Bijlage: Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Tekst van het document
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
14 april 2025
Inhoud 1. Inleiding ........................................................................................... 3
3. Projectenrapportage
................................................................12
1.1 Doel ................................................................................................... 3
3.1 De Veste (fase 2c Bornsche Maten) .................................................13
1.2 Afbakening......................................................................................... 3
3.2 Eschwonen-De Maten I (fase 3a Bornsche Maten) ..........................16
1.3 Leeswijzer .......................................................................................... 3
3.3 Eschwonen-De Maten II (fase 3b Bornsche Maten) ........................19
1.4 Samenvatting..................................................................................... 4
3.4 De Horsten (fase 3d Bornsche Maten) .............................................22 3.5 Olde Engberink .................................................................................25
2. MPG ................................................................................................. 5
3.6 Uitbreiding Hertme ..........................................................................28
2.1 MPG in de P&C-cyclus ....................................................................... 5
3.4 Kollergang.........................................................................................31
2.2 Werkwijze .......................................................................................... 5
3.7 Westermaat - De Veldkamp .............................................................34
2.3 Parameters ........................................................................................ 5 2.4 Nieuwe en af te sluiten projecten in boekjaar 2024 ......................... 6 2.5 Projectenportefeuille en eindjaren ................................................... 6 2.6 Gronduitgifte ..................................................................................... 6 2.7 Boekwaarde ....................................................................................... 7 2.8 Resultaat ............................................................................................ 8 2.9 Risico’s ............................................................................................... 9 2.10 Reserve bouwgrondexploitaties.................................................... 10 2.11 Winstnemingen en verliesvoorzieningen ...................................... 10 2.12 Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) ............................................ 11
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
1. Inleiding
Binnen de gemeente Borne zijn per 1-1-2025 de volgende grondexploitaties actief (BIE, bouwgrond in exploitatie):
1.1 Doel In het kader van de jaarrekening 2024 van de gemeente Borne hebben herzieningen plaatsgevonden van de grondexploitaties per 1-1-2025. Deze herziene grondexploitaties worden door de gemeenteraad vastgesteld voorafgaand aan de vaststelling van de jaarrekening 2024. De Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) 2025 geeft inzicht in de kosten, opbrengsten en het resultaat van alle grondexploitaties bij elkaar, oftewel alle lopende (grondexploitatie)projecten. De informatievoorziening op totaalniveau biedt de mogelijkheid te monitoren op het niveau van de totale projectenportefeuille van Borne. Het karakter en de opzet van de MPG is ten opzichte van vorig jaar ongewijzigd. Het document is openbaar.
1.2 Afbakening Voorliggende notitie vormt ten eerste een toelichting op de totale grondexploitatieprojecten-portefeuille van de gemeente Borne. Ten tweede worden er de toelichtingen per individuele grondexploitatie gegeven. Het eerste deel richt zich meer op de algemene uitgangspunten en resultaten op totaal-/MPG-niveau (=alle grondexploitaties bij elkaar opgeteld). Het gaat hier in de eerste plaats om ruimtelijke projecten waarin de gemeente een actieve rol vervult. Met andere woorden, in bezit zijnde gronden waarvan de gemeente eigenaar is en die door de gemeente zelf bouw- en woonrijp worden gemaakt en waarin de gemeente zelf de gronduitgifte verzorgt. Binnen de definities van het Besluit, Begroting en Verantwoording (BBV) wordt dit ook wel bouwgrond in exploitatie genoemd (BIE).
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Woningbouwlocaties: Bornsche Maten fase 2c De Veste; Bornsche Maten fase 3a Esch-Maten; Bornsche Maten fase 3b Esch-Maten II; Bornsche Maten fase 3d De Horsten; Olde Engberink; Uitbreiding Hertme II;
▪
Bedrijventerreinen: Westermaat De Veldkamp;
Het af te sluiten project Kollergang valt grotendeels buiten de scope van de MPG, deze zal wel in onderdeel 2.4 toegelicht worden. Grondexploitaties die in voorbereiding zijn en dus nog vastgesteld moeten worden vallen ook buiten de scope van deze MPG. Tevens vallen buiten de scope van deze MPG de projecten waarbij de gemeente een faciliterende rol heeft. Bij deze projecten is sprake van een door een particuliere partij gewenst ruimtelijke besluit. De gemeente heeft geen grondpositie, met andere woorden het project vindt plaats op gronden van derden. In dergelijke projecten is de gemeente op grond van de omgevingswet, voormalig de Wro (Wet ruimtelijke ordening), verplicht kostenverhaal toe te passen. Deze projecten kwalificeren zich niet als bouwgrond in exploitatie en zullen daarom niet behandeld worden in deze notitie.
1.3 Leeswijzer De MPG bestaat uit drie onderdelen: 1. Inleiding; 2. Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG); 3. Projectenrappportage.
3 van 36
In deel 1 wordt nader ingegaan op het doel en afbakening van de MPG. In deel 2 wordt inzicht gegeven in de achtergrond en ontwikkeling van de MPG op ‘macro-niveau’ dat wil zeggen op het totaal van alle grondexploitaties bij elkaar opgeteld (op basis van de Bornse aandelen in projecten indien van toepassing). In deel 3 wordt per individueel grondexploitatieproject een projectbeschrijving gegeven en inzicht geboden in de voortgang, financiën en verschillen ten opzichte van vorig jaar.
1.4 Samenvatting De Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) 2025 laat zien hoeveel geld er nodig is, hoeveel er verdiend wordt en wat het resultaat is van alle lopende bouwprojecten in Borne. Met deze informatie kan gemeente Borne goed in de gaten houden hoe het gaat met alle projecten bij elkaar. In de komende jaren zal de boekwaarde van de projectenportefeuille dalen tot onder nul. Dit betekent dat de kosten van de investeringen dan zijn terugverdiend. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door de verwachte afronding van De Veldkamp en de geplande grondverkopen in Bornsche Maten 3b. Na 2028 zal de boekwaarde weer stijgen door de verwachte kosten voor afronding van Bornsche Maten 3b en Uitbreiding Hertme.
er winst worden gecorrigeerd. In totaal is er ongeveer € 756.000,- winst genomen over 2024. Op advies van de accountant zijn vorig jaar bij het opstellen van de jaarrekening winstafslagen toegepast. Deze winstafslagen zijn ook vereist voor de jaarrekening van 2024. De winstafslag voor 2024 komt naar verwachting overeen met de winstneming over 2024. Bij Bedrijventerrein De Veldkamp is sprake van een grondexploitatie die verliesgevend is. Om het geschatte tekort te dekken, is er een voorziening getroffen welke aangevuld moet worden met € 86.000,-. Grondexploitatie Totaal Grondexploitatie Totaal Grondexploitatie Totaal
Winstneming (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 7.584 8.340 756 Winstafslag (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 1.330 750 -580 Verliesvoorziening (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 7.718 7.804 86
Het resultaat van de grondexploitaties in Borne is dit jaar verslechterd ten opzichte van vorig jaar. Dit komt vooral door onvolkomenheid in uitgeefbare terrein en de soorten woningen die kunnen worden gebouwd in het project Bornsche Maten 3b. Ook hebben bijgestelde kostenramingen een negatieve invloed gehad op het resultaat. Over het geheel genomen is in het jaar 2024 een goede vooruitgang geboekt met de levering van gronden en civieltechnische werkzaamheden. In de jaarrekening van 2024 wordt aangegeven dat er winst is behaald over alle lopende grondexploitaties samen, maar voor sommige projecten moet
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
4 van 36
2. MPG 2.1 MPG in de P&C-cyclus De MPG wordt opgesteld op basis van de per 1-1 geactualiseerde grondexploitaties, die één keer per jaar worden herzien in het kader van de jaarrekening. De MPG heeft zowel betrekking op de jaarrekening als de programmabegroting en neemt een aparte positie in tussen beide P&Cproducten. De per 1-1-2025 herziene grondexploitaties zijn namelijk verwerkt in de jaarrekening, maar vormen ook de basis voor de begroting.
2.2 Werkwijze De MPG is gebaseerd op de herziene grondexploitaties per 1-1-2025. In het kader van de herziening van de grondexploitatie zijn de volgende stappen uitgevoerd: ▪ De gerealiseerde kosten en opbrengsten en aangegane verplichtingen zijn verwerkt in de grondexploitaties; ▪ De ramingen van de kosten en opbrengsten voor 2025 en verder zijn geactualiseerd; ▪ De fasering van de kosten en opbrengsten in de tijd is bijgesteld; ▪ De parameters kostenstijging, opbrengstenstijging en rekenrente zijn geactualiseerd; ▪ (Plan)inhoudelijke wijzigingen zijn verwerkt. Dit leidt tot een geactualiseerde waardering van de grondexploitaties per 1-1-2025. Het verwachte resultaat is altijd een ‘best estimate’ op basis van feiten en omstandigheden op een bepaald moment.
ontwikkelingen en trends in de economie en de verwachte ontwikkelingen vastgesteld. Hierdoor is het verwachte projectsaldo van de locatieontwikkelingen inzichtelijk, door rekening te houden met tijdseffecten. De gebruikte bronnen (CPB, CBS, NVM, EIB, Cobouw, ECB, DNB en enkele grootbanken) vormen samen de basis voor het advies. De macro-economische effecten op de grondexploitaties zijn intensief onderzocht en worden gezien als een gegeven waar niet op te sturen is. Omschrijving Kosten Verwerving Plankosten Civieltechnische kosten Opbrengsten Woningbouw vrije sector Woningbouw sociale sector Bedrijven Rente
20251 2026
2027
2028 t/m 2035 2034 e.v.
12,5% 6,5% 4,0%
7,5% 4,0% 4,5%
2,5% 4,0% 4,5%
2,5% 2,5% 2,5%
2,5% 2,5% 2,5%
² ² ²
3,5%³ 2,0%³ 0,0%4
3,0%³ 2,0%³ 0,0%4
2,5%³ 2,0%³ 0,0%4
0,0% 0,0% 0,0%
2,0%
2,0%
2,0%
2,0%
1 Prijspeilcorrectie van 1-1-2024 naar 1-1-2025 2 Wordt bepaald in grondprijzennotitie 2025, dit wordt verwerkt in de nominale gegevens van de grondexploitaties 3 M.u.v. Olde Engberink, hier wordt het percentage van gemeente Hengelo gehanteerd (zie hoofdstuk 3.5) 4 Onder voorbehoud, wordt in samenspraak met gemeente Hengelo bepaald
2.3 Parameters In onderstaande tabel zijn de parameters inzichtelijk gemaakt. De kolommen staan voor de (geprognosticeerde) prijspeil correctie van 1-1 van dat jaar tot 1-1 van het volgende jaar. De te hanteren parameters voor de kosten- en opbrengstenindex worden op basis van de huidige
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
5 van 36
2.4 Nieuwe en af te sluiten projecten in boekjaar 2024 Af te sluiten project in boekjaar 2024: Kollergang Bij de besluitvorming over de herziene grondexploitaties zal worden voorgesteld de grondexploitatie Kollergang af te sluiten. Alle geraamde grondopbrengsten in deze ontwikkeling zijn gerealiseerd en er worden enkele resterende afrondende werkzaamheden verwacht. De boekwaarde van Kollergang per 31-12-2024 is € -1.556.339,- en er resteert een winstneming van € 298.093,- bij afsluiting. Voor de resterende werkzaamheden, aanleg inrit en groen, is € 10.000,- geraamd door team uitvoering. De resterende afrondende werkzaamheden worden overgedragen aan de lijn activiteiten van team uitvoering. Nieuw project in boekjaar 2024: De Horsten (fase 3d Bornsche Maten) Op 2 juli 2024 is het bestemmingplan en grondexploitatie van de nieuwste fase van de Bornsche Maten vastgesteld, hierover meer in paragraaf 3.4.
2.5 Projectenportefeuille en eindjaren
2.6 Gronduitgifte Onderscheid wordt gemaakt tussen de gronduitgifte woningbouw en bedrijventerreinen. Het gaat hier om de verwachte gronduitgifte in de huidige grondexploitatieprojecten, projecten in voorbereiding vallen hier buiten. Geen onderdeel van de overzichten zijn dus ook de verscheidene faciliterende projecten die er in de gemeente zijn. Woningbouw Onderstaande tabel geeft per woningbouwlocatie de nog te realiseren gronduitgifte weer, dit staat voor grond onder aantal te realiseren woningen per 1-1-2025. De staafdiagram geeft de uitgifteprognose hiervoor per jaar voor de totale huidige portefeuille woningbouwprojecten weer. Project Bornsche Maten (totaal) Olde Engberink Uitbreiding Hertme II Totaal
Uit te geven grond onder woningen 443 12 9 464
In onderstaande tabellen is de actuele projectenportefeuille weergegeven inclusief de verwachte einddatum. Project Bornsche Maten fase 2c De Veste Bornsche Maten fase 3a Esch-Maten I Bornsche Maten fase 3b Esch-Maten II Bornsche Maten fase 3d De Horsten Olde Engberink Uitbreiding Hertme II Bedrijventerrein Westermaat De Veldkamp
Verwachte einddatum 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028 31-12-2030 31-12-2030 31-12-2028 31-12-2025
Prognose uitgifte grond onder woningen
100 80 60 40 20 0 2025
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
2026 2027 2028 2029 2030 Grond onder aantallen woningen per jaar
2031
6 van 36
Bedrijven Onderstaande tabel geeft van het bedrijventerrein en overige functies de nog te realiseren gronduitgifte weer per 1-1-2025. Project Westermaat De Veldkamp Winkels/horeca De Veste Totaal
Oppervlakte (m2) Totaal 289.200 1.565 290.765
Gerealiseerd 271.050 1.565 272.615
Te realiseren 18.150 0 18.150
Onderstaande tabel geeft voor de totale portefeuille de prognose voor de totale uitgifte van bedrijfskavels en winkels/horeca weer (m2) inclusief de per 1-1-2025 gerealiseerde gronduitgifte versus de nog te realiseren gronduitgifte. Alle nog te realiseren gronduitgifte niet-woningbouw wordt in het jaar 2025 verwacht. Type Bedrijfskavels Winkels/horeca Totaal niet-woningbouw
Project Veldkamp De Veste
Uitgifte in jaar 2025 (m2) 18.150 0 18.150
2.7 Boekwaarde In onderstaande tabel zijn de boekwaarden per grondexploitatie weergegeven van de grondexploitaties per 1-1-2025, afgezet tegen de grondexploitaties per 1-1-2024 (* € 1.000). De boekwaarde is het saldo van de geïnvesteerde kosten en opbrengsten. Een positief boekwaardegetal betekent dat er meer kosten dan opbrengsten zijn geweest en een negatieve boekwaarde betekent daarmee dat de kosten met de opbrengsten zijn terugverdiend. Gerealiseerde opbrengsten leiden tot een afname van de boekwaarde, terwijl gerealiseerde kosten leiden tot een toename van de boekwaarde.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Project
B.M. fase 2c De Veste B.M. fase 3a Esch-Maten I B.M. fase 3b Esch-Maten II B.M. fase 3d Esch-Maten Kollergang Olde Engberink* Uitbreiding Hertme II Subtotaal woningbouw Westermaat De Veldkamp* Subtotaal bedrijventerrein Totaal grondexploitaties
BW 31-12-2023 €, x1.000 607 -3.098 9.683 0 -1.247 2.225 -144 8.025 9.322 9.322 17.348
Mutatie 2024 €, x1.000 -2.198 -2.012 -8.370 4.414 -310 -5 21 -8.460 -917 -917 -9.376
BW 31-12-2024 €, x1.000 -1.592 -5.109 1.313 4.414 -1.556 2.220 -124 -435 8.406 8.406 7.971
*gepresenteerde boekwaarde is Borns aandeel; Olde Engberink 50%, De Veldkamp ca. 30% (35/115)
De tabel maakt de boekwaarde-ontwikkeling in 2024 inzichtelijk. Over het geheel genomen zijn er in 2024 ruim meer opbrengsten dan kosten geweest en daarom is boekwaarde fors afgenomen. Dit komt vanwege de gerealiseerde opbrengsten in de Bornsche Maten. De prognose is dat door de voortgang in de huidige projectenportefeuille de boekwaarde in 2025 zal voortzetten en de daaropvolgende jaren de boekwaarde zal teruglopen. De prognose van het boekwaarde verloop in de komende jaren is weergegeven in onderstaande tabel, hierin wordt voor de grondexploitaties in samenwerking met Hengelo het Bornse aandeel weergegeven. Peildatum Stand 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027
Boekwaarde €, x1.000 9.528 11.318 -129 -1.754
Peildatum 31-12-2028 31-12-2029 31-12-2030 31-12-2031
Boekwaarde €, x1.000 1.378 -418 -2.064 -
7 van 36
Deze cijfers en daarmee de verwachte terugloop van de boekwaarde zijn gevisualiseerd in onderstaande grafiek.
€ 12.000
Geprognostiseerde verloop boekwaarde
€ 10.000 € 8.000 € 6.000 € 4.000 € 2.000 €€ -2.000
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
€ -4.000 Bedragen *
Geprognostiseerde boekwaarde per 31-12-…
Dat de boekwaarde binnen een aantal jaar naar een negatieve waarde gaat betekent dat op dat moment op totaal van de huidige projectenportefeuille de geïnvesteerde kosten met de opbrengsten zijn terugverdiend. Na 2025 valt er een groot effect in de verwachte boekwaarde te zien, dit komt door de verwachte afsluiting van De Veldkamp. De grote verwachte terugloop in 2026 komt voornamelijk door de begrote grondverkopen in Bornsche Maten 3b. De verwachte toename van de boekwaarde per eind 2028 komt vanwege de verwachte afsluiting van Bornsche Maten 3b en Uitbreiding Hertme op dat moment.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
2.8 Resultaat In onderstaande tabel zijn de Bornse aandelen van de grondexploitatieresultaten weergegeven van de grondexploitaties per 1-12025, afgezet tegen de grondexploitatieresultaten van vorig jaar per 1-12024 (* € 1.000). Het resultaat op de MPG per 1-1-2024 (omgerekend naar 1-1-2025) bedroeg circa € 3,98 miljoen positief. Het resultaat op de MPG per 1-1-2025 bedraagt circa € 1,98 miljoen positief. Het resultaat is met circa € 2 miljoen verslechterd ten opzichte van vorig jaar. Dat het resultaat is verslechterd komt voornamelijk door een ontdekte onvolkomenheid in uitgeefbare oppervlakte en woningtypes in de grondexploitatie Bornsche Maten 3b per 1-1-2024. Daarnaast hebben herziene civieltechnische kostenramingen en plankostenramingen ook een negatief effect. De verschillen per grondexploitatie, en verklaringen daarvoor, zullen in de projectenrapportage (hoofdstuk 3) worden toegelicht. Project B.M. fase 2c De Veste B.M. fase 3a Esch-Maten B.M. fase 3b Esch-Maten II B.M. fase 3d De Horsten Olde Engberink* Uitbreiding Hertme II Subtotaal woningbouw De Veldkamp* Subtotaal bedrijventerrein Totaal grondexploitaties
NCW 1-1-2024 per 1-1-2025 1.032 5.873 3.391 229 798 528 11.851 -7.873 -7.873 3.978
NCW 1-1-2025 per 1-1-2025 635 5.747 1.006 941 892 563 9.784 -7.804 -7.804 1.980
Verschil -398 -126 -2.385 712 94 35 -2.067 68 68 -1.998
*gepresenteerde resultaat is Borns aandeel; Olde Engberink 50%, De Veldkamp ca. 30%
8 van 36
2.9 Risico’s Methodiek risico’s Aan het voeren van een grondexploitatie kleven (schattings)risico’s. Dat maakt het noodzakelijk goed duidelijk te maken op basis waarvan een grondexploitatie is opgebouwd. Zo kan worden ingeschat hoe groot de risico’s de komende tijd zijn en of er aanvullende maatregelen nodig zijn. Dit is belangrijk om te weten, omdat ze effect hebben op de balans en reservepositie en een doorwerking kunnen hebben op de reguliere exploitatiebegroting. Het betekent dat het meest waarschijnlijk geacht scenario wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Dat is gebaseerd op marktanalyse, prijsontwikkeling, eigen beleidsvoornemens en van andere overheden, woningbouwprognoses en dergelijke. Hierbij worden de zogenaamde P’s, Programma, Prijs, Planning, Parameters en Plaats, als waardebepalers gehanteerd. Vanuit BBV-regelgeving wordt onderscheid gemaakt tussen zogenaamde project specifieke risico’s en niet project specifieke risico’s. De eerste groep is van belang bij de bepaling van tussentijdse winstnemingen en de tweede groep niet. Deze tweede groep bestaat uit generieke risico’s zoals conjunctuurrisico’s (zie ook hieronder). Beide groepen risico’s worden meegenomen in de gemeente brede risico-inventarisatie volgens het systeem “NARIS” en hebben invloed op de berekening van het weerstandsvermogen.
In beeld wordt gebracht wat de effecten zijn als één van de waardebepalers anders uitpakt dan verwacht. Deze scenario analyses worden in het traject van een grondexploitatieherziening gemaakt. De risico’s zijn onderdeel van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van de jaarstukken.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Conjuncturele risico’s en geopolitieke situatie Na de bijzondere ontwikkelingen van afgelopen jaren (onder andere de Covid-epidemie, oorlog in Oekraïne, forse prijsstijgingen, omslag woningmarkt) is er op dit moment een bijgetrokken economische situatie ten opzichte van toen. Gezien het aanhoudende Oekraïne conflict, de situatie in Gaza en het nieuwe bestuur in de Verenigde Staten blijft het onzeker hoe de economie ontwikkelt en hoe dit zich vertaalt in veranderingen in de woningmarkt en in de grond-, weg- en waterbouw. Hiervoor wordt in de risicoberekening van de grondexploitaties een ‘slecht weer’ scenario doorgerekend. Risico’s grondexploitatie In de grondexploitaties worden een groot aantal uitgangspunten gehanteerd. De nadere uitwerking van ontwikkelprojecten levert steeds meer gegevens op over de locatie met als gevolg de bijstelling van de uitganspunten. De gevolgen hiervan kunnen zowel een positief als negatief effect hebben op de grondexploitatie. De belangrijkste ingeschatte risico’s staan in onderstaande tabel. Risico De grondexploitatie sluit niet aan op toekomstig bestuurlijk vastgesteld kaderstellend ruimtelijk beleid. Planschade, het weg bestemmen van de uit te werken woonbestemming Bornsche Maten naar agrarisch of groen. Stagnatie op de vastgoedmarkt. Vraag en aanbod kan sterk fluctueren waardoor in de toekomst afzetrisico’s ontstaan.
Tijdens realisatie aantreffen van onvoorziene objecten in de bodem. Nakomen van contractuele verplichtingen.
Gevolgen Woningbouwprogrammering in grondexploitatie wijzigt met gevolgen voor kosten en opbrengsten. Afwaardering van gronden waardoor gemeente kans loopt planschade te moeten vergoeden. Door stagnatie in uitgifte, hogere kosten door rentestijging, lagere en latere opbrengsten uit grondverkopen. Gedegen vooronderzoek op het gebied van archeologie, verontreiniging en flora en fauna. Compensatie bij het wijzigen of niet nakomen van een overeenkomst.
9 van 36
2.10 Reserve bouwgrondexploitaties
2.11 Winstnemingen en verliesvoorzieningen
De Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG) is de reserve waarmee winsten uit grondexploitaties worden verrekend en verliezen uit grondexploitaties worden gedekt. Conform wet- en regelgeving worden verliezen gedekt / voorzien in het jaar waarin het verlies tot uitdrukking komt (onafwendbaar is). Dit is meestal het jaar waarin de exploitatie wordt vastgesteld of het jaar waarin een boekwaarde is ontstaan die nog niet is verantwoord middels een grondexploitatie. Voorzieningen worden getroffen voor het resultaat op contante waarde van de betreffende grondexploitatie. Door de jaarlijkse herziening van de grondexploitatie en op basis daarvan aanpassing van de voorziening, groeit deze mee naar de benodigde eindwaarde. Aangezien aan de ARG jaarlijks rente op de ARG en de voorzieningen wordt toegevoegd, zijn de benodigde toevoegingen geborgd. Naast de verrekening van winsten en verliezen speelt de ARG een belangrijke rol in de dekking van risico. De ARG dient te worden beschouwd als de buffer voor de risico’s waarvan de omvang niet redelijkerwijs is in te schatten. De hoogte van de ARG wordt uitgedrukt als percentage van de boekwaarde voor zover de gemeente Borne het risico draagt.
Dit betekent dat boekwaarden van de projecten De Veldkamp (35/115) en Wijkerslocatie Olde Engberink (50/50) alleen worden meegewogen voor het Bornse aandeel, al staan deze projecten in hun geheel in de boeken. Anderzijds betekent dit dat de boekwaarde van de deelneming aan Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT) niet in de gemeentelijke rekening is terug te vinden, voor de 8% die Borne daaraan deelneemt, moet worden meegewogen. Tenslotte worden tussentijdse winstnemingen sinds 2017 niet meer ten laste gebracht van de boekwaarde van de complexen. Zodoende moeten deze worden verrekend met de boekwaarde om een realistisch beeld te krijgen.
Winstnemingen Voor winstgevende grondexploitaties geldt dat er onder voorwaarden winst moet worden genomen. De criteria voor winstnemen staan beschreven in de Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) van de commissie BBV (Besluit, Begroting en Verantwoording). Indien voldaan wordt aan de criteria voor winstnemen dan schrijft de BBV voor dat winst genomen moet worden conform de POC-methode (Percentage of Completion).
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Dit betekent in het kort dat de winst genomen moet worden op basis van de financiële voortgang van het project (% gerealiseerde kosten * % gerealiseerde opbrengsten * geraamde winst). Wanneer dit in latere jaren van een project wordt berekend, wordt er gecorrigeerd voor de reeds genomen tussentijdse winst. Kortom, bij grondexploitaties met een verwacht positief resultaat moet in verschillende stappen tussentijds winst worden genomen, waarbij de omvang van de tussentijdse winstneming per keer afhankelijk is van de financiële voortgang.
10 van 36
In onderstaande tabel worden de winstnemingen bij de jaarrekening 2024 gepresenteerd. Voor enkele grondexploitaties (BM 2c en 3b) moet op de reeds genomen winst worden gecorrigeerd; er moet winst terug genomen worden vanwege het lagere resultaat ten opzichte van vorig jaar. Het totale mutatie van de winstneming per 31-12-2024 is ongeveer € 756.000,-. Grondexploitatie B.M. 2c De Veste B.M. 3a Esch-Maten B.M. 3b Esch-Maten II Kollergang Olde Engberink Uitbreiding Hertme II Totaal
Winstneming (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 570 545 -24 4.866 5.462 596 648 484 -164 1.258 1.556 298 167 221 53 75 81 6 7.584 8.340 756
Winstafslagen In overleg met de accountant zijn vorig jaar bij jaarrekening 2023 winstafslagen genomen, dit zal bij jaarrekening 2024 weer het geval zijn. De winstafslag bij jaarrekening 2024 is nagenoeg hetzelfde als de hoogte van de winstneming per 2024. Grondexploitatie B.M. 3a Esch-Maten B.M. 3b Esch-Maten II Totaal
Winstafslag (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 524 187 -337 806 563 -243 1.330 750 -580
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verliesvoorziening Voor de verliesgevende grondexploitaties moet tegenover het geraamde tekort op contante waarde van elk project een voorziening zijn gevormd om dit tekort af te dekken. Onderstaande tabel geeft de verliesvoorzieningen en de mutatie op de verliesvoorzieningen in 2024 weer. Grondexploitatie De Veldkamp Totaal
Verliesvoorziening (€, x1.000) ultimo 2023 ultimo 2024 mutatie 2024 7.718 7.804 86 7.718 7.804 86
2.12 Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) Door de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen (Stb. 2015, 207) zijn overheidsondernemingen vanaf 2016 belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting (Vpb). Ook de grondexploitaties zijn binnen gemeente Borne geïdentificeerd als een Vpb-plichtige activiteit. Het openen van de grondexploitatie voor de Horsten en de vele opbrengsten in de verschillende grondexploitaties, met name in de Bornsche Maten, zullen resulteren in verschuldigde vennootschapsbelasting (vpb), naar verwachting circa 800.000 euro over het jaar 2024. Bij de jaarrekening in juli zal rekening gehouden worden met de vennootschapsbelasting over 2024.
11 van 36
3. Projectenrapportage
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Overzichtskaart grondexploitaties
12 van 36
3.1 De Veste (fase 2c Bornsche Maten) Programma Beschrijving Fase 2c heeft in het verleden stilgelegen omdat er geen overeenstemming kon worden bereikt over de ontwikkeling van appartementen, commerciële ruimten en een parkeerkelder op het terrein achter de sporthal. Uiteindelijk was er overeenstemming over deze ontwikkeling en is de realisatie weer opgepakt. Omdat de parkeerkelder met dek niet binnen het huidige bestemmingsplan paste moest dit eerst aangepast worden voor de realisatie verder kan. Dit gebied is het laatste gedeelte van 2c. Alle overige woningen zijn inmiddels gerealiseerd. Het resterende oppervlak van dit plangebied bedroeg circa 6.058m². Hiervan was 1.656m² uitgeefbaar, waarop de ontwikkelaar twee appartementencomplexen zal realiseren alsmede de parkeerkelder. Verder bestaat het gebied nog uit een door de gemeente in te richten openbaar gebied van 4.402m². Belangrijke wijzigingen bij de herziening per 1 januari 2025 zijn de volgende: ▪ De werkelijke kosten en opbrengsten per 1 januari 2025 zijn verwerkt; ▪ Resterende budgetten voor plankosten en woonrijp maken (plein) zijn geactualiseerd met nieuwe ramingen; Voortgang Voor deze locatie is het bestemmingsplan aangepast en heeft het de status onherroepelijk gekregen. Daarop volgend is de bouwaanvraag voor het appartementengebouw ingediend. In 2024 is de laatste grond verkocht.
Hierop wordt gebouwd: in totaal 44 appartementen, waarvan 28 appartementen in blok I met een commerciële ruimte van 352m² in de plint en 16 appartementen in blok II met 627m² commerciële ruimte in de plint. De ondergrondse parkeerkelder wordt door de ontwikkelaar aangelegd en de gemeente legt de openbare ruimte aan inclusief de parkeerplaatsen. Hiervan resteert hoofdzakelijk de aanleg van het plein en parkeerplaatsen.
Nog te realiseren gronduitgifte
Aantal
Nog uit te geven appartementen Nog uit te geven commerciële ruimte
- m2
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar Openbaar gebied Totaal (bruto plangebied)
% 27% 73% 100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar Restant looptijd Plangebied
Borne, Bornsche Maten 2026 2 jaar 6.058 m2
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Oppervlakte (m2) 1.656 4.402 6.058
13 van 36
Resultaat en verschillenanalyse De per 1 januari 2025 herziene grondexploitatie resulteert in een positief saldo van circa € 0,64 miljoen op contante waarde. Het resultaat op contante waarde per 1 januari 2025 van de grondexploitatie 2025 komt daarmee circa € 397.000,- lager uit dan de grondexploitatie van 2024 (omgerekend naar netto contante waarde per 1 januari 2025). De grootste verschillen worden in het navolgende toegelicht. De afname van het resultaat komt de actualisering van de civieltechnische kosten en de plankosten. De plankosten zijn herijkt en zijn verhoogd vanwege veel gerealiseerde inzet voor het ontwerp van het plein en door participatie die hiervoor is geweest. Op basis van het ontwerp van het plein is een civieltechnische raming gemaakt die is verwerkt in de grondexploitatie.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschillenanalyse grondexploitatie De Veste per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
5.414.000 6.489.000 1.075.000
5.866.000 6.492.000 626.000
452.000 3.000 -449.000
Subtotaal inflatie en rente
-22.000
34.600
-56.600
1.053.000 1.032.000
660.000 635.000
-393.000 -397.000
Resultaat EW per 31 december 2026 Resultaat NCW per 1 januari 2025
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2024 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2024
545.000 -24.000
14 van 36
Verschil B-A
Verbeelding De Veste
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
15 van 36
3.2 Eschwonen-De Maten I (fase 3a Bornsche Maten) Beschrijving Fase 3a is voor een groot deel afgerond, inclusief de afwikkeling van een gedeelte wat in handen is van een ontwikkelaar die op eigen grond ontwikkelt. Het oppervlak van dit laatste plangebied bedraagt circa 20.207m². Hiervan is 2.264 m² uitgeefbaar door de ontwikkelaar en 11.350m² door de gemeente. Nog te realiseren programma bestaat uit 20 woningen. Belangrijke wijzigingen bij de herziening van de grondexploitatie per 1 januari 2025 zijn: ▪ De werkelijke kosten en opbrengsten per 1 januari 2025 zijn verwerkt; ▪ Kosten voor bouw- en woonrijp maken zijn geactualiseerd; ▪ Plankosten zijn geactualiseerd; Voortgang In 2024 is er goede voortgang geweest in het project. De overeenkomst met de zelfrealisator is afgerond; de plankostenbijdrage is betaald. Verder is de grond onder 21 woningen van een bouwclaimpartner geleverd. Wat betreft de civieltechnische werken is er goede voortang geweest, een groot deel van de werkzaamheden bouwrijp maken zijn zelfs eerder uitgevoerd dan in de grondexploitatie per 1-1-2024 was verwacht. Hoofdzakelijk resteert het woonrijp maken van delen va de Veenbes, Vlierbes, Sonnebeld, Vossenbes en Oude Hemmelhorst.
Programma Nog te realiseren kaveluitgifte Sociale woningen Rijwoningen Twee-onder-een-kapwoning Vrijstaande woningen Totaal
% 40% 60% 0 100%
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar Ontwikkelaar Verharding Groen Totaal (bruto plangebied)
Oppervlakte (m2) 11.350 2.264 3.622 2.971 20.207
% 56% 11% 18% 15% 100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar Restant looptijd Plangebied
Borne, Bornsche Maten 2027 3 jaar 20.207 m2
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Aantal 8 12 20
16 van 36
Resultaat en verschillenanalyse Het resultaat op netto contante waarde per 1 januari 2025 bedraagt circa € 5,75 miljoen positief. Het resultaat op contante waarde per 1 januari 2025 van de grondexploitatie 2025 komt daarmee circa € 126.000 euro lager uit dan de grondexploitatie van 2024 (omgerekend naar netto contante waarde per 1 januari 2025). De verslechtering komt hoofdzakelijk door de herijking van de plankosten door middel van een plankostenraming. Daarnaast zijn er kosten toegevoegd voor een speelplaats bij de Veenbes en zijn de overige resterende civieltechnische kosten gecorrigeerd naar prijspeil 1-1-2025.
Verschillenanalyse grondexploitatie Eschwonen de Maten I per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
19.708.000 25.565.000 5.857.000
19.957.000 25.729.000 5.772.000
249.000 164.000 -85.000
Subtotaal inflatie en rente
253.000
327.000
-74.000
6.110.000 5.873.000
6.099.000 5.747.000
-11.000 -126.000
Resultaat EW per 31 december 2027 Resultaat NCW per 1 januari 2025
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2024 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2024
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschil B-A
5.462.000 596.000
17 van 36
Verbeelding Eschwonen de Maten I
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
18 van 36
3.3 Eschwonen-De Maten II (fase 3b Bornsche Maten) Programma Beschrijving Fase 3b van de Bornsche Maten is momenteel in uitvoering. Het oppervlak van het plangebied bedraagt circa 163.361m². Hiervan is 88.824 m² uitgeefbaar door de gemeente. Het nog te realiseren programma per 1-1-2025 bestaat uit 147 woningen. Belangrijke wijzigingen bij de herziening per 1 januari 2025 zijn de volgende: ▪ De werkelijke kosten en opbrengsten per 1 januari 2025 zijn verwerkt; ▪ Kosten voor bouw- en woonrijp maken zijn geactualiseerd; ▪ Plankosten zijn geactualiseerd; ▪ Woningbouwprogramma aangepast conform resterende grondleveringen op basis van grondverkoopovereenkomsten. Voortgang In 2024 is er goede voortgang geweest in Eschwonen-de Maten II. Ten opzichte van de verwachting in de grondexploitatie vorig jaar zijn gronden sneller geleverd dan verwacht. Wat betreft civieltechnische werkzaamheden is er ook goede voortgang geweest, met name in het woonrijp maken van het deel Eschwonen. Momenteel is bijna het gehele gebied bouwrijp, in het deel Eschwonen moet met name nog de ontwikkelvlek Rodebes bouwrijp gemaakt worden en in De Maten moeten de kavels verder op hoogte worden gebracht. Van Eschwonen moet het tweede deel (ongeveer de helft) nog woonrijp gemaakt worden en het deel De Maten moet nog bijna geheel woonrijp gemaakt worden.
Nog te realiseren kaveluitgifte Sociale appartementen Sociale rijwoningen Rijwoningen koop projectmatig 2 onder 1 kap koop projectmatig Vrijstaand koop projectmatig Vrijstaand koop particulier Totaal
% -% 23% 24% 48% 5% 1% 100%
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar Verharding Groen Water Totaal (bruto plangebied)
Oppervlakte (m2) 88.824 39.923 33.424 1.190 163.361
% 54% 24% 20% 1% 100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar Restant looptijd Plangebied
Borne, Bornsche Maten 2028 4 jaar 163.361 m2
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Aantal 33 34 68 7 1 143
19 van 36
Resultaat en verschillenanalyse De per 1 januari 2025 herziene grondexploitatie resulteert in een positief saldo van circa € 1 miljoen positief. Het netto contante waarde resultaat is daarmee met circa € 2,39 miljoen verslechterd ten opzichte van het resultaat op netto contante waarde van de grondexploitatie per 1 januari 2024 (omgerekend naar contante waarde per 1 januari 2025). Dat het resultaat is verslechterd komt voornamelijk door herziening van de gronduitgifte, verwerking van nieuwe afspraken van de sociale grondprijs, herijking van verwervingskosten, prijspeilcorrecties voor civieltechnische kosten en actualisatie van de plankosten. De verandering aan de opbrengstenkant komt voornamelijk door een ontdekte onvolkomenheid in uitgeefbare oppervlakte en woningtypes in de grondexploitatie per 1-1-2024. Dit betrof de ontwikkelvlek Rodebes: hiervoor wordt nog gewerkt aan een stedenbouwkundige opzet met waarschijnlijk kleine betaalbare woningen, hiervoor werd echter gerekend met grote vrijstaande woningen. De uit te geven grond onder woningen en uit te geven oppervlaktes zijn nu correct opgenomen in de berekening omdat de resterende verkoopovereenkomsten exact zijn opgenomen.
Verschillenanalyse grondexploitatie Eschwonen de Maten II per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
26.396.000 30.434.000 4.038.000
27.311.000 28.413.000 1.102.000
915.000 -2.021.000 -2.936.000
Subtotaal inflatie en rente
-368.000
-13.000
355.000
Resultaat EW per 31 december 2028 Resultaat NCW per 1 januari 2025
3.670.000 3.391.000
1.089.000 1.006.000
-2.581.000 -2.385.000
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2024 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2024
Verschil B-A
484.000 -164.000
De verslechtering aan de kostenkant komt hoofdzakelijk door herijking van verwervingskosten, prijspeilcorrecties voor civieltechnische kosten en actualisatie van de plankosten.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
20 van 36
Verbeelding Eschwonen de Maten II
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
21 van 36
3.4 De Horsten (fase 3d Bornsche Maten) Programma Beschrijving Binnen de Bornsche Maten wordt de derde fase momenteel uitgevoerd, het deelgebied De Horsten is hier onderdeel van. De Horsten is de achtste buurt van de Bornsche maten, het plangebied van de buurt is verdeeld in noord, midden en zuid. In het noorden gekenmerkt door de rechtlijnige opzet van de verkaveling en grondgebonden woningen. In het midden met name appartementen en maatschappelijke voorzieningen en het zuidelijk deel gevarieerde woonstraten van smal naar breed en grondgebonden woningen. De ontsluiting vindt plaats via de bestaande Aakamp en er is gekozen voor autovrije woonstraten in het noordelijke en zuidelijke deel van het plangebied. De autovrije straten bevinden zich aan de voorzijde van de woningen. Om aan de woonbehoefte te voldoen, bestaat de programmering voor minimaal 30% uit de sociale sector. Daarnaast is er invulling voor ongeveer 1.200 m² maatschappelijk. Het oppervlak van het plangebied bedraagt circa 103.945m². Hiervan is 39.778 m² uitgeefbaar door de gemeente. Het te realiseren programma bestaat uit ongeveer 280 woningen. Dit is verdeeld in een divers programma wat betreft woningtypes en grondgebonden/gestapeld. Het programma bevat een groot aandeel sociaal (36%). Het bouwrijp maken staat gepland voor begin 2025.
De woningen worden gerealiseerd in de periode 2027 t/m 2030, gemiddeld 70 per jaar. Voortgang De gemeenteraad heeft goedkeuring gegeven voor de ontwikkeling van de nieuwe wijk De Horsten in de Bornsche Maten door op 2 juli 2024 het bestemmingsplan en de grondexploitatie vast te stellen. Hierna is er met name planontwikkeling geweest aangaande gronduitgifte en voorbereidingen voor bouwrijp maken.
Nog te realiseren kaveluitgifte Sociale rijwoningen Sociale appartementen Woonwagen locatie Rijwoningen koop projectmatig 2 onder 1 kap koop projectmatig Vrijstaand koop projectmatig BeBo woning projectmatig Patio woning projectmatig Appartement projectmatig Totaal
% 27% 7% 3% 30% 9% 5% 4% 2% 13% 100%
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar Verharding Groen Wadi Water Totaal (bruto plangebied)
Oppervlakte (m2) 39.778 31.902 29.290 1.932 1.043 103.945
% 38% 31% 28% 2% 1% 100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar Restant looptijd Plangebied
Borne, Bornsche Maten 2030 6 jaar 103.945 m2
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Aantal 80 20 8 83 24 14 10 5 36 280
22 van 36
Resultaat en verschillenanalyse De per 1 januari 2025 herziene grondexploitatie resulteert in een positief saldo van circa € 0,94 miljoen positief. Het netto contante waarde resultaat is daarmee gestegen met circa € 0,72 miljoen ten opzichte van het resultaat op netto contante waarde van de grondexploitatie per 1 januari 2024 (omgerekend naar contante waarde per 1 januari 2025). Hoofdzakelijk komt deze stijging door de verwerking van het nieuwste grondprijsvoorstel. Aan de kostenkant is een voordeel ten opzichte van de verwachting de grondinbreng omdat de grond van de school De Horsten niet bij de grondexploitatie hoort, hier was wel mee gerekend bij de grondexploitatiebegroting bij de vaststelling. Hiertegenover staat stijging van de kosten voor civieltechnische werkzaamheden door de verwerking van de prijspeilcorrectie daarvoor.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschillenanalyse grondexploitatie De Horsten per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
12.696.000 13.374.000 678.000
12.822.000 13.834.000 1.012.000
126.000 460.000 334.000
Subtotaal inflatie en rente
-421.000
48.000
469.000
Resultaat EW per 31 december 2024 Resultaat NCW per 1 januari 2024
257.000 224.000
1.060.000 941.000
803.000 717.000
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2024 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2024
Verschil B-A
0 0
23 van 36
Verbeelding De Horsten
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
24 van 36
3.5 Olde Engberink Beschrijving Voor de ontwikkelingslocaties De Bornsche Maten en De Veldkamp moesten gronden, woningen en agrarische bedrijven worden aangekocht. Bij de verwerving werd de gemeente geconfronteerd met het beperkte aanbod van vergelijkbare woningen en agrarische bedrijven (vooral in het buitengebied) in de omgeving Borne-Hengelo, waardoor de eigenaren moeilijk een vervangende woning of agrarisch bedrijf kunnen vinden. Eigenaren willen vaak echter slechts tot een overeenkomst met de gemeente komen als zij een vervangende locatie hebben gevonden. Eén van de locaties die (deels al) is ontwikkeld om dit tekort op te vangen is (wijkerlocatie) Olde Engberink. De locatie is gedeeltelijk gelegen in Borne, hier genaamd Olde Engberink en gedeeltelijk in Hengelo, daar genaamd Hemmelhorst. Aangezien een deel van de gronden binnen de gemeente Hengelo ligt en de locatie ook in de behoefte van Hengelo voorziet, wordt de locatie samen met de gemeente Hengelo ontwikkeld. De verdeling hierin is 50% en 50%, de grondexploitatie staat bij Borne in de administratie. Van de mogelijkheid om deze kavels af te nemen werd door de wijkers echter de afgelopen jaren geen gebruik van gemaakt. Daarom komen sinds enkele jaren ook gegadigden die geen wijker zijn voor de kavels in aanmerking. Wel wordt er een langzame uitgifteplanning aangehouden voor als er wel wijkers vanuit een project zijn.
Het programma bestaat uit woningbouwkavels met een groot agrarisch perceel erbij. Belangrijkste wijzigingen bij de herziening per 1 januari 2025 zijn de volgende: ▪ Een nieuwe civieltechnische kostenraming is verwerkt; ▪ De plankostenraming is herijkt; ▪ Verwerking recente taxatie van de kavels. Voortgang Afgelopen boekjaar stond nog één van de bouwrijpe kavels (kavels 1 en 5a) staat nog open voor verkoop (kavel 1). Deze is echter niet verkocht omdat dit jaar verwacht wordt alle resterende kavels aan te bieden voor verkoop. Er is goede voortgang geweest met het bouw- en woonrijp maken, vanwege het landelijke karakter van de kavels gebeurd dit ook tegelijkertijd. De werkzaamheden worden verwacht grotendeels gereed te zijn eind 2025.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Programma Nog te realiseren kaveluitgifte Vrije kavels Borne Vrije kavels Hengelo Totaal
Aantal 7 5 12
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar
Oppervlakte (m2)
%
95.227
62%
Verharding
18.694
12%
Groen
5.467
4%
Handhaven Totaal (bruto plangebied)
32.985
22%
152.373
100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar
Buitengebied, ten oosten van Bornsche Maten 2030
Restant looptijd
6 jaar
Plangebied (bruto)
152.373 m2
Parameters
2025
2026 2029 t/m t/m 2028 2033
2034 e.v.
Rente Discontovoet Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
2,00% 2,00%
2,00% 2,00%
2,00% 2,00%
2,00% 2,00%
0,00% 0,00% 0,00%
3,00% n.v.t. 2,00%
2,00% n.v.t. 2,00%
2,00% n.v.t. 2,00%
Opbrengstenstijging
0,0%
2,00%
2,00%
0,00%
25 van 36
Resultaat grondexploitatie De per 1 januari 2025 herziene grondexploitatie resulteert in een positief saldo van circa € 1,78 miljoen positief. Het netto contante waarde resultaat is daarmee met circa € 218.000,- verbeterd en opzichte van het resultaat op netto contante waarde van de grondexploitatie per 1 januari 2024 (omgerekend naar contante waarde per 1 januari 2025). De verbetering van het resultaat komt hoofdzakelijk door de verwerking van een nieuwe, recente, taxatie van de kavels. De kosten zijn gestegen omdat er kosten zijn toegevoegd voor een toegangsweg naar het plangebied in het Hengelose deel.
Verschillenanalyse grondexploitatie Olde Engberink per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen, getallen staan voor gehele project) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
7.410.000 9.220.000 1.810.000
7.586.000 9.496.000 1.910.000
176.000 276.000 100.000
Subtotaal inflatie en rente
-13.000
98.000
111.000
1.797.000 1.565.000
2.008.000 1.783.000
211.000 218.000
Resultaat EW per 31 december 2030 Resultaat NCW per 1 januari 2025
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2023 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2023
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschil B-A
441.488 106.722
26 van 36
Verbeelding Olde Engberink
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
27 van 36
3.6 Uitbreiding Hertme Beschrijving In de Woonvisie Borne 2010-2014 is aangegeven dat in Hertme beperkte woninguitbreiding mogelijk moet zijn in of direct rondom de kern. Bij besluit van 16 april 2013 heeft het college ingestemd met een nieuwe uitbreidingslocatie voor woningbouw in Hertme. Voor de ontwikkeling van de uitbreidingslocatie is een grondexploitatie opgesteld welke is vastgesteld door de raad op 23 juni 2016. Het project is gelegen aan de Hertmerdwarsweg en de Zwartkotteweg. Het bestemmingsplan voor het deel ten westen van de Hertmerdwarsweg is in 2017 onherroepelijk geworden. Uitgifte was in 2018 gestart. Het plan voorziet met name in de behoefte van de lokale bevolking in Hertme. Alle typen (grondgebonden)woningen waren in principe mogelijk binnen het plan. In het westelijke deel, dat reeds volledig is uitgegeven als zes kavels, werd er ingezet om de kavelmaten niet vooraf vast te leggen. Het was de bedoeling dat potentiële kopers zelf de grootte van hun kavel kunnen bepalen waarbij de gemeente stuurt op het voorkomen van onverkoopbare (rest)kavels. Voor 2e deel (het zuidoostelijke deel) moest het bestemmingsplan gewijzigd worden omdat er nog 9 woningen mochten komen, echter paste dit niet binnen de gronden met woonfunctie in het oude bestemmingsplan omdat er in het eerste deel per kavel meer grond was uitgegeven dan verwacht.
Belangrijke wijzigingen bij de herziening van de grondexploitatie per 1 januari 2025 zijn de volgende: ▪ De werkelijke kosten per 1 januari 2025 zijn verwerkt; ▪ Het eindjaar is met een jaar verlegd naar 2028, door beroep tegen bestemmingsplan; ▪ De plankosten zijn herzien door verlenging van de looptijd; Voortgang Het bestemmingsplan is vastgesteld, echter is daartegen beroep ingesteld waardoor het project vertraging op heeft gelopen.
Programma Nog te realiseren kaveluitgifte Sociale rijwoningen
Aantal 3
% 33%
Vrije kavels particulier
6
67%
Totaal
9
100%
Ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar
Oppervlakte (m2) 3.331
% 34%
Verharding
815
8%
Groen
5.744
58%
Water
0
0%
Totaal (bruto plangebied)
9.890
100%
Projectgegevens Kern Verwacht eindjaar
Hertme 2028
Restant looptijd
4 jaar
Plangebied
9.890 m2
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
28 van 36
Resultaat en verschillenanalyse De per 1 januari 2025 herziene grondexploitatie resulteert in een positief saldo van circa € 0,56 miljoen positief. Het netto contante waarde resultaat is daarmee licht gestegen maar echter nagenoeg hetzelfde gebleven ten opzichte van het resultaat op netto contante waarde van de grondexploitatie per 1 januari 2024 (omgerekend naar contante waarde per 1 januari 2025).
Verschillenanalyse grondexploitatie Uitbreiding Hertme per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen)
De geraamde plankosten zijn herzien. De nog te realiseren kosten voor bouw- en woonrijp maken zijn geïndexeerd naar prijspeil 1-1-2025. Aan de opbrengstenkant zijn de herziene grondprijzen ingerekend.
Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
1.494.000 2.039.000 545.000
1.528.000 2.081.000 553.000
34.000 42.000 8.000
Subtotaal inflatie en rente
15.000
57.000
42.000
Resultaat eindwaarde Resultaat NCW per 1 januari 2024
560.000 518.000
610.000 563.000
50.000 45.000
Tussentijdse winstneming per 31-12-2024 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2024
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschil B-A
81.053 6.027
29 van 36
Verbeelding Uitbreiding Hertme De 1e fase betreft het gebied met zes reeds uitgeven kavels ten westen van de weg
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
30 van 36
3.4 Kollergang Beschrijving De gemeente Borne is in 2006 gestart met de voorbereiding voor de aanleg van een in eerste instantie ‘wijkerslocatie’ aan de Veldovenweg, genaamd Kollergang. De wijkerslocatie was bedoeld om een alternatieve plek aan te bieden aan bewoners die moesten wijken ten gevolge van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen binnen Borne. Op 17 juni 2008 is de grondexploitatie vastgesteld door de raad en krediet beschikbaar gesteld voor de uitvoeringskosten. Vanaf omstreeks 2018 kwamen ook gegadigden die geen wijker zijn voor de kavels in aanmerking. Voortgang In het jaar 2024 heeft de verkoop van de laatst beschikbare kavel plaatsgevonden. De geraamde grondopbrengsten in deze ontwikkeling zijn gerealiseerd. Er moeten nog enkele resterende afrondende werkzaamheden worden verricht (aanleg inrit en groen) voor een geraamd bedrag van € 10.000,-. Deze werkzaamheden worden overgedragen aan de lijn activiteiten van team uitvoering.
Programma gerealiseerd Gerealiseerd kaveluitgifte Vrije kavels Totaal
% 100% 100%
Invulling ruimtegebruik Omschrijving Uitgeefbaar Verharding Groen Water
Oppervlakte (m2) 7.811 1.606 3.953 225
% 57% 12% 29% 2%
Totaal (bruto plangebied)
13.595
100%
Projectgegevens Kern
Borne
Eindjaar
2024
Restant looptijd
0 jaar
Plangebied
Af te sluiten project in boekjaar 2024
Parameters
2025
2026
2027
2028 t/m 2034
Rente Discontovoet
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Kostenstijging Plankosten Verwerving Civiele techniek
6,5% 12,5% 4,0%
4,0% 7,5% 4,5%
4,0% 2,5% 4,50%
2,5% 2,5% 2,5%
3,5% 2,0%
3,0% 2,0%
2,5% 2,0%
Opbrengstenstijging Vrije sector Sociale sector
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Aantal 10 10
31 van 36
Resultaat en verschillenanalyse De grondexploitatie Kollergang resulteert bij afsluiting in een positief saldo van € 1.556.339,- met een resterende winstneming in 2024 van € 298.093,-
Verschillenanalyse grondexploitatie Kollergang per 31-12-2024 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2023 (prijspeil 2023) A
Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) B
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
694.000 2.217.000 1.523.000
665.000 2.221.000 1.556.000
-29.000 4.000 33.000
Subtotaal inflatie en rente
24.000
-
-24.000
1.548.000 1.548.000
1.556.000 1.525.000
8.000 23.000
Resultaat EW per 31 december 2024 Resultaat NCW per 1 januari 2024
Totale tussentijdse winstneming per 31-12-2023 Mutatie tussentijdse winstneming per 31-12-2023
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Verschil B-A
1.258.000 298.000
32 van 36
Verbeelding Kollergang
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
33 van 36
3.7 Westermaat - De Veldkamp Beschrijving De gemeente Borne heeft in 2005 met de gemeente Hengelo een overeenkomst gesloten voor het gezamenlijk ontwikkelen van 115 hectare bedrijventerrein. Dit bedrijventerrein genaamd Buren was gepland aan de zuidwest kant van Borne in het gebied tussen de kern van Borne en de snelweg A1 en de A35. De risicoverdeling is destijds bepaald aan de hand van de behoefte naar bedrijventerreinen binnen beide gemeenten en bedraagt 35/115 voor Borne en 80/115 voor Hengelo. Buren - De Veldkamp (nu Westermaat - De Veldkamp) is als eerste van de 3 fases in ontwikkeling genomen. Inmiddels is vast komen te staan dat de overige fases niet als bedrijventerrein worden ontwikkeld. Het exploitatiegebied ligt ten zuiden van de kern van Borne en ten noorden van de snelweg A1. Het terrein wordt ontsloten via de Amerikalaan en sluit via de Bornsestraat aan op de A1. Om deze ontsluiting mogelijk te maken is er in 2010 een tunnel aangelegd om de Amerikalaan onder het bestaande spoor door te leiden. Eind 2016 is het doortrekken van de Amerikalaan naar de afslag BorneWest (via een zuidelijke randweg) voltooid. Hierdoor is De Veldkamp op twee plaatsen ontsloten op de A1. Het oppervlak van het plangebied bedraagt circa 56,3 hectare. Binnen deze 56,3 hectare is er plaats voor afgerond 28,9 hectare uitgeefbaar gebied voor bedrijven.
Hiervan is bijna alles verkocht, de laatste 3 kavels zijn in optie. De verwachting is dat deze laatste in optie genomen gronden in 2025 worden verkocht. Belangrijkste wijzigingen bij de herziening per 1 januari 2025 zijn de volgende: ▪ De werkelijke kosten en opbrengsten per 1 januari 2025 zijn verwerkt; ▪ Resterende budgetten voor plankosten en woonrijp maken zijn geactualiseerd met nieuwe ramingen; Voortgang Bedrijventerrein Westermaat De Veldkamp is bijna afgerond, uitgangspunt is dat deze eind 2025 wordt afgesloten. In 2025 zijn er 3 percelen verkocht en bij schrijven zijn de laatste 3 kavels in optie. De verwachting is dat deze laatste in optie genomen kavels in 2025 passeren bij de notaris. Het betreft kavel 2 en de Groene Wig kavels 34 en 35. De randvoorwaarden voor de uitwerking van de Groene Wig zijn uitgewerkt.
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Programma Nog te realiseren kaveluitgifte Kavels bedrijventerrein
Aantal (m2) 18.150
Ruimtegebruik Omschrijving Netto uitgeefbaar
Oppervlakte (m2) 289.200
% 51%
Verharding
83.674
15%
Wadi’s en groen
156.957
28%
Water
33.159
6%
Totaal (bruto plangebied)
562.990
100%
Projectgegevens Kern
Zuidkant van kern Borne, ten noorden van snelweg A1 2025
Verwacht eindjaar Restant looptijd
1 jaar
Plangebied
562.990 m2
Parameters
2025
2026 2029 t/m t/m 2028 2034
2035 en verder
Rente1 Discontovoet Kostenstijging2 Plankosten Civiele techniek
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
4,2% 2,0%
3,0% 2,0%
2,0% 2,0%
2,0% 2,0%
Opbrengstenstijging2
0,00%
2,00%
2,00%
0,0%
1 Percentage van gemeente Borne 2 Percentage van gemeente Hengelo
34 van 36
Resultaat en verschillenanalyse Het resultaat op netto contante waarde per 1 januari 2025 bedraagt circa € 25,6 miljoen negatief. Het resultaat op contante waarde per 1 januari 2024 van de grondexploitatie 2024 komt daarmee circa € 225.000 euro hoger uit dan de grondexploitatie van 2024 (omgerekend naar netto contante waarde per 1 januari 2025). De verbetering komt hoofdzakelijk door de herijking van kosten bouw- en woonrijp maken voor de aanleg van wadi’s, verhardingen en groen. De verbetering aan de opbrengstenkant komt hoofdzakelijk door iets hogere opbrengst van kavels. Verder zijn voor bijna alle verwachte kosten offertes aangevraagd, als onderdeel van de voorbereiding op de afronding van Bedrijventerrein Westermaat De Veldkamp eind 2025 .
Verschillenanalyse grondexploitatie per 01-01-2025 (€, afgerond op duizendtallen) Exploitatie 2024 (prijspeil 2024) A
Exploitatie 2025 (prijspeil 2025) B
Verschil
Subtotaal kosten Subtotaal opbrengsten Nominaal saldo
48.584.000 47.055.000 -1.529.000
48.484.000 47.074.000 -1.410.000
-100.000 19.000 119.000
Subtotaal inflatie en rente
-24.855.000
-24.745.000
110.000
Resultaat eindwaarde Resultaat NCW per 1 januari 2025
-26.385.000 -25.867.000
-26.155.000 -25.643.000
229.000 225.000
B-A
Gemeente Borne neemt voor haar aandeel in het tekort een verliesvoorziening op. Dit betekent dat de verliesvoorziening van Borne circa 30% van de netto contante waarde per 1-1-2024 is (35/115). Dit verklaart ook waarom de verliesvoorziening aangevuld moet worden terwijl het projectresultaat verbeterd; de verliesvoorziening moet aangevuld worden door het verschil in peildatum.
Verliesvoorziening (€, afgerond op duizendtallen) Verliesvoorziening Borns deel
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
Per 31-12-2023
Per 31-12-2024
Mutatie 2024
7.718.000
7.804.000
86.000
35 van 36
Verbeelding Veldkamp
(Stand van zaken 31-12-2022)
Meerjaren Prognose Grondexploitaties 2025
36 van 36