Bijlage: Jaarstukken 2025 (door accountant gewaarmerkt exemplaar d.d. 9 juni 2026)
Tekst van het document
Behorend bij onze verklaring d.d. 9 juni 2026 Jaarstukken 2025 Pagina 2 Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................................... 3 Deel A: Jaarverslag ........................................................................................................................................... 4 1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen .......................................................................................................... 5 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ......................................................................................................................... 6 1.2 Financiële hoofdlijnen ............................................................................................................................ 9 2 Programma's .............................................................................................................................................. 12 2.1 Wonen en leven ................................................................................................................................... 13 2.2 Duurzame toekomst ............................................................................................................................
18 2.3 Inclusieve samenleving ........................................................................................................................ 23 2.4 Bestuur en samenleving ....................................................................................................................... 32 2.5 Financieel gezond ................................................................................................................................ 39 3 Paragrafen .................................................................................................................................................. 41 3.1 Lokale heffingen ................................................................................................................................... 42 3.2 Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ....................................................................... 49 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 54 3.4 Financiering .......................................................................................................................................... 58 3.5 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................
60 3.6 Verbonden partijen .............................................................................................................................. 63 3.7 Grondbeleid ......................................................................................................................................... 81 3.8 Openbaarheid ...................................................................................................................................... 88 Deel B: Jaarrekening ....................................................................................................................................... 89 1 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting ....................................................... 90 1.1 Overzicht van baten en lasten 2025 .................................................................................................... 91 1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten 2025 ....................................................................... 93 1.3 Incidentele baten en lasten ............................................................................................................... 105 1.4 Structurele en incidentele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .........................................
107 1.5 Informatie Wet normering topinkomens........................................................................................... 108 2 De balans en de toelichting ....................................................................................................................... 109 2.1 Grondslagen voor de waardering en de bepaling van het resultaat .................................................. 110 2.2 Balans per 31 december 2025 ........................................................................................................... 114 2.3 Toelichting op de balans per 31 december 2025 ............................................................................... 116 3 Rechtmatigheidsverantwoording .............................................................................................................. 141 4 Bijlagen..................................................................................................................................................... 142 4.1 SiSa bijlage bij de jaarrekening .......................................................................................................... 143 4.2 Overzicht baten en lasten per taakveld .............................................................................................
149 Deel C: Overig .............................................................................................................................................. 151 1 Verplichte beleidsindicatoren .................................................................................................................... 152 2 Lijst van afkortingen .................................................................................................................................. 153 3 Controleverklaring ..................................................................................................................................... 156 Jaarstukken 2025 Pagina 3 Inleiding Het jaarverslag beschrijft wat de gemeente in 2025 heeft bereikt en wat de gemeente daar het afgelopen jaar voor heeft gedaan. De jaarrekening laat zien welke inkomsten en uitgaven daarbij horen. Samen vormen het jaarverslag en de jaarrekening de jaarstukken. Hiermee legt het college verantwoording af aan de gemeenteraad en aan de samenleving. Het jaarverslag kijkt terug op de gestelde doelen uit de programmabegroting 202 5-2028. Net als de begroting is het jaarverslag 2025 opgebouwd rond vijf programma’s: Wonen en leven, Duurzame toekomst, Inclusieve samenleving, Bestuur en samenleving en Financieel gezond. De bestuurlijke en financiële hoofdlijnen worden per programma toegelicht.
Een infographic geeft in één oogopslag inzicht in de behaalde resultaten voo r het jaar 2025. Deel A: Jaarverslag
Jaarstukken 2025 Pagina 5 1 Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen
Jaarstukken 2025 Pagina 6 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Deze jaarstukken vormen het laatste verantwoordingsdocument over de raadsperiode 2022 – 2026. Ons college blikt met grote tevredenheid terug op de behaalde resultaten over deze raadsperiode. Wij danken de Bornse inwoners, bedrijven en de gemeenteraad voor de samenwerking om deze resultaten te behalen en het door hen gestelde vertrouwen in ons. De kracht van Borne In 2025 is duidelijk geworden dat Borne niets aan kracht heeft verloren: wij zijn een bloeiende gemeenschap gebleven waar inwoners naar elkaar bleven omzien. Het verenigingsleven bleef sprankelen waarbij vrijwilligers in 2025 zich onvermoeibaar bleven inzetten om dit zo te houden. Bedrijven in Borne bleven rechtovereind en toonden hun betrokkenheid bij de samenleving. In 2025 zijn diverse culturel e evenementen georganiseerd die ook over de regiogrenzen heen publiek trekt. De voorzieningen op het gebied van sport, onderwijs, welzijn en zorg zijn nog steeds goed te noemen. Waar nodig ondersteunden wij inwoners die dat nodig hadden. Daarbij gold en geldt dat uitgegaan wordt van de zelfredzaamheid van de inwoner. De gemeente groeide en leverde daarbij een belangrijke bijdrage aan de opgave op het gebied van wonen. Ondanks deze groei bleef en blijft Borne overzichtelijk en konden inwoners makkelijk met elkaar en met ons bestuur contact leggen.
Duidelijk is dat de Bornse gemeenschap niet aan vitaliteit heeft ingeboet en in staat is gebleken om in te spelen op veranderingen. Samenwerking tussen inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en Twent se gemeenten en andere partners stond daarbij centraal. Dat was én is de kracht van Borne. De veerkracht van Borne In de programmabegroting 2025 hebben wij de gemeenteraad meegenomen in het financieel perspectief van de gemeente Borne voor de jaren 2026 en daarna. Wij hebben de gemeenteraad voorgesteld om het jaar 2025 te gebruiken om Borne gereed te maken voor de toekomst. Een reëel en structureel sluitende gezonde begroting was naar ons oordeel daartoe een voorwaarde. Immers: een financieel gezonde geme ente is beter in staat de opgaven van de toekomst aan te kunnen. In eerste instantie werden voor 2026 en volgende jaren grotere tekorten verwacht maar de septembercirculaire 2025 bracht verlichting. Hierdoor kon het proces aanmerkelijk bijgesteld worden en kon het idee van inwonerparticipatie losgelaten worden. Maatregelen die gevoeld gaan worden in de samenleving waren niet of nauwelijks meer nodig. We hebben in 2025 een begroting 2026 – 2029 aan de gemeenteraad voorgelegd die over alle jaarschijven reëel en structureel sluitend waren.
Daarbij hebben we niet alleen ombuigingsmaatregelen aan de gemeenteraad voorgelegd om de begroting gezond te houden, maar ook voorstellen om te investeren in de Bornse samenleving. Dit om Borne gereed te maken voor mogelijk moeilijke beslissingen waarbij een beroep op de vitaliteit en robuustheid van de Bornse samenleving onontbeerlijk is. Borne voldoende veerkracht meegeven door te investeren. Dat deden we in 2025. De daadkracht van Borne We waren er in 2025 voor onze inwoners. We maakten af waaraan we begonnen waren. In 2025 was onze dienstverlening aan onze inwoners op een kwalitatief hoog niveau. Genoemd kunnen worden het verstrekken van omgevingsvergunningen, het beantwoorden van ondersteuningsvraagstukken voor ouderen en jeugdigen en het uitgeven van identiteitspapieren. De ambities die wij in de programmabegroting hebben opgenomen, hebben we in 2025 opgepakt en voorzien van resultaten dan wel hebben we voorbereidingen getroffen om na 2025 tot resultaat te komen. Deze ambities waren niet nieuw. Dat zou ook niet passend zijn in het licht van het financiële perspectief van 2026 en verder. De realisatie van deze ambities konden wij niet alleen. Dit vroeg inzet van de gemeenteraad, ons college en onze organisatie maar zeker ook van onze samenleving. Zonder onze partners konden wij deze ambities niet realiseren.
Wij maakten gebruik van de daadkracht van Borne: in samenwerking bouwden wij verder een vitale gemeenschap die mogelijkheden heeft om in te spelen op veranderingen. We maakten dus af waar we mee begonnen zijn. Ondanks de vele onzekerheden. Per programma geven wij hieronder globaal aan welke ambities wij in 2025 gerealiseerd hebben. Jaarstukken 2025 Pagina 7 Programma Wonen en leven • We hebben ingezet op de woningbouwopgave in Borne. Zo zijn in 2025 99 woningen in Borne gerealiseerd. Om te voorzien in de woonopgave hebben we daarnaast ook ingezet op de verdere planvorming voor woningbouwlocaties op de locatie aan de Bornerbroeksestraat en Jonge Poerink. Beide locaties hebben een gezamenlijk potentie van maar liefst 372 woningen voor verschillende doelgroepen. Voor beide projecten zijn ontwerp-omgevingsplannen door ons college vastgesteld en ter inzage gelegd. Ook zijn wij doorgegaan met het traject van de planvorming voor een leefbaar Zenderen; • Voor de locatie het Rheineplein 1 is een afwegingskader vastgesteld en op basis van een beoordelingsmatrix heeft de gemeenteraad besloten tot (circulaire) sloop van het oude gemeentehuis. Het Huis van Borne wordt gerealiseerd binnen de door de gemeenteraad vastgestelde kaders; • De Omgevingsvisie is in 2025 door het college vastgesteld. Met dit document worden de ruimtelijke kaders tot 2040 voor de gemeente vormgegeven.
Het is daarmee een afwegingskader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. De omgevingsvisie is inmiddels in 2026 vastgesteld door de gemeenteraad; • Met betrekking tot de spoorkruisingen is in 2025 door de gemeenteraad een besluit genomen. Nadat gebleken was dat het oorspronkelijke plan met twee onderdoorgangen financieel niet haalbaar bleek, is gekozen voor de aanleg van één onderdoorgang van de Bornerbroeksestraat voor fietsers en voetgangers, inclusief de reconstructie van de Oonksweg; • Ook hebben wij het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) in mei 2025 aan de gemeenteraad ter vaststelling voorgelegd. Dit beleidsplan heeft als doel kaders voor een kwalitatief goede openbare ruimte te behouden. Het beleidsplan geeft onder meer richting aan de klimaat adaptieve herinrichting van bestaande wijken en de grote vervangingsopgave in de openbare ruimte waar we voor staan. • In het voorjaar van 2025 is de Spanjaardswijk opgeleverd na een grootschalige herinrichting van de openbare ruimte. Bij dit project zijn de bewoners intensief betrokken. De wijk is klimaatbestendiger en groener ingericht; • Voor de herinrichting van Wensink Zuid, deelgebied 2, is het voorlopig ontwerp afgerond.
De herinrichting is gericht op een toekomstbestendige en klimaat-adaptieve openbare ruimte Programma Duurzame toekomst • Voor Wensink-Zuid wordt samen met de inwoners een plan opgesteld hoe men van het gas af komt. De planvorming kwam in 2025 in een volgende fase. Dit omvatten zowel technische analyses als participatieve en organisatorische stappen om tot een gedragen uitwerking te komen, op basis waarvan in 2026 verdere uitwerking kan plaatsvinden; • Op het dossier afval is de evaluatie ‘Goed scheiden loont’ uitgevoerd. De door de gemeenteraad aangenomen motie ‘Reductie restafval’ is bij deze evaluatie betrokken. Alle huishoudelijke afvalstromen zijn geanalyseerd en mogelijke verbeteringen in beeld gebracht en gestart met de uitvoering ervan. • Wij hebben samen met de Bundeling Bornse Ondernemers (BBO), Stuurgroep reclameheffing (SrH) en VisitBorne onderzocht hoe wij kunnen komen tot een betere organisatievorm waardoor Borne beter op de kaart gezet kan worden. Eind 2025 hebben wij hiertoe een intentieverklaring ondertekend; • De Groene Poort heeft de status gekregen van provinciaal koploperproject in het kader van het samenwerkingsverband TvoP (Toekomst voor ons Platteland). We hebben diverse stappen gezet in het kader van een voorverkenning die in 2026 wordt afgerond. Programma Inclusieve samenleving • We hebben ingezet op een groter bereik van het Social Hus.
Gebleken is dat inwoners van Borne het Social Hus, als integrale toegang voor welzijns- en zorgvoorzieningen, steeds beter weten te vinden; • Het kindcentrum Ridderspoor is eind 2025 opgeleverd. Hiermee gaat een lang gekoesterde wens van ouders, school, gemeente, maar zeker ook van onze jonge inwoners in vervulling. In het kindcentrum Jaarstukken 2025 Pagina 8 worden de basisschool Letteborg en de kinderopvang Duimelot gehuisvest. Ook is ruimte beschikbaar voor de Stichting Kidsvooruit; • Het Integraal HuisvestingsPlan is geactualiseerd zodat we toekomstbestendig kunnen investeren in onze onderwijshuisvesting. Het plan is in 2025 door de gemeenteraad vastgesteld; • In 2025 is het hoogste punt bereikt van het sportcentrum Borne. Met deze mijlpaal is weer een stap gezet voor de realisatie van een modern geoutilleerd sportcomplex dat klimaatadaptief gebouwd is; • De Uitgangspunten voor wonen in opvang en doorstroomlocaties zijn in 2025 vastgesteld. Daarmee is duidelijkheid over de koers die wij willen inzetten over de opgave in relatie tot asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders. Wij hebben in 2025 maar liefst 320 Oekraïense ontheemden opgevangen (een verdubbeling van de taakstelling). Bij deze opvang waren stabiliteit, leefbaarheid en veiligheid belangrijke uitgangspunten. Met deze opvang voldoet Borne ruimschoots aan de opgave.
Ook voor de taakstelling voor statushouders hebben we in 2025 ruimschoots voldaan aan de opgave. Programma Bestuur en samenleving • We willen een verbindende, toegankelijke en betrouwbare overheid zijn. Om dit te bereiken hebben we onder meer de focus gelegd op de maatschappelijke opgaven. In al onze communicatie -uitingen hebben we met ingang van het tweede kwartaal een methodiek toegepast om de bestuurlijke en maatschappelijke opgaven centraal te stellen. Om participatie verder vorm te geven hebben we in 2025 hiertoe ook een methodiek ingevoerd, gericht om verschillende soorten van participatie, de manieren waarop deze ingezet kunnen worden en de verwachtingen die hiermee gecreëerd en waargemaakt kunnen worden, toe te kunnen passen; • Het is in 2025 tachtig jaar geleden dat Borne is bevrijd. Zeker in de omstandigheden van de mondiale ontwikkelingen in 2025, maar ook nu nog, was dit een feit om uitgebreid bij stil te staan. Wij hebben hier volop aan meegewerkt; • Dienstverlening aan inwoners en bedrijven is de kern van het bestaan van de lokale overheid. In 2025 is onderzoek gedaan naar de stand van zaken over deze dienstverlening. De uitkomsten van dit onderzoek worden gebruikt voor de ontwikkeling van een actueel dienstverleningskader.
Tevens hebben wij bij publieksdienstverlening diverse stappen, zoals het beheersbaar opvangen van piekbelasting in de paspoort- en identiteitspiek, ondernomen om de dienstverlening verder te verbeteren; • In 2025 hebben wij het besluit genomen om de functie ‘Automatisering’ onder te brengen bij de gemeente Hengelo. Daar is een langdurig traject van onderzoek aan voorafgegaan. Na ons besluit is gestart met de daadwerkelijke uitvoering er van die uiteindelijk in het voorjaar van 2026 zijn beslag heeft gekregen. Programma Financieel gezond • De gemeenteraad heeft in november 2025 een reëel en structureel sluitende meerjarenbegroting vastgesteld. In deze begroting is ruimte gemaakt voor investeringen in de Bornse samenleving en zijn ombuigingsmaatregelen vastgesteld, die de Bornse samenleving nauwelijks raken; • Het huis van Borne is eind 2025 bouwkundig opgeleverd. Het is dé centrale plek voor inwoners en bedrijven van Borne voor cultuur, zorg, welzijn en gemeentelijke dienstverlening, ofwel een ontmoetingsplek in optima forma; • De nota vastgoedbeleid is geactualiseerd en vastgesteld door de gemeenteraad. Hiermee zijn wij in staat om nog beter en duurzamer te zorgen voor de panden, gebouwen, complexen en objecten, die een maatschappelijke meerwaarde hebben voor de inwoners van Bor ne; • In 2025 heeft het Grondbedrijf een positief resultaat behaald.
Dit is mede te danken aan het feit dat de winstafslagen, die toegepast werden op advies van de accountant, niet meer meegenomen hoeven te worden. Dit op basis van de verwerking van de overeengekomen nieuwe grondprijsafspraken die zijn verwerkt in de diverse grondexploitaties van De Bornsche Maten. Jaarstukken 2025 1.2 Financiële hoofdlijnen In de tabel hierna wordt het resultaat per programma weergegeven in zowel de lasten als de baten. Het resultaat is 331.000 negatief ten opzichte van de actuele begroting. Na de tabel worden de grootste afwijkingen toegelicht. Alle afwijkingen worden bij de | programma's toegelicht in onderdeel B: de jaarrekening. Na de toelichting op de grootste afwijkingen volgt het voorstel tot resultaatbestemming en een wijzigingsvoorstel met betrekking tot de algemene reserves. Daarna volgt een verloopstaat van primitieve begroting naar de actuele begroting.
Jaarrekening 2025 | Primitief | Actueel ( x € 1.000) | begroot | begroot | Realisatie | Verschil Lasten: PR1 Wonen en leven | 8.220 | 9.026 | 10.405 | -1.379 PR2 Duurzame toekomst | 4.392 | 7.305 | 6.822 | 483 PR3 Inclusieve samenleving | 42.031 | 51.114 | 51.614 | -499 PR4 Bestuur en samenleving | 15.916 | 16.938 | 18.408 | -1.470 PR5 Financieel gezond | 9.144 | 23.706 | 22.687 | 1.019 Totaal lasten | 79.704 | 108.089 | 109.936 | -1.847 | N Baten: PR1 Wonen en leven | 2.678 | 3.165 | 4.158 | 993 PR2 Duurzame toekomst | 3.393 | 4.794 | 4.649 | -145 PR3 Inclusieve samenleving | 8.195 | 14.676 | 15.357 | 681 PR4 Bestuur en samenleving | 507 | 800 | 1.326 | 526 PR5 Financieel gezond | 66.127 | 84.654 | 84.115 | -540 Totaal baten | 80.899 | 108.089 | 109.605 | 1.516 | V Saldo | 1.196 | - | -331 | -331 | N Financiële afwijkingen op hoofdlijnen Nr.
| Programma | Onderwerp | Bedrag | V/N 1 Wonen en Leven | Realisatiestimulans | 525.000 | V 2 Wonen en Leven | Omgevingswet | 38.000 | V 3 Wonen en Leven | Bouwvergunningen | -453.000 | N 4 Wonen en Leven | Wegen | -633.000 | N 5 Duurzame toekomst | Duurzaamheid | 237.000 | V 6 Inclusieve Samenleving | Prijsindexaties | -276.000 | N 7 Inclusieve Samenleving | Opvang Vluchtelingen Oekraïne | 561.000 | V 8 Bestuur en Samenleving | Pensioen- en wachtgelden oud-wethouders | -928.000 | N 9 Financieel Gezond | Grondexploitaties | 1.555.000 | V 10 | Financieel Gezond | Vennootschapsbelasting | -451.000 | N 11 | Financieel Gezond | Stelpost achterblijvende inkomsten | -543.000 | N 12 | Financieel Gezond | Decembercirculaire | 121.000 | V 13 | Alles | Overige mutaties | -84.000 | N Saldo Jaarstukken 2025 | -331.000 | N Pagina 9 Jaarstukken 2025 Pagina 10 Toelichting op de financiële afwijkingen op hoofdlijnen (op nummer 6 na zijn alle effecten incidenteel): 1. Opbrengst van de realisatiestimulans. De realisatiestimulans is een regeling van het rijk om de woningbouw te stimuleren. Per betaalbare woning waarvan de bouw is gestart krijgt de gemeente een bedrag van € 7.000. 2. Op het thema omgevingswet is een voordeel ontstaan van € 38.000. In het najaar van 2025 is een reserve voor dat doel ingesteld. Voorgesteld wordt dit bedrag middels resultaatbestemming aan deze reserve toe te voegen.
3. Er zijn in 2025 minder inkomsten binnengekomen dan vooraf geraamd, terwijl de kosten wel zijn gemaakt wat betreft de afhandeling en advies van aanvragen. Dit komt omdat een aantal grote projecten zoals Jonge Poerink en de Bornerbroeksestraat nog niet afgehandeld zijn. De beslissing op deze aanvragen wordt naar verwachting in het komend jaar verwacht en daarmee ook de inkomsten. 4. Dotatie aan de voorziening onderhoud kapitaalgoederen (€ 861.000 nadeel) op basis van een vernieuwde inventarisatie van achterstallig onderhoud. Daarnaast een hogere baat wat betreft een ontvangen subsidie. 5. Saldo van de activiteiten met betrekking tot duurzaamheid wat naar reserve duurzaamheid gaat conform bestendige gedragslijn. 6. De prijsindexaties zijn per abuis onvoldoende meegenomen binnen dit thema. Dit leidt tot een nadeel in 2025. Hier staat de stelpost prijscompensatie tegenover. Dit betreft een structureel effect. 7. Saldo met betrekking tot de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne wat naar reserve huisvesting en overige voorzieningen gaat conform bestendige gedragslijn. 8. De dotatie in 2025 aan de voorzieningen APPA en wachtgelden (oud)wethouders bedraagt in totaal € 928.000. Het bestaat uit de onderdelen wachtgelden (€ 268.000), jaarlijkse bijstelling (€ 102.000) en de overgang van de pensioenen naar het ABP per 1 januari 2028 (€ 558.000). 9.
Er is per saldo een voordeel ontstaan op de grondexploitaties. Over winsten in de grondexploitatie moet in beginsel vennootschapsbelasting worden betaald. De voorlopige aanslag van de Belastingdienst is in 2025 binnengekomen en betaald. 10. Te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting over 2025 op basis van de voorlopige aanslag van de Belastingdienst. 11. Over het algemeen geldt dat indexaties op de baten in 2025 niet volledig zijn gerealiseerd. De oorzaken hiervoor zijn divers en beschreven in de financiële toelichtingen bij de programma’s (zie hoofdstuk 1.2 jaarrekening) en de paragraaf lokale heffing. Dit leidt tot een incidenteel nadeel van € 543.000. De omvang van deze stelpost is vanaf 2026 veel kleiner. 12. Diverse ontvangen bedragen in de decembercirculaire gaan naar de reserve budgetoverheveling conform bestendige gedragslijn. 13. Resterend bedrag wat bestaat uit vele voor- en nadelen op zowel baten als lasten. Hieronder wordt de resultaatbestemming toegelicht. Grotendeels conform bestendige gedragslijn worden wat betreft de onderwerpen duurzaamheid, budgetoverhevelingen en omgevingswet de saldi toegevoegd aan een bestemmingsreserve. Het saldo van het onderwerp opvang vluchtelingen uit Oekraïne wordt niet volledig gestort in de reserve huisvesting en bijbehorende voorzieningen.
Enerzijds om geen tekort te laten ontstaan op de reserve beleidsontwikkeling en daarnaast in afwachting op het plan wat opgesteld hoe om te gaan met de reserve huisvesting en bijbehorende voorzieningen. De algemene reserves zijn ook gewijzigd op basis van de laatste risico-inventarisatie bij de jaarstukken. De algemene reserve en de algemene reserve grondexploitaties kunnen naar beneden worden bijgesteld. Jaarstukken 2025 Pagina 11 Resultaatbestemming inclusief wijziging algemene reserves Reserve omgevingswet 38.000 Reserve duurzaamheid 237.000 Reserve huisvesting en bijbehorende voorzieningen 73.000 Reserve budgetoverheveling 121.000 Algemene Reserve -500.000 Algemene Reserve grondexploitaties -300.000 Totaal -331.000 Op basis van bovenstaande resultaatbestemming wordt geen bedrag toegevoegd of onttrokken aan de reserve beleidsontwikkeling. Gedurende het jaar 2025 is de reserve beleidsontwikkeling bij de halfjaarrapportage en de financiële eindejaarswijzigingen gevoed conform een eerder gemaakte beleidskeuze. Het saldo van de primitieve programmabegroting is ook in de reserve gestort. In totaal is er in 2025 circa € 2,6 miljoen in de reserve beleidsontwikkeling gestort. 1.2.1 Verloop van primitieve naar actuele begroting De primitieve begroting 2025 sloot met een positief saldo van € 1.196.000. Dit saldo is gestort in de reserve beleidsontwikkeling.
De halfjaarrapportage liet wederom een positief saldo zien (€ 460.000) en de financiële eindejaarswijzigingen leidden eveneens tot een positieve bijstelling van de begroting van € 930.000. Stappen (bedragen x € 1.000) Saldo Begroting 2025 Primitieve begroting 1.196 Gestort in reserve beleidsontwikkeling -1.196 Saldo na verwerking begrotingssaldo 0 Halfjaarrapportage 460 Financiële eindejaarswijzigingen 930 Gestort in reserve beleidsontwikkeling -1.390 Actuele begroting 0 Jaarstukken 2025 Pagina 12 2 Programma's
Jaarstukken 2025 Pagina 13 2.1 Wonen en leven Inleiding In het programma Wonen en Leven komen verschillende (beleids-)vakgebieden bij elkaar in relatie tot de fysieke leefomgeving, waaronder wonen, mobiliteit en ruimtelijke ordening. 2.1.1 Wat hebben we bereikt? De ambitie van gemeente Borne is het bieden van ruimte voor een groeiende en leefbare gemeente. Wonen en Bouwen In 2025 hebben we verder ingezet op de groei van het aantal woningen en de sturing op de betaalbare woningbouwopgave. Dit draagt bij aan het verbeteren van het woon- en leefklimaat en aan een evenwichtige en toekomstbestendige woningvoorraad. De nieuwe ambitie is vertaald in de recent door de gemeenteraad vastgestelde omgevingsvisie en komt tot uiting in de vele woningbouwprojecten. In 2025 zijn 99 woningen in Borne opgeleverd. In hetzelfde jaar is gestart met de bouw van 35 sociale huurwoningen en 124 overige woningen, waarvan veertig in de betaalbare koop. In 2025 hebben we naast de Bornsche Maten ingezet op extra woningbouwlocaties met de focus op inbreiding. Er zijn belangrijke besluiten genomen over de inbreidingslocaties Bornerbroeksestraat, Jonge Poerink en de Steenbakkersweg. Ruimtelijke ontwikkeling De Omgevingswet vraagt de komende jaren op meerdere sporen onze inzet. De omgevingsvisie is in 2025 aangeboden aan de gemeenteraad en er is verder gewerkt aan een Omgevingsplan.
Ook is verder gewerkt aan particuliere initiatieven en de verschillende andere ruimtelijke projecten binnen de gemeente. Regionaal is verder samengewerkt aan de totstandkoming van de Ruimtelijke Ontwikkelstrategie Twente (ROS). In Zenderen is samen met het dorp het koersdocument Leefbaar Zenderen opgesteld . Dit document geeft de koers aan wat er nodig is om Zenderen leefbaar te houden in termen van wonen en voorzieningen. Mobiliteit en infrastructuur Alle acties binnen dit thema dragen bij aan het STOMP principe (Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility As a Service en de privé auto). Door meer voet- en fietsverbindingen aan te leggen, kiezen meer mensen om te gaan lopen en fietsen. De verkeersveiligheid binnen de bebouwde kom is verbeterd door in te zetten op de drie E’s: Engineering (ontwerp), Education (opleiding) en Enforcement (handhaving). Zo is de maximale snelheid op wegen aangepast van 50 naar 30 km/uur, worden opleidingen verzorgd voor alle leeftijdsgroepen en is een Flexflitser ingezet. Dit heeft voor een betere verkeersveiligheid gezorgd. Openbare ruimte In mei 2025 is het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) vastg esteld. Met dit plan werken we aan een strategische en integrale aanpak voor de inrichting en het onderhouden van de openbare ruimte.
D e focus ligt op duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie, gecombineerd met een solide financiële planning en betrokkenheid van de gemeenschap. Zo zorgen we voor een toekomstbestendige en aantrekkelijke leefomgeving. Met dit plan zijn ook de beheerkwaliteitsniveaus vastgesteld. Daarnaast is in beeld gebracht welke vernieuwingsopgave nodig is voor de revitalisering van de 10 oude wijken. Jaarstukken 2025 Pagina 14 2.1.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Wonen en bouwen Betaalbaar wonen In maart is de Woondeal Twente herijkt. Hierin zijn de sleutelprojecten voor Twente opgenomen. Voor Borne zijn drie sleutelprojecten toegevoegd: Zenderen, Jonge Poerink en Bornerbroeksestraat. Het aantal woningen is voor de Bornsche Maten verhoogd. In de actualisatie Woondeal Twente (2024-2030) is het aantal te bouwen woningen voor Borne verhoogd van 400 naar 1.310 woningen. Tijdelijks sociale woningbouw In 2025 heeft de gemeenteraad een besluit genomen om de locatie Bornerbroeksestraat te ontwikkelen met maximaal 160 woningen, waarvan 80 sociale huurwoningen. Vijftig woningen (veertig sociale huurwoningen en tien midden-huurwoningen) worden gerealiseerd op een tijdelijke woningbouwlocatie. Eind 2025 heeft het college een besluit genomen om het ontwerp-omgevingsplan voor deze locatie ter inzage te leggen Bornsche Maten In de Bornsche Maten worden doorlopend nieuwe woningen gebouwd.
In 2025 zijn hier 91 woningen opgeleverd. In de buurten De Veste, Eschwonen A en De Maten is gestart met de bouw van diverse woningen waaronder 35 sociale huurwoningen. Ook voor Park Oud Borne en fase 4 van de Bornsche Maten zijn de eerste stappen gezet: voor beide zijn grondexploitaties geopend. Overige locaties In 2025 is het plan Jonge Poerink verder uitgewerkt. Het plan bevat 212 woningen. Daarvan realiseert Welbions er 27. In het plan zijn 32 plekken bestemd voor mensen met een verstandelijke beperking. Er is een besluit genomen om het ontwerp-omgevingsplan hiervoor ter inzage te leggen. In 2025 is er een principebesluit genomen om de locatie Steenbakkersweg te ontwikkelen tot woningbouwlocatie met circa 140 woningen. Overige woningbouwthema's 1. In 2025 zijn de prestatieafspraken met Welbions en Ookbions (de huu rdersvereniging) voor 2026-2029 ondertekend. De gezamenlijke ambitie is om tot 2029 250 sociale huurwoningen toe te voegen. Daarnaast is er aandacht voor huisvesting van urgente groepen en de woonzorgopgave. 2. Er is gewerkt aan het programma wonen, zorg en welzijn. Na vaststelling van de omgevingsvisie zal dit als omgevingsprogramma uitgewerkt worden. Ruimtelijke ontwikkeling Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In 2025 is doorgewerkt aan de invoering van de wet en de aanpassing van werkprocessen die daarbij horen.
Ook het Omgevingsplan is verder uitgewerkt. In 2025 hebben we ter voorbereiding op de Omgevingsvisie de Contourennota vastgesteld. Hierin zijn de hoofdlijnen bepaald. Op basis daarvan is in de tweede helft van 2025 de Omgevingsvisie uitgewerkt en afgerond. De Omgevingsvisie heeft in het najaar van 2025 ter inzage gelegen. De zienswijzen zijn verwerkt en de visie is in december 2025 aan de gemeenteraad aangeboden voor vaststelling in 2026. Rheineplein 1 In 2025 is een afwegingskader vastgesteld voor de herontwikkeling of herbouw van Rheineplein 1 en is besloten om vier scenario's hiervoor te onderzoeken. Vervolgens is een beoordelingsmatrix opgesteld. Op basis hiervan heeft de gemeenteraad eind 2025 besloten om in te stemmen met scenario’s drie en vier als ontwikkelrichting: (circulaire) sloop van het huidige gemeentehuis en nieuwe bebouwing realiseren. Voor de vervolgstappen is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Jaarstukken 2025 Pagina 15 Leefbaar Zenderen In samenwerking met de Dorpsraad van Zenderen werken we aan een traject in het belang van de leefbaarheid, de vitaliteit en de toekomstbestendigheid van de kern Zenderen . We zijn gestart met dit traject om te komen tot inzichten en (ruimtelijke) ontwikkelingen die het dorp leefbaar houden.
We hebben in 2025 samen met de dorpsraad Zenderen opdracht gegeven voor het uitvoeren van een onderzoek naar de woningbouwbehoefte en de behoefte aan voorzieningen. De resultaten worden in de tweede helft van 2026 verwacht. Mobiliteit en infrastructuur Vloedbeltverbinding Het vastgestelde Provinciaal inpassingsplan (PIP) voor de realisatie van de Vloedbeltverbinding ligt nog steeds bij de Raad van State. Naar verwachting behandelt de Raad van State de bezwaren tegen het provinciaal inpassingsplan in 2026. Het definitief ontwerp wordt samen met de provincie Overijssel verder uitgewerkt. Herontwikkeling N743-N744 In december 2025 is door het college het plan van aanpak vastgesteld voor de herontwikkeling van de N743 . Het gaat om het gebied ten zuiden van de rotonde Zenderen tot aan de gemeentegrens van Hengelo. Het gebied vanaf de gemeentegrens Almelo van de N743 tot en met rotonde Zenderen en de N744 is onderdeel geworden van het project Leefbaar Zenderen. Door ervoor te zorgen dat doorgaand verkeer om Borne heen rijdt, ontstaan er kansen voor meer wandel- en fietsroutes. Spoorkruisingen De spoorkruisingen Oonksweg en Bornerbroeksestraat zijn verder uitgewerkt omdat de kostenramingen in eerste instantie erg hoog bleken en daarmee niet financieel haalbaar . Na uitwerking is gebleken dat het oorspronkelijke plan niet te realiseren was.
De gemeenteraad heeft het alternatief vastgesteld; namelijk de aanleg van één onderdoorgang van de Bornerbroeksestraat voor voetgangers en fietsers en het veiliger maken van de overweg Oonksweg door de aanleg van een vrij-liggend fietspad inclusief de reconstructie van de Oonksweg. Weerselosestraat De Weerselosestraat is aangepast naar een 30 km/uur-weg waarbij kruispunten zijn versmald en vergroend. De kruispunten zijn als gelijkwaardig plateau aangelegd. Prins Bernhardlaan en rotonde Azelosestraat De voorbereidingen voor de Prins Bernhardlaan zijn getroffen; de kabels en leidingen zijn omgelegd. De rotonde Azelosestraat is ook voorbereid. Goede afstemming van beide projecten zorgt ervoor dat Borne vanuit het noordwesten goed bereikbaar blijft. Verkeersveiligheid Wandel- en fietsroutes worden steeds belangrijker, door de aanleg van 30 kilometerzones en rotondes. Op rotondes hebben voetgangers en fietsers voorrang. Met versc hillende vormen van educatie- en communicatie- projecten hebben we veel verkeersdeelnemers bereikt. Ook de inzet van de Flexflitsers stimuleert verantwoordelijk rijgedrag. Spoorveiligheid In 2025 zijn camera's door ProRail geplaatst bij overwegen. De inzet van deze camera's bij de overwegen Deldensestraat, Azelosestraat en Bornerbroeksestraat hebben als doel om bestuurders beter op de signalen te laten letten en te stoppen voor rood.
Dit moet de spoorveiligheid bevorderen. Openbare ruimte Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte Het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) 2025-2028 is op 27 mei 2025 vastgesteld en biedt een strategisch kader voor het beheer, onderhoud en de inrichting van de openbare ruimte. Dit plan zorgt voor een samenhangende aanpak om de kwaliteit van wegen, groen, straatmeubilair en riolering te behouden en de levensduur te verbeteren, met extra aandacht voor de revitalisering van tien verouderde wijken; waaronder de Jaarstukken 2025 Pagina 16 Spanjaardswijk en Wensink Zuid. Oplevering Spanjaardswijk In 2025 is de vernieuwde Spanjaardswijk feestelijk opgeleverd na een grootschalige herinrichting van de openbare ruimte. Tijdens de werkzaamheden zijn onder meer de riolering en bestrating vernieuwd . De wijk is klimaatbestendiger en groener ingericht. In totaal is circa 40% meer groen gerealiseerd en zijn 58 nieuwe bomen aangeplant. Dat verbetert de leefkwaliteit en waterhuishouding in de wijk. Kenmerkend voor het project was de intensieve samenwerking met bewoners. Via bewonerswerkgroep en en verschillende themagroepen dachten zij actief mee over de inrichting van straten, groen en speelplekken. Hierdoor sluit de vernieuwde openbare ruimte goed aan bij de wensen van de buurt . Wensink Zuid In Wensink-Zuid is gewerkt aan een toekomstbestendige en klimaat-adaptieve openbare ruimte.
De herinrichting richt zich op het vernieuwen van riolering, wegen, groen en speelplekken. Het doel is wateroverlast te verminderen en de leefkwaliteit in de wijk te verbeteren. In 2025 is het voorlopig ontwerp voor deelgebied 2 afgerond, mede dankzij de inbreng van bewoners. In de eerste helft van 2026 behandelt de gemeenteraad het definitief ontwerp vast. Daarna start de technische uitwerking en de voorbereiding van de uitvoering. Waterschap Vechtstromen heeft aan vijf gemeenten (van de 23 in hun beheergebied) een klimaatadaptieve bijdrage uitgekeerd. Borne is één van de ontvangers van de bijdrage. De bijdrage is toegekend voor het herinrichtingsproject Wensink-zuid deelgebied 2. Op basis van een uitgebreid afwegingskader met de aanpak van de juiste klimaatadaptieve doelstellingen (vasthouden, bergen en ruimte voor hemelwater) zijn de projecten door het waterschap beoordeeld en toegekend. Klimaat Bij Erve Jenneboer is plaatselijk een grondwateronderzoek gestart. In de omgeving is een aantal meetpunten (peilbuizen) uitgezet. Op advies meten bewoners zelf elke week de waterstand in de kruipruimte. In 2025 zijn de eerste resultaten met elkaar geëvalueerd. De resultaten gaven aanleiding om nog een jaar door te meten en meer data te verzamelen. In het voorjaar van geven de uitkomsten meer duidelijkheid. Waar nodig volgen doelmatige maatregelen tot verbetering.
Met Stichting Gemeenschapsbelangen Hertme (SGH) is gesproken over de veranderingen van het klimaat. Door de jaarlijks terugkerende hoge waterstanden in de Gammelkerbeek zijn rondom Hertme meerdere problemen door vernatting ontstaan. SGH heeft waterschap Vechtstromen hierover schriftelijk geïnformeerd. Uit modellen van het waterschap bleek dat de waterstand in de Gammelkerbeek minimaal één keer per jaar de (kritische) hoogte van het overstortniveau bereikt. Bij een hoger waterpeil in de Gammelkerbeek stroomt er oppervlaktewater de riolering in, waardoor bij opstuwing woningen onder water komen te staan en particuliere lozingen stagneren. Tussen SGH, waterschap Vechtstromen en de gemeenten zijn afspraken gemaakt om de problemen inzichtelijk te maken en op korte termijn naar een (passende) oplossing te werken. Gemeente Borne neemt en heeft hierin het voortouw. Bij de herinrichting van de Prins Bernhardlaan wordt de snelheid van het verkeer teruggebracht van 50km/uur naar 30km/uur waardoor meer ruimte ontstaat voor groen en opvang van hemelwater. Daarnaast lopen acties om afkoppeling van hemelwater bij particulieren te stimuleren. Inrichting Eschpark In de Bornsche Maten is een bijzondere speelplek gerealiseerd waar kinderen op een speelse wijze kennis kunnen maken met de geschiedenis van Borne.
De speeltoestellen verwijzen naar het historische boerenleven, waaronder een nagebouwde boerderij. Hiermee wordt spelen gecombineerd met educatie over het verleden van het gebied. Daarnaast is bij de inrichting van het groen nadrukkelijk aansluiting gezocht bij de historie: er zijn bomen aangeplant waarvan zaden in de bodem van het gebied zi jn gevonden en er is een vlasveld gerealiseerd. Jaarstukken 2025 Alle bewoners van de Bornsche Maten hebben een boekje over de rijke geschiedenis van de woonwijk waarin zij wonen ontvangen. Hiermee wil de gemeente bijdragen aan kennis over archeologie en de geschiedenis van de eigen woonomgeving. Samenspeelplek Bij Kindcentrum Ridderspoor is een inclusieve samenspeelplek aangelegd. Het speelplein is volledig toegankelijk en beschikt over diverse speeltoestellen die geschikt zijn voor álle kinderen, waaronder kinderen met een lichamelijke beperking. Vergroening In het kader van het 24.000 bomenplan en de ambitie om het boomkroonvolume te laten toenemen, zijn er diverse nieuwe bomen aangeplant in onze gemeente. Bij de herinrichting van de Weerselosestraat is er extra ruimte gecreëerd voor bomen, aan de Leemweg is een weiland omgevormd tot natuurgebied. Bij de Bekenhorst zijn meerdere fruit- en notenbomen geplant. In 2025 is ook gewerkt aan een ontwerp-Omgevingsplan met regels rondom bomen. Deze regels hebben ter inzage gelegen.
Zodra de regels rondom noodkap worden opgenomen in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), wordt deze ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. 2.1.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening. PR1 Wonen en leven | Primitief | Actueel ( x € 1.000) | begroot | begroot | Realisatie | Verschil Lasten: Wonen en bouwen | 1.054 | 1.562 | 1.965 | -402 Ruimtelijke ontwikkeling | 668 | 316 | 405 | -89 Mobiliteit en infrastructuur | 2.778 | 2.796 | 3.817 | -1.021 Openbare ruimte | 3.720 | 4.352 | 4.218 | 134 Totaal lasten | 8.220 | 9.026 | 10.405 | -1.379 | N Baten: Wonen en bouwen | 450 | 468 | 963 | 495 Ruimtelijke ontwikkeling | 28 | 28 | 72 | 44 Mobiliteit en infrastructuur | 26 | 26 | 457 | 431 Openbare ruimte | 2.174 | 2.643 | 2.666 | 23 Totaal baten | 2.678 | 3.165 | 4.158 | 993 | V Saldo PR1 Wonen en leven | -5.542 | -5.861 | -6.247 | -386 | N Pagina 17 Jaarstukken 2025 Pagina 18 2.2 Duurzame toekomst Inleiding In het programma Duurzame toekomst komen verschillende (beleids -)vakgebieden bij elkaar in relatie tot het verduurzamen van onze leefomgeving. Zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en dergelijke.
Ook bedrijvigheid, het landelijk gebied, erfgoed en (vrijetijds-)economie maken onderdeel uit van dit programma. 2.2.1 Wat hebben we bereikt? Duurzaamheid In 2025 zette Borne verdere stappen richting het doel om in 2050 een klimaatneutrale gemeenschap te zijn. De uitvoering van het Programmaplan Duurzaamheid 2024–2027 zorgde voor concrete voortgang op energiebesparing, warmte, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Hiermee blijft Borne op koers richting de tussendoelstelling van 49% CO₂-reductie in 2030. Energietransitie In 2025 is binnen de energietransitie voortgang geboekt op alle drie de strategische pijlers. De inzet lag vooral op het versnellen van energiebesparing (1) bij inwoners, het opdoen van kennis en ervaring door het opstarten van een eerste wijkuitvoeringsplan voor de warmtetransitie (2) en het faciliteren van grootschalige duurzame opwekking via provinciale besluitvorming langs de A1/A35 (3). Daarmee zijn belangrijke randvoorwaarden gecreëerd voor verdere opschaling in de komende jaren. 1. Energiebesparing In 2025 hebben inwoners merkbaar meer maatregelen genomen om energie te besparen. Het Energieloket werd vaker bezocht, de energiecoaches en Fixbrigade bereikten een groter deel van de huishoudens en veel woningen zijn verbeterd via het Nationaal Isolatiepr ogramma. Het pre-soortenmanagementplan (pre-SMP) werd daarnaast vastgesteld.
Dit maakt de komende tien jaar energiemaatregelen mogelijk die juridisch zorgvuldig en natuurvriendelijk zijn. Belangrijkste resultaten in cijfers: • 674 inwoners bezochten het Energieloket. • 356 inwoners ontvingen ondersteuning van een energiecoach. • 224 woningen zijn geholpen door de Fixbrigade. • 685 huishoudens ontvingen subsidie via het Nationaal Isolatieprogramma. • Het pre-SMP is vastgesteld en vormt de basis voor natuurvriendelijk isoleren in Borne. 2. Warmtetransitie De ontwikkeling van het eerste wijkuitvoeringsplan voor Wensink -Zuid kwam in 2025 in een nieuwe fase. Het traject leverde waardevolle inzichten op over participatie, haalbaarheid en keuzes in warmteopties en wordt voortgezet in 2026. Daarmee ontstaat een stevig fundament om toekomstige wijkuitvoeringsplannen sneller en gerichter te kunnen opstellen. Ook is samen met Enschede, Hengelo en andere partners gewerkt aan de verkenning van een publiek warmtebedrijf dat in de toekomst duurzame warmte kan leveren in geschikte wijken. 3. Grootschalige duurzame opwekking In 2025 heeft de provincie Overijssel het projectbesluit voor de Duurzaamheidsroute A35 vastgesteld. Op Borns grondgebied is één perceel onderdeel van het plan voor zonnevelden langs de rijksweg. Binnen de gemeente Borne zijn in 2025 geen windprojecten ont wikkeld.
Circulaire economie Wij hebben stappen gezet richting meer circulariteit, specifiek op het gebied van afval en grondstoffen. Met de evaluatie van de huishoudelijk afvalstromen hebben wij verbeterpunten geïdentificeerd, zodat wij ons in 2026 effectief kunnen richten op het verminderen van (rest)afval en beter gescheiden afvalstromen. Jaarstukken 2025 Pagina 19 Natuur, milieu en landschap Als onderdeel van de gebiedsontwikkeling in de Groene Poort zijn in 2025 nieuwe mogelijkheden ontstaan voor verduurzaming van landbouw, versterking van natuur en verbetering van de leefomgeving. Borne werkte samen met partners in het deelgebied Zuidoost-Twente aan gezamenlijke gebiedsopgaven en mogelijke toekomstige uitvoeringsstructuren. Daarnaast voerde projectbureau BAS in meerdere wijken waaronder Wensink -Zuid en Zenderen onderzoek en sanering uit op het gebied van bodem en asbest. Inwoners konden kosteloos deelnemen aan vervolgonderzoek en saneringen. Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Borne zet in op een goede samenwerking met de BBO (Bundeling Bornse Ondernemers), evenementenorganisatoren, bedrijven en met inwoners. Een bloeiend economisch klimaat trekt ook weer nieuwe bedrijvigheid aan. Dit heeft tot gevolg dat alle kavels op het bedr ijventerrein De Veldkamp zijn verkocht. Een aantal van deze kavels moet nog bebouwd worden.
De vraag naar bedrijfslocaties blijft groot, daarvoor werkt Borne regionaal samen met de overige gemeenten in Twente. De middenstand, vooral in het centrum, trekt veel bezoekers uit de omgeving. De bezoekers komen af op het compacte centrum en het gevarieerde (winkel-)aanbod. Vrijetijdseconomie In 2025 werkte Borne verder aan de visie Vrijetijdseconomie 2022–2032, dat deed Borne samen met VisitBorne (arrangementsubsidie). Dat leverde vooruitgang op de verschillende ambities op. Zo is er door VisitBorne een toeristisch magazine uitgebracht, zijn er enkele nieuwe initiatieven voor verblijfsrecreatie in procedure gebracht en zijn er diverse evenementen georganiseerd die bijdroegen aan de aantrekkelijkheid en vitaliteit van de gemeenschap. 2.2.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Duurzaamheid Programma Duurzaamheid In 2025 heeft de gemeente gewerkt aan de uitvoering van het Programmaplan Duurzaamheid 2024 –2027. Hiervoor is opnieuw een uitvoeringsplan opgesteld en toegepast. Daarnaast is gestart met het uitbreiden van de ambtelijke capaciteit voor duurzaamheid, gefinancierd uit de tijdelijke regeling Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Werving van nieuwe collega's verliep soms minder snel dan voorzien.
Energiebesparing De gemeente heeft verschillende instrumenten en ondersteuningsvo rmen ingezet om inwoners te helpen bij het verminderen van hun energieverbruik. De inzet was gericht op zowel advies, uitvoering als financiering. Belangrijkste activiteiten: • Het Energieloket actief bemensen en openstellen voor inwoners; • Het inzetten van energiecoaches voor huisbezoeken en advies; • Het operationeel inzetten van de Fixbrigade voor kleine energiebesparende maatregelen; • Uitvoering geven aan het Nationaal Isolatieprogramma door aanvragen te behandelen en subsidies toe te kennen; • Voortzetten van de Duurzaam Wonen Lening en het Energiefonds voor zakelijk vastgoed; • Uitvoeren van ecologisch onderzoek voor het soortenmanagementplan, als voorbereiding op de definitieve vaststelling. Jaarstukken 2025 Pagina 20 Warmtetransitie In 2025 werkte de gemeente verder aan het wijkuitvoeringsplan Wensink-Zuid. Dit omvatte zowel technische analyses als participatieve en organisatorische stappen om tot een gedragen uitwerking te komen . In 2026 volgt de verdere uitwerking. Daarnaast was Borne nauw betrokken geweest bij de regionale verkenning met Enschede en Hengelo naar de mogelijke oprichting van een publiek warmtebedrijf. Er zijn gezamenlijk organisatievormen, governance en investeringsopgaven in kaart gebracht.
Grootschalige duurzame opwekking De gemeente nam in 2025 actief deel aan de samenwerking rond de Duurzaamheidsroute A35, onder meer door een perceel in te brengen en ambtelijke input te leveren in provinciale besluitvorming. Circulaire economie Circulaire economie In 2025 werkte Borne aan regionale samenwerking én aan lokale verbeteringen in de afvalketen. Samenwerking en contractering Borne nam deel aan de totstandkoming van de nieuwe ketenovereenkomst voor verpakkingen tussen VNG, NVRD en Verpact. Na afronding van de landelijke ketenafspraken ondertekende Borne ook de samenwerkingsovereenkomst met Verpact. Evaluatie en beleidsontwikkeling De evaluatie 'Goed scheiden loont' is uitgevoerd. Hierin zijn alle huishoudelijke afvalstromen geanalyseerd en mogelijke verbeteringen in beeld gebracht. De motie 'reductie restafval' is verwerkt in de evaluatie, met de nadruk op intensievere communicatie en voorlichting in 2026. Concrete acties in 2025 • Invoeren van het Ja-sticker-systeem (opt-in) voor reclamedrukwerk; • Uitvoeren van een informatiecampagne tegen bijplaatsingen en het plaatsen van borden op hotspots; • Intensiveren van handhaving bij bijplaatsingen conform de motie 'Handhaving restafval'.
Natuur, milieu en landschap Samenwerking in Zuidoost Twente (ZOT) In 2025 werkte Borne binnen het programma Toekomst voor ons Platteland verder aan de gebiedsopgaven uit het voormalige Provinciaal Programma Landelijk Gebied. In Zuid Oost Twente-verband is gewerkt aan een gebiedsagenda en verkenningen naar een intergemeentelijk Vrijkomende agrarische bebouwing- en erftransformatieprogramma. Door het ontbreken van rijksmiddelen verliep dit proces moeizaam, maar de samenwerking bleef in stand. De Groene Poort Binnen TvoP kreeg de Groene Poort de status van provinciaal koploperproject. In 2025 zijn de eerste stappen gezet met een provinciale subsidie, waaronder: • Het voeren van keukentafelgesprekken met circa twintig agrarische bedrijven; • Gesprekken met dorpsraden in het Groene Poortgebied (Zenderen, Hertme, Azelo en Tusveld); • Het verzamelen van informatie over natuur-, water- en klimaatopgaven en leefbaarheid. De voorverkenning wordt in 2026 afgerond. Jaarstukken 2025 Pagina 21 Overige ontwikkelingen • Afronding van ruimtelijke procedures binnen het landgoedversterkingsplan Weleveld; • Start van natuur- en bosaanplant en beekherstel door landgoederen; • Procedurele stappen voor een nieuw landgoed langs de Retraitehuisweg. Bodem en asbest Projectbureau BAS heeft in 2025 meer bodemonderzoeken en saneringen uitgevoerd dan vooraf begroot.
De extra lasten worden gedekt door rijkssubsidies die via de provincie worden uitgekeerd, waardoor dit financieel neutraal is gebleven. Bedrijvigheid en ondernemersklimaat Bedrijvigheid en ondernemersklimaat In 2025 is actief geïnvesteerd in samenwerking met de Bundeling Bornse Ondernemers (BBO), evenementenorganisatoren, VisitBorne, bedrijven en inwoners. Dit versterkte de levendigheid in de dorpen. • Samen met BBO, Stuurgroep reclameheffing en VisitBorne is verkend hoe marketing, promotie, dorpsmanagement en evenementensubsidie in één organisatie kunnen worden ondergebracht. Eind 2025 is hiervoor een intentieverklaring ondertekend. • Nieuwe ondernemers hebben zich gevestigd in zowel het centrum als op bedrijventerreinen; de vraag naar ruimte blijft aanwezig. • Door groei van evenementen en bezoekersaantallen neemt de druk toe op parkeerplaatsen, terreinen en beschikbare bedrijfsruimten. In de kadernota 2026 - 2029 zijn daarom middelen beschikbaar gesteld om extra parkeerplaatsen aan te leggen. • Daarnaast heeft het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Regionaal Bedrijven Terrein (GR RBT) in december 2025 besloten om de regeling per 1 januari 2026 op te heffen. Vrijetijdseconomie Uitvoeringsprogramma Het uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie vormde in 2025 wederom de basis voor diverse projecten binnen de vier actielijnen van de visie.
VisitBorne is ook in 2025 weer de belangrijkste partner geweest voor de uitvoering (via arrangementensubsidie met prestatieafspraken). Dit heeft onder andere geleid tot de volgende zaken : • Online gastheerschap en informatievoorziening; • Beheer van sociale media en advertising; • Samenwerking met lokale ondernemers en regionale partners; • Organisatie van netwerkbijeenkomsten; • Actualiseren van fysieke informatiepunten; • Doorontwikkeling van de podwalks; • Productie van een toeristisch magazine; • Ontwikkeling nieuwe informatieborden voor rijksmonumenten (plaatsing in 2026). Verder is er gestart met het onderzoek naar een nieuwe organisatievorm (BornePromotie). Jaarstukken 2025 2.2.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Een toelichting op deze cijfers is te vinden in de jaarrekening.
PR2 Duurzame toekomst | Primitief | Actueel ( x € 1.000) | begroot | begroot | Realisatie | Verschil Lasten: Duurzaamheid | 713 | 2.348 | 1.799 | 549 Circulaire economie | 2.298 | 3.086 | 3.126 | -40 Natuur, milieu en landschap | 865 | 1.164 | 1.206 | -42 Bedrijvigheid en ondernemersklimaat | 235 | 329 | 319 | 11 Vrijetijdseconomie | 281 | 377 | 372 | 5 Totaal lasten | 4.392 | 7.305 | 6.822 | 483 | V Baten: Duurzaamheid | 430 | 1.855 | 1.543 | -311 Circulaire economie | 2.917 | 2.705 | 2.771 | 65 Natuur, milieu en landschap | 0 | 150 | 257 | 107 Bedrijvigheid en ondernemersklimaat | 46 | 46 | 29 | -17 Vrijetijdseconomie | 0 | 38 | 49 | 11 Totaal baten | 3.393 | 4.794 | 4.649 | -145 | N Saldo PR2 Duurzame toekomst | -999 | -2.511 | -2.174 | 338 | V Pagina 22 Jaarstukken 2025 Pagina 23 2.3 Inclusieve samenleving Inleiding In het programma Inclusieve samenleving komen verschillende (beleids-)vakgebieden bij elkaar in relatie tot een inclusief, gezond en sociaal Borne waarin inwoners de ruimte hebben om naar eigen kunnen en wens mee te doen. Hierbij zijn de onderdelen maatschappelijke ondersteuning, jeugd, werk en inkomen (Participatiewet), gezondheid, sport en bewegen, inburgering en vluchtelingen, onderwijs, en cultuur belangrijke pijlers. 2.3.1 Wat hebben we bereikt? Het Sociaal Domein kent verschillende sociaal- demografische autonome ontwikkelingen.
Er is sprake van dubbele vergrijzing, het aantal inwoners met een ondersteuningsvraag neemt toe evenals de complexiteit van de ondersteuningsvragen. Samen met de krapte op de arbeidsmarkt neemt daarmee de (financiële) druk op het Sociaal Domein toe. Dit betekent dat we ondersteuning anders vorm moeten geven. Vanuit de visie Sociaal Domein werken we aan de transformatie van het Sociaal Domein. Hiervoor zijn verschillende projecten geborgd en gestart. De voortgang van deze projecten staan beschreven in de Monitor Sociaal Domein, die als bijlage aan het jaarverslag is toegevoegd. Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning Met de werkwijze 'Samen indiceren' hebben we de doorlooptijd voor inwoners verlaagd van acht naar twee weken. De nieuwe regionale inkoop is van kracht gegaan, samen met de lokale inkoop voor Aanvullend vervoer, jeugdvervoer en zwem- en gymvervoer. Algemene voorzieningen De voorliggende dagbesteding voor thuiswonende inwoners met dementie is versterkt en uitgebreid en er zijn extra ontmoetingsplekken gerealiseerd. Met Welzijn op recept zijn inwoners met psychosociale klachten bij de huisarts ondersteund. Inwoners weten het Sociaal Hus steeds beter te vinden Gezondheid Vanuit SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn diverse ketenaanpakken gerealiseerd vanuit een laagdrempelige preventieve aanpak.
Er is een start gemaakt met de actualisering van het plan van aanpak voor inwoners met zorgwekkend gedrag. In regionaal verband is de kerntakendiscussie SamenTwente afgerond. Daarmee zijn besluiten genomen over welke taken de Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD), Veilig Thuis Twente (VTT) en Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp in Twente (OZJT), Samen14 de komende jaren vanuit hun wettelijke rol blijven vervullen. De kerntakendiscussie heeft eraan bijgedragen dat alle thema's goed doorleefd zijn en scherper zijn gepositioneerd. Inburgering en vluchtelingen We hebben op een humane wijze een bijdrage geleverd aan de opvang van ont heemden uit Oekraïne en de huisvesting van nieuwe inwoners van gemeente Borne (statushouders). De in 2025 vastgestelde uitgangspunten rond opvang van ontheemden, asielzoekers en statushouders biedt een belangrijke toekomstige leidraad voor de opgave van de opvang van Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders. Op dit dossier wordt in Twents verband samengewerkt. In 2025 is de leefbaarheid, veiligheid en stabiliteit op de huidige opvanglocaties verbeterd. Jeugd We hebben uitvoering gegeven aan de uitgangspunten van de Hervormingsagenda via reguliere werkzaamheden en diverse projecten: Het Steunpunt relaties en scheiding, Het Startpunt jeugd, waakvlamhulpverleners en gezinshulpverleners en het Jongerenperspectieffonds.
Onderwijs Het integraal huisvestingsplan is geactualiseerd en er is een start gemaakt met lokale educatieve agenda. Jaarstukken 2025 Pagina 24 Cultuur Met het cultuureducatieprogramma heeft een betere afstemming plaatsgevonden waarmee de samenwerking met onderwijs, zorg, welzijn en culturele partners is versterkt. Sport De bouw van het nieuwe sportcentrum Borne is in 2025 begonnen. In Borne is breed ingezet op sport, bewegen en een gezonde leefomgeving voor alle inwoners. Borne kent een hoog aantal sporters die georganiseerd en ongeorganiseerd wekelijks sporten. De taakstelling sport heeft invulling gekregen. Werk en inkomen Het armoedebeleid en het beleidskader 'Blik op morgen- Perspectief op een betere toekomst 2025' vormen de basis voor de aanpak van armoede en schulden en richten zich op het versterken van de bestaanszekerheid van inwoners. Daarnaast is blijvend ingezet op ondersteuning bij werk en inkomen. Via de uitvoering van bijstandsregelingen, begeleiding naar werk en het bieden van minimaregelingen voor inwoners met een laag inkomen. 2.3.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Voorzieningen maatschappelijke ondersteuning In augustus 2025 gingen de nieuwe contracten in van het aanvullend openbaar vervoer, jeugdvervoer (inclusief leerlingenvervoer) en het gym- en zwemvervoer.
Voorafgaand aan de start van de nieuwe contracten heeft een implementatieperiode plaatsgevonden, om een goede overgang en start van de contracten te waarborgen. Sinds 2024 werkt Borne projectmatig aan het 'samen indiceren'. Casemanagers dementie en Wmo -consulenten werken daarin nauw samen om het indicatieproces efficiënter te maken. We zien hierbij dat maatwerk sneller kan worden ingezet. Zorgprofessionals en mantelzorgers worden hierdoor ontlast. Inmiddels is deze werkwijze geheel ingebed in de werkprocessen. Dit maakt dat er niet langer gesproken wordt van een project. Er zal blijvend gekeken worden hoe deze werkwijze zo doelmatig mogelijk kan worden ingezet. Indien de behoefte ontstaat om andere vormen van Wmo-maatwerk samen te indiceren, kan dit worden opgenomen binnen de huidige werkwijze. Bij 88 % van de inwoners is de doorlooptijd met 'Samen indiceren' verlaagd van acht naar twee weken. De ondersteuning is met deze werkwijze sneller ingezet Onder GALA is een aantal verplichte ketenaanpakken benoemd, waaronder valpreventie. De ketenaanpak valpreventie is inmiddels omschreven in het projectplan. Ook in 2026 blijft Borne, met GALA financiering, inzetten op valpreventie. In 2025 volgden ruim tachtig inwoners een valpreventieve interventie.