CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Nazending vaststelling startprincipes Overijsselse energievisie

Beeldvormende commissievergadering 15 oktober 2024, gemeente BorneBij agendapunt: Provinciale energievisie4.900 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

"X i-v v oU

2 5 juli 2024

Provincie Overijssel Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle

Telefoon 038 499 88 99 www.overijssel.nl overijsselloket@overijssel.nl KvK 51048329 IBAN NL45 RABO 0397 3411 21 Gemeente Borne Inlichtingen bij

Postbus 200

Dhr. M. Oude Egbrink

7620 AE BORNE

Telefoon +31384997076 M.OudeEgbrink@overijssel.nl

Datum

Kenmerk

Zaaknummer

Pagina

Bijlagen

22.07.2024

D2024-07-010087

2024-021393

1 van 25

4

Uw brief

Uw kenmerk

Onderwerp: Nazending

Geachte partner, Afgelopen week ontving u van ons een brief (kenmerk D2024-05-012609) inzake de vaststelling van de startprincipes voor de Overijsselse energievisie. Per abuis waren hier niet de bijlagen - waar in de brief naar verwezen wordt - meegestuurd. Deze zijn hierbij alsnog bijgevoegd. Onze excuses voor het ongemak. Neem gerust contact met ons op als u nog vragen heeft Heeft u vragen? Neemt u dan gerust contact op via de contactgegevens vermeld in het briefhoofd onder Inlichtingen bij. Schrijft u ons een brief of e-mail? Behandel dan één onderwerp per brief of e-mail. Wilt u ook het zaaknummer 2024-021393 vermelden? Op die manier kunnen wij sneller op uw vraag of opmerking reageren. Met vriendelijke groet, namens Gedeputeerde Staten van Overijssel,

Mart Oude Egbrink

Datum verzending 22.07.2024

*^verijssel

provincie

I

Sta ten voorsteI nr. PS24-000453 Datum

GS-kenmerk

Inlichtingen bij

Gedeputeerde(n)

11.06.2024

2024-015560

M. Oude Egbrink

T.A. de Bree G.H. Bolscher, ten

M.:

T: +31384997076 Aan Provinciale Staten

Onderwerp Statenvoorstel startprincipes energievisie

Bijlagen I. II. III.

Ontwerpbesluit (bijgevoegd) Achtergrond bij voorgestelde startprincipes Kaders uit landelijk beleid en de Omgevingsvisie

Samenvatting van het voorgestelde besluit Provinciale Staten besluiten om vijf principes vast te stellen als basis voor de uitwerking van de Overijsselse Energievisie. We stappen in hoog tempo af van aardgas, benzine en andere brandstoffen. Wij vervangen die door elektriciteit, biogas, waterstof of warmtebronnen. Dat betekent dat ons energienetwerk behoorlijk aangepast moet worden. De startprincipes gaan over de eisen en wensen aan het Overijsselse energiesysteem van de toekomst. Dit heeft betrekking op zowel de opwek van energie, transport, opslag en het gebruik. De startprincipes geven richting aan de verschillende toekomstbeelden die we gaan ontwikkelen. Om deze redenen is het van belang dat Provinciale Staten deze principes vaststelt. De daadwerkelijke keuze over het gewenste toekomstbeeld vindt bij de vaststelling van de energievisie plaats, voorzien in februari 2025. De vijf principes zijn opgesteld met een brede vertegenwoordiging van gemeenten, netbeheerders en maatschappelijke partners. De principes zijn een robuust en efficiënt systeem, het benutten van lokale kansen, het maken van duidelijke keuzes als er knelpunten zijn, zorgvuldig omgaan met de ruimte in ons mooie Overijssel en de ambitie bij te dragen aan een klimaatneutraal Nederland in 2050.

Inleiding en probleemstelling Regierol op de eneraieinfrastructuur Overijssel zit midden in de energietransitie. In de Klimaatwet is vastgelegd dat we in 2030 55ŭ7o minder CO2 uitstoten en per 2050 volledig CŨ2-neutraal zijn. Daar is een nieuw energiesysteem voor nodig waarbij we overstappen van kolen en gas op een schoner systeem. Een systeem met veel lokale opwek, waarbij het een grote uitdaging is om vraag en aanbod goed op elkaar te laten aansluiten. De Provincie Overijssel heeft een belangrijke rol om hierin bovenregionaal de goede keuzes te maken. De provincie is hierin een van de spelers en met een energievisie kan de provincie bijdragen aan het in goede banen leiden van de ontwikkelingen in ons energiesysteem. Om tot de goede keuzes te komen, maakt de provincie een plan voor prioritaire projecten in de energieinfrastructuur (pMIEK) en een lange termijn visie op het energiesysteem als geheel (Energievisie). Energievisie Overijssel: visie op de Overijsselse energiehuishouding in 2050 In het coalitieakkoord is afgesproken dat:

1

i

I *

"Om de juiste keuzes te kunnen maken, brengen we nu al in kaart hoe het energiesysteem zich op de lange termijn ontwikkelt en wat nodig is. De Energievisie gaat over: opwek, opslag en transport van energie, gebruik en besparing van energie en het stimuleren en toepassen van innovaties. Specifieke aandacht hebben we voor de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten. Als het gaat om mogelijke nieuwe energiebronnen sluiten we op voorhand geen opties uit" De Energievisie geeft daarmee richting aan de grote verbouwing van ons energiesysteem. Om deze energievisie op te kunnen stellen heeft GS in december 2024 het plan van aanpak voor de energievisie vastgesteld. Uw staten zijn hierover geïnformeerd per brief (PS24-000121) en in de commissievergadering Milieu en Energie van 13 maart heeft u hierover van gedachten gewisseld. De Energievisie wordt als volgt opgebouwd: a) b) c) d) e)

Ontwikkelingen in beeld Startprincipes Toekomstbeelden Ontwikkelpad Keuzes en besluitvorming Energievisie Overijssel

Zowel de startprincipes als de uiteindelijk op te leveren Energievisie worden door uw Staten vastgesteld. De principes nu, de visie in februari 2025. Met dit voorstel richten we ons op de startprincipes. Zij vormen het vertrekpunt voor het opstellen van de toekomstbeelden en daarmee voor de uiteindelijke visie. Om deze redenen is het - zoals in het plan van aanpak aangeven - van belang dat deze principes door uw Staten worden vastgesteld. De vijf startprincipes voor de Overijsselse Energievisie Voor Overijssel zijn we gekomen tot de volgende vijf startprincipes, die geen hiërarchie kennen en waarvoor de volgorde willekeurig gekozen is: »

»

* « »

Het energiesysteem van de toekomst is robuust en efficiënt. Het systeem is robuust genoeg om onvoorziene ontwikkelingen op te vangen en vergroot onze mogelijkheden om onze maatschappelijke opgaven te realiseren. Lokale kansen om van duurzame energie te profiteren worden benut. Er worden - waar dit nodig is - duidelijke keuzes gemaakt om te zorgen dat de energietransitie voort kan en dat iedereen daar in mee kan en aan kan bijdragen. De inrichting van het toekomstige energiesysteem benut de beschikbare ruimte in Overijssel optimaal: zuinig en multifunctioneel waar mogelijk. Overijssel draagt proportioneel bij aan een Klimaatneutraal Nederland met een duidelijke ambitie qua mate van zelfvoorzienendheid

Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar Bijlage II. Aanvullend op deze kaders voor Overijssel hebben we natuurlijk ook te maken met de kaders uit onze eigen omgevingsvisie en landelijke kaders. Omdat die altijd gelden en niet alleen voor het Overijssels energiesysteem, benoemen we die hier niet apart. Wel vindt u hiervan een korte beschrijving in bijlage III. Toekomstbeelden Op basis van de startprincipes werken we vier verschillende toekomstbeelden uit. De toekomstbeelden maken inzichtelijk hoe het energiesysteem er in de toekomst uit kan zien en wat daarvan de gevolgen zijn. Op basis van de toekomstbeelden stellen we uiteindelijk de energievisie op. Daarbij hoeft de visie niet 1-op-l overeen te komen met een specifiek toekomstbeeld, maar kan die elementen bevatten van diverse toekomstbeelden. A. B. C.

2

Energie is volgend. Energie-infra, opslag en opwek volgen ander ruimtelijk beleid en ruimtelijke structuren en faciliteren deze. Energie is sturend. Energie-infra, opslag en opwek zijn sturend in de ruimtelijke ordening van de toekomst. Vraag en aanbod van energie wordt geclusterd, en ruimtelijke opgaven volgen die clustering. Energie is innovatie. Een scenario waarin verschillende nieuwe energiebronnen en energietechnieken centraal staan. In dit scenario kijken we ook naar de rol die Small

*

D.

Modular Reactors (SMR's) kunnen spelen, bijvoorbeeld voor de verduurzaming van bepaalde industrie en de logistiek. Energie is lokaal. Een scenario waarop we lokaal energievraag en energie-aanbod bij elkaar brengen, en zoveel mogelijk lokale energiebronnen benutten.

Participatie samenleving Hoe betrekken wij onze inwoners, bedrijven en gemeenten? In het í u’ van oj.-ìpj* is het proces geschetst waarmee we samen met gemeenten en netbeheerders vorm geven aan de energievisie. De startprincipes zijn in een aantal werksessies samen met netbeheerders, gemeenten en maatschappelijke partners (o.a. bedrijfsleven, onderwijs, natuurorganisaties, landbouworganisaties en woningcorporaties) ontwikkeld. Aanvullend zijn de startprincipes gedeeld met de bestuurlijke overleggen van beide RESsen en zijn ze besproken in de Energy Board1. Vanuit en in die overleggen is overwegend steun uitgesproken voor de opgestelde principes met daarbij diverse suggesties voor verbetering. Dit betrof het aanbrengen van meer scherpte in de startprincipes door een aantal gebruikte begrippen meer toe te lichten. Ook is voor twee startprincipes de formulering licht aangepast. Een aantal suggesties betrof juist het vervolgproces en worden meegenomen tijdens de verdere uitwerking van de toekomstbeelden. Na vaststelling door uw Staten worden de startprincipes gedeeld met alle Colleges van B&W van de gemeenten in Overijssel en de netbeheerders. Daarbij schetsen wij ook het vervolgproces. En uiteraard delen wij de principes met alle maatschappelijke partners, netbeheerders en deelnemers aan de werksessies.

Voorstel voor participatie door inwoners In de Commissievergadering Milieu 81 Energie van 13 maart jl. is toegezegd om - aanvullend op de participatie met professionele stakeholders - de mogelijkheden te schetsen voor inwonerparticipatie. Wij stellen voor om te focussen op de generatie waarvoor we het energiesysteem van 2050 bouwen door jonge mensen actief mee te laten denken. Dat doen we op de volgende manier: We nodigen basisschoolleerlingen van een aantal scholen uit om het energielandschap van de toekomst voor ons te tekenen. We verzorgen daarbij op een aantal scholen een korte toelichting op wat we aan het doen zijn. Met middelbare scholieren doen we hetzelfde. Hier vullen we dit aan met een aantal debatavonden, waar we ook hun ouders uitnodigen. Aan de hand van de schetsen van de kinderen gaan we met elkaar in gesprek.. Uit participatie-onderzoek is gebleken dat de toekomstige generatie en ook jonge ouders lastig te bereiken doelgroepen zijn. Daarom zetten we juist in op deze doelgroepen. We denken hiermee een inspirerende en passende invulling te geven aan inwonerparticipatie. Vanzelfsprekend geven wij bij oplevering van de energievisie aan welke input is opgehaald en hoe dit wel of niet een plek heeft gekregen in de Energievisie. Tijdens de commissievergadering hebben wij ook toegezegd PS te informeren over de betrokkenheid van het Designlab van de Universiteit Twente.

Zij hebben op ons verzoek nagedacht over alternatieve manieren om de participatie rond de energievisie vorm te geven in de vorm van een spel. De opbrengst hieruit bleek niet goed toepasbaar en is daarmee niet gebruikt in het verdere proces. Hoe verbetert dit voorstel de leefbaarheid en het welzijn voor onze inwoners7 De Energievisie helpt netbeheerders, inwoners, bedrijven en decentrale overheden om te bepalen welke investeringen en keuzes nodig zijn om toe te werken naar een schone energievoorziening zonder kolen en gas. De Energievisie zorgt ervoor dat we keuzes maken waarmee onze energie beschikbaar en betaalbaar blijft, zodat Overijsselse bedrijven kunnen blijven ondernemen en

! In de Fnergy Board leggen de landelijke en regionale netbeheerders en overheden verbinding tussen de verschillende activiteiten die raken aan de verbouwing van het energiesysteem. De Energy Board in Overijssel bestaat uit de provincie, netbeheerders, E/K en een aantal gemeenten namens de RES Twente en de RES West -Overijssel

3

à

bewoners hun huizen warm houden zonder dat dit te veel geld kost. De startprincipes zijn hiervoor richtinggevend.

Overwegingen De startprincipes geven richting in de uitwerking van de visie Met de opgestelde principes zijn we momenteel bezig om vier toekomstbeelden te schetsen die gaan helpen om het gesprek te voeren over welke richting het meest aansprekend is voor de provincie en onze partners. Door met elkaar scherp te hebben wat belangrijke startprincipes zijn voor het uiteindelijke energiesysteem kan ook beoordeeld worden in welke mate de uiteindelijke energievisie daar invulling aan geeft. Dit wil niet zeggen dat u als Staten gehouden bent de visie begin 2025 alleen op basis van deze startprincipes te beoordelen. Het is aan uw Staten om uiteindelijk een totale afweging te maken in. De startprincipes kunnen daarbij helpen door nu de juiste belangen mee te nemen in de ontwikkeling van de visie. De startprincipes zijn met brede input opqesteld Zoals in de participatie-paragraaf omschreven zijn de startprincipes met brede betrokkenheid en input opgesteld. De reacties vanuit netbeheerders en gemeenten zijn meegenomen en verwerkt waar mogelijk. Een aantal reacties is niet verwerkt, onder meer omdat die een plaats krijgen in het vervolgproces.

Conclusie Met het vaststellen van startprincipes geeft uw Staten richting aan de uitwerking van de toekomstbeelden voor de Energievisie. Er worden nog geen keuzes gemaakt over de nog op te leveren energievisie. De toekomstbeelden worden gebruikt om een voor Overijssel gewenst toekomstbeeld te ontwikkelen, die we in de concept energievisie opnemen. De voorgestelde startprincipes zijn ontwikkeld in samenwerking met gemeenten, netbeheerders en onze maatschappelijke partners en breed bestuurlijk getoetst. Deze uiteindelijke Energievisie leggen wij, na een brede bestuurlijke toetsing en consultatie van de Colleges van B&W van alle Overijsselse gemeenten, in februari 2025 ter vaststelling aan uw Staten voor.

Voorstel Gelet op het voorgaande stellen wij u voor het besluit te nemen, als in concept in bijlage I verwoord. Gedeputeerde Staten van Overijssel,

ť

voorzitter, A.P. Heidema

4

secretaris, B. Parmet

Besluit nr. PS24-000453 Provinciale Staten van Overijssel, gelezen het voorstel van Gedeputeerde Staten d.d. 11 juni 2024, met kenmerk 2024-015560 overwegende dat: * » * * * * * *

De provincie vanuit haar regierol rond de regionale energie infrastructuur een energievisie dient vast te stellen met een gewenst toekomstbeeld voor de Overijsselse energiehuishouding van 2050; De impact op inwoners, bedrijven en gemeenten afhangt van de kwaliteit van het samenwerkingsproces met gemeenten, netbeheerders en andere maatschappelijke partners om tot een gewenst toekomstbeeld te komen; Dat de startprincipes hieraan bijdragen door te helpen om een aantal onderscheidende toekomstbeelden te ontwikkelen die goed aansluiten bij Overijssel; Dat de startprincipes de uitkomst zijn van een gezamenlijk proces met gemeenten, netbeheerders en maatschappelijke partners; Dat de startprincipes op hoofdlijnen in lijn zijn met de belangrijkste principes uit onze omgevingsvisie, nationale kaders en ons coalitieakkoord; Dat de startprincipes onderschreven worden door het Energy Board van Overijssel; Dat de ontvangen reacties op de concept startprincipes waar mogelijk verwerkt zijn in de startprincipes en/of een plek hebben gekregen in het vervolgtraject; Dat de startprincipes helpen om te bepalen in hoeverre de op te stellen energievisie voldoet aan deze principes.

besluiten:

1.

Dat de vijf onderstaande startprincipes als basis gebruikt dienen te worden voor de uitwerking van een aantal onderscheidende toekomstbeelden voor de energiehuishouding van Overijssel in 2050: a) Het energiesysteem van de toekomst is robuust en efficiënt. Het systeem is robuust genoeg om onvoorziene ontwikkelingen op te vangen en vergroot onze mogelijkheden om onze maatschappelijke opgaven te realiseren. b) Lokale kansen om van duurzame energie te profiteren worden benut. c) Er worden - waar dit nodig is - duidelijke keuzes gemaakt om te zorgen dat de energietransitie voort kan en dat iedereen daar in mee kan en aan kan bijdragen. d) De inrichting van het toekomstige energiesysteem benut de beschikbare ruimte in Overijssel optimaal: zuinig en multifunctioneel waar mogelijk. e) Overijssel draagt proportioneel bij aan een Klimaatneutraal Nederland met een duidelijke ambitie qua mate van zelfvoorzienendheid.

Zwolle, 17 juli 2024 Provinciale Staten voornoemd,

voorzitter,

griffier,

ir. A.P. Heidema

drs. R. Wiggers MMC

Bijlage II: Achtergrond bij voorgestelde startprincipes Principe 1 Het huidige energiesysteem is ontworpen op een systeem waarin de energievraag voorspelbaar groeide en van energie voorzien werd vanuit een aantal centrales (elektriciteit), de gasbel bij Slochteren (gas/warmte) en door raffinage van geïmporteerde olie (brandstof). Eenvoudig op- en afregelbaar in lijn met de ontwikkelingen in de vraag en met een hoofdinfrastructuur die energie efficiënt transporteert en distribueert naar de afnemers. Deze afnemers waren qua energievraag vrij voorspelbaar en de vraag ontwikkelde zich vrij stabiel over de tijd. In een paar decennia moet dit hele systeem een transitie doormaken naar een energiesysteem waarin een groot deel van de energieproductie decentraal plaatsvindt en bovendien weers- en seizoensafhankelijk is. Industrie en mobiliteit stappen (groten)deels over van gas en benzine/diesel op hernieuwbare elektriciteit. De voorspelbaarheid qua belasting van het systeem is veel lastiger. Deze ontwikkelingen vragen een enorme verbouwing en systeemverandering die op dit moment niet bij te benen is door de netbeheerders, met alle gevolgen van dien. Ondernemers kunnen niet uitbreiden, de woonopgave en de verduurzaming van diverse sectoren worden vertraagd, en de beschikbaarheid van energie is niet langer vanzelfsprekend op ieder moment.

Gezien deze ontwikkelingen is enerzijds een wens om een robuust energiesysteem te ontwikkelen dat om kan gaan met veranderende omstandigheden, zowel incidenteel (storingen) en structureel (vraaguitval of nieuwe innovaties). Anderzijds willen we ook oog voor efficiëntie: een systeem dat op alles voorbereid is, kan ook onbetaalbaar en inefficiënt zijn omdat het met alles rekening houdt. Om die betaalbaarheid mee te nemen is het belangrijk dat kostenefficiëntie (o.a. in de energiemix) en het efficiënt benutten van beschikbare capaciteit (zowel voor transport, opslag en conversie) een grote bijdrage leveren. Dit leidt tot het volgende principe: Het energiesysteem van de toekomst is robuust en efficiënt. Het systeem is robuust genoeg om onvoorziene ontwikkelingen op te vangen en vergroot onze mogelijkheden om onze maatschappelijke opgaven te realiseren.

Voor- en nadelen van dit principe: *

Door energievraag, -aanbod, en -opslag optimaal aan elkaar te koppelen. Door hierbij te kiezen voor het juiste schaalniveau lossen we lokale vraagstukken lokaal op, waardoor onnodige belasting op de hoofdinfrastructuur voorkomen wordt): wijkgericht, lokaal, gebiedsgerichte oplossingen.

^

Door het energiesysteem efficiënt en slim in richten, beperken we de maatschappelijk kosten die het energiesysteem met zich meebrengt. Hiermee beperken we, voor zover mogelijk, de benodigde investeringen in het energiesysteem.

*

Een energiesysteem met een goede mix van energiedragers toegepast op de juiste schaal met mogelijkheden om zich aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen vergroot onze mogelijkheden om alle maatschappelijke opgaven te realiseren. Een robuust en efficiënt systeem vraagt ook lastige keuzes over waar en in welke sectoren we welke schaarse energiedragers willen inzetten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan keuzes rond de inzet van waterstof die vanuit het NPE een systeemfunctie toegeschreven is, met uitspraken over in welke sectoren deze energiedrager wel en geen rol kan spelen. Niet alles kan meer overal. Ook bij de keuze in energiebronnen kunnen er spelregels komen. Bijvoorbeeld: om een efficiënt energiesysteem te bouwen, en de druk op het elektriciteitsnet te verlagen kan het gewenst zijn om een collectief warmtenet aan te leggen. Om dit warmtenet goed te laten functioneren, is een bepaalde afname van warmte een belangrijke randvoorwaarde, en kan het nodig zijn de inzet van andere (individuele) oplossingen zoals een warmtepomp te ontmoedigen.

Principe 2: De energietransitie biedt veel kansen, waarbij op alle vlakken ook meegeprofiteerd kan worden van de economische kansen die zij biedt. Energie die je niet gebruikt, hoef je niet te betalen, en energie die je zelf opwekt kan veel goedkoper zijn en je veel onafhankelijker maken van marktprijzen. Waar bij de eerste stappen in de energietransitie de lusten en lasten nog onvoldoende eerlijk verdeeld werden, ontstaan nieuwe kansen voor inwoners en bedrijven waarbij ook (lokale) samenwerking zijn vruchten afwerpt. Het benutten van lokale kansen afgestemd op het lokale energiesysteem vraagt goede afstemming met de ontwikkeling van lokale en regionale energieinfrastructuur. Dit leidt tot het volgende principe: Lokale kansen om van duurzame energie te profiteren worden benut.

Voor- en nadelen van dit principe +

Lokaal collectief eigenaarschap van energie biedt kansen en vraagt samenwerking. Winsten vanuit duurzame energie vloeien zoveel mogelijk terug naar de lokale omgeving, waardoor vaak meer mogelijk wordt door het toenemende draagvlak.

+

Betrokkenheid van lokaal bedrijfsleven in lokale energievoorziening stimuleert innovatie.

-r

Noaberschap kan een belangrijke basis voor samenwerking zijn in energiegemeenschappen, om energie te besparen, samen op te wekken en samen te delen. Net als bestaande en op te richten publiek-private samenwerkingen.

+

Door lokale kansen voor duurzame energie te benutten, versterken we onze strategische autonomie. Overigens kunnen die soms groter zijn door ze regionaal te delen.

-t

Er liggen kansen om recreatie en energie aan elkaar te verbinden. Het energiesysteem van de toekomst biedt perspectief voor nieuwe verdienmodellen in de energietransitie voor (agrarisch) ondernemers en ten aanzien van landschapsbeheer. Deze nieuwe verdienmodellen kunnen doorwerken in een versterking van de leefbaarheid. De afstemming van de ontwikkeling van lokale en regionale energieinfrastructuur kan leiden tot beperkt gebruik van regionale infrastructuur, waarbij de wens wel blijft dat deze altijd hulp kan bieden als het incidenteel nodig is. Hoe de kosten van deze leveringszekerheid goed te socialiseren is een complex vraagstuk. Lokaal beschikbare energie is niet altijd de meest gewenste en/of "goedkoopste" energiebron.

Principe 3: In de transitie waar we als samenleving voor staan, gebeurt al heel veel vanzelf. Sommige grote stappen brengen echter grote risico's en investeringen met zich mee. Om deze stappen te zetten moet er voldoende comfort en zekerheid zijn. Denk bv, aan een grote onderneming die voor een miljoeneninvestering staat om afscheid te nemen van zijn productieproces op basis van aardgas. Hoe ontwikkelt de prijs voor waterstof en/of elektriciteit zich? Komt er voldoende infrastructuur en is die tijdig beschikbaar voor deze onderneming? Waar en in welke mate gaat kernenergie een rol spelen? En vanuit de wens voor een efficiënt energiesysteem weten we dat niet alles overal kan. Sommige sectoren, denk aan industrie en logistiek, hebben door de aard en intensiteit van hun energiegebruik een beperkt aantal mogelijkheden: hoe gaan we om met de schaarste van energiebronnen? Hoe geven we hierin voldoende duidelijkheid met voldoende ruimte én perspectief voor het nemen van eigen verantwoordelijkheid van alle partijen binnen de energietransitie? Het is hierbij de kunst om de keuzes op het passende schaalniveau te maken. Dit leidt tot het volgende principe: Er worden - waar dit nodig is - duidelijke keuzes gemaakt om te zorgen dat de energietransitie voort kan en iedereen daarin mee kan en aan kan bijdragen. Voor- en nadelen bii dit principe: \

Duidelijke keuzes geven helderheid over het handelingsperspectief van inwoners en ondernemers. Door de toenemende druk op de ruimte en het energiesysteem kan niet alles meer overal. Duidelijkheid over waar wat wel kan, geeft belangrijk inzicht aan inwoners en ondernemers en richting geven aan de energietransitie.

*

Door de duidelijke keuzes te beperken tot vraagstukken waarvoor dit noodzakelijk is, en te nemen op het relevante schaalniveau, geven we inwoners en ondernemingen, binnen die keuzes, de vrijheid om energie-initiatieven te ontplooien die goed passen bij hun situatie.

*

Overijssel heeft veel industrie verspreid over haar provincie. Met duidelijke keuzes kunnen we de aantrekkelijkheid om ook relevante hoofdinfrastructuur te realiseren in Overijssel verhogen, door een attractief perspectief te bieden aan het Rijk en de nationale netbeheerders en/of private partijen met een rol in het energiesysteem (denk aan flex-aanbieders en huidige warmtebed rijven). Het bouwen aan het energiesysteem van de toekomst vraagt om een intensieve inzet vanuit alle overheden, ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners. Vanwege de verschillende belangen en rollen is een goede rolverdeling van belang om voldoende voortgang te kunnen maken. De keuzes die nodig zijn, zijn deels afhankelijk van keuzes op nationale schaal en soms pas wat later in de tijd te maken. Te vroeg de verkeerde keuzes maken kan suboptimaal en kostbaar zijn. Soms leiden keuzen, bijvoorbeeld tot clustering, ertoe dat gebieden buiten de clusters voor bepaalde sectoren minder aantrekkelijk worden. Dat kan, in het geval van industrie, effect op werkgelegenheid en leefbaarheid hebben.

Principe 4: In 2050 wordt Overijssel nog steeds gewaardeerd om haar rust, ruimte en recreatiemogelijkheden. Tegelijkertijd staat de ruimte in de provincie steeds meer onder druk. Want alle ruimtelijke opgaven hebben de afgelopen decennia om meer ruimte gevraagd. Natuurversterking, beheer van landschappelijke kwaliteiten, landschapsversterking, extensivering in de landbouw, versterking van water- en bodemkwaliteit, en zo ook de energietransitie. Tevens is het onvermijdelijk dat het landschap - en ook het stedelijk gebied - gaat veranderen door de energietransitie. In die onvermijdelijke verandering is het belangrijk zoveel mogelijk oog te hebben voor het versterken van ruimtelijke kwaliteit en in te zetten op meer en meer slimme oplossingen om de ruimte multifunctioneel te gebruiken. De benodigde ruimte voor het toekomstige energiesysteem wordt een mee te wegen aspect in de keuze voor het energiesysteem van de toekomst (inclusief energiemix). Ook kan het helpen om onze blik te verbreden van een project-businesscase naar meer brede maatschappelijke welvaart. Hierbij neem je naast enkel economische afwegingen voor een initiatiefnemer, de maatschappelijke kosten en baten mee voor de hele maatschappij, waarbij o.a. ook aan sociale en milieu-effecten een waarde wordt toegekend.

Bepaalde (economisch duurdere) investeringen in energiebronnen of energie-infrastructuur kunnen de moeite waard zijn omdat daarmee fysieke ruimte blijft bestaan voor andere sectoren/ontwikkelingen en daarmee alsnog 'terugverdienď kunnen worden. Dit leidt tot het principe: De inrichting van het toekomstige energiesysteem benut de beschikbare ruimte in Overijssel optimaal: zuinig en multifunctioneel waar mogelijk. Voor- en nadelen van dit principe 4

Door optimaal en multifunctioneel ruimtegebruik blijft er ruimte voor gewenst ontwikkelingen

4

Het waardevolle landschap in Overijssel blijft zoveel mogelijk behouden

-r

Bepaalde ontwerpkeuzes voor het energiesysteem kunnen de behoefte aan, en eventuele zichtbaarheid van, nieuwe en/of verzwaarde energieinfrastructuur flink beperken. Ook menselijk gedrag kan hierin een rol spelen. Besparen is beter dan verzwaren. Inzet op multifunctioneel ruimtegebruik maakt oplossingen complexer en kan vertragend werken. De ontwikkeling van energieinfrastructuur en de opwek van energie is niet overal mogelijk en kent veel randvoorwaarden. Hierdoor is het niet altijd mogelijk dit goed te combineren met andere functies. Multifunctioneel ruimtegebruik is dan ook slechts een gedeeltelijke oplossing. Inzet op multifunctioneel ruimtegebruik beperkt (in eerste instantie) de mogelijkheid om te kiezen voor oplossingen die vanuit energetisch, financieel, draagvlak en andere aspecten een meer logische keuze zijn.

Principe 5: Heel Nederland is in 2050 klimaatneutraal. We gebruiken 100oZo duurzame energie, uit verschillende energiebronnen, deels zelf opgewekt, deels geïmporteerd, We werken toe naar een robuust, slim, efficiënt en rechtvaardig energiesysteem, dat vraagt veel. De vraag naar energie in Nederland zal ondanks besparing en innovatie substantieel zijn, en hierbij is het ongewenst om deze volledig te voorzien met grootschalige opwek uit enkele bronnen op locatie elders. Van alle landen en regio's wordt verwacht een bijdrage te leveren aan deze grote opgave. Dit is nog los van de wens naar een kleinere afhankelijkheid van andere landen voor onze energievoorziening. Dit vraagt om het langdurig maatschappelijk rendement mee te nemen bij keuzes over wel of niet aanboren van lokale energiebronnen. Hierdoor kan de mate van zelfvoorzienendheid (individueel en op gebiedsniveau) sterk stijgen, dit wordt uitgedrukt als het aandeel van zelf geproduceerde energie (opwek) in de eigen energievraag. Ook Overijssel kan hiermee - naar haar mogelijkheden - een bijdrage aan leveren. Dit leidt tot het volgende principe: Overijssel draagt proportioneel bij aan een Klimaatneutraal Nederland met een duidelijke ambitie qua mate van zelfvoorzienendheid Voor- en nadelen van dit principe 4

Met een substantiële bijdrage nemen we ook de verantwoordelijkheid voor de toekomstige generaties die hun keuze nog niet kenbaar kunnen maken.

4

Er zijn veel sectorplannen ontwikkeld voor (een stap richting) een Klimaatneutraal Nederland (denk aan RES, CES6, RAL). Door een Overijsselse ambitie te bepalen voor de mate van zelfvoorzienendheid in 2050 kan mede richting gegeven worden aan de gewenste ambitie van

deze sectorplannen. Deze ambitie relateren we aan onze opwekmogelijkheden, en zal schuren met de andere startprincipes. Overijssel is verbonden met grotere gebieden: het energiesysteem stopt niet bij de (lands)grens. Door die verbinding te houden, en onze eigen afhankelijkheid te beperken, kunnen we andere regio's helpen en waar nodig geholpen worden. We blijven verbonden met landelijke infrastructuur voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat aangezien we voor onze sectoren industrie en mobiliteit (met name) logistiek niet de verwachting hebben alle benodigde energie zelf op te kunnen/willen wekken, zonder hierbij de brede maatschappelijke welvaart in Overijssel flink te verlagen. Overijssel blijft voor een gedeelte afhankelijk van de landelijke infrastructuur om al haar sectoren van duurzame energie te voorzien in 2050. In welke mate vraagt een politieke keuze waarbij de toekomstbeelden uit de energievisie de consequenties schetsen.

Bijlage III - Kaders uit landelijk beleid en de Omgevingsvisie De Rijksprogramma’s Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), het Programma Energiehoofdinfrastructuur (PEH) en de Overijsselse Omgevingsvisie geven voor het energiesysteem van 2050 belangrijke kaders mee. We gaan hier kort in op het NPE, omdat hier een aantal uitgangspunten in staan die ook voor Overijssel gelden. Ze gelden dus naast de principes die wij specifiek voor Overijssel voorstellen. Het NPE is de kabinetsvisie voor het energiesysteem tot 2050. In dit plan geeft het kabinet aan hoe we kunnen bouwen, besparen, verdelen en verbinden voor een duurzaam en rechtvaardig energiesysteem - nu en in de toekomst. Het energiesysteem dient nu en in de toekomst betaalbaar, betrouwbaar, veilig, duurzaam en rechtvaardig te zijn. Het moet Nederland in staat stellen economisch krachtig te zijn en veranderingen zorgvuldig ruimtelijk in te passen, zodat er een gezonde en prettige leefomgeving is. Deze publieke belangen vormen de basis voor de gemaakte keuzes in het NPE en de verdere uitwerking daarvan in het vervolg. Het kabinet weegt hierbij de publieke belangen en stuurt hierbij op de hoogste maatschappelijke waarde. Het kabinet maakt hiervoor 5 richtinggevende keuzes: i. ii. iii. iv. v.

Maximaal aanbod - Nu maximale inzet op aanbod van duurzame energie en energie-infrastructuur Energiebesparing - Besparing als belangrijke hoeksteen van het energiebeleid Slim inzetten energie en infrastructuur - Schaarse energie- en infrastructuur inzetten vanuit systeemperspectief en voor opbouw van ketens en markten Internationale samenwerking - Sterke internationale samenwerking en maximaal verbonden energiesysteem Samen sturen - Met burgers en bedrijven met ruimte voor initiatief en participatie

Deze keuzes sluiten (inclusief de achterliggende gedachte) goed aan op de gesprekken over startprincipes in Overijssel, met name de wens om sterk in te zetten op energiebesparing. Bij de uitwerking van de toekomstbeelden betrekken we deze kaders en geven we aan hoe en in welke mate ze terugkomen. Door aan te sluiten op deze nationale keuzes, hoeven we niet alle basiswaarden zoals betrouwbaar, veilig en betaalbaar in onze eigen startprincipes mee te nemen. De Energievisie wordt (gedeeltelijk) parallel aan de nieuwe Omgevingsvisie ontwikkeld. Om te zorgen dat beide goed op elkaar aansluiten, hebben we voortdurend afstemming. Ook kijken we bij vaststelling van de Energievisie hoe we de uitvoering borgen, bijvoorbeeld door opname van acties en regels in een programma, in de omgevingsverordening en mogelijk ook in de Omgevingsvisie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=5d406651-f9d6-4b21-b2b8-c8976e058337