Bijlage: Jaarstukken 2025 (door accountant gewaarmerkt exemplaar d.d. 9 juni 2026)
Tekst van het document
Deze toerekeningen zijn zowel in de begroting (de basis van de tarievenverordening) als in deze jaarrekening wel inzichtelijk gemaakt, waardoor hier in beide gevallen er 100% kostendekkendheid wordt bereikt. Rioolheffing (x € 1.000) Lasten taakvelden
Toe te rekenen kosten:
Werkelijk 2025
Riolering
1.399
1.326
73
1.721
Water
222
237
-15
74
Inkomensregelingen
65
72
-7
65
Straatreiniging
112
123
-11
51
Overhead
256
247
9
315
BTW
195
182
13
192
2.249
2.187
62
2.418
Heffingen
-2.557
-2.568
11
-2.082
Overig
-50
-50
0
-50
-2.607
-2.618
11
-2.132
502
430
72
-286
94%
100%
Totale lasten Opbrengsten Totaal baten Voorziening Dekkingspercentage totaal
Afwijking Primitief begroot 2025
Actueel begroot 2025
Onttrekking / storting
100%
Pagina 43
Jaarstukken 2025
Voorziening riolering
Bedrag (x € 1.000)
Stand voorziening 1-1-2025
625
Toevoeging
430
Saldo per 31-12-2025
1.055
3.1.4 Afvalstoffenheffing Voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval brengt de gemeente een afvalstoffenheffing in rekening. De wettelijke grondslag hiervoor is vastgelegd in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van deze wet is de gemeente verantwoordelijk voor het inzamelen van afvalstoffen afkomstig van particuliere huishoudens. De kosten die gepaard gaan met zowel de inzameling als de verwerking van afval worden volledig gedekt uit de opbrengsten van de afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing moet 100% kostendekkend zijn, maar de egalisatievoorziening is door structurele nadelen in 2024 leeggeraakt. Op de korte termijn is er hierdoor bij de resultaatbestemming van de jaarstukken 2024 een bestemmingsreserve van € 1 miljoen ingesteld. De tekorten van € 422.000 die werden voorzien in de halfjaarrapportage zijn gedekt uit deze bestemmingsreserve. Bij de financiële eindejaarswijzigingen is deze bestemmingsreserve omgezet naar de voorziening afval. Hierdoor zit er op begrotingsbasis momenteel € 578.000 in de voorziening. Voor de langere termijn geldt dat afvalstoffenheffing kostendekkend blijft doordat de verordening afvalstoffenheffing gemeente Borne 2026 is bijgewerkt. Ten opzichte van de actuele begroting zijn de werkelijke lasten als volgt uitgevallen: Afvalstoffenheffing (x € 1.000) Lasten taakveld Toe te rekenen kosten
Werkelijk 2025
2.508
2.331
-177
2.298
Inkomensregelingen
65
71
6
65
Overhead
134
129
-5
134
BTW
420
432
12
420
3.127
2.963
164
2.917
Heffingen
-2.528
-2.417
111
-2.528
Overig
-177
-317
-140
-273
-2.705
-2.734
29
-2.801
-422
-231
191
-116
100%
100%
Afval
Totale lasten Opbrengsten Totaal baten Voorziening / reserve Dekkingspercentage totaal
Afwijking Primitief begroot 2025
Actueel begroot 2025
Onttrekking
Realisatie 2025 De werkelijke lasten in 2025 zijn, exclusief de storting in de voorziening, € 140.000 lager uitgevallen dan in de actuele begroting was opgenomen. Tegelijkertijd zijn de baten € 65.000 hoger uitgevallen. Dit resulteert per saldo in een voordelig verschil van € 205.000. Door deze voordelen is de storting aan de voorziening hoger dan begroot en leidt dit administratief tot een nadeel van € 180.000. De belangrijkste oorzaken van het voordelige verschil van € 205.000 zijn: •
Vanwege het leegraken van de voorziening is tijdens de halfjaarrapportage behouden begroot, waardoor er op basis van werkelijke lasten een onderschrijding is ontstaan van € 140.000.
•
Onvoorziene nacalculatie vergoeding zwerfafval vanuit het Rijk en diverse andere extra inkomsten van totaal € 174.000.
•
Baten afvalstoffenheffing € 109.000 lager uitgevallen dan begroot door afwijkingen in geprognosticeerd versus werkelijk aantal aanbiedingen.
Pagina 44
100%
Jaarstukken 2025 Overhead en toerekening: meer kwijtscheldingen, minder overhead De toegerekende lasten zijn € 13.000 hoger dan begroot. Er zijn minder overheadkosten toegerekend. Deze worden berekend op basis van een vaste rekenmethodiek uit de financiële verordening. Na verwerking van alle boekingen blijkt dat er circa € 5.000 minder moest worden toegerekend aan afval dan oorspronkelijk begroot. Daarnaast is er € 6.000 meer kwijtgescholden en is er € 12.000 meer btw toegerekend. Stand van de voorziening en reserve De tekorten van € 422.000 die werden voorzien in de halfjaarrapportage zijn gedekt uit de bestemmingsreserve afvalstoffenheffing. Op basis van de werkelijke cijfers bleek dit tekort kleiner, waardoor er slechts € 231.000 onttrokken had hoeven worden uit de reserve. Dit verschil van € 191.000 zal dus nog aanvullend in de voorziening afval worden gestort. Voorziening afval
Bedrag (x € 1.000)
Stand voorziening 1-1-2025
0
Toevoeging halfjaarrapportage
578
Toevoeging jaarrekening
191
Saldo per 31-12-2025
769
3.1.5 Onroerendezaakbelasting Inwoners betalen onroerendezaakbelasting (ozb) als zij op 1 januari van een belastingjaar eigenaar zijn van een woning of gebruiker en/of eigenaar van een niet-woning. De ozb is gebaseerd op de WOZ-waarde op 1 januari van het voorgaande jaar. De gemeente bepaalt de ozb-aanslag op basis van de getaxeerde waarde van de onroerende zaak (de WOZ-waarde). Deze waarderingsgrondslag wordt jaarlijks middels hertaxatie vastgesteld, dit gebeurt volgens de regels in de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ). Het beleid tot nu toe is altijd geweest dat de ozb-opbrengst niet beïnvloed wordt door de hertaxaties van het onroerend goed. Met andere woorden: als de totale waarde van het onroerend goed stijgt, als gevolg van hogere taxatiewaarden, zullen de ozb-tarieven dalen zodat de totale opbrengst gelijk blijft (het omgekeerde geldt uiteraard ook). Ook voor 2025 is dit beleidsuitgangspunt gehanteerd. In de begroting 2025 is rekening gehouden met een indexering van de ozb-opbrengsten met 1,9% in 2025. Naast de indexering zijn ook de proceskosten doorbelast in de ozb-tarieven. OZB
Percentage 2024
Percentage 2025
Gebruikersbelasting niet-woning
0,3400%
0,3307%
Eigenarenbelasting woning
0,1374%
0,1362%
Eigenarenbelasting niet-woning
0,4507%
0,4383%
3.1.6 Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeenten reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen, kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering van ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.
Pagina 45
Jaarstukken 2025
3.1.7 Toeristenbelasting In 2023 is de visie Vrijetijdseconomie vastgesteld met aansluitend een uitvoeringsprogramma (collegebesluit) op basis waarvan onder andere € 34.000 is begroot voor de versterking van de toeristische marketing en promotie (VisitBorne). Met deze visie en het uitvoeringsprogramma als aanleiding is op 10 december 2024 de verordening toeristenbelasting 2025 vastgesteld en deze is op 1 januari 2025 in werking getreden. Op basis van de in deze verordening opgenomen tarieven voor 2025 en op basis van een (globale) inschatting van het aantal overnachtingen, zijn de inkomsten begroot op € 34.000. Dit is gebaseerd op ongeveer 23.000 overnachtingen. Uiteindelijk zijn er bij de eerste daadwerkelijke inning (begin 2026) ongeveer 11.500 overnachtingen gemeld. Onderzocht moet nog worden hoe dit verschil te verklaren is (bijvoorbeeld minder doorgegeven overnachtingen dan de werkelijkheid of verkeerde inschatting van de bezettingsgraad). Dit leidt tot een inkomst van € 11.000. Per saldo een nadeel van ongeveer € 23.000.
3.1.8 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt, ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening. Toelichting op de afwijking Legesinkomsten De realisatie van de legesinkomsten voor het huidige boekjaar blijft achter bij de oorspronkelijke raming. De voornaamste oorzaak hiervan is een verschuiving in de planning van drie grootschalige woningbouwprojecten: Steenbakkersweg, Jonge Poerink-terrein en Bornerbroeksestraat. Hoewel de indiening van deze vergunningaanvragen aanvankelijk werd voorzien voor eind 2025, is de planning naar de huidige inzichten bijgesteld naar 2026. Omdat leges pas belastbaar zijn op het moment van indiening, leidt dit tot een incidenteel nadeel in 2025. Dit nadeel is echter tijdelijk van aard; de inkomsten worden nu in het volgende begrotingsjaar verwacht, waardoor het structurele beeld van de woningbouwopgave onveranderd blijft. Leges en rechten (x €1.000) Lasten taakvelden
Actueel begroot 2025
Werkelijk 2025
Afwijking
1.145
1.265
-120
Verkeer en vervoer
10
10
0
Wonen en bouwen
3.421
3.859
-438
646
712
-66
Burgerzaken
Overig Baten taakvelden exclusief heffingen Burgerzaken
Toe te rekenen kosten Totale kosten Opbrengst heffingen
Totale baten Dekkingspercentage
Pagina 46
-122
-248
126
Verkeer en vervoer
-4
0
-4
Wonen en bouwen
-25
-32
7
2.770
2.770
0
7.841
8.336
-495
Burgerzaken
-287
-295
8
Verkeer en vervoer
-12
-59
47
Wonen en bouwen
-532
-543
11
Overig
-26
-42
16
-857
-939
82
10,93%
11,26%
Overhead
Jaarstukken 2025
3.1.9 Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld. Marktgelden (x € 1.000)
Actueel begroot 2025
Werkelijk 2025
Afwijking
Markten
73
46
27
Totale lasten Opbrengst heffingen Markten
73
46
27
-47
-29
-18
Totaal baten
-47
-29
-18
Dekkingspercentage
64%
63%
Lasten
3.1.10 Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie. Begraafrechten (x € 1.000)
Actueel begroot 2025
Lasten taakveld
Begraafplaatsen en crematoria
Totale lasten Overige baten
Begraafplaatsen en crematoria
Opbrengst heffingen
Begraafplaatsen en crematoria
Werkelijk Afwijking Primitief begroot 2025 2025
389
406
-17
389
389
406
-17
389
0
0
0
0
-127
-169
42
-129
Totaal baten
-127
-169
42
-129
Dekkingspercentage
33%
42%
33%
Pagina 47
Jaarstukken 2025
3.1.11 Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerende-zaakbelastingen (ozb), afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de ozb, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling in 2024 en 2025: Bron: COELO gids lokale lasten 2025 bruto woonlasten éénpersoonshuishouden meerpersoonshuishouden stijging in % tov 2024 2024
2025
2024
2025
1-pers
meerpers
Rijssen-Holten
645
719
675
767
11,5%
13,7%
Dinkelland
929
942
957
972
1,3%
1,5%
Twenterand
936
951
977
990
1,5%
1,3%
Tubbergen
929
969
954
992
4,3%
4,0%
Hengelo
935
960
972
996
2,7%
2,5%
Hellendoorn
989
1.007
989
1.007
1,8%
1,8%
Oldenzaal
908
975
945
1.009
7,3%
6,8%
Wierden
940
1.010
968
1.037
7,4%
7,1%
Enschede
986
1.033
1.013
1.061
4,7%
4,7%
Almelo
996
1.022
1.041
1.069
2,6%
2,6%
Borne
1.021
1.034
1.050
1.070
1,3%
2,0%
Losser
1.083
1.052
1.114
1.084
-2,9%
-2,8%
Hof van Twente
1.024
1.067
1.055
1.096
4,2%
3,8%
Haaksbergen
1.095
1.125
1.091
1.125
2,7%
3,1%
Overijssel
903
945
934
979
4,7%
4,8%
Nederland
911
964
994
1.053
5,8%
5,9%
Pagina 48
Jaarstukken 2025
3.2 Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Het in kaart brengen van het weerstandsvermogen en dit af te zetten tegen het risicobeeld is nodig om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken (de beschikbare weerstandscapaciteit) om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weeren wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. De uitgangspunten bij deze paragraaf zijn te vinden in de Nota risicomanagementbeleid en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen.
3.2.1 Risicobeleid Door inzicht te hebben in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico's nu en de risico's gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek beoordeelt gemeente Borne haar risico's. In deze cyclus worden stappen als risico-identificatie, risicoanalyse en het ontwerpen/implementeren van beheersmaatregelen doorlopen. Twee keer per jaar is het actuele risicobeeld gerapporteerd aan het managementteam. Het risicobeeld is als onderdeel van de jaarstukken en meerjarenbegroting gedeeld met ons college. Actueel beeld: Het actuele beeld van de risico's is als volgt: Per risico is in kaart gebracht welke kans er bestaat dat het risico zich daadwerkelijk voordoet. Hierbij is rekening gehouden met de reeds getroffen beheersmaatregelen. Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met behulp van een statistisch rekenmodel. Dit model gaat ervan uit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaatsvinden. Hierbij hanteren we een zekerheidspercentage van 90%.
Op basis van de meest recente risico-inventarisatie en risicosimulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 5,8 miljoen. In de nota Reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen is vastgelegd dat een ratio weerstandsvermogen van 1,4 het uitgangspunt is. Dit betekent dat tegenover elke € 1 aan risico € 1,40 aan weerstandsvermogen beschikbaar dient te zijn om het risico op te vangen. Het effect van dit uitgangspunt is dat tegenover € 5,8 miljoen aan risico's € 8,1 miljoen aan weerstandsvermogen dient te worden aangehouden in de algemene reserves. De benodigde weerstandscapaciteit is na recente actualisatie licht gestegen ten opzichte van de begroting 2025. Dit komt onder andere voort uit de mogelijke stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden voor de Participatiewet, waarbij bekostiging via de BUIG pas later wordt geëffectueerd.
3.2.2 Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit structurele middelen en incidentele middelen. Structurele weerstandscapaciteit Structurele middelen kunnen permanent worden ingezet om tegenvallers op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Het gaat hierbij om: 1.
Onbenutte belastingcapaciteit: er is sprake van onbenutte belastingcapaciteit als de woonlasten beneden gemiddeld zijn. In de gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Voor rioolrechten en afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mogen zijn.
2.
Begrotingsoverschot komende jaren: door onzekere ontwikkelingen wordt er geen begrotingsoverschot verwacht.
Pagina 49
Jaarstukken 2025 Incidentele weerstandscapaciteit Hierbij gaat het om middelen die beschikbaar zijn om éénmalige tegenvallers op te vangen, zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van bestaande taken op hetzelfde niveau. In de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen zijn de randvoorwaarden waarbinnen dit gebeurt vastgelegd. Algemene reserve De algemene reserve kan volledig worden gezien als een buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Algemene reserve grondexploitaties Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen op grondexploitaties direct in de winsten verliesrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Verwachte winsten op grondexploitaties worden pas verwerkt zodra zij zijn gerealiseerd. Door deze uitgangspunten wordt de stand van de algemene reserve grondexploitaties meegenomen als beschikbare weerstandscapaciteit. Reserve beleidsontwikkeling De reserve beleidsontwikkeling kan, verminderd met verplichtingen die zijn gebaseerd op door de gemeenteraad genomen besluiten, volledig worden gerekend tot de beschikbare weerstandscapaciteit. Het beschikbare weerstandsvermogen is weergegeven in onderstaande tabel. Weerstandsvermogen
Jaarrek. Jaarrek. Jaarrek. Jaarrek.
Begr. Jaarrek.
(x € 1.000)
2021
2022
2023
2024
2025
2025
Algemene reserve
5.862
8.453
6.299
6.900
6.900
6.900
Reserve grondexploitatie
2.704
1.789
1.700
2.200
2.200
2.200
Reserve beleidsontwikkeling
16.814 16.531 12.327
9.516
7.870
7.870
0
0
0
0
-331
Stille reserves
0
0
0
Rekeningssaldo voor bestemming Totaal weerstandsvermogen
25.380 26.773 20.326 18.616 16.970 16.639
Bestemmingsreserves
10.892 12.945 21.651 25.329 23.938 24.204
Totaal reserves
36.272 39.718 41.977 43.945 40.908 40.843
Totaal weerstandsvermogen
25.380 26.773 20.326 18.616 16.970 16.639
Benodigde weerstandscapaciteit
4.691
8.976
5.748
6.500
5.689
5.854
Ben. weerstandscap. x norm (1,4)
6.567 12.566
8.047
9.100
7.965
8.196
Pagina 50
Jaarstukken 2025
3.2.3 Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de financieel gekwantificeerde risico's (benodigde weerstandscapaciteit). De uitkomst hiervan is de ratio weerstandsvermogen:
De ratio weerstandsvermogen is 2,9 en scoort daarmee uitstekend. De ratio is ruimschoots hoger dan de daarvoor geldende norm van 1,4. Tabel 2 Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
> 2.0
Uitstekend
B
1.4 - 2.0
Ruim voldoende
C
1.0 - 1.4
Voldoende
D
0.8 - 1.0
Matig
E
0.6 - 0.8
Onvoldoende
F
< 0.6
Ruim onvoldoende
Pagina 51
Jaarstukken 2025
3.2.4 Risicokaart Risico's kunnen worden geplaatst in een risicokaart. Deze is onderstaande weergegeven. Dit geeft inzicht in de spreiding van risico's naar kans en impact (gevolg). De getallen in de risicokaart betreft het aantal risico's in het betreffende kwadrant. De risicokaart is gebaseerd op de netto risico's; dat zijn de risico's die overblijven na het treffen van beheersmaatregelen.
Twee risico's zijn omvangrijk en scoren 'rood'. Dit betreft inflatie en mondiale ontwikkelingen.
3.2.5 Kengetallen Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast (saldo van de schulden minus vlottende activa) ten opzichte van de baten. Het geeft een indicatie van de mate waarin gemeente Borne de rentelasten en de aflossing kan betalen. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De nette schuldquote van gemeente Borne is lager dan de maximum norm. De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen is gelijk aan de netto schuldquote; er zijn geen leningen verstrekt. Solvabiliteit De solvabiliteit geeft het eigen vermogen weer als percentage van het totale vermogen. Dit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente haar bezittingen heeft gefinancierd met eigen middelen. Een solvabiliteit lager dan 20% wordt als kwetsbaar beschouwd. Het solvabiliteitspercentage is 27% en voldoet daarmee aan de norm. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondexploitatie is ten opzichte van de baten. De boekwaarde van de grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren betreft. Naar mate de inkomsten verder in de toekomst liggen brengt dit meer rentekosten en risico's met zich mee. Een grondexploitatie van 25% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Het percentage bedraagt 30%.
Structurele exploitatieruimte Bij dit kengetal wordt het saldo van de structurele baten en structurele lasten (inclusief reservemutaties) afgezet tegen de totale baten. Dit geeft inzicht in hoeverre de structurele lasten kunnen worden gedekt met structurele baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Het percentage bedraagt 0%. Dit houdt in dat de jaarstukken structureel in evenwicht zijn.
Pagina 52
Jaarstukken 2025 Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten in de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De belastingcapaciteit is 102% en kan daarmee als bovengemiddeld worden geduid. Financiële kengetallen
Rekening 2024 Begroting 2025 Rekening 2025
1a Netto schuldquote
64%
84%
83%
1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
64%
84%
83%
2 Solvabiliteitsratio
33%
30%
27%
3 Grondexploitatie
31%
27%
30%
4 Structurele exploitatieruimte
2%
4%
0%
106%
105%
102%
5 Belastingcapaciteit
Pagina 53
Jaarstukken 2025
3.3 Onderhoud kapitaalgoederen Op 27 mei 2025 is het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Met deze vaststellingen zijn ook de kredieten voor wegen, bomen en spelen voor 2025 en 2026 beschikbaar gesteld en zijn kaders gesteld voor de kwaliteitsniveaus van ons beheer. Ook is hierin opgenomen hoe we omgaan met de vernieuwing van Oude Wijken. In navolging op het IBOR wordt op dit moment gewerkt aan het Beheerplan Openbare Ruimte met daarin de onderhouds- en vervangingsopgave voor de diverse beleidsdomeinen waaronder wegen, groen, bomen en spelen voor de periode 2027-2030. Ook worden de uitgangspunten uit het IBOR vertaald naar een Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Voor datagestuurd en cyclisch beheer heeft de gemeenteraad middelen beschikbaar gesteld voor het inrichten van het beheersysteem GBI. Vanuit de BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie) worden de geometrieën van het wegen- en groenareaal naar GBI gehaald. In GBI is deze basisinformatie verrijkt met beheerdata zoals soorten, kwaliteit, verwachtte restlevensduur. Op deze manier hebben we inzicht in de omvang en kwaliteit van ons areaal. Op basis van deze data zijn wij in staat planmatig te werken. De inspecties worden cyclisch uitgevoerd zodat we zicht blijven houden op de kwaliteit van ons areaal.
3.3.1 Wegen Beleidskader In het vierde kwartaal in 2025 is een weginspectie uitgevoerd om daarmee de kwaliteit van het gemeentelijke wegennetwerk in kaart te brengen. Op basis van deze inspecties wordt een meerjarige onderhoudsplanning gemaakt. De wegenlegger wordt in 2026 ter besluitvorming aangeboden. In 2025 is hieraan gewerkt en deze is grotendeels afgerond. Er zijn nog een aantal locaties die nader onderzocht moeten worden. Uit het beleid voortvloeiende consequenties In 2025 zijn ook diverse werkzaamheden uitgevoerd. Zo is er levensduurverlengende onderhoud geweest aan het wegdek van de Ovonde en er zijn diverse onderhoudswerkzaamheden aan asfalt en voetpaden uitgevoerd. Ook is de Weerselosestraat vernieuwd. Het verzorgend en klein technisch onderhoud wordt door Twente Milieu uitgevoerd via de DVO (dienstverleningsovereenkomst). Ook is gestart met het wegwerken van het achterstallig onderhoud aan wegen, diverse reparaties zijn daarvoor uitgevoerd en ook de komende jaren worden deze achterstanden weggewerkt. Op basis van de inspecties is de omvang van het achterstallig onderhoud in kaart gebracht. Dit is opgelopen en de voorziening wordt conform deze bevindingen opgehoogd naar €2,7 miljoen.
3.3.2 Riolering Beleidskader Verouderde riolering wordt planmatig vervangen op basis van jaarlijkse rioolinspectie en de restlevensduur. De inspectie en reiniging wordt jaarlijks, volgens vastgestelde frequentie in DVO, uitgevoerd door Twente milieu. Verzakkingen in wegen door lekkages bij aansluitingen op de riolering neemt Twente milieu direct mee voor herstelwerkzaamheden. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Bouwkundig zijn de bergbezinkbassins gecontroleerd op stabiliteit en schades. Gemeente Borne kent een zestal ondergrondse bergbezinkbassins. Dat zijn voorzieningen om vervuiling uit het afvalwater te halen voordat het geloosd wordt op het oppervlaktewater. Het afgevangen vuil wordt terug geleidt naar de zuivering. Uit de inspectie bleek dat de voorzieningen in goede staat verkeren en een aantal kleinere schades preventief dienen te worden verholpen. Met de geplande herinrichting van de verouderde wijken (IBOR) is een afsplitsing gemaakt voor de reguliere rioolvervanging en de rioolvervanging die meelift in de uitvoering van het IBOR. Dat kan betekenen dat geplande rioolvervanging op de korte termijn vooruit wordt gepland en meelift met de herinrichting van de oudere wijken. Het uitstellen van rioolvervanging en reparaties gebeurt wel met inachtneming dat de
Pagina 54
Jaarstukken 2025 continuïteit en veiligheid gegarandeerd blijft. Grootschalige projecten 'Wensink-zuid (deelgebied 2) en Prins Bernhardlaan' zijn voor de uitvoering in de afrondende fase. Investeringen in vervangings- en verbeteringsmaatregelen worden geactiveerd conform de geldende besluiten en leiden tot hogere kapitaallasten in de komende jaren. Met de aanpak van de oudere wijken is de afschrijvingstermijn op rioolvervanging verlengd van dertig naar zestig jaar. Aangezien de kapitaallasten in Borne, ten opzichte van het landelijk gemiddelde, laag zijn, is de ruimte daarvoor aanwezig. Daarnaast zijn de kosten voor straatvegen voor 100% gekoppeld aan de rioolvoorziening. De meerjarige financiële doorrekening bevestigt dat de huidige tariefontwikkeling toereikend is om de geplande investeringen en beheerlasten te dekken.
3.3.3 Water Beleidskader Het beleid, beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen is vastgelegd in het vigerende gemeentelijk watertakenplan 2022-2026. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Klimatologisch wordt steeds meer hemelwater ontkoppeld van het gemengde riool. Hierdoor vermindert de wateroverlast in zowel stedelijk als landelijk gebied en wordt aan de zuivering een beter zuiveringsproces bereikt. Waterschap Vechtstromen heeft nieuw beleid in de aanpak van ontwikkelgebieden als het gaat woningbouw. Dat advies neemt gemeente Borne mee in de voorbereidingen. Het helofytenfilter aan de Bornsche beek (ter hoogte van de Bornsche Beeklaan-N743) is opgeschoond. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor het aanwezige riet om nutriënten af te vangen, wat leidt tot een betere waterkwaliteit voordat het water wordt geloosd op de Bornsche Beek. Ten aanzien van de gemeentelijke waterpartijen wordt al 5 jaar gebruik gemaakt van het eko- baggeren. De resultaten zijn zeer positief als het gaat om een afname van de algengroei en waterkwaliteit in de vijvers. Met kleibalen, bestaande uit micro-organismen, wordt de waterkwaliteit en de leefbaarheid van het organisme beheerst en gezuiverd. Om de bekendheid en bewustwording van de waterkwaliteit onder de jeugd te vergroten is tijdens de Twentse waterweken aan de groep 7 op de Bongerd een educatieve les besteed.
De pilot was zeer succesvol en krijgt zeker een vervolg. Tijdens de langdurige regenval in de herfst en winterperiode ontvangt de gemeente steeds meer vragen en meldingen over hoge grondwaterstanden. Dat vraagt van de buitendienst meer inzet op het reinigen en onderhouden van de drainage. Met de aanpak van de oudere wijken (IBOR) geeft het ook een kans om de grondwaterstanden beter te reguleren. De visie en ambitie van het samenwerkingsverband 'Twents waternet' is herzien en aangescherpt. Met de samenwerking wordt kennis gedeeld, capaciteit gebundeld en zijn efficiencyvoordelen gerealiseerd. De personele capaciteit voor de water- (en klimaat-) opgaven is minimaal, waardoor de regionale samenwerking een positieve bijdrage levert aan een verbeterde kostenbeheersing en een doelmatige inzet van middelen. In het Watertakenplan zijn doelen geformuleerd om de kans op (grond)wateroverlast te verminderen en te anticiperen op klimaatverandering. Gezien de klimaatverandering is het bewustzijn van de grondwaterstand binnen de gemeente van groot belang. Om doelmatige afwegingen te kunnen maken is inzicht over een lange termijn in de grondwaterstand nodig. Om aan de nieuwe meetdoelstellingen te voldoen is een inventarisatie uitgevoerd om het grondwatermeetnet in het stedelijk gebied te optimaliseren.
3.3.4 Openbaar groen Beleidskader In zowel de omgevingsvisie en het IBOR zijn uitgangspunten opgenomen over groen en bomen. Samengevat is de insteek dat we inzetten op behoud en uitbreiding van het groenareaal. Ten aanzien van bomen zetten we in op een sterk boomkroonvolume. Ook de beheerkwaliteitsniveaus zijn in dit document vastgelegd. Uitbreiding van het groenareaal zien we met name terug in de revitalisering van de Oude Wijken, waarin het groen
Pagina 55
Jaarstukken 2025 substantieel toeneemt. Ook aan de Weerselosestraat is de groenoppervlakte toegenomen. Deze ontwikkeling hangt samen met het upgraden van wegen van bijvoorbeeld 50 naar 30 km/u. Bij de sortimentskeuze houden we daarnaast rekening met klimaatontwikkelingen en biodiversiteitsdoelstellingen. Uit het beleid voortvloeiende consequenties Bij de jaarlijkse boomveiligheidscontrole zijn er diverse bomen gemarkeerd om te verwijderen; 25 waarvoor een kapvergunning moest worden aangevraagd en 18 niet vergunningsplichtige bomen. Deze zijn inmiddels gekapt en aan de herplant van 72 bomen wordt in het plantseizoen uitvoer gegeven. Het verzorgend en technisch onderhoud is bij Twente Milieu belegd. Zij voeren dit onderhoud uit op basis van vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus. Uit de inspectie kwam naar voren dat een aantal plantvakken niet de juiste plantvakdichtheid hebben. Op basis van deze inzichten is een uitvoeringsplan opgesteld waaraan in 2026 uitvoer gegeven wordt. Verwachting is dat dit op termijn een positieve bijdrage levert aan het terugdringen van onkruiddruk. Ook is geïnvesteerd in de groeiplaats van bomen om zo de kwaliteit en levensduur van de bomen te verbeteren. Dit draagt bij aan de ambities ten aanzien van het boomkroonvolume (BKV).
Voor de beeldvorming: een boom uit de eerste categorie (bijvoorbeeld een eik) van 10 jaar oud heeft een BKV van 400 m3, een boom in dezelfde categorie van 60 jaar oud 4000 m3. Hoe groter het volume, hoe hoger de bijdrage aan een gezonde leefomgeving.
3.3.5 Gebouwen Doel van het gemeentelijk vastgoed is om de eigen gemeentelijke activiteiten te huisvesten en beleidsdoelen te realiseren. De maatschappelijke doelen zijn verwoord in verschillende beleidsprogramma’s (zie tabel). Aanvullend hierop heeft een gemeente vastgoed gerelateerde doelen. Deze zijn verwoord in de nota Vastgoedbeleid 2025. Tabel: Overzicht vastgoed in bezit van de gemeente Categorie Eigen huisvesting Bedrijfsruimten Onderwijs (economisch)* Kinderdagverblijven Sport en recreatie Monumenten Vastgoed op de begraafplaats Multifunctionele accommodatie Opvang vluchtelingen Parkeergarages Woningen Strategisch Overig** Totaal
Aantal objecten Programma 3 Bestuur en samenleving 1 Financieel gezond 11 Inclusieve samenleving 3 Inclusieve samenleving 9 Inclusieve samenleving 2 Duurzame toekomst 1 Bestuur en samenleving 1 Inclusieve samenleving 1 Inclusieve samenleving 1 Bestuur en samenleving 1 Financieel gezond 6 Financieel gezond 4 Inclusieve samenleving en duurzame toekomst 44
*Onderwijshuisvesting is een wettelijke taak van gemeenten. Gemeenten zijn economisch eigenaar. Scholen zijn juridisch eigenaar en verantwoordelijk voor het binnen- en buitenonderhoud. Een uitzondering hierop is De Vonder in het complex De Veste, deze school is eigendom van de gemeente en met de school is een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Het overzicht omvat al het onderwijsvastgoed dat bij de gemeente op de balans staat, dus ook de gebouwen die door de scholen worden onderhouden. ** De categorie ‘overig’ bevat de natte cellen bij de woonwagenstandplaatsen, het pand Brugstraatje 4 en schuren/hokken binnen de dierenparken.
Pagina 56
Jaarstukken 2025 In 2025 waren we bezig met de verbouwing van het Kulturhus tot het Huis van Borne. Het komende jaar zal door het besluit tot sloop van Rheineplein 1 in 2025 en verhuizing naar het Huis van Borne het aantal gemeentelijke panden iets afnemen. De kwaliteit van de gebouwen In het vastgoedbeleid ligt vast dat de verandering naar een duurzame en klimaatbestendige samenleving prioriteit heeft. Met de realisatie van het sportcentrum Borne en kindcentrum Ridderspoor en de verbouw van het Kulturhus naar het Huis van Borne zijn weer flinke stappen gezet in de verduurzaming van de vastgoedportefeuille. Daarnaast is in 2025 gestart met de verduurzaming van de Wensinkhof. Tenslotte zijn de meerjaren onderhoudsplannen van onze gebouwen geactualiseerd voor sober maar doelmatig onderhoud en is een aantal energielabels geactualiseerd zodat de gemeentelijke panden weer over een actueel energielabel beschikken. Financieel gezond De gemeente past haar overeenkomsten aan zodat steeds meer overeenkomsten kostprijs dekkend dan wel marktconform worden, afhankelijk van de huurder die het pand afneemt.
In 2025 is een marktconforme huurovereenkomst gesloten voor kindcentrum Ridderspoor en waren we druk met de voorbereiding voor kostprijs dekkende huurovereenkomsten voor onze sociale partners en de stichting Kulturhus voor de verhuizing naar het Huis van Borne en eveneens met een marktconforme huurovereenkomst voor de woningcorporatie in het Huis van Borne. Daarnaast is een samenwerkingsovereenkomst gesloten voor het gebruik van de voorzieningen van school en kinderopvang De Horsten.
3.3.6 Overzicht onderhoudskosten Onderhoud kapitaalgoederen (x € 1.000) 1. Wegen 2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civiele kunstwerken 5. Riolering en water 6. Openbaar groen 7. Gebouwen Totaal
Actueel begroot 2025
Werkelijk 2025
Afwijking
1.160 63 215 8 691 1.891 1.528 5.556
1.201 62 235 2 721 1.848 1.289 5.358
41 -1 20 -6 30 -43 -239 -198
Pagina 57
Jaarstukken 2025
3.4 Financiering 3.4.1 Kaders De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) geeft de kaders aan waarin decentrale overheden de treasury-activiteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie op de kapitaalmarkt.
3.4.2 Renterisiconorm Renterisiconorm (* €1.000)
Begroot 2025
Begrotingstotaal
Realisatie 2025
79.704
109.936
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
15.941
21.987
0
0
Betaalde aflossingen
12.368
13.168
Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
12.368
13.168
3.573
8.819
Renteherzieningen op leningen
Het renterisico is gelijk aan de som van het bedrag aan herfinanciering van vaste schuld (betaalde aflossingen) en het bedrag aan renteherziening op de vaste schuld (renteherziening op leningen). Dit komt neer op het totale bedrag van langlopende leningen waarvan het te betalen rentepercentage wijzigt. Voor gemeenten is de norm vastgesteld op maximaal 20% van het begrotingstotaal.
3.4.3 Kasgeldlimiet Kasgeldlimiet ( * € 1.000)
Begroting 2025 Realisatie Q1 Realisatie Q2 Realisatie Q3 Realisatie Q4
Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten Kasgeldlimiet in bedrag Omvang vlottende schulden Omvang vlottende middelen Netto vlottende schuld Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet
79.704 8,5% 6.775
109.936 8,5% 9.345
109.936 8,5% 9.345
109.936 8,5% 9.345
109.936 8,5% 9.345
-
-9.929 3.519 -6.410
-13.122 16.664 3.542
-37.541 8.259 -29.282
-41.730 5.127 -36.603
6.775
2.935
12.887
-19.937
-27.258
-
De kasgeldlimiet is bedoeld om de kortlopende schuld te beheersen en wordt ieder kwartaal getoetst. Indien de kasgeldlimiet drie kwartalen op rij overschreden dreigt te worden, dient een langlopende financiering te worden geregeld voor het deel dat de kortlopende schuld de limiet overschrijdt. Voor gemeenten is de norm vastgesteld op maximaal 8,5% van het begrotingstotaal. Doordat er in 2025 veel geïnvesteerd is in onder andere het Sport- en Kindcentrum Borne-West en door aflossingen van bestaande leningen is de kasgeldlimiet in het derde en vierde kwartaal fors overschreden. In november 2025 is daarom een langlopende financiering aangetrokken van € 29 miljoen, waardoor er in het eerste kwartaal van 2026 geen overschrijding meer is van de kasgeldlimiet.
Pagina 58
Jaarstukken 2025
3.4.4 Financiering en rente Renteschema (in €) De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Jaarrekening 2025 1.708.212
De externe rentebaten (idem)
103.859
Saldo rentelasten en rentebaten
1.604.353
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo Aan taakvelden toe te rekenen externe rente Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen
526.334 -
526.334 1.078.019 19.126 -
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.097.145
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 1,7 %)
1.104.899
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-7.754
In de begroting 2025 is de gemeente uitgegaan van een rente-omslagpercentage van 2%. Door uitstel van investeringen en een voordelige rentestand is dit percentage in de halfjaarrapportage 2025 bijgesteld naar 1,7%. Hierdoor blijft de gemeente binnen de marge van de maximale afwijking van 25% (renteresultaat / toe te rekenen rente).
Pagina 59
Jaarstukken 2025
3.5 Bedrijfsvoering In de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op de stand van zaken en op de beleidsvoornemens of verantwoording van onze bedrijfsvoeringstaken. Een goede bedrijfsvoering bestaat uit de ondersteunende taken en is een belangrijk middel om de resultaten die de gemeente wil bereiken ook daadwerkelijk te realiseren. De paragraaf Bedrijfsvoering omvat intern gerichte beleidsterreinen.
3.5.1 HRM In 2025 is het meerjarenplan verfijnd naar onderwerpen die wij verplicht op moeten pakken en onderwerpen die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van Borne. Gebleken is dat Borne ten aanzien van de verplichtingen die er zijn ten aanzien van wet en regelgeving en fiscale voorwaarden eerst een behoorlijke inhaalslag moet maken. Daarna kan aan verbetering en modernisering van de dienstverlening gewerkt worden. Daar is eind 2025 een start mee gemaakt.
3.5.2 Juridisch In 2025 zou met de invulling van de vacature van juridisch controller een goede basis en structuur voor juridische kwaliteitszorg verder worden uitgebouwd. Door het snelle vertrek van de juridisch controller is dit helaas niet gelukt. De vacature voor een juridisch controller staat nog steeds open en zal op korte termijn opnieuw worden opengesteld. Met de invulling van deze vacature zal de juridische kwaliteit worden verbeterd en het inzicht in de juridische risico’s worden verhoogd.
3.5.3 Informatisering en automatisering Er is verder gewerkt aan de digitalisering van de dienstverlening en de informatievoorziening. Daarbij is ingezet op portfoliogestuurd werken, zodat digitale projecten beter aansluiten op de organisatiedoelen. Door hierbij te werken met vastgestelde criteria en wegingspercentages is een duidelijke en zorgvuldige afweging van prioriteiten binnen het portfolio mogelijk. De anonimiseringssoftware is geïmplementeerd en met betrekking tot authenticatie zijn verschillende applicaties voorzien van Single Sign-On (SSO). Voor meer informatie wordt verwezen naar het thema dienstverlening en digitalisering van het programma Bestuur en samenleving. Het haalbaarheidsonderzoek op het gebied van samenwerken op het gebied van ICT-taken (de A-kant / automatiseringskant van I&A) is in 2025 afgerond. Hierbij is ook een analyse uitgevoerd naar het functiehuis I&A, voor het geval samenwerking niet haalbaar zou blijken. Door de automatiseringssamenwerking met gemeente Hengelo is verdere uitwerking hiervan niet nodig. Voor meer informatie wordt verwezen naar het thema dienstverlening en digitalisering van het programma Bestuur en samenleving.
3.5.4 Inkoop In 2025 is verder gewerkt aan de professionalisering van de inkoop binnen gemeente Borne. De jaarlijkse inkoopanalyse is uitgebreid met de financiële gegevens van het sociaal domein. Hierdoor ontstaat beter inzicht in risico's op onrechtmatigheden. Daarnaast is kwalitatief en kwantitatief onderzoek gedaan naar de inkoopfunctie. Dit onderzoek wordt in 2026 afgerond.
3.5.5 Financiën 2025 heeft vooral in het teken gestaan van het uitgebreide kadernotatraject om uiteindelijk tot een sluitende meerjarenbegroting 2026-2029 te komen, hetgeen ook gelukt is. Daarbij zijn ook voor het eerst de gemeentelijke belastingverordeningen 2026 tegelijk met de programmabegroting 2026-2029 vastgesteld. Dit is een bewuste keuze geweest, omdat er bestuurlijk, juridisch en financieel raakvlakken zitten tussen de begroting en de verordeningen. De begroting bepaalt immers wat de gemeente wil doen, en de verordeningen bepalen hoe die plannen deels worden bekostigd.
Pagina 60
Jaarstukken 2025 Daarnaast is verder gewerkt aan het professionaliseren van de financiële informatievoorziening, het budgethouderschap en sturen en verantwoorden. Hiervoor is eind 2025 een intern traject 'Optimalisatie P&C' gestart. De verdere uitrol van dit traject vindt plaats in 2026.
3.5.6 Integrale verbeteragenda Gemeente Borne werkt met een integrale verbeteragenda. Met behulp van de verbeteragenda wordt de planning en voortgang in kaart gebracht van verbeterpunten in de interne procesvoering en procesbeheersing. Verbeterpunten komen voort uit de aanbevelingen die de accountant doet in de managementletter en vanuit de bevindingen uit diverse interne controles. Begin 2025 waren er 69 verbeterpunten. Eind 2025 bedraagt het aantal 74. Het merendeel van de verbeterpunten heeft betrekking op de bedrijfsvoering. Gerealiseerde verbeteringen zijn onder andere: vastlegging van grondexploitaties in Totallink, vastlegging van cliënttevredenheid en prestatielevering in ZorgNed (WMO/Jeugd) en procesverbeteringen rondom Omgevingsvergunningen. Nieuwe verbeterpunten betreffen het zichtbaar vastleggen van testresultaten van nieuwe versies van software en het herzien van een aantal bestaande protocollen.
3.5.7 Rechtmatigheidsverantwoording In de rechtmatigheidsverantwoording legt ons college verantwoording af aan de gemeenteraad over het rechtmatig handelen van de gemeente. In de rechtmatigheidsverantwoording wordt toegelicht in hoeverre is voldaan aan het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Dit betekent dat de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening in overeenstemming dienen te zijn met de door de gemeenteraad vastgestelde begroting, met gemeentelijke verordeningen en relevante wet- en regelgeving. Het controleprotocol 2025-2029, het normen- en toetsingskader 2025 en het intern controleplan bevatten belangrijke uitgangspunten voor de rechtmatigheidscontroles. Gemeente Borne past bij interne controles het principe van "three lines of defence" toe, waarbij qua rollen en taken onderscheid wordt gemaakt tussen: •
Eerste lijn: primair proces, waarin het feitelijke proces en toepassing van beheersmaatregelen plaatsvindt;
•
Tweede lijn: ondersteuning en advies. in de tweede lijn zijn interne controles belegd;
•
Derde lijn: onafhankelijke toetsing door de Verbijzonderde Interne Control (VIC)-functionaris of de eerste en tweede lijn goed functioneert.
De uitkomsten van interne controles zijn gerapporteerd aan het managementteam en ons college. De accountant beoordeelt of de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft. Dat wil zeggen dat de accountant kijkt of de rechtmatigheidsverantwoording 'juist' is opgesteld. De verantwoordingsgrens voor rechtmatigheid is conform de financiële verordening bepaald op 2% van de lasten, exclusief reservedotaties. De grens is conform bepalingen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado) in 2025 verlaagd ten opzichte van voorgaande jaren. De verantwoordingsgrens komt daarmee uit op € 2.069.000. In deze paragraaf worden alle geconstateerde niet acceptabele onrechtmatigheden (fouten of onduidelijkheden) van de lasten groter dan € 100.000 nader toegelicht. Voor het voorwaardencriterium en het M&O-criterium zijn er geen afwijkingen. Overschrijdingen van begrote lasten worden verklaard in de toelichting op de winst- en verliesrekening. Overschrijdingen van investeringskredieten worden verklaard in de toelichting op de balans, onderdeel materiële vaste activa. Dit betreft de volgende posten, waarbij de afwijking ten opzichte van de begrote lasten groter is dan € 100.000:
Pagina 61
Jaarstukken 2025 Programma
Thema
Bedrag Toelichting (* € 1.000) Wonen en Leven Wonen en Bouwen 354 Inhuur/advies vergunningen Mobiliteit en infrastructuur 861 dotatie voorziening onderhoud kapitaalgoederen (wegen) Bestuur en Samenleving Bestuur 928 dotatie voorziening APPA Organisatie 178 dotatie voorziening IKB/verlof Onrechtmatigheid, posten > € 100K 2.321 Frauderisico De organisatie heeft een verantwoordelijkheid voor signaleren en voorkomen van fraude. Jaarlijks vindt onder meer een herziening plaats van de beheersmaatregelen die nodig zijn om frauderisico’s te voorkomen. Fraude kan plaatsvinden bij verschillende activiteiten. Per activiteit is het frauderisico bepaald en is risico-inschatting gemaakt. Per activiteit zijn ook de beheersmaatregelen opgesteld. Bij de interne controle wordt getoetst of deze beheersmaatregelen correct worden toegepast, en of er sprake is geweest van fraude. De uitkomsten van de toetsing worden gerapporteerd aan het managementteam.
3.5.8 Interne communicatie Het afgelopen jaar is intern gestart met de communicatie over de verhuizing naar het Huis van Borne. Hiervoor is Beezzz veel gebruikt en zijn andere middelen gebruikt, zoals posters die zijn opgehangen. Ook is het medewerkerbetrokkenheidsonderzoek via interne communicatie goed onder de aandacht gebracht. Dat leverde een uitzonderlijk hoge respons (97,8%) op. Daarnaast is Beezzz voor algemene updates voor de hele organisatie gebruikt. In het algemeen is Beezzz het afgelopen jaar heel erg goed gebruikt, de gebruikerscijfers zijn met 40% gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. De hele organisatie kijkt minimaal wekelijks op Beezzz , een groot deel zelfs dagelijks. Ook de interactie op berichten is verbeterd, onder andere door het invoeren van verschillende emoji's als reactiemogelijkheid. Daarnaast zijn er, ten opzichte van vorig jaar, meer verschillende gebruikers die berichten plaatsen.
3.5.9 Bedrijfscontinuïteit In 2025 zijn wij gestart met het versterken van continuïteit en weerbaarheid, zowel intern als extern. In samenwerking met de Veiligheidsregio Twente (VRT) en andere Twentse gemeenten is gewerkt aan een plan van aanpak, gericht op verschillende onderdelen binnen dit thema. Binnen de VRT is een projectorganisatie opgericht, met de volgende deelprojecten: •
Bedrijfscontinuïteit van gemeenten en de VRT
•
Gemeentelijke capaciteit (zowel voor de Twentse crisisorganisatie als de eigen bezetting tijdens een grootschalige crisis)
•
Weerbaarheid Twentse samenleving (inrichten van Noodsteunpunten, publieksinformatie, maatschappelijk netwerk en aandacht voor kwetsbare groepen)
We gaan regionale afspraken vertalen naar duidelijke lokale werkwijzen voor de eerste vier uur van een crisis. Daarnaast zijn de lokale voorbereidingen gestart voor grootschalige stroomuitval van minimaal 72 uur. Met deze acties zorgen wij dat we - samen met ons maatschappelijk netwerk - snel, doelgericht en samenhangend kunnen handelen wanneer het nodig is.
Pagina 62
Jaarstukken 2025
3.6 Verbonden partijen Een gemeenschappelijke regeling is een samenwerkingsverband tussen verschillende Nederlandse overheden. Dit soort samenwerking kan vooral nuttig zijn in situaties waarbij diensten op diverse gebieden zoals gezondheid, veiligheid en omgeving beter gecoördineerd of op grotere schaal aangeboden moeten worden. Iets wat individuele gemeenten moeilijk alleen kunnen bereiken. Verbonden partijen leveren een forse bijdrage aan de realisatie van maatschappelijke doelen. Participatie in verbonden partijen levert gemeenten niet alleen voordelen op, maar ook financiële en bestuurlijke risico's. Om voordelen optimaal te benutten en risico's te beheersen, is grip en sturing op verbonden partijen belangrijk. De herziene Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr, sinds 1 juli 2022) versterkt de democratische controle door gemeenteraden op deze organisaties, waarbij verplichte rapportage over begroting en jaarrekening geldt. Deze paragraaf geeft een beeld van de doelstellingen van onze verbonden partijen, de behaalde resultaten en de wijze waarop deze resultaten bijdragen aan het beleid en belang van Borne.
3.6.1 Overzicht verbonden partijen Onderstaand zijn alle verbonden partijen opgenomen, verdeeld in gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en coöperaties en organisaties met een bestuurlijk belang en een maatschappelijk of algemeen belang. Naam verbonden partij Gemeenschappelijke regelingen 1. Openbaar Lichaam Crematoria Twente 2. Euregio 3. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente 4. Recreatieschap Twente 5. SamenTwente 6.Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente 7. Stadsbank Oost Nederland 8. Veiligheidsregio Twente 9. Omgevingsdienst Twente 10. Regionaal Bedrijventerrein Twente Vennootschappen en coöperaties 11. COGAS 12. Enexis 13. Bank Nederlandse Gemeenten 14. Twence Holding 15. Twente Milieu 16. Vitens 17. Wadinko
Juridische vorm
Vertegenwoordiging/ aandeelhouderschap
Verplichte samenw.
Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam Openbaar Lichaam
College Raad College College College College College College College College
NEE NEE NEE NEE JA / NEE NEE NEE JA JA NEE
N.V. N.V. N.V. B.V. N.V. N.V. N.V.
College College College College College College College
NEE NEE NEE NEE NEE NEE NEE
Pagina 63
Jaarstukken 2025 Gemeenschappelijke regelingen Overzicht gemeenschappelijke regelingen 2025 (per 31 december 2025) (x € 1.000) Bijdrage 2025
EV per
EV per
VV per
VV per
resultaat
Borne
01/01
31/12
01/01
31/12
2025
1. Openbaar Lichaam Crematoria Twente
0
1.646
2.976
12
12
787
2. Euregio
7
2.540
2.540
39.553
55.257
137
3. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente
702
2.886
3.517
10.259
9.625
2.356
4. Recreatieschap Twente
159
1.566
2.418
4.569
5.542
0
5. SamenTwente
1.748
5.119
6.558
8.764
6.206
1.808
6. Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente
2.970
679
455
6.451
693
361
7. Stadsbank Oost Nederland
190
2.236
2.186
12.099
8.953
27
8. Veiligheidsregio Twente
1.928
3.389
5.904
77.867
74.572
3.361
9. Omgevingsdienst Twente
546
307
3.377
3.861
456
175
10. Regionaal Bedrijventerrein Twente
0
182
223
3
531
42
Naam gemeenschappelijke regeling
1. Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) Formele naam verbonden partij: Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente; Programma / thema: Draagt bij aan de doelstellingen vallend onder programma Bestuur en Samenleving, thema Dienstverlening en digitalisering; Vorm verbonden partij:
Openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, collegeregeling;
Belang:
Doel van de gemeenschappelijk regeling is om cremeren een basisvoorziening te laten zijn voor de regio. Inmiddels kiest 68% van de inwoners voor cremeren.; Crematoria Twente beheert 4 moderne, sfeervolle crematielocaties met een goede regionale dekking in Twente. Gemeentelijk eigendom geeft de mogelijkheid om het recht van inwoners op gelijke toegang tot de crematoria, ongeacht of en hoe men verzekerd is, te laten prevaleren boven commerciële belangen;
Bestuurlijke betrokkenheid:
Zitting in het Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur;
Omvang van het belang:
Borne heeft een financieel belang in de gemeenschappelijke regeling van 5%;
Financiële bijdrage:
Niet van toepassing.;
Eigen vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025: € 2.975.798;
Vreemd vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025 € 12.220;
Risico’s:
Pagina 64
Laag Toelichting: De bedrijfsrisico's van CT BV vormen indirect een risico voor OLCT omdat deze consequenties kunnen hebben voor de hoogte van het
Jaarstukken 2025 dividend dat OLCT ontvangt. De aandeelhouder OLCT heeft in 2023 ingestemd met het Dividendbeleid 2023-2027 van CT BV. Dit heeft er in 2025 toe geleid dat er beleid is vastgesteld, waarbij er de komende vier jaren jaarlijks € 400.000 aan dividend wordt uitgekeerd. De winst vanuit de CT BV staat namelijk onder druk in verband een groeiend volume aan investeringen de komende jaren. Resultaat over 2025:
2. EUREGIO Formele naam verbonden partij:
€ 787.335 Toelichting op resultaat: Crematoria Twente volgt de ontwikkelingen op het gebied van lijkbezorging om hier tijdig op in te kunnen spelen. Er wordt hiermee gedoeld op het resomeren als nieuwe techniek om het lichaam op te lossen in vloeistof en duurzamer cremeren op waterstof in plaats van gas. Dit levert nieuwe ambities op bij de BV die vragen om financiering, ook deels met eigen vermogen. Besluiten worden genomen als de plannen volledig zijn uitgewerkt. Hiermee zou de dividendbetaling mogelijk weer onder druk komen te staan. In het algemeen bestuur is besloten om in ieder geval jaarlijks een constant dividend uit te keren. Van de jaarwinst 2025 wordt € 400.000 uitgekeerd aan dividend aan de aandeelhouders. Voor Borne een bedrag van € 18.791. Het restant van de jaarwinst 2025 wordt gestort in een egalisatiereserve. Naar verwachting kunnen de dividenduitkeringen van € 400.000 voor 2026 en 2027 ook gegarandeerd worden, ondanks het investeringsvolume in deze jaren.
Gemeenschappelijke Regeling Openbaar Lichaam Crematoria Twente
Programma / thema:
draagt bij aan de doelstellingen vallend onder programma Bestuur en Samenleving;
Vorm verbonden partij:
Openbaar lichaam, raadsregeling;
Belang:
De Euregio is een verbonden partij van de gemeente Borne, gericht op grensoverschrijdende samenwerking en lobby op Europees niveau. De gemeente neemt deel om de positie in de regio te versterken;
Omvang van het belang:
Vanuit gemeente Borne heeft er één raadslid zitting in het Algemeen Bestuur;
Financiële bijdrage (op jaarbasis - 2025-):
€ 7.145 (€ 0,29 per inwoner);
Eigen vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025: € 2.539.967;
Vreemd vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025: € 55.256.531;
Risico’s:
Laag Toelichting: Gelet op het beperkte financiële en beleidsmatige belang van EUREGIO wordt het risico bepaalt op laag.
Resultaat over 2025:
€ 136.992.
Pagina 65
Jaarstukken 2025 3. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente) Formele naam verbonden partij: Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijk Belastingkantoor Twente; Programma / thema:
draagt bij aan de doelstellingen vallend onder programma Financieel gezond, thema Financiën;
Vorm verbonden partij:
Openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, collegeregeling;
Belang:
Hoofdtaken zijn het waarderen van vastgoed conform de Wet WOZ en heffen, bezwaarafhandeling en invorderen van belastingen;
Bestuurlijke betrokkenheid:
Zitting in het Algemeen Bestuur en sinds november 2025 deelname aan het Dagelijks Bestuur;
Omvang van het belang:
Borne heeft een belang in de gemeenschappelijke regeling van 4,1%;
Financiële bijdrage (op jaarbasis – 2025-):
€ 702.000;
Eigen vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025: € 3.517.000;
Vreemd vermogen (op basis van jaarstukken 2025):
Per 31 december 2025 € 9.625.000;
Risico’s:
Laag Toelichting: Het GBTwente voert de gemeentelijke belastingen voor gemeente Borne uit. De hoofdtaken zijn het waarderen van vastgoed conform de Wet WOZ en heffen, bezwaarafhandeling en invorderen van belastingen. In 2025 zijn de Achterhoekse gemeenten Berkelland en Bronckhorst toegetreden tot de Gemeenschappelijke Regeling. Gelijktijdig heeft een herverdeling van de gemeentelijke bijdrage plaatsgevonden op basis van actuele inwoneraantallen. Ook is in 2025 ingezet op het verbeteren van de zuiverheid van waarderen door een nieuwe methodiek te ontwikkelen. Onder de regie van de Landelijke Vereniging Lokale Belastingen is in 2025 het project ‘Het nieuwe waarderen’ gestart. Uitgangspunt van dit project is dat de woningeigenaar meer wordt betrokken aan de voorkant van het WOZ-beschikkingsproces en de regie heeft over de kenmerken van de eigen woning. Door de woningeigenaar eerder en actiever te betrekken bij de WOZ-waardering kan de WOZ-waarde nauwkeuriger vastgesteld worden.
Resultaat over 2025:
Pagina 66
€ 2.356.109 Toelichting resultaat: Resultaat komt met name voort uit minder inhuur als gevolg van minder bezwaarschriften in 2025. Daarnaast zijn er een aantal functies moeilijk in te vullen en hierop wordt ook niet ingehuurd. Voorgesteld wordt om een deel terug te laten vloeien naar de gemeenten. Voor Borne betekent dit een bedrag van € 107.486.
Jaarstukken 2025 4. Recreatieschap Twente: Formele naam verbonden partij:
Recreatieschap Twente;
Programma / thema:
Draagt bij aan de doelstellingen vallend onder programma ‘Duurzame Toekomst’, thema Bedrijvigheid en ondernemersklimaat;
Vorm verbonden partij:
Openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, collegeregeling;
Belang:
De vrijetijdseconomie is een cruciale pijler voor Twente, aangezien deze een substantiële bijdrage levert aan de economie (toeristische bestedingen, arbeidsplaatsen en inkomsten); Recreatieschap Twente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de drie grote recreatieparken in Twente, Het Hulsbeek, Het Rutbeek en Het Lageveld, en de Routenetwerken Twente. De recreatieparken trekken jaarlijks circa 1,5 miljoen bezoekers, terwijl de Routenetwerken Twente jaarlijks door ruim 40 miljoen gebruikers worden benut. Daarmee bevordert Recreatieschap Twente recreatie en toerisme in de regio en is het van wezenlijk belang voor de vrijetijdseconomie van Twente en het 'Bruto Twents Geluk'. Daarnaast fungeert het Recreatieschap Twente als doorstroomportaal voor de subsidie die door de 14 Twentse gemeenten beschikbaar wordt gesteld aan Twente Marketing.
Bestuurlijke betrokkenheid:
Zitting in het Algemeen Bestuur;
Omvang van het belang:
Naar rato van het aantal inwoners levert iedere gemeente een financiële bijdrage aan het Recreatieschap (Borne in 2025 € 158.651);
Eigen vermogen: (op basis van jaarstukken 2025)
Per 31 december 2025: €2.418.000;
Vreemd vermogen: (op basis van jaarstukken 2025)
Per 31 december 2025: € 5.542.000;
Risico’s:
Laag Toelichting Het Recreatieschap is een relatief kleinschalige GR met duidelijke uitvoeringstaken waardoor de risico's goed beheersbaar zijn.
Resultaat over 2025:
- € 53.000 Toelichting: De apparaatskosten zijn iets hoger uitgevallen dan begroot, voornamelijk door stijgende kosten voor met name energie en software. De externe inhuur ligt boven het begrote niveau doordat er veel inzet vanuit voornamelijk Centroide (routestructuren) is geweest. Maar de overhead is wat lager dan voorzien doordat de totale omvang van de begroting is opgehoogd door de incidentele bijdrage van de 14 gemeenten met betrekking tot de noodzakelijke vervanging van de beschoeiing.
Pagina 67
Jaarstukken 2025 5. Samen Twente Formele naam verbonden partij:
SamenTwente;
Programma / thema:
Draagt bij aan de doelstellingen vallend onder programma Inclusieve Samenleving, thema's Gezondheid en Jeugd;
Vorm verbonden partij:
Openbaar lichaam, gemeenschappelijke regeling, collegeregeling;
Doel:
Een gezond, veilig en vitaal Twente en daarmee een gezond, veilig en vitaal Borne;
Belang:
Onder SamenTwente zijn afspraken gemaakt over de financiering, organisatie en uitvoering van diensten. Een groot aantal taken is vanuit landelijk belegd bij GR, zoals de uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg en het rijksvaccinatieprogramma, de inkoop van jeugdhulp en de veilig thuis organisatie. In sommige gevallen kiezen gemeenten samen om taken te beleggen bij een GR, zoals Twentse Koers. Door samen te werken is er hogere kwaliteit van zorg, bredere expertise, en kunnen kosten effectiever beheerd worden;
Bestuurlijke betrokkenheid:
Zitting in het Algemeen Bestuur;
Omvang van het belang:
Naar rato van het aantal inwoners levert iedere gemeente een financiële bijdrage aan Samen Twente (Borne in 2025 € 1.753.598);