Bijlage: Kadernota 2026-2029
Tekst van het document
Pagina 22
Kadernota 2026-2029
6. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Gemeente Borne moet rekening houden met een aantal risico’s die in dit hoofdstuk zijn opgenomen. Deze risico’s staan voornamelijk in het teken van het ‘ravijnjaar’ en de daarmee gepaard gaande ombuigingsmaatregelen. De overige ‘reguliere’ risico’s worden uiteraard meegenomen bij de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de programmabegroting 2026-2029. Hieronder volgt een beknopte beschrijving van de risico’s: 1.
Een aantal bouwstenen wordt met eenmalige dekking bekostigd. Daarnaast zijn er na 1 april 2025 nog besluiten genomen met onttrekkingen aan het weerstandsvermogen (te weten openen grondexploitatie Park Oud Borne en IBOR). Deze besluiten hebben een dusdanig substantieel effect, dat ze voor het inzicht zijn meegenomen in onderstaande tabel. De weerstandsratio daalt iets, maar blijft uitstekend (boven 2,0).
Tabel 8: Weerstandsvermogen Algemene reserve Algemene reserve grex
Jr. 2024 5.600 1.700
Resultaatbestemming* B. 2025 1.300 6.900 500 2.200
Tussentijdse besluitvorming Incidentele middelen kadernota Saldo kadernota Reserve beleidsontwikkeling: Weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Norm Ratio
B. 2026 6.900 2.200
B. 2027 6.900 2.200
B. 2028 6.900 2.200
B. 2029 6.900 2.200
-1.723 295
558
327
470
5.051 14.151 6.500 1,4 2,2
5.609 14.709 6.500 1,4 2,3
5.936 15.036 6.500 1,4 2,3
6.406 15.506 6.500 1,4 2,4
-2.037
11.524 18.824 6.500 1,4 2,9
-3.008
6.479 15.579 6.500 1,4 2,4
*het weerstandsvermogen in de resultaatbestemming is onder voorbehoud van de uitkomsten van de accountantscontrole. 2.
Een van de voorgestelde ombuigingsmaatregelen is het reëel ramen van budgetten. Hierdoor is de kans groter dat sprake is van budgetoverschrijdingen. Dit scherp aan de wind varen verhoogt het risicoprofiel, immers bij meer budgetoverschrijdingen is de kans op negatieve saldi bij halfjaarrapportages en jaarrekeningen groter;
3.
Een van de voorgestelde ombuigingsmaatregelen betreft het verhogen van inkomsten als gevolg van de opheffing van de gemeenschappelijke regeling Regionaal Bedrijven Terrein Twente (RBT). Door deze liquidatie worden erfpachtopbrengsten door Almelo (overnemende partij) achteraf afgerekend met alle oud-deelnemers, waaronder Borne. Dit geeft een jaarlijks structurele inkomstenstroom die tot aan 2073 geleidelijk afloopt. Er is een risico op leegstand van panden en daardoor mogelijk minder erfpachtinkomsten (tijdelijk). Indien Borne ervoor kiest om dit risico niet te willen lopen en zich laat ‘uitkopen’, vervallen de structurele inkomsten maar kan eenmalig een bedrag tegemoet worden gezien;
4.
Bij de ombuigingsmaatregelen zijn voorstellen opgenomen om de budgettaire ruimte op het BTWcompensatiefonds en de jeugdmiddelen in te boeken. Dit is toegestaan door de toezichthouder. Niet duidelijk is hoe het Rijk met de middelen van het BTW compensatiefonds omgaat en de Jeugdwet betreft een open-einde-regeling;
5.
Bij de ombuigingsmaatregelen is een voorstel opgenomen om de stelpost voor autonome ontwikkelingen af te ramen met € 500.000. Deze stelpost is gevormd om eventuele stijging van rente tot een maximum van 4% op te kunnen vangen. Voor nu wordt deze ombuigingsmaatregel als een acceptabel risico ingeschat, maar voor de jaren 2028 en 2029 zijn inschattingen over het verloop van de renteontwikkeling niet of nauwelijks te maken.
Pagina 23
Kadernota 2026-2029 6.
Hoewel geen relatie met de ombuigingsmaatregelen of bouwstenen wordt dit risico hier toch aangehaald vanwege het belang. Dit betreft de ondertunnelingen, waarbij geen rekening was gehouden met het aangetroffen glauconiet (mineraal gesteente) in de bodem. Momenteel wordt onderzocht wat haalbare, betaalbare en veilige alternatieven zijn;
7.
De Voorjaarsnota 2025 van het Rijk geeft aan dat voor een periode van twee jaar er geen huurverhogingen mogen plaatsvinden in de sociale woningbouw. Dit is goed nieuws voor bestaande huurders, zeker voor huurders in een kwetsbare (inkomens-)positie. Echter, hierdoor zien woningcorporaties minder mogelijkheden om te investeren in nieuwbouw. Overigens worden huurders van particuliere panden uitgesloten van deze maatregel. Daarnaast loopt Borne hierdoor het risico dat woningcorporaties minder kavels afnemen binnen de grondexploitaties, met name de Bornse Maten. Tegelijkertijd zijn de grondprijzen van onze gemeente voor sociale woningbouw gekoppeld aan de huurverhogingen. Hierdoor krijgt Borne minder eenmalige inkomsten en lopen we risico op hogere rentekosten.
8.
Schrappen plastictaks. Het kabinet heeft het voornemen om deze belasting, bedoeld om vervuilend plastic zwaarder te belasten en deze belasting te heffen bij het bedrijfsleven, te schrappen. Daarmee loopt het rijk 567 miljoen euro mis. Deze gemiste inkomsten worden doorberekend aan de afvalwerkers, die het op hun beurt doorberekenen aan gemeenten. Dit gaat leiden tot mogelijk hogere afvalstoffenheffingen.
Pagina 24
Kadernota 2026-2029
7. Proces Bij het ontwikkelen van de ombuigingsvoorstellen is gebruik gemaakt van de input van een extern bureau. In de aanloop naar het opstellen van deze ombuigingsvoorstellen heeft dit bureau een klein aantal instellingen gesproken. Dit in het kader van het participatietraject, dat naar aanleiding van de uitkomsten van de septembercirculaire 2024, behoorlijk is ingedikt. Op zich leverden deze gesprekken geen nieuwe inzichten op. Wel is duidelijk dat met een instelling vervolggesprekken worden gepland, namelijk de Uitvoeringsorganisatie Hengelo dat voor Borne de Participatiewet uitvoert. Het gaat daarbij niet alleen om het verkrijgen van inzicht in de kwaliteit van dienstverlening ten opzichte van wat Borne als afnemer daarvoor betaalt, maar ook wat in de toekomst daarin verbeterd kan worden. Dit mede gelet op ontwikkelingen, zoals de toekomstige invoering van de inkomenstoets op het gebied van de Wmo en diverse ondersteunende werkzaamheden ten behoeve van statushouders en Oekraïense vluchtelingen. Deze kadernota wordt door de gemeenteraad op 8 juli 2025 behandeld. Samen met de door de gemeenteraad aangenomen amendementen vormt deze kadernota de basis voor de programmabegroting 2026-2029. Deze is geagendeerd voor de raadsvergadering van 11 november a.s.
De uitkomsten van de meicirculaire, waarin zoals gezegd, de uitkomsten van de Voorjaarsnota 2025 van het rijk worden verwerkt, zullen daarbij uiteraard worden meegenomen. Tijdens de behandeling van deze kadernota op 8 juli a.s. kan de gemeenteraad wijzigingen aanbrengen op de Kadernota middels amendementen. Indien de gemeenteraad extra middelen beschikbaar wil stellen voor bepaalde zaken, waarvoor geen dekking is, zal de gemeenteraad hiertoe in het amendement solide dekking dienen aan te geven. Ook is het voor de gemeenteraad mogelijk om bouwstenen waarvan niet is voorgesteld om ze in de programmabegroting op te nemen, middels amendement alsnog op te nemen in de programmabegroting. Ook hiertoe zal de gemeenteraad solide dekking moeten aangeven. Ook kan de gemeenteraad amenderen op de ombuigingsopgaven, maar ook hier geldt dat uitgangspunt is een reëel en structureel sluitende begroting. Dit betekent dat als de gemeenteraad besluit een ombuigingsopgave (deels) te schrappen, zij een alternatieve dekking dient aan te geven ter grootte van het te schrappen ombuigingsbedrag.
Pagina 25
Kadernota 2026-2029
8. Specificatie bouwstenen en ombuigingen Zoals aangehaald is in dit hoofdstuk opgenomen de specificatie van alle in de kadernota voorgestelde en niet voorgestelde bouwstenen en ombuigingen. Tabel 9: Voorgestelde bouwstenen Wonen en Leven A.1 Bevorderen toekomstbestendige woningvoorraad A.2 Extra capaciteit projectleiders gebiedsontwikkeling A.3 Bevorderen leefbaarheid Zenderen A.4 Omgevingsplan A.5 Herinrichting De Haven voorbereidingskosten A.5 Herinrichting De Haven investering A.5 Aanleg nieuw parkeerterrein en evenemententerrein Totaal Wonen en Leven Duurzame toekomst A.6 Aanpakken onrechtmatig grondgebruik (volkstuinen) Totaal Duurzame toekomst Inclusieve samenleving A.7 Integrale toegang Sociale basis Sociaal Domein (Sociaal Hus) A.8 Bevorderen adequate onderwijsvoorzieningen (IHP) B.8 Containerberging Sporthal De Veste A.9 Hervormingsagenda, structureel borgen projecten A.10 Hervormingsagenda, nieuwe projecten A.11 Creëren van een klimaatadaptieve en duurzame parkeeroplossing sportpark 't Wooldrik A.12 Bevorderen toehankelijke sportvoorzieningen (speelveld BZSV) Totaal Inclusieve samenleving Bestuur en Samenleving A.13 Datagedragen werken A.14 Verbeteren administratieve organisatie en interne beheersing A.14 Verbeteren administratieve organisatie en interne beheersing A.15 Borgen basiscapaciteit communicatie A.16 Bevorderen toegankelijkheid/leesbaarheid van
communicatie-uitingen A.17 Beleidsimpuls dienstverlening (beleidsadviseur dienstverlening)
Pagina 26
S/I
2026
2027
2028
2029
S S I I I S S
19 98 100 265 150
19 98 100
19 98 100
19 98
19 236
PM 19 236
PM 19 136
632 I
30 30
S S I S S S S
88
122
122 220
122 220
25 405 216
242 151
734
515
242 86 47 7 724
242 21 47 7 659
147 15 10 89 40 98
144
144
144
10 89 40 98
10 89 40 98
10 89 40
S I S S S I
Kadernota 2026-2029 A.18 Informatiehuishouding verbeteren - automatiseringssamenwerking Hengelo A.19 Informatiehuishouding verbeteren - basisinformatie A.20 Servicemanagement op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau brengen A.20 Servicemanagement op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau brengen A.21 Versterking basis op integrale veiligheid Totaal Bestuur en samenleving Financieel gezond A.22 Bevorderen doelmatig beheer gemeentelijke panden A.23 Aanpak onrechtmatig grondgebruik (snippergroen) A.24 Bevorderen verwervingskansen (strategische verwerving gronden/vastgoed) A.25 Verbeteren vastgoedmanagement (kostprijsdekkende verhuur vastgoed) Totaal Financieel gezond Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen A.26 Voldoen aan zorgplicht onderhoud openbare ruimte (IBOR) A.27 Voldoen aan wettelijke taak gericht op goed beheer ondergrond (BRO) Paragraaf Bedrijfsvoering A.28 Bedrijfscontinuïteitsmanagement op een kwalitatief en aanvaardbaar niveau brengen Totaal Paragrafen
S S S I S
286 103 29 23 100 940
286 103 29
286 103 29
286 103 29
100 899
100 899
100 801
S I S I
1 170 30 35 236
1 170 30 25 226
1 105 30 20 156
1 30
S S
-100 49
-200 49
-200 49
-200 49
I
32 -19
32 -119
32 -119
-151
2.553
1.757
1.896
1.476
Totaal voorgestelde bouwstenen Waarvan incidenteel te dekken
I
Totaal
Pagina 27
31
943
425
355
-
1.610
1.332
1.541
1.476
Kadernota 2026-2029 Tabel 10: Voorgestelde ombuigingen Wonen en Leven A.29 Kostendekkende tarieven voor leges bouwen en wonen A.30 Onderzoek exploitatie begraafplaats overdragen aan externe partij Totaal Wonen en Leven Duurzame toekomst A.31 Vierwekelijks inzamelen van GFT in de wintermaanden A.32 Heffen milieuleges A.33 Ramen van de erfpachtcanons RBT Totaal Duurzame toekomst Inclusieve samenleving A.34 Budget onderwijsondersteuning schrappen A.35 Formatie uitvoeringsorganisatie Hengelo, Haaksbergen en Borne onderzoeken Totaal Inclusieve samenleving Bestuur en Samenleving A.36 Versoberen organisatiebudgetten A.37 Kostendekkend maken diverse leges Totaal Bestuur en samenleving Financieel gezond A.38 Verlagen stelpost structurele beleidsontwikkeling (dubbeling) A.39 Ruimte BTW-compensatiefonds 100% inzetten A.40 Jeugdmiddelen van het Rijk 100% ramen A.41 Aframen stelpost autonome ontwikkelingen (rente) A.42 Nog meer realistisch ramen (minder behoedzaam) A.43 Genereren (gederfde) huurinkomsten Totaal Financieel gezond Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen A.44 Veegkosten wegen voor 100% toerekenen aan riool Totaal Paragrafen Totaal voorgestelde ombuigingen
Pagina 28
S/I
2026
2027
2028
2029
S I
300 PM 300
300
300
300
300
300
300
PM -
PM 92 92
PM 90 90
PM 90 90
PM -
PM PM -
PM PM -
PM PM -
S S
150 PM 150
300 PM 300
300 PM 300
300 PM 300
S S S S S S
65 340 300 500 118 PM 1.323
65 340 300 500 90 PM 1.295
65 340 300 500 90 PM 1.295
65 340 300 500 90 PM 1.295
S
108 108
108 108
108 108
108 108
1.881
2.095
2.093
2.093
S S S
S S
Kadernota 2026-2029 Tabel 11: Niet voorgestelde bouwstenen Wonen en Leven B.1 Bevorderen passende en toekomstbestendige woningvoorraad voor doelgroepen B.2 Werkbudget versnelde woningbouw B.3 Versterken karakter en identiteit van de gemeente (Erfgoed in beeld) B.4 Bevorderen bereikbaarheid per fiets, bevorderen gezondheid en beter klimaat (F35) B.5 Bevorderen gebruik van duurzame mobiliteitsvormen (Gedragsprincipes STOMP) Totaal Wonen en Leven Duurzame toekomst Totaal Duurzame toekomst Inclusieve samenleving B.6 Een veilige woonplek in risicovolle gezinssituaties (Time out opvang plek) B.6 Een veilige woonplek in risicovolle gezinssituaties (Time out opvang plek) B.7 Vergroten van de zelfredzaamheid en vitaliteit van ouderen B.8 Bevorderen toegankelijke sportvoorzieningen (Uitbreiding De Veste) Totaal Inclusieve samenleving Bestuur en Samenleving B.9 Optimaliseren subsidieprocessen (subsidie-adviseur) B.10 Versterken inkoopcapaciteit B.11 Bevorderen van verbetering taal- en schrijfvaardigheid in organisatie (taalcoach) Totaal Bestuur en samenleving Financieel gezond B.12 Waarde gestuurd vastgoedmanagement Totaal Financieel gezond
S/I
2026
2027
2028
2029
I S I S I
30 50 75
50
50
50 79
40 195
40 90
79 40 169
129
-
-
-
-
15 10 170
10 170
10 170
10
195
180
180
10
S S S
50 44 88 182
50 44 88 182
98 44 88 230
98 44 88 230
I
40 40
10 10
-
-
I S I S
Pagina 29
Kadernota 2026-2029
Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen B.13 Bevorderen efficiënt beheer van openbare ruimte (GIS) B.13 Bevorderen efficiënt beheer van openbare ruimte (GIS) B.14 Effectiever en efficiënter maken van de processen van de ondersteunende functies (procesadviseur) Totaal Paragrafen
I S S
50 98 112 260
98 112 210
98 112 210
98 112 210
672 220 452
789 210 579
579 579
Totaal niet voorgestelde bouwstenen Waarvan incidenteel te dekken Totaal
I
872 420 452
Tabel 12: Niet voorgestelde ombuigingen
S/I
2026
2027
2028
2029
Wonen en Leven B.15 Invoeren van betaald parkeren B.16 Versoberen budgetten mobiliteit B.17 Beperken aantal speelplekken B.18 Stoppen bekostiging dierenparken
S S S S
500 45 25 25
500 45 25 25
500 45 25 25
500 45 25 25
595
595
595
595
15
35 15
35 15
35 15
15
50
50
50
107
147 50 15 19 122 9
187 75 25 32 183 32
187 100 40 32 183 69
Totaal Wonen en Leven Duurzame toekomst B.19 Schrappen facultatieve taken bij het ODT B.20 Verhogen toeristenbelasting naar landelijk gemiddelde tarief Totaal Duurzame toekomst Inclusieve samenleving B.21 Schrappen arrangementsubsidies / waarderingssubsidies B.22 Schrappen arrangementssubsidies jongerenwerk B.23 Schrappen praktijkondersteuning huisartsen B.24 Versoberen preventief jeugdbeleid B.25 Schrappen arrangementssubsidies cultuur B.26 Schrappen muziekonderwijs
Pagina 30
S S
S S S S S S
19 61
Kadernota 2026-2029 B.27 Schrappen subsidie Bussemakerhuis B.28 Verlagen inkomensgrens B.29 Versoberen lokaal beleid B.30 Versoberen re-integratiebudget
S S S S
Totaal Inclusieve samenleving Bestuur en Samenleving B.31 Terugbrengen formatie leidinggevenden B.32 Terugbrengen ondersteunende formatie bedrijfsvoering B.33 Versoberen organisatiebudgetten B.34 Onderzoek beperkte invulling rekenkamer B.35 Schrappen werkbudgetten participatie en communicatie B.36 Schrappen uitvoeringsbudget veiligheid
S S S S S S
15 585 338
32 585 338 68
63 585 338 68
63 585 338 68
1.125
1.385
1.588
1.665
349 PM 53 26
349 PM 53 26
349 PM 23 26
252 200 349 PM 23 26
428
428
398
850
80 500 250 270 45 150
80 500 250 270 45 510
80 500 250 270 45 150
80 500 250 270 45 150
Totaal Financieel gezond
1.295
1.655
1.295
1.295
Totaal niet voorgestelde ombuigingen
3.458
4.113
3.926
4.455
Totaal Bestuur en samenleving Financieel gezond B.37 Invoeren van hondenbelasting B.38 Verhogen van de onroerend zaakbelasting voor woningen B.39 Verhogen van de onroerend zaakbelasting voor niet-woningen B.40 Aanpassen van de afschrijvingstermijnen gebouwen B.41 Aanpassen van de afschrijvingstermijnen wegen B.42 Verlengen afschrijftermijn naar 80 jaar riool
S S S S S S
Pagina 31