Bijlage: Mobiliteitsvisie
Tekst van het document
Borne in Beweging
toekomstbestendige mobiliteit in Borne, Hertme en Zenderen februari 2025
Voorwoord Borne in beweging naar toekomstbestendige mobiliteit in Borne, Hertme en Zenderen. Gemeente Borne streeft naar een gezonde leefomgeving, een openbare inrichting die mensen uitnodigt om elkaar te ontmoeten. Hiervoor is een verandering nodig, een gedragsverandering. Na de realisatie van de Vloedbeltverbinding zal er geen doorgaand verkeer meer door Zenderen en Borne rijden. Hierdoor komt er meer ruimte voor voetgangers, fietsers, wonen, werken, verblijven, ontmoeten en groen. Daarnaast wordt klimaatadaptie steeds belangrijker. Er worden meer bomen geplant om hittestress tegen te gaan, water wordt beter opgevangen en geïnfiltreerd daar waar het valt en er is aandacht voor meer biodiversiteit. Dit biedt de kans om de openbare ruimte voor de inwoners van Borne beter in te richten. Borne, Hertme en Zenderen worden daarmee nog gezonder omdat gezonde mobiliteit zoals lopen en fietsen, wordt gestimuleerd en meer mensen mobiel blijven. Net als in andere steden heeft de auto in Borne bij veel ontwikkelingen in de openbare ruimte steeds meer ruimte gekregen. Met als gevolg brede wegen met veel parkeerplaatsen.
De raad heeft in december 2022 de 15 uitgangspunten vastgesteld en in deze mobiliteitsvisie hebben we deze uitgangspunten uitgeschreven, niet op volgorde van de nummers maar passend in het verhaal van het de drie V’s (Verminderen-Verschuiven-Verschonen) en het STOMP- Principe (Stappen-Trappen-Openbaarvervoer-Mobility as a service-Privéauto). In 2022 is een start gemaakt door de Europastraat te upgraden van 50 km/uur naar 30 km/uur. Hier is de verandering al te zien. We noemen het upgraden van de openbare ruimte waar ontmoeten voorop staat. We noemen dit geen downgraden (met het oog op de snelheid). Juist door meer ruimte aan voetgangers, fietsers, groen en klimaat te geven krijgen we meer ruimte voor verblijven en ontmoeten. Deze upgrade wordt als voorbeeld voor meer herinrichtingen gebruikt. Met deze mobiliteitsvisie stellen we de ruimte voor kwaliteit van de openbare ruimte waar lopen en fietsen meer ruimte krijgen. Hierdoor wordt de openbare ruimte gezonder, minder geluid, minder uitstoot. We maken een openbare ruimte die uitnodigt om te lopen en fietsen. Mobiliteit is nodig voor onze dagelijkse activiteiten zoals werken, studeren, winkelen, ontmoeten, ontspannen, cultuur opsnuiven en sporten. We verplaatsen ons de hele dag binnen Borne maar ook van en naar Borne. Van de werkende mensen die in Borne wonen werkt ca. 78% buiten Borne. Mobiliteit is een regionale opgave.
Gemeente Borne zal de komende jaren blijven groeien, enerzijds door uitbreiding van woningen in de Bornsche Maten maar ook door inbreiding. Dit zal ervoor zorgen dat we meer verplaatsingen binnen het de dorpen krijgen en meer verkeer van en naar Borne. Juist door voetgangers en fietsers meer te faciliteren willen we mensen verleiden om gezonde mobiliteitsvormen te kiezen. Hierdoor houden we Borne bereikbaar. Dit vraagt veel samenwerking met andere overheden, bedrijven, instellingen, belangenorganisaties en natuurlijk met onze inwoners. Wat we willen realiseren is in deze mobiliteitsvisie beschreven aan de hand van de 15 vastgestelde uitgangspunten van de raad. Hoe we dat gaan realiseren zal na de vaststelling van de Mobiliteitsvisie 2025 uitgewerkt worden in een uitvoeringsprogramma. David Vermorken, Wethouder Mobiliteit
Inhoud Voorwoord ..............................................................................................................................2 Inleiding ..................................................................................................................................5 2. Borns profiel ........................................................................................................................7 2.1 Borne voert een consistent beleid ...................................................................................7 2.2 Ontwikkelingen in Borne ............................................................................................... 12 Toenemende verkeersdruk ............................................................................................. 12 Effecten bereikbaarheid ................................................................................................. 13 Effecten gezonde leefkwaliteit ........................................................................................ 13 2.3 Ontwikkelingen in mobiliteit ......................................................................................... 14 Elektrische fietsen .......................................................................................................... 14 Het verminderen van ritten door de veranderende digitalisering vervoer ...........................
14 Logistiek wordt efficiënter en flexibeler ........................................................................... 16 3. De drie V’s en het STOMP principe ..................................................................................... 17 3.1 De 3 V’s ....................................................................................................................... 17 3.1.1 Verminderen ............................................................................................................. 17 3.1.2 Verschuiven .............................................................................................................. 18 3.1.3 Verschonen............................................................................................................... 19 3.2 Het STOMP-principe ..................................................................................................... 20 3.3. Conclusie ................................................................................................................... 21 Hoofdstuk 4 Visie voor Borne ................................................................................................. 22 4.1 Meer ruimte voor voetgangers, fietsers, verblijven en ontmoeten ...................................
22 4.2 Fietsparkeren verbeteren .............................................................................................. 26 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 26 4.3 Openbaar vervoer verbeteren en deelmobiliteit stimuleren ............................................ 27 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 28 Ketenvervoer en hubs ..................................................................................................... 29 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 29 Deelmobiliteit ................................................................................................................ 30 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 30 4.4 Duidelijke structuren in het dorp ................................................................................... 31 4.5 Verkeersveiligheid verhogen door de upgrade van 50 km wegen naar 30 km wegen ......... 34 Wat zijn onze opgaven? ..................................................................................................
38 4.6 Auto parkeerdruk verminderen...................................................................................... 39 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 40 4.7 Logistiek ...................................................................................................................... 42
Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 42 4.8 Verkeersmanagement door Smart Mobility .................................................................... 43 Wat zijn onze opgaven? .................................................................................................. 44 4.9 Kansen openbare ruimte benutten ................................................................................ 45 Wat zijn onze opgaven? ...................................................................................................... 45 Hoofdstuk 5 Samen vooruit.................................................................................................... 48 5.1 Samenwerking ............................................................................................................. 48 5.2 Vervolg: uitvoeringsprogramma .................................................................................... 48 5.3 Verder na de Vloedbeltverbinding ................................................................................. 48 5.4 Slotwoord .................................................................................................................... 50
Inleiding In gemeente Borne streven we naar een hoge leefkwaliteit. Borne is eerder verkozen tot het leukste dorp van Overijssel (RTV Oost, 2011), de beste gemeente (samen met Zwolle) van de provincie Overijssel (Vrije Universiteit van Amsterdam, 2022) en de beste woongemeente van Twente (Elsevier, 2022). Dat willen we graag zo houden! Borne groeit. Op dit moment is het inwonersaantal meer dan 24.000 en door de uitbreiding van de Bornsche Maten en de vele inbreidingen zal het inwonersaantal blijven toenemen. Ook ondernemers weten Borne te vinden, onze bedrijventerreinen raken vol. Borne is een gezond dorp en een compacte gemeente, alles is op fietsafstand. We staan echter aan de vooravond van een enorme verandering van de openbare ruimte, deze staat meer en meer centraal en de vraag die gesteld moet worden hoe onze mobiliteit hier een rol in krijgt. Niet alleen de inwoners van Borne zijn in beweging. Er spelen een aantal grote ontwikkelingen die de basis zijn voor de enorme verandering in Borne. De huidige N743 zal, na de aanleg van de nieuwe provinciale weg, de Vloedbeltverbinding, een andere verkeersfunctie krijgen. Met de komst van de Vloedbeltverbinding komt een einde aan 15.000 motorvoertuigen door Zenderen en Borne. Er komt meer ruimte om de weg op te nemen in haar omgeving. Zenderen geeft in haar dorpsambitieplan al een duidelijke invulling van deze weg aan.
We hebben onderzoek laten doen naar de mogelijkheden voor de Rondweg. Hier komen we in hoofdstuk 5 op terug. Meer ruimte voor voetgangers, fietsers, ontmoeten en verblijven. Langzaam verkeer krijgt prioriteit. Zo creëren we ruimte om onze straten opnieuw in te richten en verhogen we de verkeersveiligheid en leefkwaliteit. Dat doen we voor, maar vooral samen met onze bewoners, ondernemers en bezoekers. De gemeenteraad heeft in december 2022 15 uitgangspunten vastgesteld van waaruit deze visie is opgesteld. De 15 vastgestelde uitgangspunten zijn: 1. Inzetten op het STOMP principe: Stappen, Trappen, Openbaarvervoer, MaaS (Mobility as a Service) en privéauto; 2. Inzetten op de 3 V’s: Verminderen, Verschuiven en Verschonen; 3. Een fijnmazig en toegankelijk voetgangersnetwerk realiseren dat mensen verleidt om te gaan lopen; 4. Een fijnmazig en toegankelijk fietsnetwerk realiseren dat mensen verleidt om te gaan fietsen; 5. De F35 de drager van ons fietsnetwerk maken en deze uitbreiden naar Almelo; 6. Meer wegen transformeren naar fietsstraten waar auto’s te gast zijn; 7. Actief deel nemen aan de regionale overleggen, maar de verantwoordelijkheid van het openbaar vervoer (trein, bus en buurtbus) bij de provincie Overijssel laten; 8. HUB’s (overstappunt, ‘spaak’) realiseren bij o.a. het station, in wijken en de dorpen Hertme en Zenderen; 9.
De elektrificatie van het wagenpark stimuleren; 10. MaaS (Mobility as a Service) ontwikkelingen waaronder de deelmobiliteit oppakken in regionaal verband; 11. Bij Smart Mobility en het gebruik van Big Data constant de balans zoeken tussen betere mobiliteit en de privacy impact;
12. Meerdere scenario’s voor de randwegenstructuur, waaronder het tracé van de N743 uitwerken om daarna in de participatie met de bewoners mee te nemen; 13. Na de keuze van de randwegenstructuur de norm 30 km/uur hanteren op erftoegangswegen; 14. Het lang parkeren van auto’s buiten het centrum faciliteren; 15. Geen betaald parkeren invoeren. 1.6 Leeswijzer: In het volgende hoofdstuk schetsen we het Bornse profiel. Wat betekent mobiliteit in Borne en welke ontwikkelingen zien we? Hoewel onze bewoners over het algemeen buiten Borne werken, bezoeken ze de voorzieningen in het dorp en gaan ze hier naar school. Borne trekt veel bezoekers van buiten. Het centrum heeft met het gratis parkeren een aanzuigende werking en Oud Borne is een geliefde plek voor toeristen vanwege het beschermd dorpsgezicht. Ons buitengebied is van uitzonderlijke waarde, voor bewoner én bezoeker. We vinden het erg belangrijk dat Borne goed bereikbaar blijft. We gaan in deze visies keuzes maken ten aanzien van mobiliteit binnen gemeente Borne. Dat doen we aan de hand van twee verkeerskundige principes. De drie V’s staan voor Verminderen, Verschuiven en Verschonen en duiden een gedragsverandering die we willen stimuleren. Het STOMP-principe geeft de prioritering in weggebruikers aan. Beide verkeerskundige principes lichten we toe in hoofdstuk 3.
Hoofdstuk 3 vormt het vertrekpunt van hoofdstuk 4 waarin we onze visie voor de Bornse mobiliteit gaan beschrijven. Nu de Vloedbeltverbinding is afgerond kijken we vooruit. Waar zetten we op in? We maken keuzes en schetsen hoe we Borne in de toekomst voor ons zien. Hoofdstuk 5 blikt vooruit. Hoe gaat het verder met de N743 en de Rondweg en hoe worden de gemaakte keuzes in deze visie werkelijkheid? Deze visie maakt onderdeel uit van de op te stellen Omgevingsvisie. Mobiliteit heeft op alle leidende principes van de omgevingsvisie betrekking. Duurzaam en biodivers; we richten de openbare ruimte in om te verblijven en te ontmoeten en verleiden mensen om zicht duurzaam te verplaatsen waarbij lopen, fietsen en openbaar vervoer voorop staan. Door de openbare ruimte zo in te richten creëren we meer ruimte voor biodiversiteit. Verbonden en toegankelijk; door meer voet- en fietsverbindingen aan te leggen kan iedereen zich nog makkelijker te voet of met de fiets verplaatsen en door het openbaar vervoer flexibeler te maken wordt deze ook toegankelijker. Gezond, inclusief en veilig; lopen en fietsen is gezond en inclusief. Door wegen van 50 naar 30 te upgraden krijgen deze modaliteiten meer ruimte en wordt de openbare ruimte veiliger. Wonen in een aantrekkelijke leefomgeving; door wegen naar 30 km te upgraden is het wonen aan deze straten veel aantrekkelijker.
Mensen verblijven en ontmoeten elkaar in een aantrekkelijke groene leefomgeving. Ondernemend en gastvrij; door in het centrum geen betaald parkeren toe te passen blijft het centrum aantrekkelijk en gastvrij. Maar ook door meer voet- en fietsverbindingen wordt het centrum beter bereikbaar.
2. Borns profiel De basis van het beleid dat in de mobiliteitsvisie 2012-2020 is opgenomen staat nog als een huis. De gemeenteraad heeft een consistent beleid uitgevoerd. Keuzes, zoals de aanleg van de zuidelijke randweg maken het nu mogelijk om de randwegenstructuur af te ronden met de Vloedbeltverbinding. Mobiliteit is voortdurend in beweging en we moeten meebewegen om onze openbare ruimte gezond in te richten. Borne groeit, er ligt een klimaatopgave en nieuwe technologische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. In dit hoofdstuk bespreken we recent afgeronde ontwikkelingen als gevolg van het beleid dat de laatste jaren gevoerd is. Vervolgens kijken we naar de ontwikkelingen die ons binnen de gemeente en op het gebied van mobiliteit in het algemeen, te wachten staan.
2.1 Borne voert een consistent beleid In gemeente Borne streven we naar een veilige openbare ruimte waar mensen prettig kunnen verblijven en elkaar ontmoeten in een gezonde en groene openbare ruimte. Borne is niet voor niets uitgeroepen tot het leukste dorp van Overijssel, beste gemeente en woongemeente van Twente. In Borne wordt gewoond maar ook gewerkt, gaan kinderen naar school en er komen veel bezoekers om te winkelen. Borne heeft een aantrekkelijk centrum en een historisch beschermd dorpsgezicht. Daarnaast is het buitengebied erg aantrekkelijk voor recreatie. Het dorp is compact en alles is op fietsafstand van elkaar, de belangrijkste voorzieningen zijn aanwezig in het dorp en vanuit kerkdorpen Hertme en Zenderen is men binnen 10 minuten bij de voorzieningen van Borne. Hierdoor wordt er veel gelopen en nog meer gefietst, al blijft het gebruik van de auto relatief hoog. In figuur 1 is de modal split per rit weergegeven en vergeleken met de landelijke verplaatsingen.
Figuur 1: modal split van verplaatsingen in Borne t.o.v. Nederland ODiN 2022-2023 (Onderzoek Onderweg in Nederland)
Gemeente Borne ligt in de stedelijke omgeving. Strak tegen Hengelo aan en met twee ontsluitingen op de snelweg. In 2012 is de Mobiliteitsvisie 2012-2020 vastgesteld. Uit deze visie zijn al beleid uitgewerkt en uitgevoerd of beleid in gang gezet. Neem bijvoorbeeld de aanleg van de zuidelijke randweg eind 2016. Hier zal de Vloedbeltverbinding direct op aangesloten worden zoals in de Mobiliteitsvisie van 2012 beschreven. Doorgaand verkeer rijdt straks niet meer door Zenderen en Borne maar zal gebundeld langs de A1/A35 afgewikkeld worden. Tegenwoordig wordt anders gekeken naar ontwikkelingen ten aanzien van 50 km/uur wegen en het klimaat. De openbare ruimte is in de loop der jaren voornamelijk voor de auto ingericht. Dit zullen we in de toekomst anders doen. We staan aan de vooravond om de openbare ruimte in Borne terug te geven aan de inwoners die in de dorpen wonen door de openbare ruimte anders in te richten. Daar waar nu nog veel doorgaand verkeer door Zenderen en Borne rijdt kunnen we, na de aanleg van de Vloedbeltverbinding, de omgeving groener inrichten waarbij verblijven de hoofdmoot wordt. Daar waar eerst de auto prioriteit kreeg zien we dat nu veranderen. Bij herinrichting van de openbare ruimte zal meer aandacht zijn voor sociaal en inclusief, groen en aantrekkelijk, klimaatadaptief, lokale economie, identiteit van de plek, verkeersveiligheid en gezondheid.
Op foto 1 zien we hoe in 1928 de Grotestraat functioneerde: mensen handelden op straat en verplaatsten zich al lopend of met de fiets. Hier bestonden de brede doelen al, maar deze zijn door de komst van de auto verdrongen. Vandaag de dag streven we ook naar deze leefbare straten waar verblijven en ontmoeten voorop staan. De huidige Grotestraat tussen Dorsetplein en Oude Almeloseweg is als wandel- en fietsgebied geüpgrade. Mensen zijn daar tevreden over.
Foto 1: In 1928, lopen, fietsen en handel in de Grotestraat met aan de linkerkant Leurink mode, (Bron: gemeente Borne)
Leefbaarheid in de openbare ruimte staat voorop. Dit is bij verschillende herinrichtingen als leidend geweest. De herinrichting Europa is hier een goed voorbeeld van. Waar eerst een weg ‘door’ Borne lag ligt er nu een weg ‘in‘ Borne, groen en aantrekkelijk waar mensen verblijven en ontmoeten. Door de upgrade van 50 km/uur naar 30 km/uur is het een aantrekkelijke straat om te wandelen, fietsen en wonen. Extra bomen zorgen voor meer vergroening, minder CO2, minder hittestress en door de goede waterberging en schoon riool is de wateroverlast geminimaliseerd. De Europastraat is hiermee klimaatbestendig ingericht. Oude situatie Europastraat
Nieuwe situatie Europastraat
Figuur 2: Meer ruimte voor voetgangers, fietsers, groen en water (Bron: Europastraat)
2021: Europastraat Een straat waar de auto nog dominant is en veel ruimte krijgt.
Foto 2: Europastraat als een 50 km weg voor de upgrade
Bij de herinrichting van de Europastraat hebben we de verkeerskundige principes van de drie V’s en STOMP toegepast. Deze worden in hoofdstuk 3 toegelicht. Bovendien hebben we de straat een upgrade gegeven van 50 km/uur naar 30 km/uur. Zo is er een weg ontstaan waarbij gebruikers van de weg meer rekening met elkaar houden door oogcontact te maken.
2022: Europastraat
Foto 3: Europastraat geüpgraded naar een 30 km weg
Figuur 3: Modal split per afstandsklasse Borne (Bron: ODiN 2018-2019 en 2022-2023, COVID-19 periode niet representatief)
Figuur 3 laat zien dat in Borne 57% van alle verplaatsingen korter dan 1 km te voet wordt afgelegd. En van alle verplaatsingen tussen 3,7 en 7,5 km vindt 31% plaats met de fiets. Toch pakt 28% van de bewoners voor een korte rit tussen de 1 en 3,7 km nog de auto. Door het voeten fietsnetwerk nog meer te verfijnen en mensen te verleiden om te gaan wandelen of fietsen willen we dit aandeel vergroten. De elektrische fiets kan ervoor zorgen dat zelfs ritten tot 15 km die nu nog met de auto gedaan worden met de fiets worden gedaan. Hierdoor zal de luchtkwaliteit nog beter worden en worden inwoners gemotiveerd gezonder te leven. Fietsen heeft vele voordelen, voor de fietser zelf en voor de maatschappij: • Veel mensen vinden fietsen leuk en het is gezond. Regelmatig fietsen draagt bij aan een goede gezondheid. Daarnaast worden fietspaden ook gebruikt door sporters en recreanten of om de hond uit te laten. • Fietsen is voor veel van de dagelijkse verplaatsingen een snelle en efficiënte manier van verplaatsen. Zonder een hoger fietsgebruik zal het verkeer bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen bovendien steeds meer vastlopen. Voor relatief korte ritten is de fiets qua snelheid en comfort een concurrerend vervoermiddel ten opzichte van de auto en het openbaar vervoer. Met de e-bike komen langere verplaatsingen tot circa 15 km binnen bereik te liggen voor de fiets.
Fietsen neemt daarnaast weinig ruimte in en creëert ruimte op netwerken van andere vervoerswijzen. • Fietsen is relatief goedkoop, duurzaam, laagdrempelig en heel toegankelijk. • Fietsen is inclusief, iedereen kan meedoen op zijn of haar eigen tempo en met alle verschillende types, is er vrijwel voor iedereen een passende fiets. Een goed fietsdorp is een fijn en leefbaar dorp. In figuur 4 worden de voordelen van fietsen in een taartdiagram weergegeven.
Figuur 4: de voordelen van fietsen (Bron: www.gezondeleefomgeving.nl/thema/fietsen)
Het station is voor Borne erg belangrijk en het P&R terrein wordt dagelijks goed gebruikt door forensen die van en naar Borne of Twente reizen. De buurtbus rijdt nu vaste routes door Borne. Veel vrijwilligers houden dit openbaar vervoer systeem in de lucht. Hier willen we meer gebruik van maken door aan de vraag van de inwoners te voldoen. Een flexibel systeem dat past in de MaaS (Mobility as a Service) methodiek waarbij je met je mobiel een reis kunt plannen, reserveren en betalen. De aanleg van de F35 heeft ervoor gezorgd dat er een veilige en vlotte verbinding vanuit Borne naar Hengelo is gekomen. Fietste men voorheen nog langs de N743, nu zien we een verschuiving en een toename op de screenline over de A1. Niet alleen wordt de F35 nu gebruikt door fietsers die eerst langs de N743 fietsten maar ook door mensen die eerst met de auto gingen. De e-bike heeft daar zeker aan meegeholpen. Een afstand van meer dan 10 km wordt nu vlot gefietst. Ook Borne moet met de wens van inwoners en de ontwikkelingen mee. Deelmobiliteit wordt nog niet door iedereen omarmd maar zal zeker populairder worden. Net zoals de digitalisering en het hybride werken invloed zal hebben op onze mobiliteit.
2.2 Ontwikkelingen in Borne Borne groeit als gemeente, samen met Zwolle, in de provincie Overijssel het hardst. Met name de Bornsche Maten zorgt ervoor dat het inwonersaantal is gestegen tot boven de 24.000. De ambitie van Borne is om de komende jaren te groeien tot minimaal 30.000 inwoners. Daarom moeten er duidelijke keuzes gemaakt worden. Deze groei heeft namelijk ook invloed op het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid daarvan. Ook in Hertme en Zenderen zien we uitleglocaties voor nieuwe woningen.
Toenemende verkeersdruk Borne blijft voorlopig groeien. Het gaat dan niet enkel om uitbreiding. Ook inbreiding is belangrijk om de mooie natuur rondom Borne te kunnen behouden. De huidige N743 krijgt een andere functie en inbreiding is hier nodig om de weg goed in te passen. Ook andere locaties zoals Jonge Poerink en De Biefel zijn mooie inbreidingslocaties op voet- en fietsafstand van het centrum. Nabijheid is belangrijk om juist die gezonde mobiliteit te promoten. Het gaat echter niet alleen om wonen maar ook om bedrijvigheid. Bedrijventerrein De Veldkamp is inmiddels nagenoeg volgebouwd. Dit terrein wordt via de Zuidelijke Randweg goed ontsloten op het rijkswegennet. Hier biedt het flexibele openbaarvervoerssysteem uitkomst om werknemers naast de auto en fiets ook met het openbaar vervoer te faciliteren. Borne zet in op meer toerisme. Het mooie Oud Borne en het buitengebied vragen om goede bereikbaarheid. Parkeren net buiten het centrum en daar een Toeristisch Overstappunt (TOP) realiseren zal ervoor zorgen dat bezoekers niet tot in Oud Borne rijden maar aan de rand van het centrum parkeren om daarna te genieten van Oud Borne of het centrum. Ook werknemers die in het centrum werken kunnen daar gebruik van maken. In het buitengebied, waaronder in Zenderen zijn al TOP locaties. We gaan kijken waar dit nog meer kan.
Op deze locaties net buiten het centrum kunnen we parkeren combineren met knooppuntenroutes voor voetgangers en fietsers.
Effecten bereikbaarheid De groei in Borne en het feit dat veel voorzieningen, waaronder supermarkten, in het centrum aanwezig zijn zorgen voor een hoge parkeerdruk. Met name op vrijdagavond en zaterdag zijn de parkeerlocaties in het centrum druk bezet. Toch is het niet alleen in het weekend druk. De parkeerplaatsen worden veel en goed gebruikt.
Figuur 5: Uitgangspunt het principe van “beïnvloeden-benutten-reguleren-bouwen” (Bron: parkeerbeleid Borne)
Het parkeerbeleid ondersteunt de totale visie op mobiliteit. In bestaande situaties wordt het ‘beïnvloeden-benutten-reguleren-’principe gehanteerd. Dit betekent dat bij parkeerproblemen niet wordt uitgegaan van het direct realiseren van nieuwe parkeerplaatsen. Eerst wordt bepaald of de parkeerproblemen van de verschillende doelgroepen en in de diverse parkeergebieden op een andere wijze zijn op te lossen. Deze keuze heeft consequenties voor het omgaan met parkeernormen bij ruimtelijke ontwikkelingen en nieuwe situaties. Een lager aanbod van parkeerplaatsen kan mensen stimuleren tot een bewuster mobiliteitsgedrag en een andere vervoerwijze. Sturing in het aanbod van parkeerplaatsen via parkeernormen kan daarbij een middel zijn. In de Nota Parkeernormen Borne wordt uitgegaan van een sturend beleid. De nieuwe ontwikkelingen die we op ons af zien komen maken het nodig om de parkeernormen te herzien. Dit zal in het uitvoeringsprogramma verder vorm gegeven worden. Hierbij wordt ook het eventueel invoeren van een mobiliteitsfonds onderzocht. Soms kunnen ontwikkelaars niet voldoen aan de huidige parkeernormen maar kunnen we in de toekomst wel parkeerplaatsen op afstand realiseren, een deelsysteem opzetten of een HUB realiseren. Dergelijke ontwikkelingen, die bijdragen aan minder autobezit of autogebruik, kunnen dan uit dit mobiliteitsfonds gefinancierd worden.
De voor- en nadelen moeten hierbij goed in beeld gebracht worden. Om de gewenste woonruimte en transitie in het centrum te krijgen moet er kritisch gekeken worden naar de parkeernormen die gehanteerd worden en stimuleren we dubbelgebruik.
Effecten gezonde leefkwaliteit De auto heeft in het verleden veel openbare ruimte opgeëist. Mensen die per auto reizen, hebben veel meer ruimte nodig dan reizigers die met de fiets, bus, trein of lopend gaan. Automobilisten vragen daarnaast ruimte voor parkeren. Zonder ingrijpen neemt in onze gemeente het ruimtebeslag door het (auto)verkeer fors toe. Dat belemmert ons in onze ambities om aantrekkelijke buitenruimtes te creëren met veel groen en gelegenheid voor ontmoeten en verblijven. Dit vraagt om heldere keuzes. Een goed voorbeeld is de upgrade van de Europastraat: minder ruimte voor de auto en meer ruimte voor de voetgangers, fietsers, groen en waterberging. De bewoners aan de Europastraat ervaren een gezondere leefkwaliteit als ze de deur uitstappen en dat geldt ook voor de mensen die zich verplaatsen op of langs de Europastraat.
Meer verkeer zorgt voor meer geluid, een slechtere luchtkwaliteit en een daling van de verkeersveiligheid. Als we niet anders omgaan met onze mobiliteit, verslechtert onze leefkwaliteit. Juist de keuze om meer wegen te upgraden van 50 km/uur naar 30 km/uur geeft ons de ruimte om een gezonde leefkwaliteit in Borne te creëren. Zo blijft Borne, ondanks dat ze groeit, een aantrekkelijk dorp om in te leven, werken en recreëren.
Figuur 6: Ruimtebeslag per persoon reizend per auto, fiets, bus, trein en lopend. Zwart is stilstaand en rood is rijdend. (Bron: Goudappel)
2.3 Ontwikkelingen in mobiliteit De laatste jaren is het keuzepalet aan vervoersmogelijkheden aan het veranderen. We zien de volgende ontwikkelingen.
Elektrische fietsen Er is een enorme toename van elektrische fietsen. Zowel de gewone elektrische fiets als de speedpedelec biedt de kans om in een korte tijd een grotere afstand af te leggen zonder veel inspanning. Ritten waar nu nog voor de auto wordt gekozen worden sneller met de elektrische fiets afgelegd. Ook blijven ouderen langer mobiel met een elektrische fiets.
Het verminderen van ritten door de veranderende digitalisering vervoer De doorgaande ontwikkeling van digitalisering verandert onze reisbehoefte en de manier waarop we reizen. Mobiliteit hubs en apps geven toegang tot meerdere systemen.
Thuiswerken wordt gemakkelijker Door COVID-19 hebben de onlinevoorzieningen om thuis te werken of te studeren een vlucht genomen. Veelal zien we dat bedrijven inzetten op meer thuis werken door minder werkplekken in te richten. Wij verwachten dat dit de komende jaren verder zal toenemen. Mensen zijn en moeten meer bewust worden van hun verplaatsingsgedrag. Is een rit nog wel nodig of kunnen we een vergadering ook online doen? Ook zakelijke reizen kunnen we zo verminderen. Daarnaast zal het anders beprijzen ervoor zorgen dat in de toekomst de medewerkers minder gaan reizen of anders gaan reizen. Dit kan leiden tot het verminderen van mobiliteit en het afvlakken van de piekmomenten in stedelijke mobiliteit. Ketenvervoer en deelmobiliteit wordt aantrekkelijker De huidige technologie, zoals de MaaS app (Mobility as a Service) biedt kansen om meerdere voertuigen voor één reis te gebruiken, het zogeheten ketenvervoer. Met de MaaS app kunnen mensen hun reis snel en makkelijk plannen, een vervoersmiddelen reserveren en betalen. Daarnaast krijgen we met onze telefoon steeds meer toegang tot deelauto’s, -scooters en fietsen. Het bezit van een vervoersmiddel zal hierdoor afnemen en deelsystemen worden meer gebruikt. Omdat deze ontwikkelingen in een kleine gemeente als Borne moeilijk van de grond komen en de vraag relatief nog klein is, wordt regionaal samengewerkt.
Figuur 7; Met de MaaS app kun je plannen, reserveren en betalen. Straks ook met FlexRRReis.
Meer variëteit aan fietsen zorgt voor een verschuiving in modaliteit Juist door de toename van het gebruik van de e-bike en speedpedelecs zien we kansen om de auto verplaatsingen over een langere afstand te vervangen door ritten met de e-bike. Ook zien we door de aanleg van goede fietsvoorzieningen als de F35 een toename in fietsgebruik. We zien dat mensen fietsen als plezierig ervaren. Naast de fysieke inspanning fiets je je hoofd leeg en geniet je van de mooie omgeving. Kansen die we in Borne moeten benutten. Figuur 1 laat de potentie zien als het gaat om de verschuiving van auto naar fiets. Naast de e-bike en speedpedelec (zie foto 4) zorgt ook het gebruik van de bakfiets voor meer fiets- en minder autogebruik.
Foto 4: woon-werk met speedpedelec (bron: Stromer)
Logistiek wordt efficiënter en flexibeler Door innovatieve digitale ondersteuning van logistieke processen kunnen ladingen beter worden gebundeld dan voorheen en gaat de beladingsgraad van voertuigen omhoog. Ook overslag op hubs aan de rand van (binnen)steden naar kleinere en schone voertuigen wordt daarmee geoptimaliseerd. Zo ontstaat betrouwbaar en efficiënt transport en zullen er kansen ontstaan om logistieke processen beter aan te passen aan toegangs- en emissie-eisen voor wegen vanuit wegbeheerders . Digitalisering van logistiek leidt zo tot reductie van kosten en emissies.
3. De drie V’s en het STOMP principe De keuzes ten aanzien van het thema mobiliteit binnen gemeente Borne maken we op basis van twee verkeerskundige principes: de drie V’s en het STOMP-principe. In dit hoofdstuk lichten we beide uitgangspunten toe. Ze vormen de fundering voor de manier waarop we uitdagingen en opgaven op gaan pakken.
3.1 De 3 V’s De drie V’s staan voor Verminderen, Verschuiven en Verschonen. Door in Borne in te zetten op het STOMP principe, de focus op Verminderen, Verschuiven en Verschonen te leggen willen we dat mensen die in Borne wonen, werken en verblijven gaan nadenken over hun verplaatsingsgedrag. Mensen moeten zich afvragen of ze überhaupt de verplaatsing wel willen maken: Verminderen. Is het nodig om te gaan of kan ik ook bellen of via teams een overleg plannen? Wordt de verplaatsing wel gemaakt, dan moet de focus meer komen te liggen op hoe de verplaatsing wordt gemaakt. Gaan we lopend of pakken we de fiets of het openbaar vervoer? Ook deelmobiliteit is steeds meer een optie: Verschuiven. Zijn deze mogelijkheden niet voorhanden en is de keuze om toch met de auto te gaan, dan heeft een emissievrij voertuig de voorkeur: Verschonen. In het uitvoeringsprogramma zal de focus moeten liggen op communicatie van de drie V’s.
3.1.1 Verminderen De eerste V staat voor Verminderen. In Borne willen we mensen bewust maken van hun gedrag. Met andere woorden: denk eerst na voordat je een verplaatsing wil maken. Is het echt nodig? Moet het in de spits of kan ook buiten de spits gereisd worden door eerst thuis te gaan werken? Dit zorgt ervoor dat de openbare ruimte niet ingericht hoeft te worden om een hele grote mobiliteitsstroom te faciliteren. Wanneer mensen beseffen dat een blijvende omslag in reisgedrag nodig is, gaan we verschil zien. Juist de intrinsieke motivatie is nodig om een gezonde openbare ruimte maken. In coronatijd kwam de omslag om in plaats van op kantoor te werken thuis te gaan werken. Vanuit de werkgever zijn er veel faciliteiten ontstaan om dit mogelijk te maken. We moesten zoveel mogelijk thuis werken waardoor er veel minder woon-werkverkeer plaatsvond. Ook werd er minder gebruik gemaakt van de fiets en het openbaar vervoer. Het lopen verminderde maar iets. Wel werd er tijdens corona veel gewandeld in de natuur. In figuur 11 is deze verschuiving goed te zien.
Figuur 8: Modal shift voor en na corona in de ochtendspits (Bron cijfers: NVP BEELD Goudappel)
De files verdwenen en het openbaar vervoer werd niet meer gebuikt. Dit heeft laten zien dat we ons mobiliteitssysteem ingericht hebben om twee korte piekmomenten, de ochtendspits en de avondspits, te faciliteren. Op andere momenten van de dag voldoet de capaciteit van het wegennet, het fietsnet en het openbaar vervoer. We gaan in deze mobiliteitsvisie ervanuit dat er geen beperkingen zijn door bijvoorbeeld COVID19. Nu is de kans om het patroon dat we vóór COVID-19 hebben gevolgd te doorbreken. Mensen moeten meer bewust worden van hun verplaatsingsgedrag. De meest efficiënte reis is de reis die niet gemaakt wordt. In figuur 7 zien we dat reizen met de auto meer ruimte vraagt dan reizen met de fiets of het openbaar vervoer. Op deze gedragsverandering zal de focus komen te liggen.
3.1.2 Verschuiven De tweede V staat voor Verschuiven en houdt in dat we mensen willen bewegen om van vervoersmiddel te veranderen. We hopen dat mensen steeds vaker de auto laten staan en in plaats daarvan kiezen voor het openbaar vervoer, de fiets of lopend gaan. Voetgangers willen we in deze mobiliteitsvisie omarmen. Zij dragen op meerdere manieren bij aan onze doelen en ambities. Lopen zorgt ervoor dat mensen gezond blijven, draagt bij aan inclusiviteit en zorgt ervoor dat dat er minder druk op de openbare ruimte ontstaat. Hierdoor kunnen we deze openbare ruimte ook voet-, en fietsvriendelijk inrichten wat weer meer voetgangers en fietsers aantrekt. Veel voetgangers en fietsers in het centrum betekent ook meer bezoekers voor de winkels en dat is goed voor de economie van Borne. De provincie Overijssel ontwikkelt een fietsapp
waarbij mensen beloond worden als ze de fiets gebruiken. Hoe mooi is het dat je straks bijvoorbeeld een gratis kopje koffie kunt sparen als je met de fiets naar het centrum komt. Minder auto’s betekent bovendien een verbetering in luchtkwaliteit. Lopen is naast fietsen een belangrijk voor- en natransport van ons openbaar vervoer (OV) systeem. Een goed loopnetwerk is dus ook belangrijk voor een goed functionerend OV. Door het voetgangersnetwerk te verfijnen wordt het aantrekkelijker om te gaan lopen. Door barrières weg te halen, zoals de huidige N743 of het spoor, gaan mensen eerder lopen.
3.1.3 Verschonen De derde V staat voor Verschonen en gaat over de uitstoot die vervoersmiddelen veroorzaken. Het Rijk stimuleert al jaren milieuvriendelijk rijden. Elektrisch rijden heeft vele voordelen; geen uitstoot van broeikasgassen, stikstofdioxide en fijnstof. Het draagt bij aan een schonere lucht. Het Rijk heeft de laatste jaren veel vrijstelling gegeven voor motorrijtuigenbelasting of subsidie gegeven bij de aanschaf van elektrische voertuigen. In Borne willen we deze stimulerende lijn voortzetten door bijvoorbeeld een netwerk uit te rollen met laadpalen om het elektrisch rijden te faciliteren. Alle nieuwe auto’s die vanaf 2030 op de markt komen moeten 100% elektrisch zijn. Deze auto’s rijden dan op elektriciteit uit een batterij, waterstof-brandstofcel of zonnepanelen. Steeds meer gemeente voeren in de toekomst een zero emissie zone in. Hiermee kunnen we als gemeente emissievrije voertuigen stimuleren. Als het om waterstofvulpunten gaat zien we dat er geïnvesteerd wordt in Energie Hubs. Op de Veldkamp zien we dit ook ontstaan. Hier komen snelladers voor elektrische auto’s en wordt ook een waterstofvulpunt gerealiseerd. Hoe deze ontwikkeling verder gaat is nog onduidelijk, dit laten we aan de markt over. Nieuwe veiligheidsvraagstukken De transitie naar elektrische- en waterstofvoertuigen levert ook specifiek nieuwe veiligheidsrisico’s op.
Kunnen oplaadpunten bijvoorbeeld in parkeergarages? Het blijkt lastiger om elektrische auto’s te blussen dan auto’s die rijden op fossiele brandstoffen. De transitie naar elektrische en waterstofvoertuigen betekent dus ook een transitie van de regelgeving, de randvoorwaarden en de inrichting van onze systemen om de veiligheid van onze inwoners te waarborgen. Het gaat dan om gebouw- en voertuigtechnische regels en randvoorwaarden rond positionering van laad-, parkeer- en onderhoudslocaties binnen onze gemeente. In het uitvoeringsprogramma willen we samen met de veiligheidsregio procesmatige en inhoudelijke kaders formuleren en wordt gewerkt aan pilotprojecten in dit kader.
3.2 Het STOMP-principe Naast de drie V’s hanteren we het verkeerskundige STOMP-principe. De volgorde van de letters geven de prioritering aan. STOMP staat voor Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a service en Privéauto. De mens staat centraal, de voetganger in het verkeer dus. Daar waar eerst de auto veel ruimte kreeg wordt de Mobiliteitspiramide nu omgedraaid. We maken het openbaarvervoer toegankelijker door deze flexibeler in te zetten en deelmobiliteit krijgt kansen. De privéauto blijft wel maar zal minder ruimte krijgen.
Figuur 9: STOMP-principe, Stappen, trappen, openbaarvervoer, MaaS en privéauto (Bron: www.sharenorth.eu).
Figuur 10: STOMP-principe, Stappen, trappen, openbaarvervoer, MaaS en privé auto.
3.3. Conclusie Door te kijken naar de opgaven en uitdagingen door de bril van de drie V’s en het STOMPprincipe zetten we de mens centraal. Gezondheid en veiligheid staat voorop. Dat zien we terug bij de oplossingen en richtingen in het volgende hoofdstuk.
Hoofdstuk 4 Visie voor Borne De uitdagingen voor Borne zijn helder. We staan aan de vooravond van grote veranderingen. Maatschappelijke ontwikkelingen, demografische groei en technische mogelijkheden vragen om slimme oplossingen. Op basis van de drie V’s en het STOMP-principe gaan we voor een gezonde leefomgeving, veilig verkeer en goede bereikbaarheid. Dit gaan we doen door in te zetten op: 1. Meer ruimte voor voetgangers, fietsers, verblijven en ontmoeten; 2. Fietsparkeren verbeteren; 3. Openbaar vervoer verbeteren en deelmobiliteit stimuleren; 4. Duidelijke structuren in het dorp ; 5. Verkeersveiligheid verhogen door de upgrade van 50 km wegen naar 30 km wegen; 6. Auto parkeerdruk verminderen; 7. Logistiek; 8. Verkeersmanagement door Smart Mobility; 9. Kansen openbare ruimte benutten.
4.1 Meer ruimte voor voetgangers, fietsers, verblijven en ontmoeten Het autobezit en -gebruik is in het verleden sterk gegroeid. De auto heeft in deze tijd ook steeds meer ruimte gekregen. De openbare ruimte is in bepaalde wijken veel meer op gebruik van de auto ingericht zoals in de Stroom Esch en in nieuwbouwwijk de Bornsche Maten. Maar ook hier is de keuze voor meer groen niet uit het oog verloren. In de nieuwste wijk, die op dit moment wordt ontwikkeld, is gekozen voor ‘groene straten’ waarbij er geen mogelijkheid is voor de auto om aan de voorkant van de huizen te komen. De auto kan in dit gedeelte alleen maar langs de achterzijde van de woningen rijden. Hierdoor ontstaat er een structuur die voor voetgangers en fietsers toegankelijk wordt en waar klimaatadaptatie belangrijk is. De buitenruimte voor de huizen zal worden ingericht als een groene woonkamer.
Foto 4: huidige Prins Bernhardlaan (50 km/uur)
Foto 5: voorbeeld zoals de Prins Bernhardlaan kan worden (boven 50 km/uur onder 30 km/uur) Door rondom Borne een duidelijke ringstructuur aan te leggen ontstaat er een wegennet waarbij de randweg de Vloedbeltverbinding is. Er is een buitenring met zoveel mogelijk vrij liggende fietspaden en er is een binnenring om het centrum en haar parkeerplaatsen te bereiken. Deze ringstructuur sluit aan op de randwegen waardoor de verbindingen van en naar Borne duidelijk zijn. Doorgaand verkeer passeert Borne. Met de buiten- en binnen ring houden we Borne bereikbaar. Auto’s kunnen vanuit de erftoegangswegen snel naar de ringstructuur en omgekeerd. Fietsers kunnen binnendoor en krijgen een rechtstreekse verbinding tussen de wijken, het centrum en de sportvoorzieningen. Bestaande en nieuwe fietsstructuren moeten de mogelijkheid geven om snel en direct naar de bestemming te komen. Door deze routes zo in te richten dat ze naar veilig ook comfortabel en aantrekkelijk zijn is reistijd in geen ‘disnut’ meer maar is reistijd een ‘geniet moment’. Lopen en fietsen geven je een fijn gevoel en reistijd heeft weer waarde. Op het moment dat een route niet veilig of gemakkelijk is dan is de gebruikswaarde laag en is het een zogenaamde dissatisfier. Wordt de route juist comfortabel en aantrekkelijk dan is het een satisfier en kun je mensen verleiden.
In figuur 20 is dit mooi weergegeven, van durven fietsen naar willen fietsen. Fatbikes zullen in de toekomst nog de nodige aandacht vragen. We zien dat steeds jongere kinderen van deze fiets gebruik maken. Landelijk zijn ze al aan het kijken hoe met deze vorm van elektrische fietsen om te gaan. We zullen dit ook regionaal bespreken.
Figuur 11: Van durven fietsen naar willen fietsen. Fietsen moet eerst veilig zijn (durven) dan snel en makkelijk (kunnen) en vervolgers aantrekkelijk (willen). (Bron: gemeente Amsterdam)
We willen lopen stimuleren door directe routes te maken, brede routes te maken maar ook aantrekkelijke routes te realiseren. Aantrekkelijke routes zijn groen ingericht met bomen, in rustige gebieden zodat mensen verleid worden om te gaan lopen. In het uitvoeringsprogramma gaan we inspirerende beelden maken die de leidraad gaan vormen voor onze nieuw in te richten openbare ruimte. Borne heeft als voordeel dat het een compact dorp is. Hierdoor is bijna alles lopend te doen. We gaan barrières als de N743 en het spoor verminderen waardoor de bereikbaarheid op loopafstand nog beter wordt en je lopend sneller bent dan met de auto. Een fijnmazig netwerk helpt hierbij. F35 en hoofdroutes verder aanleggen Door de aanleg van de F35 tussen Borne en Hengelo is er een aantrekkelijke route gemaakt. Deze loopt zelfs door tot aan Enschede. Mensen kunnen zich vlot en veilig op de fiets verplaatsen. We zien steeds meer e-bikes en speedpedelecs tussen de steden. We gaan samen met de provincie Overijssel investeren in de F35. Het is ook nodig om de F35 richting Almelo aan te leggen zodat het regionale fietsgebruik verder zal toenemen. Het tracé naar Almelo blijft in Borne aan de zuidkant van het spoor tot aan het tracé dat al bij Het Hag ligt. We kijken daarnaast naar belangrijke routes die richting andere steden gaan. Deze hoofdroutes moeten ook op orde zijn.
Foto 6: F35 nabij de Jupiterstraat (Bron: gemeente Borne)
Fietsverbindingen tussen wijken aanleggen Met de F35 zetten we vooral in op de verbindingen met onze buurgemeenten. Maar we willen ook investeren in de routes van en naar de wijken in Borne. Zo verleiden we de mensen om met de fiets vanuit de wijk naar het centrum te komen. Dit kan bijvoorbeeld met fietsstraten of extra fietsverbindingen tussen de Stroom Esch, de Bornsche Maten en het centrum zodra de Vloedbeltverbinding is aangelegd. Vanuit ’t Oldhof kun je straks veilig onder het spoor door. Investeren in de kwaliteit van bestaande fietsverbindingen De bestaande fietsverbindingen zijn in Borne lange tijd geleden aangelegd. Belangrijk is om de kwaliteit hiervan in kaart te brengen en daar waar nodig te verbeteren. Daar waar mogelijk gaan we fietsverbindingen verbreden, asfalteren in rood of verleggen bij bijvoorbeeld veel wortelopdruk, zoals langs de Azelosestraat is gebeurd. Meer fietsstraten aanleggen We geven de fietser meer ruimte door wegen te transformeren naar fietsstraten. Op belangrijke fietsroutes, bijvoorbeeld naar de sport, school of het centrum geven we de fietser meer ruimte. Hier zijn we al mee begonnen op de Oude Hengeloseweg (schoolroute) en de Bornerbroeksestraat (route naar sport). We gaan kijken waar we deze inrichting, richting het centrum, verder kunnen aanleggen.
Het voordeel van de fietsstraat is tevens dat er minder ruimte nodig is en er meer ruimte ontstaat om de route aantrekkelijker te maken door meer
bomen en groen aan te leggen. Dit zien we ook op de huidige route van de F35 binnen de bebouwde kom in ‘t Oldhof richting Almelo.
4.2 Fietsparkeren verbeteren Borne is een echt fietsdorp. Dit willen we graag blijven stimuleren. We willen het gebruik van de fiets nog toegankelijker maken. Loop je de deur uit dan is de fiets zichtbaar en de auto minder. En bij de bestemming kun je makkelijk en veilig je fiets parkeren maar dit mag niet ten koste gaan van ruimte voor de voetganger en mensen met een mobiliteitsbeperking. In Borne komt het minder voor dat geparkeerde fietsen de openbare ruimte te veel innemen, zoals in grote steden steeds meer is te zien. Toch zetten we in op goede faciliteiten bij voorzieningen om de fiets te kunnen parkeren en vast te kunnen maken. Zo plaatsen we nu al veel fietsnietjes zodat de fiets ook met een tweede slot vastgezet kunnen worden. Samen met ondernemers zijn er acties om het tweede slot met korting te kopen. In het centrum zijn veel nietjes buiten de voetgangerszone geplaatst. Het gebruik zal goed gemonitord moeten worden om te kijken of er geen overlast ontstaat. Het voetgangersgebied moet toegankelijk blijven voor alle mensen. Daarnaast gaan we onderzoeken of een bewaakte fietsenstalling waar bezoekers gratis hun fiets onder toezicht kunnen parkeren haalbaar is. In het uitvoeringsprogramma willen we dit samen met de ondernemers onderzoeken.
Wat zijn onze opgaven?
Openbare ruimte terugwinnen met nieuwe stallingen. Gedrag van fietsparkeerders beïnvloeden. Aanscherpen toezicht. Fietsparkeernormen bij nieuw- en verbouw.
Openbare ruimte terugwinnen met nieuwe stallingen Fietsparkeren legt in Borne nu nog geen groot beslag op de openbare ruimte. Verleiden we meer mensen om met de fiets naar bijvoorbeeld het centrum te komen, kan bekeken worden of we autoparkeerplaatsen opheffen. Een goed voorbeeld is de parkeersituatie bij PLUS supermarkt aan de Europastraat. Hier zijn auto parkeerplaatsen voor de winkel opgeheven. Op deze plek is het nu mogelijk om fietsen te parkeren. Bij het station zijn veel extra parkeerplaatsen aangelegd door het toepassen van dubbellaags parkeren. Kernwinkelgebied Met de ondernemers gaan we onderzoeken of en waar fietsparkeren uitgebreid kan worden door het toevoegen van een gratis bewaakte fietsenstalling. Er wordt bekeken of mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt hier weer kunnen instromen om nadien een vaste baan te verwerven. Gedrag van fietsparkeerders beïnvloeden Met name op het station werden in het verleden veel fietsen op plaatsen geparkeerd waar het niet mocht. Het liefst stallen ze de fiets zo dicht mogelijk bij het perron. Sinds 2 jaar passen we het ‘gastheerschap’ bij het station toe. Camera’s zijn niet vervangen maar juist de persoonlijke benadering met het gastheerschap heeft een zeer goede invloed op het NS station. Ook vanuit
NS is er een bijdrage om het gastheerschap te verlengen. Hier wordt een bewoner ingezet met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het gastheerschap houdt in dat het station schoon gehouden wordt en fietsen die verkeerd geparkeerd staan worden naar plekken verplaatst waar ze wel horen te staan. We gaan onderzoeken of we vrijwilligers kunnen inzetten om de stationsomgeving veiliger te maken. Met handhaving zijn afspraken gemaakt om regelmatig zogenaamde weesfietsen die bij het station geparkeerd zijn en niet meer gebruikt worden, weg te halen. Aanscherpen toezicht Juist bij het station is toezicht nodig. Het gastheerschap helpt daar zeker bij. Structureel handhaven blijft noodzakelijk om excessen te voorkomen. Fietsparkeernormen voor nieuw- en verbouw opstellen In de vastgestelde parkeernormen nota van gemeente Borne zijn fietsparkeernormen opgesteld. Hier moeten ontwikkelaars aan voldoen bij nieuwe ontwikkelingen.
4.3 Openbaar vervoer verbeteren en deelmobiliteit stimuleren Het openbaar vervoer in Borne is met de aanwezigheid van het station erg belangrijk. Daarnaast zorgt lijnbus 51 en de buurtbus Borne en Weerselo ervoor dat het station goed gevoed wordt. Naast lopen en fietsen is de bus een belangrijk voor- en natransport voor de trein. Daarnaast neemt het OV minder openbare ruimte in en is het erg duurzaam. Lopen of fietsen is een belangrijkste voor- en natransport. Dit heeft de bus nu ook maar dit kan beter. De buurtbus is omgezet naar een flexibele buurtbus, zogenaamd het FlexRRReis. Hierdoor is deze efficiënter voor de hele gemeente Borne geworden. Dit systeem is een flexibel systeem met veel meer haltes. Met ook haltes bij voorzieningen als bijvoorbeeld een dagbestedingslocatie. FlexRRReis is het systeem waarbij reizigers met een app of telefonisch een reisadvies kunnen reserveren. Het haltenetwerk is veel fijnmaziger én ook de kerkdorpen Hertme en Zenderen hebben meerdere haltes. Zo willen we mensen verleiden om de auto te laten staan en de bus te gebruiken. Wel is aandacht voor de oudere mensen nodig zodat zij ook met dit flexibele systeem kunnen reizen. Zo zorgen we ervoor dat inclusiviteit wordt vergroot.
Figuur 11: Openbaarvervoersnetwerk rondom Borne, NS station met spoor en bus
Wat zijn onze opgaven?
Aantrekkelijk station maken. Station als een HUB inrichten. Station vanaf zuid beter ontsluiten?
Aantrekkelijk station maken Met de ‘Koffiekaravaan’ in het stationsgebouw is de kwaliteit van het station sterk verbeterd. Mensen kunnen hier warm wachten onder het genot van een goed kopje koffie. Sinds enkele jaren zijn de camera’s op het station vervangen door het ‘gastheerschap’. De fietsen worden netjes neergezet, het station wordt schoon gehouden en mensen kunnen hulp krijgen als ze een kaartje kopen. De gemeente en NS stations hebben deze pilot verlengd. Door rondom het stationsgebouw meer groen aan te brengen willen we de stationsomgeving verfraaien. Bloembakken moeten de versteende omgeving kleur en beleving geven. Waardoor mensen zich prettiger voelen als ze op het stationsgebied verblijven. Station als een HUB inrichten Het station in Borne is van grote waarde. Dit zorgt ervoor dat mensen de keuze voor het openbaar vervoer sneller maken. Daarnaast heeft Borne goede wandel- en fietsverbindingen vanaf het station naar de wijken. Door op het station meer deelmobiliteit te faciliteren willen we de first en last mile van en naar het station verbeteren. Mensen die op het station in Borne aankomen en verder willen reizen naar hun bestemming, kunnen gebruik maken van de OV fiets, buslijn 51 en de buurtbussen Weerselo en Borne (in de toekomst FlexRRReis).
Door ook meerdere deelsystemen te faciliteren als deelauto, deelscooter en deelfiets hebben reizigers meerdere keuzes en kiezen ze vaker het openbaar vervoer.
Figuur 12: Hub functioneren, 7,5 km = 10 minuten auto en 20 minuten fiets (Bron: provincie Overijssel)
Station vanuit zuid beter ontsluiten Het station Borne wordt aan de noordkant goed ontsloten. Het station is bereikbaar vanaf de Azelosestraat en de Deldensestraat. Met ProRail wordt gekeken hoe we de bereikbaarheid voor voetgangers en fietsers voor met name de zuidkant nog beter kunnen maken.
Ketenvervoer en hubs Ketenvervoer is een verplaatsing van A naar B met meerdere vervoerssystemen. Door het faciliteren van de deelsystemen bieden we mobiliteit voor iedereen aan. Een verplaatsing van bijvoorbeeld je huis naar je werk kan vaak niet alleen te voet, met de fiets of het openbaar vervoer gedaan worden. Door op een goede manier te voorzien in het voor- en natransport van bijvoorbeeld het openbaar vervoer willen we mensen verleiden om het openbaar vervoer te gebruiken. Je loopt bijvoorbeeld naar het station in Enschede, gaat met de trein naar Borne en op het station pak je een deelfiets om naar Zenderen of Hertme te fietsen. Ook heb je de keuze om met de buslijn 51 te gaan en in de toekomst met het FlexRRReis systeem. Deze ketenverplaatsing wordt mogelijk als we meerdere oplossingen bieden. Hierdoor promoten we schoon en gezonde mobiliteit.
Wat zijn onze opgaven?
Plankaart deelmobiliteit en gemeentelijke hubs maken.
Plankaart deelmobiliteit en gemeentelijke hubs maken Het station van Borne is de spil in mobiliteitsvoorzieningen. Hier stopt de trein, de bus en is al een OV fiets aanwezig. Het is goed bereikbaar te voet, met de fiets en er is een P&R plaats. Door
in het uitvoeringsprogramma een plankaart te maken waar er in de toekomst hubs gemaakt kunnen worden, kunnen we met de verschillende dorpen en wijken in overleg gaan. Voor goede deelsystemen zijn we afhankelijk van onze buurgemeenten. Borne is te klein om een eigens deelsysteem te krijgen. We hebben in het verleden al gezien dat vanuit Hengelo de vraag kwam om ook deelfietsen en deelscooters in Borne te stallen. Op dit moment zijn Enschede en Hengelo bezig met een vergunningenstelsel voor twee deelsysteemaanbieders. Borne zal hier bij aansluiten indien aanbieders dit willen. We faciliteren de standplaatsen en kunnen zo de hubs inrichten waar de deelsystemen geparkeerd kunnen worden. Eventueel richten we zones in zodat de deelsystemen geen overlast in de openbare ruimte veroorzaken.
Deelmobiliteit Deelmobiliteit vergroot de keuze voor mobiliteit. Meer mensen kunnen meedoen waardoor inclusiviteit wordt vergroot. Steeds meer jongeren maken gebruik van deelsystemen. Ze schaffen zelf geen scooter of auto aan maar maken gebruik van het deelsysteem. Deelsystemen nemen minder ruimte in de openbare ruimte in. In plaats van tien privéauto’s in de straat, kunnen we naar vier privéauto’s en bijvoorbeeld twee deelauto’s. Hierdoor ontstaat er meer ruimte om de openbare ruimte groen en duurzaam in te richten. Als gemeente kunnen we de ruimte reserveren voor deze deelsystemen. We gaan deze deelsystemen niet zelf ontwikkelen maar blijven wel waakzaam omtrent de ontwikkelingen en spelen hierop in.
Wat zijn onze opgaven?
Deelmobiliteit promoten en faciliteren. Deelnemen aan regionale overleggen. Deellogistiek promoten en faciliteren. Aanbod en gebruik deelauto’s vergroten. Systemen opzetten voor deeltweewielers. Initiatieven voor deellogistiek ondersteunen. Regie op deelmobiliteit voeren. Uitvoeringsprogramma deelmobiliteit opstellen.
Deelmobiliteit promoten en faciliteren Deelmobiliteit staat in Borne nog in de kinderschoenen. Wel stelt NS al enkele jaren de OV fiets op het station beschikbaar. We verwachten dat in de toekomst de vraag naar deelsystemen verder toe zal nemen. Dit willen we als gemeente promoten en faciliteren door bijvoorbeeld parkeerplaatsen beschikbaar te stellen en het aanleggen van laadpalen. We kijken of er in de gemeente locaties gecreëerd moeten worden voor het stallen van de systemen. Deelauto’s zijn bijvoorbeeld in Borne nog niet aanwezig. Dit willen we wel promoten. Ook willen we bij nieuwe ontwikkelingen ontwikkelaars de kans bieden om deelauto’s in te zetten in plaats van parkeerplaatsen aan te leggen.
Foto 7: Voorbeeld van HUB in Enschede (bron: gemeente Enschede)
Deelnemen aan regionale overleggen Borne is niet groot genoeg om deelsysteemaanbieders met het back-to-many systeem te verleiden om een deelsysteem alleen in Borne uit te rollen. Dit komt door de minimale gebruikersdichtheid. Wel is de gemeente geschikt voor uitrol van verschillende soorten deelautosystemen, dit wordt nader onderzocht en vormgegeven. Daarnaast zien we kansen om mee te liften met buurgemeenten als Enschede, Hengelo en Almelo. Door deel te nemen aan de regionale overleggen leren we van elkaar en liften we mee met de kennis en kunde van buurgemeenten. Deellogistiek promoten en faciliteren Op dit moment rijden er veel pakketbezorgers met bestelwagens door de wijken van Borne. Deze zorgen voor veel overlast omdat ze vaak snel rijden en vaak in de straat komen. We promoten en faciliteren initiatiefnemers van duurzame deel logistieke oplossingen. Zo zien we in Borne en buurgemeenten het aantal fietskoeriers groeien. Als er meer bedrijven aansluiten bij deze vorm van logistiek zal de leefbaarheid in Borne toenemen.
4.4 Duidelijke structuren in het dorp De verschillende netwerken in Borne geven de weggebruiker duidelijkheid. De ringstructuur moet voor de verbindingen zorgen. In Borne rijden de auto’s en vrachtauto’s om en wordt te voet of met de fiets de makkelijkste optie om je snel en veilig te verplaatsen. Goede randwegenstructuur maken. Momenteel rijdt er nog veel doorgaand verkeer door Borne. Door een goede randwegenstructuur te maken zal het doorgaand verkeer om Borne rijden. De zuidelijke randweg is jaren geleden al
aangelegd. De huidige verbinding van Almelo - Albergen naar Hengelo gaat nog door Borne. Na aanleg van de Vloedbeltverbinding zal dit verkeer niet meer door Zenderen en Borne rijden maar gebundeld met de A1/A35 langs Zenderen en Borne rijden. Hierdoor zal de barrière van de huidige N743 geslecht worden. In Zenderen upgraden we de 50 km/uur weg naar een 30 km/uur weg waar mensen verblijven en elkaar ontmoeten. In het dorpsambitieplan van Zenderen zijn al mooie voorbeelden als illustratie weergegeven. We gaan de N743 ter hoogte van de Bornsche Maten inpassen in plaats van knippen, dit wordt in paragraaf 5.3 uitvoerig beschreven. Tevens is het rapport “Kansen om barrières in Borne te slechten” als bijlage bij deze visie opgenomen. Tevens kunnen we betere voet- en fietsverbindingen aanleggen en de leefbaarheid sterk verbeteren. Ringstructuren in Borne creëren Door rondom Borne en rondom het centrum een ring te maken willen we dat de auto niet overal meer gaat komen. Hierdoor kunnen we verbindingen waar de auto nu nog veel ruimte inneemt upgraden van 50 naar 30 km per uur met veel meer groen en waterberging. Deze wegen worden klimaatadaptief ingericht. De randwegenstructuur is hiervoor cruciaal. Verkeer met een bestemming in Borne zal de buitenste ring gebruiken om bij hun bestemming te komen. Wil je verder het centrum in, dan kom je op de centrumring.