Bijlage- Programmabegroting 2026 - 2029
Tekst van het document
Programmabegroting 2026-2029
Pagina 1
Programmabegroting 2026-2029
Inhoudsopgave 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 3 2 Leeswijzer...................................................................................................................................................... 6 3 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................................... 8 3.1 Uitgangspunten begroting ......................................................................................................................9 3.2 Financieel perspectief ...........................................................................................................................11 Deel A: Beleidsbegroting ................................................................................................................................ 13 1 Programma's ...............................................................................................................................................
14 1.1 Wonen en leven ....................................................................................................................................15 1.2 Duurzame toekomst .............................................................................................................................22 1.3 Inclusieve samenleving .........................................................................................................................27 1.4 Bestuur en samenleving ........................................................................................................................33 1.5 Financieel gezond .................................................................................................................................39 2 Paragrafen ...................................................................................................................................................
44 2.1 Lokale heffingen ....................................................................................................................................45 2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..........................................................................................52 2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ...............................................................................................................57 2.4 Financiering ...........................................................................................................................................62 2.5 Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................65 2.6 Verbonden partijen ...............................................................................................................................70 2.7 Grondbeleid ..........................................................................................................................................76 2.8 Openbaarheid .......................................................................................................................................79 Deel B: Financiële begroting ...........................................................................................................................
80 1 Overzicht van baten en lasten per programma ............................................................................................ 81 2 Uiteenzetting van de financiële positie........................................................................................................ 83 2.1 Prognose meerjarenbalans ...................................................................................................................84 2.2 EMU-saldo .............................................................................................................................................85 2.3 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen..........................................................................................87 2.4 Investerings- en financieringsoverzicht ................................................................................................88 2.5 Reserves en voorzieningen ...................................................................................................................90 2.6 Incidentele baten en lasten ..................................................................................................................93 3 Baten en lasten per taakveld .......................................................................................................................
95 Deel C: Bijlagen .............................................................................................................................................. 97 1 Verplichte beleidsindicatoren .............................................................................................................................98 2 Lijst van afkortingen ............................................................................................................................................99 3 Overzicht bouwstenen en ombuigingen (inclusief aangenomen amendementen) ..........................................101
Pagina 2
Programmabegroting 2026-2029
1 Inleiding Blijvend investeren in dé woongemeente van Twente 1.1 Een leefbare, toekomstbestendige gemeente Met trots presenteren wij de programmabegroting 2026-2029. Onder het motto ‘Blijvend investeren in dé woongemeente van Twente’ zetten we onze inzet voort om van Borne een sterke, sociale en aantrekkelijke gemeente te maken. Een plek waar mensen graag wonen, werken en leven, met voorzieningen die zijn toegesneden op de toekomst. Borne is een echte woongemeente met een hechte gemeenschap en een hoog voorzieningenniveau. Die kwaliteiten willen we niet alleen behouden, maar ook verder versterken. Daarom blijven we investeren in de kracht en veerkracht van onze samenleving, in de betaalbaarheid van het dagelijks leven voor onze inwoners – juist in deze onzekere tijden – en in de kwaliteit van de openbare ruimte en de onderwijshuisvesting. Daarnaast zetten we in op het versnellen van de woningbouw om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen. Ondertussen blijven we zorgen voor gezonde gemeentefinanciën. We hanteren een sluitende begroting en proberen de gevolgen van noodzakelijke bezuinigingen zoveel mogelijk te beperken. Wel moeten we rekening houden met iets toegenomen financiële risico’s, die bij toekomstige rapportages kunnen leiden tot tegenvallers.
Om deze ambities te kunnen realiseren, kiezen we voor een gematigde stijging van de woonlasten – namelijk 3,9% ten opzichte van 2025. Dit is 1% onder de verwachte inflatie, waarmee we bewust afwijken van het eerdere beleid, ten gunste van onze inwoners. 1.2 Onzekerheden op meerdere fronten Het opstellen van deze begroting vond plaats in een context vol onzekerheden. In de vorige meerjarenbegroting (2025–2028) werden nog aanzienlijke tekorten voorzien, mede door het onvoorspelbare rijksbeleid. Inmiddels is de situatie verbeterd dankzij nieuwe inzichten uit de meicirculaire. Toch blijft het spannend. De vorming van een nieuw kabinet laat op zich wachten, internationale conflicten – zoals in Oekraïne en Gaza – zetten druk op economie en samenleving, en ook lokale maatschappelijke spanningen kunnen merkbare gevolgen hebben. Desondanks blijven we vol vertrouwen werken aan een sterke gemeente. Deze begroting is de laatste die dit college aan de gemeenteraad presenteert, vooruitlopend op de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026. 1.3 Investeren in Borne Binnen het programma Wonen en Leven richten we ons op het versnellen van de woningbouw om de groei naar minimaal 30.000 inwoners mogelijk te maken. We zorgen ervoor dat de kwaliteit van de openbare ruimte behouden blijft via de uitvoering van het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte.
Ook starten we in 2026 met de uitvoering van de Omgevingsvisie. Het programma Duurzame Toekomst is gericht op het realiseren van een broeikasgasneutraal Borne in 2050. We leggen de nadruk op energiebesparing, warmtetransitie en duurzame energieopwekking. Tegelijkertijd versterken we het buitengebied, de natuur en het toerisme. Daarbij verliezen we het belang van een levendig centrum en een goed ondernemersklimaat niet uit het oog. Met het programma Inclusieve Samenleving willen we de betaalbaarheid en toegankelijkheid van de zorg behouden. We zorgen voor structurele financiering van jeugdzorgprojecten en zetten ons in voor het bevorderen van sport, cultuur, onderwijs en ontmoeting. Ook pakken we armoede aan en bieden we ondersteuning aan wie dat nodig heeft.
Pagina 3
Programmabegroting 2026-2029 Het programma Bestuur en Samenleving draait om een transparant en betrouwbaar bestuur, met duidelijke communicatie richting inwoners. We verbeteren onze dienstverlening en stemmen deze beter af op de behoeften van onze inwoners. Daarbij streven we naar een veilige en inclusieve samenleving waarin iedereen zich thuis voelt. We werken aan een stevige ambtelijke organisatie waar de nodige kennis in huis is. Zo investeren we in de kwaliteit van onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en partners. Tot slot richt het programma Financieel Gezond zich op een verantwoorde inzet van geld, vastgoed en grond. Een deel van onze investeringen wordt tijdelijk gedekt uit onze ruime reserves. We behouden een uitstekend weerstandsvermogen. 1.4 Resultaten boeken We maken ook af waar we eerder aan begonnen zijn. In 2026 worden onder andere het nieuwe Sportcentrum Borne, het Huis van Borne (de nieuwe huisvesting van de gemeente) en de basisschool Letteborg opgeleverd. Daarnaast blijven we doorgaan met de woningbouw in onder meer de Bornsche Maten en Roskamlanden in Hertme. Ook zetten we in op duurzaam vervoer en energiebesparing, onder meer via het Energieloket en de inzet van energiecoaches. We ontwikkelen wijkuitvoeringsplannen, bestrijden laaggeletterdheid en bieden opvang aan Oekraïense ontheemden en huisvesting aan statushouders.
Het Jongeren Perspectief Fonds wordt bovendien uitgebreid. Intussen blijft onze dienstverlening aan de balie gewoon doorgaan en verhuist de organisatie naar het nieuwe Huis van Borne. 1.5 Investeren vraagt keuzes – ombuigingen nodig Om onze ambities te kunnen betalen, zijn bezuinigingen onvermijdelijk. De gemeenteraad heeft de voorgestelde ombuigingen overgenomen. Een uitzondering vormt het plan om een onderzoek te doen naar het beheer van de begraafplaats. Dit onderzoek komt er niet. Per programma zijn de benodigde maatregelen verwerkt. We blijven zoeken naar een goed evenwicht tussen investeren in maatschappelijke doelen en het op orde houden van de gemeentelijke financiën, zonder toekomstige generaties op te zadelen met de rekening van onze keuzes van nu. 1.6 Belastingbeleid: beperktere lastenstijging De uitgangspunten uit de kadernota zijn vertaald in deze begroting. Zo stijgt de OZB voor niet-woningen maximaal met de inflatie. De afvalstoffenheffing wordt verhoogd om kostendekkend te worden. Deze tarieven waren jarenlang te laag. De rioolheffing is meer dan kostendekkend en wordt daarom aanzienlijk verlaagd. Leges en andere inkomsten worden aangepast volgens de besluiten uit de kadernota. De totale woonlasten nemen met 3,9% toe – minder dan de verwachte inflatie van 4,9%.
Dit is 1% onder de verwachte inflatie, waarmee we bewust afwijken van het eerdere beleid, ten gunste van onze inwoners. Dit is een verantwoorde keuze. 1.7 Financieel perspectief 2026–2029 De begroting laat de volgende cijfers zien: Tabel 1: ‘Financieel perspectief 2026-2029’
2026
2027
2028
2029
Perspectief Kadernota 2026-2029
295
558
327
470
Perspectief na meicirculaire 2025
2.040
1.825
546
1.411
Actueel begrotingssaldo 2026-2029
1.015
1.113
415
1.248
Pagina 4
Programmabegroting 2026-2029 De begroting is structureel sluitend en voldoet aan de voorwaarden van de provincie. We stellen voor om de overschotten toe te voegen aan de reserve beleidsontwikkeling, in lijn met ons beleid. 1.8 Conclusie: blijven investeren in de kracht van Borne Deze programmabegroting staat in het teken van het behouden én versterken van Borne als dé aantrekkelijke woongemeente in Twente. We bereiken dit door te investeren in voorzieningen, woningbouw, duurzaamheid en zorg, door kwetsbare groepen te ontzien en door de stijging van lasten beperkt te houden. Tegelijkertijd zorgen we voor gezonde gemeentefinanciën. Met vertrouwen bouwen we hiermee verder aan een toekomstbestendig Borne.
Pagina 5
Programmabegroting 2026-2029
2 Leeswijzer Overeenkomstig artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college de gemeenteraad een meerjarenbegroting aan. Voor de gemeenteraad dient de begroting als kader om beleidskeuzes te maken en te sturen op prioriteiten voor deze raadsperiode. Deze begroting is ook bedoeld om de gemeenteraad en de Bornse samenleving inzicht te geven in de verwachte inkomsten en uitgaven van de gemeente. Hiermee kunnen zij zich een oordeel vormen over de financiële positie en de beleidskeuzes van de gemeente. Voor het college is de begroting het beleidsmatig en financieel kader voor de jaarschijf 2026. De begroting die hier voorligt is gebaseerd op de Kadernota 2026 - 2029 'Blijvend investeren in dé woongemeente van Twente'. De inleiding is bedoeld als de inhoudelijke kern van de programmabegroting en geeft de accenten aan waarop het college extra wil inzetten. In hoofdstuk 3 volgt een toelichting op de financiële hoofdlijnen. In hoofdstuk 4 worden de programma's beschreven. De begrotingsindeling bestaat uit vijf programma’s en verschillende programmaonderdelen; deze worden thema’s genoemd. De beschrijving per programma en thema is telkens opgebouwd vanuit de drie w- vragen: 1.
Wat willen we bereiken?
2.
Wat gaan we daarvoor doen?
3.
Wat gaat het kosten?
In het tweede onderdeel van dit hoofdstuk hebben wij op een aantal thema's geprobeerd concreter te zijn in het formuleren van doelstellingen. Hierbij sluiten wij aan bij de notitie 'Werkwijze Sturen en verantwoorden'. Dit is op verschillende manieren gebeurd. Bij de programmabegroting 2027 - 2030 wordt één methodiek gehanteerd. Deze keuze vindt plaats op basis van een evaluatie na de begrotingsbehandeling in de gemeenteraad. Ook worden in dit onderdeel bouwstenen benoemd, en in het derde onderdeel ombuigingsmaatregelen. Bouwstenen zijn voorstellen die leiden tot een uitzetting van de begroting, hetzij structureel, hetzij incidenteel. Het gaat hierbij om onderwerpen variërend van intensivering van bestaand beleid, voortzetting van beleid dat meerjarig (incidenteel) is gedekt, inzet op projecten die in ontwikkeling zijn en beleid waarop ingezet moet worden op basis van rijksregelgeving. Ombuigingsmaatregelen zijn maatregelen die er op gericht zijn om de begroting reëel en structureel sluitend te maken en te houden. Hierbij gaat het om maatregelen gericht op: 1.
Verlagen van de kosten (door anders organiseren);
2.
Verlagen van het kwaliteitsniveau;
3.
Verhogen van de inkomsten; of
4.
Stoppen met een taak.
De bouwstenen en ombuigingsmaatregelen zijn door de gemeenteraad behandeld bij de kadernota. Volledigheidshalve is in de bijlage een overzicht van alle in deze programmabegroting opgenomen bouwstenen en ombuigingsmaatregelen toegevoegd deze nogmaals beknopt worden beschreven. Bij het derde onderdeel worden alle verschillen groter dan € 100.000 op themaniveau ten opzichte van de begroting 2025 verklaard. Voor de vergelijking hebben wij de jaarrekeningcijfers van 2024 opgenomen in de meerjarenoverzichten met baten en lasten per programmaonderdeel. In hoofdstuk 5 zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Het doel van de paragrafen is om onderwerpen die programma-overstijgend zijn inzichtelijk te maken. Hier is overeenkomstig de geactualiseerde BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) een nieuwe paragraaf toegevoegd: de paragraaf openbaarheid.
Pagina 6
Programmabegroting 2026-2029
Hoofdstuk 6 gaat in op de financiële begroting. Dit betreffen veelal financiële overzichten. Dit zijn onder andere de verplichte overzichten overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording waar wij over moeten rapporteren. Tot slot komen in hoofdstuk 7 de bijlagen aan bod. Hierin staan onder andere de uitgangspunten van deze begroting, de verdeling van baten en lasten per taakveld en een overzicht van alle bouwstenen, ombuigingsmaatregelen en aangenomen amendementen. Wellicht ten overvloede: alle tabellen waarin getallen zijn opgenomen zijn uitgedrukt in duizendtallen (euro's), tenzij anders is vermeld.
Pagina 7
Programmabegroting 2026-2029
3 Financiële hoofdlijnen
Pagina 8
Programmabegroting 2026-2029
3.1 Uitgangspunten begroting 3.1
Uitgangspunten programmabegroting 2026-2029
Hieronder de uitgangspunten die de basis vormen voor de totstandkoming van de programmabegroting 2026 2029. Deze uitgangspunten komen nagenoeg geheel over met de uitgangspunten zoals opgenomen in de Kadernota 2026. 3.1.1
Algemene uitgangspunten
1.
De begroting voldoet aan de kaders van het Besluit begroting en verantwoording.
2.
De begroting leidt tot een begroting met repressief toezicht door de provincie.
3.
De laatste circulaire van het gemeentefonds die wordt meegenomen in deze kadernota is de decembercirculaire 2024.
4.
De laatste circulaire van het gemeentefonds die wordt meegenomen in de programmabegroting is de meicirculaire 2025.
5.
De te hanteren rente voor nieuwe investeringen bedraagt 3% (dat was 4%).
6.
Bedragen worden afgerond op eenheden van € 1.000, tenzij anders vermeld.
7.
Peildatum voor majeure autonome ontwikkelingen in de kadernota is 1 april 2025, met uitzondering van de macro economische verkenningen van het Rijk. Deze wordt gekoppeld aan de meicirculaire.
8.
Peildatum voor autonome ontwikkelingen in de programmabegroting is de oorspronkelijke datum die beoogd was ten behoeve van de vaststelling van de kadernota 2026 - 2029 inclusief de aangenomen amendementen, op 8 juli 2025. De peildatum is dus de dag na 8 juli 2025. Immers tijdens de raadsbehandeling van 8 juli jl. is aangegeven dat de kadernota verwerkt zou worden in de programmabegroting als ware deze aangenomen door de gemeenteraad.
9.
Voor inwoneraantallen gelden de aannames op peildatum 1 januari:
3.1.2
Jaar
Inwoners
2025
24.741
2026
25.214
2027
25.475
2028
25.650
2029
25.825
Lokale lasten
10. De totale woonlasten (het totaal van ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden in een gemiddelde koopwoning) zullen in 2026 met maximaal de inflatie stijgen. 11. De ozb voor niet-woningen zal in 2026 met maximaal de inflatie stijgen. 12. Voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing geldt dat de hoogte van deze heffingen gerelateerd is aan de te verwachten uitgaven (gesloten systeem). 13. Leges en overige heffingen zullen zich ontwikkelen conform hetgeen is opgenomen in deze kadernota, met niet meer dan maximaal de inflatie voor 2026.
Pagina 9
Programmabegroting 2026-2029
3.1.3
Indexaties
14. Loon- en prijsontwikkeling worden verwerkt in de begroting, omdat de bijstelling van het gemeentefonds in de meicirculaire plaatsvindt. 15. De loonontwikkelingen worden bij de programmabegroting 2026-2029 centraal geraamd binnen het programma Financieel gezond op de stelpost looncompensatie. Bron is de indicator ‘loonvoet sector overheid’ uit de macro economische verkenningen 2025. Bij het sluiten van een nieuwe CAO wordt deze verwerkt. 16. De prijsontwikkelingen worden bij de programmabegroting 2026-2029 centraal geraamd binnen het programma Financieel gezond op de stelpost prijscompensatie. Bron is de indicator ‘index over de materiële overheidsconsumptie (IMOC)’ uit de macro economische verkenningen 2025. Bij prijsontwikkelingen worden ook de bijstellingen van indexberekeningen over de jaren voorafgaand aan het begrotingsjaar verwerkt. Dit leidt tot de volgende percentages: Jaar
% al verwerkt
% MEV-2025
2026 wordt
2023
4,8%
5,8%
1,0%
2024
3,5%
4,5%
1,0%
2025
2,0%
2,7%
0,7%
2,2%
2,2%
Inflatiecorrectie 2026
4,9%
2026
3.1.4
2027
2,2%
2028
1,5%
2029
1,5%
Reserves
17. De Algemene reserve, de algemene reserve grondexploitatie en de reserve beleidsontwikkeling zijn weerstandsreserves. Dit kan herijkt worden in een nota reserves en voorzieningen. 18. De Algemene reserve en de Algemene reserve grondexploitatie worden niet gebruikt als dekking voor incidentele uitgaven of als dekkingsreserve. 19. De reserve beleidsontwikkeling kan worden ingezet voor de dekking van incidentele uitgaven, maar niet als dekkingsreserve. 20. Bestemmingsreserves worden enkel ingezet voor de bestemming waarvoor ze zijn ingesteld en zijn hiermee niet vrij beschikbaar.
Pagina 10
Programmabegroting 2026-2029
3.2 Financieel perspectief Hieronder staat het verloop van het perspectief van de jaren 2026 – 2029 zoals gepresenteerd in de Kadernota 2026 en de meicirculaire 2025. Ook is het saldo van de begroting 2026 na verwerking van alle mutaties te zien: - = nadeel, + = voordeel
2026
2027 2028
2029
Perspectief Kadernota 2026
295
558
327
470
Perspectief in memo Meicirculaire 2025
2.040
1.825
546
1.411
Perspectief Begroting 2026-2029
1.015
1.113
416
1.248
Te verklaren verschil
-1.025
-712
-130
-163
1. Aangenomen amendementen KN 26
-203
-98
-98
-98
2. Verwerking structurele effecten Halfjaarrapportage 2025
-371
-371
-371
-371
3. Diverse autonome indexaties
-330
-432
-129
-129
4. Stelposten
-171
-67
0
0
5. Overig (BUIG, taakmutaties en investeringen)
50
256
468
435
-1.025
-712
-130
-163
Totaal verklaarde verschillen
Het verschil tussen het perspectief zoals geschetst na verwerking van de meicirculaire 2025 en het perspectief van de begroting 2026 is op hoofdlijnen als volgt te verklaren: 1.
De zeven aangenomen amendementen bij de Kadernota 2026. De amendementen A3, A 8 en A13 leveren per saldo een nadeel op van in totaal € 203.175 op in 2026 en € 98.175 voor de jaren erna. Amendementen A4, A9 en A11 zijn budgetneutraal verwerkt door onttrekking uit de reserve beleidsontwikkeling. Amendement A6 had geen financiële consequenties.
2.
Verwerking structurele effecten Halfjaarrapportage 2025. Dit betreffen de volgende onderdelen: -
Wmo-hulp bij het huishouden voor € 94.000;
-
Jeugd, complexe, intensieve zorg voor € 207.000;
-
Jeugd, SMI voor € 70.000.
3.
Overige autonome ontwikkelingen zoals diverse indexaties op contracten (bovenop prijsindex) en het doorzetten van de hogere inkomst vanuit de meicirculaire 2025 naar het SWB. De hogere inkomst was al verwerkt in het perspectief, de hogere uitgaven zijn in deze begroting verwerkt.
4.
De raming achterblijvende inkomsten wordt in negatieve zin gecorrigeerd voor de jaren 2026 en 2027. Dit in het kader van onzekerheid over de realisatie van de inkomsten. Dit conform de bestendige gedragslijn dat de raming geactualiseerd wordt bij de begroting.
5.
De overige verschillen bestaan onder andere uit een voordeel in de BUIG, in 2026 uit de kosten voor Swim2Play en in 2027 en 2028 uit vrijval van diverse taakmutaties. Daarnaast zijn er diverse kredieten doorgeschoven wat een voordelig effect oplevert. Dit is opgenomen in het investeringsoverzicht bij de financiële begroting.
Pagina 11
Programmabegroting 2026-2029
Hieronder is het overzicht te zien van de geraamde baten en lasten per programma: Meerjarenbegroting
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
PR1 Wonen en leven
10.000
9.624
10.004
9.365
9.454
9.156
PR2 Duurzame toekomst
5.221
6.519
5.004
4.918
4.917
4.917
PR3 Inclusieve samenleving
49.031
51.462
49.999
45.333
45.251
44.980
PR4 Bestuur en samenleving
16.081
17.532
17.091
16.813
16.653
16.507
PR5 Financieel gezond
21.643
24.362
14.003
20.589
14.931
12.460
Totaal lasten
101.976
109.499
96.101
97.019
91.206
88.020
PR1 Wonen en leven
4.529
3.457
4.000
3.940
3.940
3.940
PR2 Duurzame toekomst
3.785
4.604
3.673
3.765
3.842
3.842
PR3 Inclusieve samenleving
17.192
14.676
14.655
9.468
9.716
9.874
PR4 Bestuur en samenleving
1.098
708
610
610
610
560
PR5 Financieel gezond
75.648
86.054
74.178
80.349
73.513
71.052
Totaal baten
102.252
109.499
97.116
98.132
91.622
89.268
1.015 V
1.113 V
Lasten:
Baten:
Saldo
275 V
0 -
416 V
Verschillenverklaring PR3 Inclusieve samenleving: vanaf 2027 worden de Oekraïnemiddelen niet meer opgenomen, omdat de Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne op dit moment tot 4 maart 2027 loopt. Hierdoor dalen zowel de baten als lasten met ruim € 5 miljoen. PR5 Financieel gezond: De verwerking van het MPG zorgt voor de grote fluctuaties binnen dit programma (budgetneutraal). Hieronder is een overzicht te zien van de standen van de algemene reserves. Ten opzichte van de standen van de Halfjaarrapportage 2025 is in totaal afgerond € 0,1 miljoen extra in de algemene reserve en de algemene reserve grondexploitatie gestort in verband met de benodigde weerstandscapaciteit. Stand algemene reserves per 31-12
Begroting 2026 MJR 2027 MJR 2028 MJR 2029
Algemene reserve
7.034
7.034
7.034
7.034
Algemene reserve Grondexploitatie
1.943
1.943
1.943
1.943
Reserve Beleidsontwikkeling
4.191
5.206
6.319
6.735
Rekeningsaldo
1.015
1.113
416
1.248
Totaal algemene reserves
14.183
15.296
15.712
16.960
Pagina 12
1.248 V
Programmabegroting 2026-2029
Deel A: Beleidsbegroting
Pagina 13
Programmabegroting 2026-2029
1 Programma's
Pagina 14
Programmabegroting 2026-2029
1.1 Wonen en leven Inleiding In het programma Wonen en Leven komen verschillende beleidsterreinen bij elkaar in relatie tot de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, mobiliteit en ruimtelijke ordening.
1.1.1 Wat willen we bereiken? De ambities van de gemeente zijn door de gemeenteraad vastgesteld in de Contourennota en daarna verwerkt in de concept Omgevingsvisie Samen Borne. Het streven is dat in 2025 de afronding van de Omgevingsvisie plaatsvindt. En in 2026 gaan we verder met de uitwerking aan de slag. In deze concept Omgevingsvisie staan de ambities van de gemeente op verschillende beleidsthema's zoals wonen, mobiliteit, economie, duurzaamheid, water, groen en het landelijk gebied. De leidende principes uit de Omgevingsvisie zijn: 1.
Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving
2.
Gezond, inclusief en veilig
3.
Ondernemend en gastvrij
4.
Verblijven, ontmoeten en toegankelijk
5.
Duurzaam en biodivers
Wonen en bouwen We streven naar een groei naar minimaal 30.000 inwoners. Daarbij vervult Borne een blijvende bovenregionale functie voor de huidige en toekomstige woonbehoefte. Het uitgangspunt is een voldoende, betaalbare en beschikbare woningvoorraad voor alle inwoners. We gaan uit van een toevoeging van minimaal 3.000 woningen tot 2040, gemiddeld circa 200 woningen per jaar. Daarbij richten we ons op: 1.
Betaalbare woningen conform het streven 30% sociale huur, 40% middenhuur en -koop en 30% vrije sector,
2.
Het toevoegen van levensloopbestendige en geclusterde woningen.
Daarmee wordt gewerkt aan een evenwichtige en toekomstbestendige woningvoorraad. We zetten in op het beter gebruiken van de bestaande woningvoorraad, door beleid vast te stellen dat meer ruimte geeft aan onder andere splitsen, inwoning, mantelzorgwoningen. Ruimtelijke Ontwikkeling In 2026 streven we, in samenwerking met de projectontwikkelaars, naar een afronding van de planontwikkeling aan de Bornerbroeksestraat, Jonge Poerink, Steenbakkersweg en de Bornsche Maten vierde fase. Daarnaast start de uitvoering van het bouwrijp maken van deelgebied de Horsten. Mobiliteit en infrastructuur We promoten gezonde mobiliteit volgens het STOMP-principe (Stappen-Trappen-Openbaarvervoer-MAAS (Mobility As A Service)- privé auto). Zo worden inwoners verleid om meer te lopen, fietsen en het openbaar vervoer te gebruiken. Openbare Ruimte In 2025 is het IBOR (Integraal Beheerplan Openbare Ruimte) vastgesteld. Het IBOR bevat een analyse van het huidige areaal: de totale omvang van de openbare ruimte die de gemeente beheert. Het beschrijft het ambitieniveau en de strategie bij regulier onderhoud (operationeel beheer), levensverlengend onderhoud, revitalisering (wijkaanpak) en gebiedsontwikkeling. In 2026 worden de ambities van het IBOR verder uitgewerkt.
Pagina 15
Programmabegroting 2026-2029
1.1.2 Wat gaan we daarvoor doen? Wonen en bouwen Zowel landelijk als in onze gemeente is de druk op de woningmarkt groot. Veel mensen hebben moeite een passende woning te vinden, of het nu gaat om starters, gezinnen, senioren of mensen die dringend een woning nodig hebben. De gemeente vindt het belangrijk dat er voldoende, betaalbare en geschikte woningen beschikbaar zijn voor al onze inwoners. In 2026 treedt naar verwachting de wet Regie op de Volkshuisvesting in werking. Deze wet verplicht gemeenten een volkshuisvestingsprogramma op te stellen als vervanging van de woonvisie. Het doel is te zorgen voor voldoende betaalbare en beschikbare woningen voor alle inwoners. In het volkshuisvestingsprogramma worden de plannen (opgave, locaties, doelgroepen, wonen en zorg) concreet uitgewerkt. De regionale ambitie In Twente is om 100.000+ extra inwoners te verwelkomen (Ruimtelijke OntwikkelStrategie Twente). Deze groeiambitie richt zich op alle gemeenten in Twente. Wij willen hier actief aan bijdragen en een deel van de opgave op ons nemen. Hierbij zien wij voor Borne een blijvende bovenregionale functie voor de huidige en toekomstige woonvraag. Onze ambitie is duidelijk: in 2040 willen we doorgroeien naar minimaal 30.000 inwoners. Om dit te bereiken, zijn er minimaal 3.000 nieuwe woningen nodig, en bijbehorende voorzieningen.
De inzet richt zich op drie belangrijke punten: beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit. Daarbij zetten we nadrukkelijk in op snellere processen en procedures. Beschikbaarheid Om de inwonergroei te realiseren, streven we er naar jaarlijks gemiddeld 200 nieuwbouw woningen op te leveren vanaf 2027. Momenteel zijn er circa 2.000 woningen opgenomen in harde en zachte plannen. Het is van groot belang dat de harde plannen daadwerkelijk in uitvoering komen en dat de zachte plannen definitief worden gemaakt. Dit is nodig om uiteindelijk naar 200 woningen per jaar toe te kunnen groeien. We groeien hiernaar toe en de jaren 2025 en 2026 zijn overgangsjaren. In 2026 willen we minimaal 150 nieuwbouwwoningen realiseren. Sociale huur Binnen de gemeente Borne zijn ruim 2200 sociale huurwoningen. Dit is ongeveer 22% van het totale woningbezit. Jaarlijks komen er op dit moment ongeveer 150 sociale huurwoningen vrij door mutaties. We voegen tot 2040 minimaal 900 sociale huurwoningen toe. We zetten jaarlijks in op de bouw van gemiddeld 60 sociale huurwoningen vanaf 2026. Jaarlijks verwachten we minimaal 50 sociale huurwoningen nodig te hebben voor mensen met een urgente woonvraag (uitstromers uit instellingen, sociale en of medische urgentie, statushouders). Deze huisvestingsvraag wordt in de bestaande en de nieuwe voorraad opgevangen.
We hanteren daarbij een verdeling van maximaal 30% van de mutaties voor urgente doelgroepen. Om de beschikbaarheid verder te vergroten, stimuleren we doorstroming vanuit zowel huur- als koopwoningen. Betaalbaarheid In lijn met de Woondeal streeft de gemeente naar een woningdifferentiatie van: 1. 30% sociale woningbouw. (sociale huur) 2. 40% betaalbare koopwoningen en middenhuur. 3. 30% dure woningen. Deze verdeling zorgt voor een evenwichtige opbouw van de woningvoorraad, met speciale aandacht voor mensen met lagere inkomens en middeninkomens. Voor nieuwe projecten, met name in de nog te ontwikkelen gebieden, wordt deze verdeling gehanteerd. Deze verdeling wordt gemeentebreed als uitgangspunt gebruikt, maar kan op planniveau afwijken. Voor de prijzen volgen we de landelijke prijzen uit de huisvestingswet. Kwaliteit De samenstelling van huishoudens verandert. Er is steeds meer behoefte aan woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens, terwijl het huidige aanbod vooral bestaat uit ruime eengezinswoningen.
Pagina 16
Programmabegroting 2026-2029 Vooral starters en senioren hebben het moeilijk om een passend aanbod te vinden op de woningmarkt. Daarom zetten we in op een gevarieerd woningaanbod, met extra inzet voor 1 a 2 persoonshuishoudens en een mix van grondgebonden woningen en appartementen. Daarnaast vinden we het belangrijk dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. Dit vraagt om woningen die geschikt zijn voor verschillende levensfasen en zorgbehoeften. Van de totale nieuwbouwopgave wordt minimaal 30% gerealiseerd als gelijkvloerse - of zorggeschikte woning, al dan niet in geclusterde woonvormen. We zetten in op een gedifferentieerd woningbouwprogramma waarbij woningen worden toegevoegd in een combinatie van grote in en uitbreidingslocaties, kleinere inbreidingsplannen en beter gebruik van de bestaande woningvoorraad. Werkbudget Samen bouwen (amendement A11) Om bovengenoemde ontwikkelingen te bevorderen heeft de gemeenteraad besloten bij de kadernota 20262029 voor de jaren 2026, 2027 en 2028 een jaarlijks werkbudget van €50.000 op te nemen. Dit budget is bestemd voor het uitvoeren van noodzakelijke onderzoeken ten behoeve van woningbouwontwikkeling (zoals locatie- en stedenbouwkundige studies, onderzoek naar transformatiepotentie, stikstof- en bodemonderzoeken) en voor de inhuur van juridische expertise, indien deze niet intern beschikbaar is Wat gaan we doen? 1.
We werken de denkrichtingen uit de raadsmemo 'Beter benutten bestaande woningvoorraad' uit in een beleidsvoorstel. Dit beleidsvoorstel ronden we in het eerste kwartaal 2026 af. Dit beleid zal onder andere extra mogelijkheden geven op het gebied van splitsing van woningen, kamerverhuur en (pre-) mantelzorgwoningen.
2.
We continueren de woningbouwontwikkeling in de Bornsche Maten. Hier wordt verder gebouwd in de buurten 'De Maten', 'Eschwonen' en 'De Veste'. We leveren gemiddeld 100 nieuwe woningen op in de Bornsche Maten. De buurt 'De Horsten' wordt bouwrijp gemaakt. Ook start de planontwikkeling voor de vierde fase.
3.
We streven, samen met de betrokken projectontwikkelaars, er naar om in 2026 de omgevingsplanprocedures af te ronden voor de particuliere woningbouwprojecten Bornerbroeksestraat, Steenbakkersweg en Jonge Poerink. Samen goed voor circa 450 woningen.
4.
We faciliteren ruimtelijke procedures voor kleinere inbreidings- en transformatieprojecten, zoals het Witte huis en de locatie Kloosterhof in Borne.
5.
In Zenderen werken we door het ingezette traject Leefbaar Zenderen (bouwsteen A.3). Dit levert een gezamenlijk beeld op van de behoefte aan woningen en voorzieningen (tot 2040). Dit moet zowel kwalitatief als kwantitatief leiden tot een woningbouwprogramma dat aansluit bij de lokale behoefte en het behoud van voorzieningen. Vervolgens wordt een woningbouwplan uitgewerkt, dat leidt naar verwachting in 2027 tot een vastgesteld omgevingsplan.
6.
In Hertme kan worden gestart met het bouwrijp maken van Roskam Landen 2 voor de realisatie van 9 woningen. Er loopt nog wel een procedure bij de Raad van State. We starten het onderzoek of er achter het plan Roskam Landen 2, een aantal van maximaal 5 sociale huurwoningen ruimtelijk inpasbaar is.
7.
We continueren de Starterslening en de Duurzaam Wonen lening (bouwsteen A.1). De starterslening draagt bij aan het betaalbaar maken van woningbouw voor starters. Met de Duurzaam Wonen lening kunnen maatregelen op het gebied van het levensloopbestendig en/ of energiezuinig maken van een eigen woning worden gefinancierd.
8.
We geven opvolging aan het raadsbesluit van april 2025 waarbij we nieuwe toekomstbestendige opvang- en doorstroomlocaties willen realiseren.
Op basis van de Wet versterking regie op de Volkshuisvesting is iedere gemeente verplicht een urgentieverordening vast te stellen. In de regio zijn we in overleg om te komen tot regionale afspraken die in de lokale urgentieverordening moeten landen. We leggen in het derde kwartaal 2026 een lokale
Pagina 17
Programmabegroting 2026-2029 urgentieverordening aan de gemeenteraad voor. De urgentieverordening draagt bij aan beschikbaar woningaanbod voor kwetsbare inwoners. Ruimtelijke ontwikkeling Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In dit kader zijn we onder meer bezig met juridische en technische aspecten als gevolg van deze wet, inclusief de verdere invoering en inrichting van benodigde software en de bijbehorende werkprocessen. De komende jaren ligt de aandacht onder meer op: 1.
De uitvoering van deze wet (onder andere de juridische en de technische aspecten);
2.
Werken met de Omgevingsvisie, het opstellen van (daaruit voortvloeiende) programma's en het doorvoeren van daarvoor benodigde omgevingsplanwijzigingen;
3.
Werken aan het nieuwe Omgevingsplan.
Het streven is dat in 2025 de Omgevingsvisie wordt afgerond. Na de vaststelling van de Omgevingsvisie worden verschillende uitwerkingen opgesteld, bijvoorbeeld voor (deel)gebieden of voor specifieke thema's. Een uitwerking van de Omgevingsvisie kan bijvoorbeeld worden gevat in een programma, waarbij soms een wijziging van het Omgevingsplan noodzakelijk is. Volgens de Omgevingswet moet het nieuwe gemeentelijk Omgevingsplan uiterlijk 1 januari 2032 gereed zijn en in werking. Dit Omgevingsplan is uit te leggen als een gefaseerde ‘ombouw’ van alle bestemmingsplannen en andere ruimtelijke planfiguren. En daarin wordt ook lokale verordeningen en ander beleid vanuit de verschillende vakgebieden binnen de organisatie vastgelegd. De afgelopen periode is gewerkt aan een zogenaamde Regelbibliotheek (bouwsteen A.4). Deze Regelbibliotheek kan de basis zijn bij het opstellen van het uiteindelijke Omgevingsplan. Het kan ook alvast in hoofdlijnen sturing geven bij het opstellen van (separate) wijzigingen in het Omgevingsplan, totdat het uiteindelijke Omgevingsplan gereed is. De komende jaren krijgt het Omgevingsplan in fases meer vorm. We zijn gestart in 2025 en hiermee gaan we ook in 2026 (en de daarop volgende jaren) verder. Ruimtelijke ontwikkelingen We blijven betrokken bij en gaan werken aan verschillende ruimtelijke procedures en projecten.
Voor 2026 gaat het onder meer om de Vloedbeltverbinding (provinciaal inpassingsplan), Roskam Landen 2, het Rheineplein 1, de woningbouwontwikkeling aan de Bornerbroeksestraat, Jonge Poerink en de Steenbakkersweg, de Bornsche Maten en de (mogelijke) uitbreiding van Zenderen. Daarnaast zijn er andere initiatieven die bijdragen aan het voorzien in de woonbehoefte. Zoals het faciliteren van bedrijfsmatige functies (in brede zin), het scheppen van nieuwe en/of extra mogelijkheden in het buitengebied (zoals nieuwe functies op bestaande locaties) en initiatieven in de openbare ruimte. Om al deze ambities waar te kunnen maken, is er behoefte aan extra projectleiders gebiedsontwikkeling. Conform bouwsteen A2 wordt structurele capaciteit toegevoegd voor deze opgaven. Deze bouwsteen wordt financieel verwerkt in het programma Financieel gezond. Na de vaststelling van de Omgevingsvisie worden diverse uitwerkingen gemaakt. Bijvoorbeeld voor deelgebieden, zoals de zone N743 en N744 en de afronding Borne-West. Of voor bepaalde thema's, zoals het Centrum en Externe veiligheid. Ook wordt gewerkt aan een plan voor de locatie De Haven (bouwsteen A.5). Regionale ruimtelijke ontwikkelingen (ROS Twente) In de ROS Twente komen regionale ambities en landelijke opgaven samen. Want het is goed wonen, werken en recreëren in Twente.
Om de economische en groene kracht te behouden en te versterken, is een schaalsprong in de verstedelijking na 2030 noodzakelijk. Dit sluit aan bij het voorontwerp van de Nota Ruimte van het Rijk, dat inzet op versterking van stedelijke regio’s in het noorden, oosten en zuiden van Nederland. Deze regio's kunnen daardoor een grotere rol spelen in de nationale verstedelijkingsopgaven dan tot nu toe het geval.
Pagina 18
Programmabegroting 2026-2029 Denk bijvoorbeeld aan opgaven als de krapte op de woningmarkt, de bescherming van natuur, de toekomstbestendigheid van de landbouw en het versterken van de concurrentiekracht van onze economie. De komende jaren werken we gezamenlijk met onder meer de andere Twentse gemeenten aan deze regionale ontwikkelingsstrategie. Mobiliteit en infrastructuur STOMP We blijven inzetten op het STOMP-principe. De provincie is verantwoordelijk voor het openbaar vervoer. Het FlexRRReis-project wordt, in samenwerking met de buurtbusvereniging, Arriva en de gemeente Borne, verder uitgerold. Naast studenten en forensen richten we ons daarbij in het bijzonder op ouderen en mensen met een indicatie. De aanpassing van wegen van 50 km/uur naar 30 km/uur sluit aan bij onze ambitie om de leefomgeving meer ruimte te geven en de verkeersveiligheid te verbeteren. 1.
Doelstelling: De aanleg van de rotonde aan de Azelosestraat start in 2026; aansluitend begint in 2026 de herinrichting van de Prins Bernhardlaan.
2.
Indicator: Tijdige uitvoering en afhandeling volgens projectplanning.
Vloedbeltverbinding Het Provinciaal Inpassingsplan (PIP) voor de Vloedbeltverbinding wordt naar verwachting eind 2025 of begin 2026 behandeld door de Raad van State. N743/N744 Met het beoogde voorbereidingskrediet voor de N743 en N744 wordt gestart met de planvorming. Dit omvat verschillende onderzoeken die van invloed zijn op de herontwikkeling. Daarnaast worden bestaande voetgangers- en fietsroutes hersteld. Voor de grondexploitatie zijn onder meer een stedenbouwkundig plan, een omgevingsplan, een beeldkwaliteitsplan, een voorlopige verkaveling en een participatieplan nodig. Planning is deze plannen in het derde kwartaal van 2026 gereed te hebben. Op basis hiervan kunnen de verwachte kosten en opbrengsten voor de herontwikkeling in beeld worden gebracht, wat belangrijke input zal zijn voor verdere besluitvorming na 2026. 1.
Doelstelling: In 2026 ronden we de verkenningsfase af, inclusief benodigde onderzoeken.
2.
Indicator: Een projectplan voor de verschillende (deel) gebieden.
Spoorkruisingen De spoorkruisingen van de Oonksweg en de Bornerbroeksestraat worden verder uitgewerkt. Het doel is het vergroten van de spoorveiligheid in Borne. 1.
Doelstelling: de uitwerking van een scenario voor goede spoorkruisingen;
2.
Indicator: Uitgewerkt projectplan.
Parkeren We herzien de normen rondom parkeren. Parkeren wordt verplaatst en of uitgebreid zodat het parkeren in het centrum van Borne geoptimaliseerd wordt. Dit heeft o.a. invloed op de herinrichting van De Haven – direct voor het Huis van Borne – (bouwsteen A.5). Daarnaast vindt aan de Bekenhorst een extra parkeerterrein met eventueel ruimte voor evenementen. 1.
Doelstelling: We verbeteren de parkeersituatie in het centrum van Borne;
2.
Indicator: Parkeerterrein Bekenhorst is voorbereid en de uitvoering start in 2026. Het ontwerp voor De Haven wordt in 2026 vastgesteld.
Bij sportcentrum Borne worden de huidige parkeerplaatsen klimaatadaptief en duurzaam heringericht (bouwsteen A.11), net als de parkeerplaatsen aan de Azelosestraat. Zo ontstaat een aantrekkelijke en
Pagina 19
Programmabegroting 2026-2029 functionele inpassing van de openbare ruimte vanaf de Bornerbroeksestraat tot aan de Azelosestraat. Doelstellingen Mobiliteit & Infrastructuur – 2026 We willen het woon- en leefklimaat verbeteren. Op het gebied van mobiliteit en infrastructuur richten we ons op het verbeteren van leefbaarheid, verkeersveiligheid, bereikbaarheid en het stimuleren van duurzame mobiliteit. Openbare ruimte Uitwerking IBOR (Integraal Beheerplan Openbare Ruimte) In 2026 werken we aan een beheerplan openbare ruimte als uitwerking van het IBOR. In dit plan staat per beheerdomein het areaal, de kwaliteit van het areaal, uitgangspunten voor beheer en inrichtingsvereisten en een meerjarenplanning voor onderhoud en vervanging. Werkzaamheden uit deze MJOP's (meerjarenonderhoudsplan) worden integraal afgewogen en uitgevoerd. Het doel is het creëren van een veilige, functionele en toekomstbestendige leefomgeving die aansluit bij de behoeften van inwoners en gebruikers. De gemeente stuurt daarbij op efficiëntie, kwaliteit en duurzaamheid, met een planmatige, beeldgerichte aanpak en duidelijke kwaliteitsniveaus. Door integraal te werken, worden onderhoud en investeringen goed op elkaar afgestemd en worden kosten beheersbaar gehouden.
Het onderhoud en het stapsgewijs vernieuwen van de openbare ruimte helpt maatschappelijke doelen te ondersteunen, zoals klimaatadaptatie, leefbaarheid en inclusiviteit. LIOR (leidraad Inrichting Openbare Ruimte) Ook werken we aan het LIOR, dit is een leidraad voor de inrichting van de openbare ruimte. In dit document staan technische eisen per beheerdomein en straatprofiel. Dit zorgt voor meer standaardisering, betere beheersbaarheid en mogelijk ook voor meer snelheid in planvormingsfase en bij de technische uitwerking van een project of te vernieuwen wijk. Wijkenaanpak (deelgebied 2, Wensink-Zuid) Na de voorbereiding van het tweede deelgebied in Wensink-Zuid is de verwachting dat in het derde kwartaal van 2026 gestart wordt met de uitvoering. Hiervoor vindt begin 2026 een onttrekking plaats uit de daarvoor bestemde reserve kapitaalgoederen. Klimaatadaptatie en biodiversiteit De gemeente Borne wil de openbare ruimte zo inrichten en beheren dat zij bijdraagt aan een gezonde leefomgeving, bestand is tegen klimaatverandering en rijk is aan biodiversiteit. Daarbij hanteren wij het principe 'groen, tenzij'. Dat wil zeggen dat behoud en uitbreiding van groenvoorzieningen de norm is, tenzij zwaarwegende redenen anders vereisen. We streven naar een robuust bomenbestand met voldoende kroonvolume in 2050, volgens de Landelijke Bomennorm.
Strategische aanplant van bomen draagt bij aan het creëren van schaduwrijke plekken en het verminderen van hittestress, waarbij we inzetten op soorten die beter bestand zijn tegen droogte en hitte (klimaatbomen). Voor het hemelwater hanteren we de 3-luik strategie: vasthouden, bergen en afvoeren. Waar mogelijk creëren we ruimte voor water, zodat de openbare ruimte veerkrachtig wordt ingericht tegen steeds extremere buien. Bij (her)inrichting zetten we in op een klimaatadaptieve inrichting.
Pagina 20
Programmabegroting 2026-2029
1.1.3 Wat mag het kosten? Ombuigingsmaatregelen programma Wonen en leven: Kostendekkende tarieven voor wonen en bouwen (ombuigingsmaatregel A.29) Met ingang van 2026 is sprake van tarieven voor bouwen en wonen die kostendekkend zijn. Diverse factoren spelen hierbij een rol. Vanaf 2026 dient € 300.000 aan extra inkomsten gegeneerd te worden als gevolg van deze maatregel. Hier is sprake van het toepassen van het profijtbeginsel. PR1 Wonen en leven
Jaarrekening 2024
Begroting (act.) 2025
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
2.097
1.782
1.956
1.581
1.581
1.531
Ruimtelijke ontwikkeling
413
780
466
466
466
366
Mobiliteit en infrastructuur
3.656
2.710
3.317
3.173
3.300
3.278
Openbare ruimte
3.834
4.352
4.266
4.145
4.108
3.981
Totaal lasten
10.000
9.624
10.004
9.365
9.454
9.156
1.644
760
1.546
1.486
1.486
1.486
Ruimtelijke ontwikkeling
63
28
28
28
28
28
Mobiliteit en infrastructuur
324
26
41
41
41
41
Openbare ruimte
2.498
2.643
2.385
2.385
2.385
2.385
Totaal baten
4.529
3.457
4.000
3.940
3.940
3.940
Saldo
-5.471 N
-6.167 N
-6.004 N
-5.425 N
-5.514 N
-5.216 N
Lasten: Wonen en bouwen
Baten: Wonen en bouwen
Pagina 21
Programmabegroting 2026-2029
1.2 Duurzame toekomst Inleiding In het programma Duurzame toekomst komen verschillende beleidsvelden bij elkaar in relatie tot het verduurzamen van onze leefomgeving. Zoals de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Ook bedrijvigheid, platteland, erfgoed en (vrije-) tijdseconomie maken onderdeel uit van dit programma. Er gebeurt veel om ons heen op het gebied van duurzaamheid. Ondernemers, inwoners, verenigingen, instellingen en de woningbouwcorporatie zijn actief bezig hun bezit en omgeving duurzamer te maken. Als gemeente hebben we hier soms een directe, maar vaak ook een indirecte rol. Dat doen we vanuit onze visie op duurzaamheid die in het Programmaplan Duurzaamheid opgenomen is. Hierbij zijn er veel raakvlakken met andere beleidsterreinen. Zowel in het fysieke domein, het sociale domein als in de bedrijfsvoering. Veel van de concrete resultaten uit dit programma worden ook gerealiseerd binnen andere programma’s.
1.2.1 Wat willen we bereiken? Programma Duurzaamheid In het Programmaplan Duurzaamheid hebben we ons tot doel gesteld dat Borne in 2050 een klimaat neutrale gemeenschap is. Conform het Raadsakkoord is Borne CO2-neutraal in 2050, in 2030 is daarvan 49% (ten opzichte van 1990) bereikt. Met CO2 worden hierbij naar huidig inzicht meerdere broeikasgassen bedoeld die een negatief effect hebben op de opwarming van de aarde. Daarbij hanteren we de volgende strategische uitgangspunten: 1.
Duurzaam handelen is de norm bij plannen, projecten en processen;
2.
Duurzaamheidsthema’s worden integraal benaderd en betrokken bij maatschappelijke vraagstukken en opgaven.
Energietransitie De doelstelling: “Borne is in 2050 een klimaatneutrale gemeente. De inwoners van Borne zijn zich groeiend bewust van hun directe invloed op het energiegebruik en handelen daar ook naar. Alle gebruikte energie in 2050 is 100 % duurzaam en iedereen is zich ervan bewust dat hier zuinig mee omgegaan moet worden.” Dit wordt gedaan langs drie strategische pijlers: energiebesparing, de warmtetransitie en grootschalige opwekking van hernieuwbare elektriciteit. Voor de grootschalige opwek van energie zijn in regionaal verband (Regionale Energie Strategie) afspraken gemaakt waarbij voor Borne een opgave van 20Gwh/uur geldt. Circulaire economie Met een volledig circulaire economie in 2050 realiseert Borne dat grondstoffen, goederen en materialen zo efficiënt mogelijk gebruikt worden zodat er zo min mogelijk waarde verloren gaat. Om dat te bereiken staat het concept van kringlopen centraal: grondstoffen en materialen keren zoveel mogelijk terug in een product of dienst met dezelfde functie. Concrete doelstelling binnen circulaire economie is: Borne brengt, overeenkomstig het programmaplan Duurzaamheid, de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar terug naar 50 kilo in 2030 , waarvan minimaal 50 procent wordt gerecycled tot opnieuw inzetbare grondstoffen.
Natuur, milieu en landschap Borne is in 2050 klimaatbestendig en werkt op langere termijn aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving (zie ook programma Wonen en leven, openbare ruimte onder klimaat). De wijken en dorpen zijn voldoende beschermd tegen overvloedige neerslag, droogte en hitte. In het raadsakkoord is opgenomen de biodiversiteit te willen verbeteren. We zetten in op een economisch sterk buitengebied vanuit de balans tussen agrarisch landgebruik en de kwaliteit van onze natuur en landschap. Maar we kijken ook naar de groeimogelijkheden van de toeristische sector, de mogelijkheden voor economische activiteiten en de kwaliteit van leef- en werkomgeving voor onze inwoners. Dit in verbinding met bodem, water en lucht. Dat maakt ons buitengebied voor de toekomst sterker en is gunstig voor de leefbaarheid.
Pagina 22
Programmabegroting 2026-2029 Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Borne heeft een levendig en compact centrum. Er is weinig leegstand. Borne scoort goed als het gaat om dagelijkse verkooppunten en recreatieve verkooppunten. En natuurlijk draagt de samenwerking met de BBO (Bundeling Bornse Ondernemers), evenementenorganisatoren en bedrijven hieraan bij. Ook de middenstand, vooral in het centrum, trekt veel bezoekers uit de omgeving die afkomen op de sfeer en het gevarieerde aanbod. Door het groene karakter van de gemeente en de vele (culturele) activiteiten die hier plaatsvinden komen ieder jaar meer bezoekers naar Borne, de kerkdorpen en het karakteristieke buitengebied. Vrijetijdseconomie In 2023 is de visie ‘Vrijetijdseconomie 2022-2032’ vastgesteld. Met deze visie wordt gestreefd naar een waardevolle vrijetijdseconomie die een optimale bijdrage levert aan de vitaliteit van Borne en het welzijn van de inwoners. Om deze ambitie te bereiken zet de visie in op de volgende vier doelen: 1.
Versterken van de dagrecreatieve sector en ruimte geven aan de verblijfsrecreatieve sector;
2.
Versterken en professionaliseren van de citymarketing en informatievoorziening;
3.
Verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte en het landschap;
4.
Beter beleefbaar en toegankelijk erfgoed.
Deze visie sluit aan op de regionale visie van Marketing Twente (Perspectief vrijetijdseconomie Twente 2030).
1.2.2 Wat gaan we daarvoor doen? Duurzaamheid De doelen in het Programmaplan Duurzaamheid willen wij bereiken door: 1.
De inzet op de ondersteuning van onze inwoners;
2.
We leggen de focus op betaalbare oplossingen voor iedereen;
3.
We kiezen voor de meest duurzame oplossing per euro;
4.
We geven het goede voorbeeld.
Ook voor 2026 wordt, net als voor 2025, een uitvoeringsplan duurzaamheid gemaakt. Energietransitie Energiebesparing Het stimuleren en faciliteren van energiebesparende maatregelen blijft ook in 2026 een belangrijke pijler van de energietransitie. Hierop wordt in de uitvoering de meeste capaciteit en middelen ingezet. Alles wat we aan de voorkant kunnen besparen hoeven we niet meer te verduurzamen. Het Energieloket en de Energiecoaches/Fix Brigade worden in opdracht van de gemeente Borne door de Stichting Duurzame Initiatieven Borne (DiBo) uitgevoerd. De gemeente faciliteert particuliere huishoudens met aantrekkelijke financieringen om huizen te verduurzamen (Duurzaam Wonen Lening, subsidie Nationale Isolatieaanpak). Warmtetransitie In het Warmteprogramma zijn concrete cijfers opgenomen over de beschikbare en geschikte duurzame warmte-opties en over de betaalbaarheid van die opties. Deze informatie kan bewoners in de keuzeprocessen helpen in de uitwerking van het Warmteprogramma naar Wijkuitvoeringsplannen (WUP). In 2025 was de gemeente samen met een adviesbureau en de wijk Wensink-Zuid volop bezig om de eerste WUP op te stellen. Hierbij is veel aandacht voor het participatieproces. Het streven is om in 2026 een gedragen wijkkeuze uitgewerkt te hebben in een WUP voor Wensink-Zuid, die de basis vormt voor de juridische verankering van de wijkkeuze in het Omgevingsplan.
We verwachten vanaf 2026, op basis van de ervaringen rondom het eerste WUP Wensink-Zuid, een versnelling in de totstandkoming van de WUP's te kunnen realiseren. En in de komende jaren met meerdere wijken aan de slag te gaan.
Pagina 23
Programmabegroting 2026-2029
Voor collectieve wijkoplossingen (warmtenetten) in de warmtetransitie wordt van de gemeente een grotere regierol gevraagd. Verwacht wordt dat wetgeving hiervoor per 1 januari 2026 in werking treed. In samenwerkingen met gemeenten Enschede en Hengelo wordt onderzocht hoe deze rol praktisch in te vullen. Hieraan wordt ook in 2026 verder gewerkt. In 2025 hebben de gemeenten en verschillende belanghebbende partijen uitgesproken zich te willen inzetten voor een onderzoek naar de mogelijkheden voor het opzetten van een Regionaal Warmtebedrijf Twente (RWBT). In 2026 wordt dit onderzoek voortgezet om de haalbaarheid nader te bepalen. Daarbij wordt gekeken welke wijken in Borne hier op aangesloten kunnen worden. Grootschalige energieopwekking De windinitiatieven in omliggende gemeenten (Wind van Buren en Energiepark Woolde) worden momenteel door de provincie in procedure gebracht. Gemeente Borne zet zich in om de belangen van Bornse inwoners hierbij zo goed mogelijk te behartigen. Circulaire economie Circulaire economie moet in veel verschillende vakgebieden tot uiting komen. In de vorige jaren zijn we begonnen met het onderzoeken van de stand van zaken in Borne. Op basis van het regionale koersdocument van de Twentse gemeenten worden de verdere stappen voor Borne (en voor Twente) uitgewerkt. In het najaar van 2025 is een evaluatie opgesteld van de afvalstromen.
Hierin is de bestaande inzamelsystematiek kritisch onder de loep genomen en gekeken wat er nodig is voor het verschonen en verminderen van afvalstromen. Acties en verbeteringen die hieruit voortkomen worden in 2026 vormgegeven. Een belangrijk onderdeel is het goed informeren van inwoners over afvalscheiding. Samen met andere Twentse gemeenten worden met het PMD-verbeterplan (Plastic, Metaal en Drinkpakken) maatregelen genomen om de PMD-stroom beter de analyseren en om doelgerichte interventies toe te passen voor schonere afval. Onze insteek is zoveel mogelijk PMD te recyclen tegen zo laag mogelijke kosten. De financiën rond afval zijn in 2025 beter afgestemd op de inhoudelijke uitwerking. In 2026 zetten we hier aanvullende verbeterstappen. Natuur, milieu en landschap Landelijk gebied Ondanks het ontbreken van scherpe doelen en middelen van het Rijk zijn er nog steeds vele opgaven die ook op het Bornse buitengebied (de Groene Poort) afkomen: klimaatverandering, verdroging, verbetering waterkwaliteit, biodiversiteitsverlies, het energievraagstuk, de landbouwherstructurering en de stikstofproblematiek. De provincie Overijssel blijft inzetten op de zogenaamde 3x3-aanpak (drie doelen, drie randvoorwaarden en maatwerk voor drie categorieën boeren).
De nog wel beschikbare rijksmiddelen (€ 234 Miljoen) worden momenteel ingezet voor maatregelpakketten voor agrariërs (aanpassen en verduurzamen bedrijven), afwaardering van gronden (omzetten agrarische bestemming naar natuur/bos ook in Borne in 2025 een aantal percelen) en voor de verschillende proeftuinen en 36 koploperprojecten die door de provincie zijn aangewezen. Borne (‘gebiedstransitie Groene Poort’) is één van de koploperprojecten waarvoor momenteel een voorverkenningsonderzoek wordt uitgevoerd (onder andere keukentafelgesprekken). Op basis van de resultaten van deze voorverkenning en het beschikbaar komen van rijks- of provinciale middelen, kan worden bepaald of er in 2026 concrete maatregelen of acties in gang kunnen worden gezet. Verder maakt Borne deel uit van het provinciale deelgebied Zuidoost Twente (ZOT: gemeente Borne, Hengelo, Enschede, Haaksbergen en de Hof van Twente). Hierin is in 2025 met de diverse gebiedspartners (onder andere waterschap, natuurorganisaties, landgoederen) een intentieovereenkomst afgesloten met als doel om te werken aan een gezamenlijke gebieds- en uitvoeringsagenda.
In deze uitvoeringsagenda zullen activiteiten opgenomen worden die bij zullen dragen aan de drie doelen uit de voornoemde provinciale 3x3 aanpak: een toekomstbestendige landbouwsector, een goed sociaaleconomisch perspectief en het herstellen van natuur, het watersysteem en klimaat. De gebiedspartners onderkennen dat extra inspanningen, bijvoorbeeld rondom
Pagina 24
Programmabegroting 2026-2029 vergunningverlening, nodig zijn om te kunnen werken aan de ambities. LTO heeft daarom de intentieovereenkomst (nog) niet ondertekend, maar blijft wel constructief betrokken bij de samenwerking en de ontwikkeling van de uitvoeringsagenda. Benadrukt is dat alle gebiedspartijen (ook LTO) vooruit moeten blijven kijken en niet stil kunnen zitten. Voor 2026 zal ook van belang zijn welke ambities (en middelen) er vanuit de Rijksoverheid zullen komen (onder andere stikstofbeleid en het herstellen van natuur, het watersysteem en klimaat). Soorten Management Plan De gemeente stelt een Soorten Management Plan (SMP) op waarin zij aangeeft waar welke bedreigde diersoorten in gebouwen (met name in spouwmuren) leven. Hierin geeft de gemeente aan welke vervangende verblijfplaatsen zij gaat creëren voor deze diersoorten als gevolg van isolatiemaatregelen aan woningen. Met dit plan vraagt de gemeente een provinciale omgevingsvergunning aan. Zodra de gemeente over deze vergunning beschikt kunnen huishoudens in de gemeente Borne isolatiemaatregelen aan hun woningen laten treffen zonder daarvoor een individuele omgevingsvergunning bij de provincie te hoeven aanvragen. In de tussentijd kunnen inwoners volgens de methode natuurvriendelijk isoleren wel met hun woning aan de slag. De verwachting is dat het SMP in het vierde kwartaal van 2026 gereed is.
Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Ondernemersklimaat Gemeente Borne kenmerkt zich door de goede samenwerking met de BBO, evenementenorganisatoren, bedrijven en onze bewoners. Daarnaast kijken we naar een nieuw model voor de samenwerking op gebied van marketing en promotie. Een bloeiend economisch klimaat trekt ook weer nieuwe bedrijvigheid aan. Dit zien we ook terug op onze bedrijventerreinen. Bestaande bedrijven vragen om groei en we kijken waar we in bestaande bedrijventerreinen de ruimte nog beter en intensiever kunnen benutten. Hierbij zijn innovatie, verduurzaming, energie, vergroenen, mobiliteit onder andere thema's waar we dagelijks onze ondernemers mee verder helpen. Regionaal Bedrijventerrein Twente Per 1 januari 2026 is de gemeenschappelijke regeling Regionaal Bedrijventerrein Twente in liquidatie. Als gevolg daarvan ontvangt Borne erfpachtcanoninkomsten. Hiermee is rekening gehouden (ombuigingsmaatregel A.33). Eveneens ontvangt Borne als gevolg van deze liquidatie in 2026 80 % van het deel (ca. € 1.000.000) waarop Borne recht heeft van het resterend eigen vermogen van de gemeenschappelijke regeling. Vrijetijdseconomie In 2023 is de visie ‘Vrijetijdseconomie 2022-2032’ vastgesteld. Met deze visie wordt gestreefd naar een waardevolle vrijetijdseconomie die een optimale bijdrage levert aan de vitaliteit van Borne en het welzijn van de inwoners.