
5.703
5.703
500
500
500
Jeugd
299
131
88
88
88
88
Onderwijs
363
366
447
447
447
447
Cultuur
25
10
10
10
10
10
Sport
1.440
1.387
1.398
1.413
1.461
1.460
Werk en inkomen
6.163
6.613
6.612
6.737
6.937
7.096
Totaal baten
17.192
14.676
14.655
9.468
9.716
9.874
Saldo
-31.839 N
-36.786 N
-35.344 N -35.865 N -35.534 N -35.106 N
Lasten:
Baten:
Inburgering en vluchtelingen
Pagina 32
Programmabegroting 2026-2029
1.4 Bestuur en samenleving Inleiding Binnen dit programma komen onderwerpen als bestuur, communicatie, veiligheid en dienstverlening aan bod. Ook beleidsthema’s als veiligheid en openbare orde, VTH (Vergunningverlening, toezicht en handhaving), APV en bijzondere wetten en de organisatie (HR) vallen binnen dit programma.
1.4.1 Wat willen we bereiken? Ons doel is om een betrouwbare, transparante overheid te zijn, waarbij we de inwoners, ondernemers en organisaties centraal stellen. We zijn toegankelijk in taal én houding met oog voor de individu of doelgroep. We communiceren vanuit de maatschappelijke opgave en zetten participatie in waar mogelijk. We streven naar heldere, transparante en navolgbare besluitvorming, die ook goed uitlegbaar is richting de samenleving. Informatievoorziening en datagedragen werken gaan hierin een belangrijke rol vervullen. De gemeenteraadsverkiezingen zijn een belangrijk onderwerp in 2026 én een mooi moment om het belang van de democratie te onderstrepen. We herijken onze dienstverlening, passend bij het Huis van Borne, op basis van inwonersparticipatie en mét oog voor de huidige tijdsgeest. Digitaal waar mogelijk, maar ook fysiek beschikbaar als nodig. Een proces dat niet van vandaag op morgen is uitgerold, maar wel één waarin we samen op weg gaan en proberen de input van de inwoners zoveel als mogelijk mee te nemen. Met als doel? Dienstverlening die aansluit bij de behoefte van de Bornse samenleving. We streven ook naar een Bornse samenleving waarin iedereen zich veilig voelt en het prettig leven is, maar waar ook voor iedereen een plekje is. Samenleven vraagt verdraagzaamheid naar elkaar, naar de omgeving.
We zetten in op preventieve maatregelen om overlast te verkleinen, bewustwording te creëren op onderwerpen als ondermijning, weerbaarheid en meldingsbereidheid. Ook handhaving blijft een belangrijke taak om het veiligheidsgevoel te versterken. Ook daar zetten we in 2026 extra op in.
1.4.2 Wat gaan we daarvoor doen? Bestuur In ons bestuurlijk besluitvormingsproces werken we met een bestuurlijke planning met goed zicht op de raadsen collegeplanning. De focus ligt op helderheid in het proces voor een ieder die erbij betrokken is en er een bijdrage aan levert. De besluitvorming verloopt daardoor volgens planning, met de gewenste ambtelijke en bestuurlijke betrokkenheid op het juiste moment. Met als doel? Goede besluitvorming door betere kwaliteit van de college- en raadsvoorstellen, maar ook heldere verwachtingen, aan de voorkant. Het effect is een betrouwbare, transparante overheid. Daarnaast gaan we binnen onze organisatie opleiden om verdere stappen te zetten in de kwaliteit van onze bestuurlijke voorstellen. Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Dit vergt de nodige inzet van de deelnemende partijen, de griffie en de ambtelijke organisatie in de komende periode. Dan gaat het niet alleen om een goede voorbereiding van de verkiezingen zelf, maar ook om de afronding en de start van de nieuwe bestuursperiode. Een vroege start van de werkzaamheden is van belang zodat het werk tijdig en zorgvuldig kan worden georganiseerd. Er zijn drie fasen te onderscheiden: de voorbereiding van de verkiezingen, de verkiezingsdag op 18 maart en de afhandeling van de verkiezingen en de start van de nieuwe bestuursperiode.
Hiervoor is uiteenlopende voorbereiding en inzet nodig onder andere vanuit bestuursadvies en communicatie. Te denken valt aan ondersteuning bij coalitieonderhandelingen en het opstellen van raads- en/of collegeakkoord. De ambtelijke organisatie biedt graag ondersteuning aan om het gemeentebestuur te faciliteren bij de werkzaamheden na de verkiezingen, zoals bijvoorbeeld is genoemd in de vorige alinea.
Pagina 33
Programmabegroting 2026-2029 Bij de vaststelling van de kadernota 2026-2029 heeft de gemeenteraad het amendement ‘motiemarkt en uitvoeringsbudget’ (amendement A 3) aangenomen. Tijdens een motiemarkt krijgen inwoners en organisaties de mogelijkheid om initiatieven of ideeën te presenteren aan de gemeenteraad. Gemeenteraadsleden kunnen deze initiatieven of ideeën vervolgens vertalen in een motie, die ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. De gemeenteraad heeft besloten een structureel bedrag van € 30.000 te reserveren voor de uitvoering van moties die naar aanleiding van de motiemarkt zijn aangenomen. De eerste motiemarkt wordt door de griffie georganiseerd in 2026. Participatie en communicatie Toegankelijk, verbindend, open en betrouwbaar. Een gemeente die inwoners, ondernemers en organisaties centraal stelt en communiceert vanuit de maatschappelijke opgave. Dat wil de gemeente Borne zijn en daar willen we met communicatie en participatie aan bijdragen. Het op niveau houden van onze huidige capaciteit draagt hieraan bij (bouwsteen A15). Met de communicatievisie en bijbehorende opdracht voor toegankelijke communicatie in de hand gaan we ons verder richten op communicatie die doelgroepgericht en relevant is. We willen dit onder andere gaan doen door in te zetten op Direct Duidelijk van de Gebruiker Centraal, tools en trainingen (bouwsteen A16).
Direct Duidelijk is een methode om in overheidscommunicatie onze inwoners, ondernemers en organisaties centraal te zetten. Dit betekent mensgerichte en begrijpelijke communicatie, op papier en digitaal en in woord en beeld. Onze intentie hiervoor hebben we in juli 2025 afgegeven door het tekenen van de Direct Duidelijk Deal. De communicatie gaat steeds beter aansluiten bij wat er leeft binnen de gemeente. Hiervoor gaan we verschillende dingen doen. We gaan de haalbaarheid en mogelijkheden van een nieuwslab onderzoeken. In een nieuwslab wordt relevante informatie van bijvoorbeeld social media, kranten, nieuwssites, maar ook meldingen en mails van inwoners samen gebracht om zo beter te kunnen luisteren naar wat er speelt in de samenleving, via omgevingsscans inzicht te creëren in wat er online gebeurt en hier passend op te reageren via diverse kanalen. Op die manier kunnen we relevanter en doelgroepgerichter communiceren. Om inwoners goed en snel te kunnen voorzien van nieuws starten we met een digitale nieuwsbrief, beschikbaar voor iedereen die zich hierop abonneert. Deze biedt onderwerpen uit de nieuwssectie van gemeente Borne en onderwerpen waarvan we vanuit de omgevingsscans zien dat deze leven. Ook participatie is van belang om een verbindende, toegankelijke en betrouwbare overheid te zijn. De komende jaren gaat hier steeds meer op worden ingezet.
Door input van inwoners en andere belanghebbenden mee te nemen in beleidsprocessen wordt geborgd dat ook ervaringskennis meeweegt in de richting die gemeente Borne opgaat. Om het participatieproces hiervoor goed te borgen, worden trainingen verzorgd. Deze trainingen zijn voor alle afdelingen van de organisatie, de gemeenteraad en het bestuur en lopen door tot in 2026. Met deze trainingen zorgen we ervoor dat de kennis van participatieprocessen breder beschikbaar is in de organisatie. Door deze kennis te verbreden en te verdiepen kan participatie met inwoners van gemeente Borne meer en beter worden ingezet. De samenwerking met dorps- en wijkraden wordt verder versterkt. Zij vervullen een belangrijke rol in de participatie binnen wijken en dorpen. In de eerste helft van 2026 wordt de participatieverordening voorgelegd aan de gemeenteraad. Dienstverlening en digitalisering Dienstverlening In het voorjaar van 2026 verhuist de ambtelijke organisatie naar het Huis van Borne. Deze verhuizing markeert een belangrijke stap in het verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een strategisch dienstverleningskader, waarin de behoeften en verwachtingen van inwoners en bedrijven centraal staan. Dit kader sluit aan bij het dienstverleningsconcept dat past bij het Huis van Borne en wordt in het vierde kwartaal van 2026 opgeleverd.
Belangrijke uitgangspunten zijn toegankelijkheid, eenduidigheid en aansluiting bij de beleving van inwoners. De komende jaren gebruiken we input van inwoners, ondernemers en medewerkers om onze dienstverlening verder te verbeteren. Het doel is om in 2030 te beschikken over een volledig uitgewerkt en breed gedragen dienstverleningsconcept van hoge kwaliteit.
Pagina 34
Programmabegroting 2026-2029 Digitalisering Ook in 2026 wordt gewerkt aan het verbeteren en digitaliseren van de dienstverlening. Het digitale loket wordt verder uitgebreid en gebruiksvriendelijker gemaakt, zodat inwoners en ondernemers steeds meer zaken eenvoudig online kunnen regelen. Digitalisering van de dienstverlening blijft een continu proces. Veiligheid, openbare orde en weerbaarheid De wereld verandert in hoog tempo. Technologische innovaties, maatschappelijke dynamiek, geopolitieke spanningen en de urgentie van duurzaam handelen stellen nieuwe eisen aan het lokaal bestuur. Deze ontwikkelingen raken direct aan de kern van onze verantwoordelijkheid: het waarborgen van de openbare orde, veiligheid en crisisbeheersing. Het waarborgen van een veilige samenleving is een kerntaak van de gemeente. Dit vraagt om bestuurlijk leiderschap, flexibiliteit, samenwerking in netwerken en een sterke maatschappelijke antenne. De professionalisering van het vakgebied, de snelheid van maatschappelijke veranderingen en het versterken van een weerbare samenleving en eigen organisatie (bouwsteen A.21) zijn randvoorwaarden voor effectief beleid. Veiligheid is geen neventaak meer. Het is een vakgebied dat vraagt om structurele aandacht, integrale benadering en gedeelde verantwoordelijkheid.
Doelstelling Het waarborgen van een veilige leefomgeving voor alle inwoners, ondernemers en bezoekers van onze gemeente. We streven naar een samenleving waarin mensen zich veilig voelen, criminaliteit wordt teruggedrongen en overlast effectief wordt aangepakt. Daarbij hanteren we als richtlijn dat gemiddeld 90% van de inwoners zich veilig moet kunnen voelen in Borne. (in 2024 was dit 88% en in 2022 91%). We streven naar een verbetering van de veiligheidsgevoelens met 3% naar 91%, door preventieve acties in risicogebieden en intensivering van de ketenaanpak (onder andere zichtbaarheid en inzet boa's). We sluiten aan bij de landelijke en regionale aanpak als het gaat om vergroting van de weerbaarheid. Speerpunten 2026 1.
Integrale aanpak van ondermijning Het versterken van de weerbaarheid van de samenleving tegen ondermijnende criminaliteit door gerichte interventies, actuele beleidsontwikkeling en samenwerking met interne en externe partners. Ondermijning tast de integriteit van de samenleving aan en manifesteert zich vaak op het snijvlak van de boven- en onderwereld. De gemeente speelt een centrale rol in het herkennen, voorkomen en bestrijden van ondermijnende activiteiten. We richten ons daarbij op specifieke risicogroepen en sectoren, en investeren in kennis, beleid en handhaving.
2.
Kwetsbare personen/jeugd Het beschermen en ondersteunen van kwetsbare inwoners, met speciale aandacht voor jongeren in risicosituaties. We zetten in op preventie, vroegsignalering en samenwerking tussen zorg, onderwijs en veiligheidspartners.
3.
Leefbaarheid in de wijk Het verbeteren van de leefbaarheid in wijken door het terugdringen van overlast, het versterken van sociale cohesie en het verbeteren van de fysieke omgeving. Een leefbare wijk draagt direct bij aan het veiligheidsgevoel van inwoners.
4.
Crisisbeheersing en weerbaarheid Het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en de gemeentelijke paraatheid om adequaat te kunnen reageren op crises, rampen en verstoringen. We streven naar een samenleving waarin inwoners zelfredzaam zijn, basisvoorzieningen beschikbaar blijven en de continuïteit van het maatschappelijk functioneren, waaronder bedrijfscontinuïteit van de gemeente, gewaarborgd is. Hiervoor werken we ook nadrukkelijk samen in veiligheidsregio-verband.
Pagina 35
Programmabegroting 2026-2029 Verwachte resultaten: 1.
5% toename van het veiligheidsgevoel onder inwoners (tweejaarlijkse monitor);
2.
Uitvoering van ten minste zes integrale controles op ondermijning;
3.
Minimaal drie risicobranches onderzocht op vergunningplicht;
4.
80% van de medewerkers in relevante functies getraind in signalering en opvolging;
5.
Minimaal twee informatiebijeenkomsten voor de relevante doelgroepen in ondermijning;
6.
Toename van meldingen van ondermijning via interne en externe kanalen met 25%;
7.
Drie buurtbabbels in de wijken;In 2026 worden minimaal vijf preventieprojecten uitgevoerd gericht op groepen jongeren / individuen, met een focus op het voorkomen van jeugdoverlast en crimineel gedrag (te denken valt aan inzet van jongerencoaches of Halt);
8.
Meer bewoners bereiken met informatie over zelfredzaamheid;
9.
Structurele samenwerking met minimaal vijf maatschappelijke organisaties gericht op veerkracht en herstel;
10. Eén lokale en één regionale crisisoefening. Vergunningverlening, toezicht en handhaving Wat willen wij bereiken? De gemeente Borne streeft naar een optimale dienstverlening voor de Bornse samenleving. Dit streven is ook van toepassing op het vergunningverleningsproces. Om dit te bewerkstelligen staan de volgende pijlers centraal: Rechtszekerheid en rechtsgelijkheid Aanvragers moeten weten waar ze aan toe zijn. Het vergunningverleningsproces moet rechtmatig, transparant en voorspelbaar zijn. Gelijke gevallen moeten gelijk behandeld worden. Transparantie Procedures en criteria voor vergunningverlening zijn duidelijk en openbaar. Daarnaast is de communicatie over termijnen, vereisten en beslissingen is helder. Tijdigheid Er gelden wettelijke termijnen voor het behandelen van een aanvraag. Binnen deze termijnen moet een beslissing worden genomen. Participatie en communicatie De gemeente Borne streeft ernaar om omwonenden, belanghebbenden en andere partijen (waar nodig) proactief te betrekken bij het vergunningenproces, dit draag bij aan draagvlak. Hoe gaan wij dit wij bereiken? Binnen gemeente Borne willen we dienstverlenend zijn naar onze inwoners. Dit geldt ook voor het vergunningverleningsproces. Hierbij hebben we onszelf de volgende doelen gesteld die jaarlijks worden gemonitord. 1.
We willen een benadering hanteren voor onze inwoners, waarbij een goede dienstverlening en een snelle en zorgvuldige afhandeling van vergunningaanvragen centraal staat. Indicatoren: 95% van de vergunningaanvragen dient binnen de wettelijke termijn te worden afgehandeld.
2.
Vergunningverlening moet toegankelijk en laagdrempelig zijn. Zo werken we met verschillende nieuwe oplossingen om inwoners voorafgaand aan een daadwerkelijke vergunningaanvraag al goed te informeren. Dit draagt bij aan het laagdrempelige karakter en het noaberschap dat gemeente Borne wil uitstralen en zorgt er daarnaast voor dat een aanvraag soepeler door het proces loopt.
Pagina 36
Programmabegroting 2026-2029 Indicatoren: 50% van de complexe vergunningaanvragen Bouw en RO worden voor aanvraag behandeld in een vooroverleg of intaketafel. Organisatie Organisatieontwikkeling Sinds 1 mei 2024 staat de huidige organisatiestructuur. Deze is tot stand gekomen naar aanleiding van de analyse van de organisatie, die in 2023 is uitgevoerd. Uit die analyse zijn diverse aandachtspunten en aanbevelingen voortgekomen, die onder andere betrekking hebben op de professionalisering van de organisatie. In 2025 zijn we hiermee gestart en dit zal in 2026 zijn vervolg krijgen. Zo is er een leergang voor leidinggevenden gestart, die ook nog doorloopt in 2026. Daarnaast is er een leergang voor de organisatie ontwikkeld, waarin onder meer aandacht is voor schriftelijke en mondelinge communicatievaardigheden en strategisch adviseren. Verhuizing naar Huis van Borne Na de bouwkundige oplevering van het pand vinden aansluitend in het pand diverse afrondende werkzaamheden plaats, waaronder het aansluiten van elektrapunten, het plaatsen van los meubilair, het gereedmaken van de werkplekken, de schoonmaak van het pand en de installatie van audiovisuele middelen. De daadwerkelijke verhuizing naar het Huis van Borne is voorzien voor medio april 2026. Ook de sociale partners nemen dan hun intrek in het pand.
In de komende maanden wordt, in afstemming met de verschillende teams binnen de organisatie, de gedetailleerde verhuisplanning opgesteld. Hybride werken In 2025 is een start gemaakt met een uitgebreide variant van hybride werken in ons huidige gemeentehuis, alvast vooruitlopend op de verhuizing naar het Huis van Borne (zie ook dienstverlening en digitalisering). Eind 2026, zes maanden na onze intrek in het Huis van Borne, evalueren we en indien stellen we werkwijzen bij. Datagedragen werken (bouwsteen A.13) De gemeente Borne streeft ernaar om haar beleid zoveel mogelijk te baseren op feiten, cijfers en concrete doelen, zoals vastgesteld in de notitie werkwijze Sturen en verantwoorden. Het ontwikkelen van een visie op datagedragen werken, gebaseerd op deze notitie en inclusief het gebruik van Artificial Intelligence, staat gepland voor het vierde kwartaal 2026. Op basis hiervan wordt organisatiebreed, afhankelijk van de beschikbaarheid van capaciteit en middelen, in een meerjarig traject datagedragen werken ingevoerd. Met de invoering van datagedragen werken wil de gemeente haar controlerende rol versterken, verantwoording afleggen aan inwoners en het vertrouwen in de lokale overheid vergroten, hoewel er op dit moment nog weinig ervaring is met deze aanpak in Borne.
Servicemanagement op een kwalitatief aanvaardbaar niveau (bouwsteen A.20) Hier wordt verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering.
1.4.3 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen programma Bestuur en samenleving: Schrappen Piek en ziek (ombuigingsmaatregel A.36) In de begroting wordt dit budget structureel met de helft verminderd. Hierbij is de voorwaarde dat de interne informatievoorziening de organisatie in staat stelt om flexibel en tijdig bij te sturen bij tijdelijke capaciteitsvraagstukken. Indien extra inzet nodig is voor ziektevervanging of piekdrukte, wordt dat deels opgevangen binnen het bestaande salarisbudget. Ook kan geprioriteerd worden in werkzaamheden. Structureel is € 300.000 als ombuiging op dit budget verwerkt in de begroting vanaf 2027. In 2026 is € 150.000 als ombuiging in de begroting opgenomen.
Pagina 37
Programmabegroting 2026-2029 Kostendekkend maken diverse leges (ombuigingsmaatregel A.37) Gebleken is dat een aantal leges en heffingen momenteel niet kostendekkend zijn. Omdat het profijtbeginsel ook hier van toepassing is wordt toegewerkt naar kostendekkendheid. Het betreft hier een diversiteit aan leges die qua aard en omvang verschillen. Daarom wordt fasegewijs, in twee jaar, toegewerkt naar kostendekkendheid. Besluitvorming vindt plaats bij de vaststelling van de verordening leges en tarieven in 2025 en 2026. Daarom is deze ombuigingsmaatregel nu nog als PM verwerkt. PR4 Bestuur en samenleving
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Organisatie
9.947
11.460
10.890
10.719
10.715
10.570
Bestuur
2.097
1.762
1.703
1.676
1.676
1.676
Participatie en communicatie
39
99
139
139
109
109
Dienstverlening en digitalisering
1.440
1.550
1.565
1.565
1.439
1.438
Veiligheid en openbare orde
2.496
2.603
2.750
2.670
2.670
2.670
63
58
44
44
44
44
16.081
17.532
17.091
16.813
16.653
16.507
Organisatie
233
21
21
21
21
21
Bestuur
153
152
0
0
0
0
Participatie en communicatie
0
0
0
0
0
0
Dienstverlening en digitalisering
684
536
586
586
586
536
Veiligheid en openbare orde
0
0
0
0
0
0
Vergunningverlening, toezicht en handhaving
28
0
4
4
4
4
1.098
708
610
610
610
560
-14.984 N
-16.824 N
Lasten:
Vergunningverlening, toezicht en handhaving Totaal lasten Baten:
Totaal baten Saldo
Pagina 38
-16.480 N -16.203 N -16.043 N -15.947 N
Programmabegroting 2026-2029
1.5 Financieel gezond Inleiding Dit programma gaat vooral over de gemeentefinanciën. Tevens zijn in dit programma ook gemeentelijk vastgoed en grondzaken ondergebracht.
1.5.1 Wat willen we bereiken? Onze ambitie is een structureel financieel gezonde gemeente. Met een gezonde financiële positie kunnen we onze inwoners een leefbare samenleving bieden voor de komende raadsperiode en daarna. Daarnaast willen we zorgen voor meer transparantie in de gemeentelijke financiën en de grondexploitaties. Vastgoed In 2025 stelde de gemeente de nota Vastgoedbeleid vast. De gemeente gaat de komende jaren aan de slag met het actualiseren van huurcontracten zodat commerciële huurprijzen dan wel kostprijs dekkende huurtarieven worden doorberekend aan onze huurders. Voor veel huurders nemen daardoor de huurprijzen de komende jaren toe, maar evenredig met deze huurprijzen stijgen ook de exploitatiebijdragen: voor de huurders is deze wijziging budgetneutraal. De gemeente verkrijgt meer transparantie door deze geldstromen te scheiden. We gaan verder met het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. We zijn goed op weg in de landelijke verduurzamingsdoelstelling. We actualiseren de duurzame routekaart, zodat voor we weer een actueel inzicht verkrijgen in de stappen die we nog moeten zetten om in 2050 te voldoen aan het klimaatakkoord. In 2026 leveren we de gebouwen sportcentrum Borne en basisschool Letteborg op en verhuizen we naar het Huis van Borne.
In 2026 starten we met de uitbreiding van De Veste door de realisatie van een containerberging, de bouw van kleedkamers en een krachthonk. Voorwaarde is daarbij dat de gemeentelijke kosten voor zowel de kleedkamers als het krachthonk grotendeels kunnen worden verhaald in een kostprijs dekkende huur bij de huurder van sporthal De Veste. Grondzaken Bij Grondzaken zorgen we voor een strategische en maatschappelijke grondportefeuille die aansluit op de ontwikkelingen en maatschappelijke opgaven. Ons doel is om een maatschappelijk en financieel optimaal grondbedrijf te realiseren. In 2026 gaan we woonrijp maken rondom appartementencomplexen De Veste en eind 2026 sluiten we de grondexploitatie Bornsche Maten fase 2c De Veste positief af. We gaan verder met de laatste afrondende werkzaamheden in Eschwonen De Maten I, het woonrijp maken staat gepland voor 2027 en eind 2027 sluiten we deze grondexploitatie positief af. De meeste woningen worden in 2026 en 2027 gebouwd in de Bornsche Maten fase 3b en De Horsten 3d. De verwachting is om 89 kavels uit te geven in 2026 en 96 kavels in 2027. Om woningbouw te continueren is ontwikkelgebied fase 4 De Marken geopend aan de oostelijke buitenrand van de wijk Bornsche Maten. Hier worden ongeveer 367 woningen gerealiseerd in de periode 2028-2032.
1.5.2 Wat gaan we daarvoor doen? Financiën In 2026 worden de volgende zaken concreet opgepakt: 1.
Het besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) is in april 2025 veranderd. Op basis van de ervaringen uit het verleden volgen er nog wijzigingen tussen vaststelling van deze programmabegroting en de vaststelling van de jaarstukken 2025 eind tweede kwartaal 2026. Dit betekent dat we voor de raadsbehandeling van de Jaarstukken 2025 op basis van deze wijzigingen de financiële verordening art. 212 aanpassen. Deze is met terugwerkende kracht geldig voor heel 2025.
Pagina 39
Programmabegroting 2026-2029 2.
Een nieuwe raadsperiode is een geschikt moment om een aantal financiële beleidsuitgangspunten, met name over onze stelpostsystematiek, te herijken. Het herschrijven van de financiële uitgangspunten wordt verwerkt in de Kadernota 2027 en/of de Begroting 2027 na het aantreden van het nieuwe college. Dit is gereed in het derde kwartaal van 2026. Ook is een nieuwe raadsperiode geschikt om de programma-indeling te bezien.
3.
Om risico's bij de jaarrekening of binnen operationele processen te verkleinen willen we de administratieve organisatie en de interne beheersing op een structureel hoger niveau krijgen (bouwsteen A.14). Dit betekent dat er in het derde kwartaal van 2026 koppelingen zijn gelegd tussen het financiële systeem, het register van de Kamer van Koophandel en de bankapplicatie. Deze koppelingen verlagen de beschreven risico's.
4.
Recent is onderzoek gedaan naar de kostendekkendheid van onze leges (zie ook de paragraaf lokale heffingen en bouwsteen A.37). Hieruit blijkt dat een groot aantal leges en heffingen niet kostendekkend zijn. In 2026 gaan wij bezig met het verder onderzoeken naar het verhogen van de kostendekkendheid van onze leges. Dit onderzoek is in het derde kwartaal van 2026 afgerond. Zodat de tarieven in de tarievenverordeningen over 2027 en bij de programmabegroting 2027 herijkt zijn.
Vastgoed Kostprijs dekkende verhuur van vastgoed (bouwsteen A.25) In de nota Vastgoedbeleid ligt al enkele jaren vast dat we naar kostprijsdekkende huurovereenkomsten willen voor maatschappelijke partijen. De nieuwe huurovereenkomsten zijn veelal kostprijs dekkend. We hebben nog veel lopende overeenkomsten die geen kostprijs dekkend huurtarief hebben. Hierdoor ontstaat ongelijkheid. Vanaf 2026 maken we ook de bestaande huurovereenkomsten kostprijs dekkend. We trekken daar drie jaar voor uit. Bijkomend voordeel is dat daarmee de kosten, de huuropbrengsten en de subsidies uit elkaar worden getrokken en dat we afspraken (die in sommige gevallen erg verouderd zijn) kunnen actualiseren. Voor de huurders is deze wijziging budgetneutraal; de exploitatiebijdrage neemt evenredig toe. We zetten hier externe juridische ondersteuning op in om sneller te kunnen acteren zodat we sneller in control komen en de ongelijkheid in kortere tijd terugbrengen. Uitbreiding beheerslasten door nieuwe gemeentelijke panden (bouwsteen A.22) In 2019 is het Spanjaardgemaal in eigendom en in 2024 in beheer van de gemeente gekomen. In 2024 startten wij met de bouw van basisschool Letteborg met de verbouw van het Kulturhus. In 2025 startte de bouw van Sportcentrum Borne en maakten wij afspraken over het beheer en onderhoud van De Horsten.
Voor de nieuwe gebouwen stellen we (M)JOP's op en nemen we middelen mee in onze onderhoudsreserve. MJOP's en de reserve Veel grote panden worden op dit moment verbouwd of nieuw ontwikkeld. De bestaande MJOP's van deze panden sluiten onvoldoende aan op de huidige situatie. Om die reden nemen we in de begroting enkel de jaren 2026 en 2027 van de bestaande MJOP's mee voor het bepalen van de omvang van de reserve onderhoud vastgoed. Bij de kadernota 2028 bestaat inzicht in de benodigde omvang van de reserve op basis van nieuwe en geactualiseerde MJOP's. Vanaf dat moment wordt de reserve weer op peil gebracht. Verduurzaming vastgoedportefeuille De gemeente Borne streeft naar toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed. Deze doelstelling zorgt ervoor dat bij nieuwbouw maximaal ingezet wordt op duurzame en energiezuinige realisatie. Daarnaast gaat de gemeente stap voor stap verder met de verduurzaming van haar bestaande vastgoed. Het sportcentrum de Wensinkhof wordt momenteel verduurzaamd met Dumava. Doel is om de verduurzamingsmaatregelen in 2026 te realiseren. Het komende jaar worden het Huis van Borne en sportcentrum Borne opgeleverd. Ook actualiseert de gemeente haar duurzame routekaart. Daarmee zet de gemeente Borne opnieuw grote stappen in de verduurzaming van haar vastgoedportefeuille conform het klimaatakkoord 2030.
Pagina 40
Programmabegroting 2026-2029 Ontwikkelingen Huis van Borne (bestaand vastgoed Kulturhus) Zoals al gemeld bij de aanvullende kredietaanvraag voor het Huis van Borne en in de halfjaarsrapportage hebben we middelen opgenomen in deze begroting ten behoeve van het noodzakelijke herstel en renovatie van het bestaande pand van het Huis van Borne. In de gevel van het tussenhuis is sprake van scheurvorming rondom kozijnen. Daarnaast trekt de gevel op maaiveldniveau vocht op. De scheurvorming moet in verband met veiligheid verholpen worden en het herstellen van de drainage moet nieuw optrekken van vocht voorkomen. Voorgesteld wordt om de kosten hiervoor (€ 209.000) vanuit de reserve beleidsontwikkeling over te hevelen naar de reserve onderhoud vastgoed om deze in te kunnen zetten voor bovengenoemde werkzaamheden. Uitbreiding de Veste (bouwsteen B.8, op basis van aangenomen amendement A13) Er worden extra kleedkamers gerealiseerd (al dan niet met douchemogelijkheid) om op die manier de sportverenigingen beter gebruik te kunnen laten maken van het derde speelveld. Daarnaast voegen we een krachthonk aan de accommodatie toe. Voorwaarde is wel dat de gemeentelijke kosten voor zowel de kleedkamers als het krachthonk kunnen worden verhaald in een kostprijs dekkende huur bij de huurder van sporthal De Veste. Daarnaast realiseren we bij De Veste een aparte containerberging.
Grondzaken Gemeente Borne is dé woongemeente van Twente. Door onder andere de centrale ligging, goede infrastructuur en goede voorzieningen, is de verwachting dat de gemeente Borne de aankomende jaren blijft groeien in inwonersaantal. Ontwikkelingen grondexploitaties Bornsche Maten Voor fase 3a Eschwonen - De Maten I plannen we om in 2026 de laatste werkzaamheden uit te voeren. Tegen die tijd zullen alle percelen verkocht zijn en zullen de laatste woningen gebouwd worden. Het enige wat dan nog resteert, is het woonrijp maken van de woonomgeving. In het deel Bornsche Maten fase 3b - Eschwonen - De Maten II verwachten we in 2026 ongeveer 55 woningen te realiseren en in 2027 de laatste zeventien van het deelgebied. In 2028 plannen we de afrondende werkzaamheden. De Horsten 3d is de achtste buurt van de Bornsche maten, de planning is om in 2027 de eerste bouwrijpe kavels op te kunnen leveren. In totaal gaat het dan om 68 kavels voor zowel de sociale sector als vrije sector. Tot en met 2030 komen daar nog eens 212 kavels bij, tachtig sociaal en 132 in de vrije sector wat het totaal brengt op 280 woningen. Het bouwrijp maken van deze fase is gestart in 2025. Park Oud Borne, fase 3c is het laatst te openen complex in de derde fase voor de Bornsche Maten. Om aan de woonbehoefte te voldoen is gekozen voor vrijstaande woningen om zo meer doorstroming op de woningmarkt te krijgen.
Nieuwbouw van vrijstaande woningen veroorzaakt de meeste doorstroom op de woningmarkt per woning, in vergelijking met andere woningtypen, volgens onderzoek van het CBS (dashboard Verhuisketens in Nederland van het CBS op 31-10-2024). Het te realiseren programma bestaat uit ongeveer dertig vrijstaande woningen. In 2025 wordt gestart met het maken van een stedenbouwkundig plan voor dit gebied. Ontwikkelgebied fase 4 De Marken is aan de oostelijke buitenrand van de wijk Bornsche Maten gesitueerd, rondom plangebied De Horsten 3d en loopt over in het zuidoostelijke deel van Eschwonen-De Maten 3b. Daarom is het van belang om voor een passend woningprofiel voor dit gebied te kiezen dat goed binnen deze overgang van bebouwde omgeving naar het buitengebied past. Dit ontwikkelgebied is goed voor circa zeventien hectare aan grond, waarvan 7,7 hectare uitgeefbaar gebied. Het te realiseren programma bestaat uit ongeveer 367 woningen. In 2025 wordt gestart met het maken van een stedenbouwkundig plan voor dit gebied.
Pagina 41
Programmabegroting 2026-2029 Overige grondexploitaties Olde Engberink was bedoeld om vergelijkbaar aanbod te bieden voor wijkers van de ontwikkelingslocaties De Bornsche Maten en De Veldkamp. Van de mogelijkheid om deze kavels af te nemen werd door de wijkers echter de afgelopen jaren geen gebruik van gemaakt. Daarom komen sinds enkele jaren ook gegadigden die geen wijker zijn voor de kavels in aanmerking. Het plan is om de plangebied sneller te ontwikkelen en alle resterende kavels in 2026 aan te bieden. De locatie wordt samen met de gemeente Hengelo ontwikkeld, de verdeling hierin is 50% en 50%. Voor de uitbreiding Hertme is het bestemmingsplan vastgesteld, echter is daartegen beroep ingesteld waardoor het project vertraging oploopt. Wij hopen op een positieve uitkomst en verwachten in 2026 te kunnen gaan starten met het bouwrijp maken. Bevorderen verwervingskansen strategische verwerving gronden/vastgoed (bouwsteen A.24) Daar waar mogelijkheden zich voordoen om tot grondtransacties over te gaan, moet de gemeente Borne soms snel kunnen schakelen. De gemeente heeft meer handelingsruimte op het gebied van grond- en/of vastgoedtransacties door middel van een strategisch verwervingskrediet. Het biedt voordelen wanneer snel handelen nodig is en de kans om grond en/of vastgoed te verwerven zich maar kort voordoet.
Deze bouwsteen is op basis van aangenomen amendement en het raadsvoorstel. Actieve aanpak onrechtmatig grondgebruik (snippergroen) In lijn met goed van beheer van gronden, streeft gemeente Borne naar rechtmatig grondgebruik. In de kadernota 2026-2029 zijn financiële middelen opgenomen om actief uitvoering te geven aan het geldende snippergroenbeleid (bouwsteen A.23). Gedurende 2026 wordt verder gewerkt aan het inventariseren, en planmatig structureren van alle snippergroen gronden. Deze bouwsteen is gericht op een eerlijk en transparant grondgebruik en een gelijke behandeling van inwoners. Actie aanpak onrechtmatig grondgebruik (opstellen volkstuinenbeleid) Met het oog op goed beheer van gronden wordt er in 2026 volkstuinenbeleid (bouwsteen A.6) opgesteld. Dit nieuwe volkstuinen-beleid dient bij te dragen aan duurzaam en rechtmatig gebruik en beheer van volkstuinen op gemeentegrond. Het geeft duidelijkheid over rechten en plichten en biedt daarmee rechtszekerheid en gelijkheid.
1.5.3 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen Financieel gezond: Verlagen stelpost structurele reserve beleidsontwikkeling (ombuigingsmaatregel A.38) In deze begroting is de dubbeling op de stelpost voor structurele beleidsontwikkeling geschrapt. Dit levert een structurele besparing op van € 65.000 met ingang van 2026. Ruimte BTW - compensatiefonds 100% inzetten (ombuigingsmaatregel A.39) Op basis van het gemiddelde van de onderuitputting van de afgelopen jaren is een bedrag ad. € 340.00 structureel als ombuigingsmaatregel in de ze begroting verwerkt. Voortaan zal met ingang van de komende kadernota het gemiddelde van de afgelopen vier jaar in de begroting als ombuiging worden verwerkt. 100% ramen jeugdmiddelen van het Rijk (ombuigingsmaatregel A.40) Het is toegestaan om de middelen die de gemeente krijgt van het Rijk voor de Hervormingsagenda Jeugd vanaf 2026 volledig op te nemen in de begroting. In deze begroting is dit verwerkt, hetgeen een structureel voordeel oplevert van € 300.000 vanaf 2026. Aframen stelpost autonome ontwikkelingen (rente) (ombuigingsmaatregel A.41) De stelpost voor autonome ontwikkelingen is in deze begroting met € 500.000 structureel verlaagd vanaf 2026. De achterliggende gedachte is dat het niet realistisch is dat de rente gaat stijgen tot 4%.
Pagina 42
Programmabegroting 2026-2029 Nog meer realistisch ramen (minder behoedzaam) (ombuigingsmaatregel A.42) Op de posten waar sprake is van structurele onderuitputting, is deze onderuitputting verwerkt in de begroting. Dit levert vanaf 2027 € 90.000 op, en in 2026 eenmalig € 118.000. Deze ombuigingsmaatregel is gebaseerd op een begrotingsanalyse. Genereren (gederfde) huurinkomsten (ombuigingsmaatregel A.43) In afstemming met schoolbesturen wordt in 2026 een beleidsregel opgesteld met als doel dat onderverhuur door onderwijsinstellingen van onderwijsruimten aan derden de gemeente geld kan opleveren. Omdat de omvang niet bekend is, is deze maatregel op PM gezet. De toekomstige huurbijdragen worden gestort in een nog te vormen reserve voor renovatie en vernieuwing van onderwijsgebouwen. PR5 Financieel gezond
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Financiën
11.607
5.134
4.891
3.834
4.933
6.106
Vastgoed
1.982
2.027
2.038
2.205
1.948
1.917
Grondzaken
8.054
17.201
7.075
14.550
8.049
4.437
Totaal lasten
21.643
24.362
14.003
20.589
14.931
12.460
Financiën
65.532
70.224
66.345
65.040
64.706
65.856
Vastgoed
803
796
759
759
759
759
Grondzaken
9.313
15.035
7.075
14.550
8.049
4.437
Totaal baten
75.648
86.054
74.178
80.349
73.513
71.052
Saldo
54.005 V
61.692 V
60.175 V
59.760 V
58.583 V
58.592 V
Lasten:
Baten:
Pagina 43
Programmabegroting 2026-2029
2 Paragrafen
Pagina 44
Programmabegroting 2026-2029
2.1 Lokale heffingen De gemeentelijke heffingen zijn na de doeluitkeringen en de algemene uitkering uit het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen wordt verslag gedaan van: 1.
De geraamde inkomsten;
2.
Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;
3.
De berekeningswijze van de gemeentelijke tarieven en welke beleidsuitgangspunten hieraan ten grondslag liggen;
4.
De ontwikkeling van de lokale lastendruk;
5.
Het kwijtscheldingsbeleid;
2.1.1 Inkomsten De lokale heffingen zijn met 16,5 mln. goed voor ongeveer 18% van de gemeentelijke inkomsten van de gemeente Borne. In onderstaand overzicht zijn de inkomsten uit de lokale heffingen weergegeven voor 2024 tot en met 2026. Type belasting
Soort belasting
Bestemmingsbelastingen
Werkelijk 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Afvalstoffenheffing
-2.420
-2.082
-2.952
Rioolheffing
-2.214
-2.528
-2.308
-4.634
-4.610
-5.260
-8.477
-8.860
-9.369
Reclamebelasting
-224
-224
-224
Toeristenbelasting
0
-59
-59
-8.701
-9.143
-9.652
-1.518
-444
-1.442
Leges burgerzaken
-289
-365
-409
Leges overig
-25
-41
-54
Marktgelden
-35
-47
-46
Begraafplaatsrechten
-160
-129
-177
Totaal Leges en rechten
-2.027
-1.026
-2.127
Eindtotaal
-15.362
-14.779
-17.039
Totaal Bestemmingsbelastingen Algemene belastingen
OZB
Totaal Algemene belastingen Leges en rechten
Leges omgevingsvergunning
2.1.2 Beleid Het beleid betreffende de lokale heffingen is opgenomen in: 1.
De diverse belastingverordeningen en –regelingen;
2.
Het raadsprogramma 2022-2026;
3.
Landelijke wet- en regelgeving.
Pagina 45
Programmabegroting 2026-2029 Kwijtscheldingsbeleid De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: 6.
Voor ozb, riool- en afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk. Hierdoor betalen minima minder of geen woonlasten;
7.
Voor de afvalstoffenheffing kan kwijtschelding worden verleend voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen);
8.
Voor rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500m3;
9.
Bij normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;
10. Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit; 11. Uitgangspunt voor normkosten van bestaan voor AOW'ers is 100% van de netto AOW-norm; 12. Vrijstellingsmogelijkheid medisch afval.
2.1.3 Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering van de Wet gemeentelijke watertaken in 2008 heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. Ons uitgangspunt hierbij is een 100% kostendekkend tarief. Dit betekent dat er een storting in de voorziening reiniging plaats vindt indien er meer ontvangsten binnen zijn gekomen dan er uitgaven zijn gedaan. Indien het andersom is wordt er een bedrag uit de voorziening onttrokken. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen (in ons geval: watertakenplan). In dit plan wordt meerjarig inzicht gegeven in de kosten die gemaakt worden voor de instandhouding van het gemeentelijk rioolstelsel. Rioolheffing Lasten taakvelden Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) Netto lasten taakveld
Begroot 2026 1.727 -50 1.677
Toe te rekenen lasten: Overhead
256
BTW
202
Kwijtschelding
65
Straatreiniging
108
Totale lasten
2.308
Opbrengst heffingen
-2.308
Totale baten
-2.308
Dekkingspercentage
100,0%
Pagina 46
Programmabegroting 2026-2029
2.1.4 Afvalstoffenheffing Voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval brengt de gemeente een afvalstoffenheffing in rekening. De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen worden betaald uit de afvalstoffenheffing. Afvalstoffenheffing