Bijlage: Jaarstukken 2022 (oude versie, zonder addendum)
Tekst van het document
75 partners, waaronder inwoners, mensen van Welbions, Kulturhus, Duurzame Initiatieven Borne, Bundeling Bornse Ondernemers, Trivium Meulenbelt, Wijkracht, Brigantijn en gemeente Borne hebben hierin meegedacht. Een prachtige resultaat van participatie. De herijkte toekomstvisie MijnBorne2030 geldt als leidraad bij het opstellen van beleid. Bestuurlijke agenda Op basis van het Borns Akkoord, het coalitie-werkprogramma en de programmabegroting is een bestuurlijke termijnagenda opgesteld. Deze termijnagenda heeft haar beslag gekregen in de raadsplanning en in de werkwijze van de agendacommissie. Regisserende gemeente Borne Huisvesting Als het om het Huis van Borne gaat stond 2022 in het teken van planvorming. Het voorontwerp en het definitief ontwerp zijn in 2022 vastgesteld. De projectgroepen werken hun plannen verder uit en het bestemmingsplan wordt vastgesteld. Regionale samenwerking De gewijzigde wet gemeenschappelijke regelingen vergroot de participatiemogelijkheden van burgers en belanghebbenden bij de besluitvorming in gemeenschappelijke regelingen. Ook is de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden versterkt. Dienstverlening In 2022 is de integrale toegang het Social Hus gerealiseerd. Inwoners kunnen met al hun ondersteuningsvragen in het sociaal domein terecht bij één centrale integrale toegang, zowel fysiek, telefonisch als digitaal.
In 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen succesvol georganiseerd. In 2022 heeft het college verder invulling gegeven aan het verbeteren van de online dienstverlening, middels het digitaliseren en via internet beschikbaar stellen van meer dan 20.000 bouwvergunningen van gemeente Borne over de periode 1905 (invoering Woningwet) tot 2010. Waar nu slechts een aantal klikken nodig is om inzicht te krijgen in de oude bouwvergunningen, was voorheen een soms tijdrovende zoektocht in het papieren gemeentearchief nodig. De volledige bouwdossiers van 1951 tot en met 2010 zijn online op te vragen via archieven.nl of via de website van gemeente Borne. Ook is in het laatste kwartaal van 2022 begonnen aan de inventarisatie en het schonen van het archiefblok 1961-2000. Delen daarvan worden binnen de inventaris gedigitaliseerd, zoals de verleende
Pagina 26
Jaarstukken 2022
hinderwetvergunningen. Ook deze zullen op termijn online beschikbaar komen. Tenslotte is eind 2022 het project gestart voor het digitaliseren van het bevolkingsarchief, waarmee op termijn alle openbare bevolkingsregisters (1830-1920) digitaal raadpleegbaar worden. De afronding hiervan is voorzien medio 2023.
2.3.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. ( x € 1.000) Lasten: Bestuur Dienstverlening Totaal lasten Baten: Bestuur Dienstverlening Totaal baten Saldo PR3 Verbindend Borne
Primitief begroot
Actueel begroot
Realisatie
Verschil
1.302 1.177 2.479
1.395 1.228 2.623
1.475 1.269 2.744
-80 -41 -121
N N N
0 311 311
0 364 364
267 472 739
267 108 375
V V V
-2.168
-2.260
-2.005
255
V
Voor een toelichting wordt verwezen naar de jaarrekening.
Pagina 27
Jaarstukken 2022
2.4 programma Borne Algemeen 2.4.1 Wat willen we bereiken? Raadsakkoord Borne 2018-2022: We beseffen ons dat de wensen de (financiële) mogelijkheden overstijgen en er keuzes gemaakt moeten worden. Bij nieuwe beleidsontwikkelingen verwachten we van het college een goede inhoudelijke en financiële onderbouwing. Op basis hiervan wordt er besloten om geld beschikbaar te stellen. Voor de dekking hebben wij telkens een afweging gemaakt tussen het inzetten van bestaande middelen, nieuwe middelen, middelen van derden en belastingverhoging. De gemeentelijke belastingen zijn uitsluitend ingezet voor ontwikkelingen die rechtstreeks ten goede komen aan een groot deel van onze inwoners. THEMA'S Doelen per thema PROGRAMMA BORNE ALGEMEEN
Vastgoed
De gemeente exploiteert een kostendekkende vastgoedportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag.
Bedrijfsvoering
De gemeente faciliteert met zijn bedrijfsvoering de dynamische relatie met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.
Middelen
De gemeente is open over inkomsten en uitgaven zodat het bestuur kan sturen en verantwoording kan afleggen aan de samenleving.
Pagina 28
Jaarstukken 2022
2.4.2 Wat hebben we daarvoor gedaan? Bedrijfsvoering In 2022 is met behulp van het organisatiejaarplan gestuurd op het realiseren van de ambities van de bedrijfsvoering Een aantal belangrijke onderdelen voor 2022 waren: • Organisatiejaarplan 2022 (sturen in ambities versus capaciteit): het organisatiejaarplan is vertaald in een organisatieplanning waarbij zicht is gehouden op de realisatie. • Optimaliseren van processen (efficiëntie en borgen van informatie) en data analyse (lerende organisatie): dit gebeurt organisatiebreed en is een continue proces. In de bedrijfsvoering processen is met name gefocust op het in- door- en uitstroomproces van medewerkers, waarbij verbeteringen in diverse aanverwante ICT, HR en financiële processen zijn doorgevoerd. • Ontwikkeling van managementinformatie (gerichter presteren met meer focus): de focus lag vooral op het optimaliseren van processen hiervoor. Eind 2022 waren de afspraken zodanig gereed dat in 2023 de resultaten voor managementinformatie (met name op het gebied van personeel, loonsom en financiën) zichtbaar worden. • Uitvoeren budgethouderschap (doelen realiseren binnen beschikbare middelen): dit is een continu proces. De ontwikkeling van het vorige punt zal hieraan bijdragen.
• Sociaal domein, processen en managementinformatie (vanuit het vervolgtraject ‘DOEN, met nieuw elan’): dit is binnen het programma sociaal domein uitgevoerd en is zichtbaar geworden in de monitor sociaal domein. • Personeelsbeleid (wendbare en lerende organisatie): dit is een continu proces.
Pagina 29
Jaarstukken 2022
Middelen Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten zonder vastgesteld bestedingsdoel en zijn daarmee vrij besteedbaar. Algemene uitkeringen De ramingen binnen de algemene uitkering worden geactualiseerd op basis van de gemeentefondscirculaires van het Rijk. Onderdelen van de raming zijn de aantallen van de verdeelmaatstaven, de uitkeringsfactor en de diverse integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Woonplaatsbeginsel Jeugdwet Vanaf 2022 wordt het woonplaatsbeginsel toegepast. Dit betekent dat de gemeente waar de jeugdige met een voogdijmaatregel en jeugdigen van 18 jaar of ouder is ingeschreven, verantwoordelijk is. Met ingang van 2022 is het budget reeds veranderd. Lokale heffingen De onroerendezaakbelasting (OZB) is een algemeen dekkingsmiddel. De tarieven worden jaarlijks bij het vaststellen van de belastingverordeningen gecorrigeerd voor inflatie op basis van de Macro Economische Verkenningen (MEV) van het Centraal Plan Bureau (CPB). Een nadere toelichting op de lokale heffingen is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen. Daarnaast hebben reinigingsrechten, afvalstoffenheffing, rioolrechten en reclamebelasting een vastgesteld bestedingsdoel. Dividend Jaarlijkse dividenden c.q. winstuitkeringen ontvangen we van onder andere Cogas, Enexis, Bank Nederlandse Gemeenten, Twente Milieu en Twence.
Dividenden en winstuitkeringen begroten we op basis van historische gegevens en/of bestuursbesluiten. Saldo van de financieringsfunctie Dit is het saldo van betaalde rente over leningen en aangetrokken middelen in rekening courant min de ontvangen rente over de uitzettingen. Kortom het verschil tussen betaalde en ontvangen rente. Overhead In de begroting zijn, conform het gewijzigde Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de baten en lasten van overhead apart inzichtelijk gemaakt. Het BBV definieert overhead als ‘alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces’. Overhead is hiermee min of meer hetzelfde als de klassieke bedrijfsvoeringsfuncties. Het betreft zowel materiële als personele kosten zoals het gemeentehuis, verzekeringen, opleidingen en automatisering en leidinggevenden en de meeste functies in de bedrijfsvoering. Doorberekening aan grondexploitaties, voorzieningen en investeringen In het BBV is voor de grondexploitaties, investeringen en voorzieningen een uitzondering gemaakt voor wat betreft het centraal begroten en verantwoorden van overheadkosten. Toerekening overhead aan heffingen en tarieven Overhead wordt betrokken bij de berekening van kostendekkende heffingen en tarieven.
Deze berekening vindt extracomptabel (buiten de boekhouding om) plaats en maken onderdeel uit van de in dit onderdeel gepresenteerde kosten van overhead. Aan heffingen die 100% kostendekkend zijn wordt overhead toegerekend. Deze toerekening heeft geen invloed op het overzicht ‘Overhead’. Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) Gemeenten zijn per 1 januari 2016 Vpb-plichtig voor zover sprake is van een onderneming. Onder andere over de grondexploitaties heeft er overleg met de Belastingdienst plaatsgevonden en zijn er vanwege de vermindering in 2017 van het aantal te realiseren woningen in de Bornsche Maten afspraken gemaakt over een fiscaal verlies in 2017. Dit verlies heeft de gemeente na 2017 gebruikt om te verrekenen met de winsten die zijn behaald in grondexploitaties. Hierdoor was er over deze jaren nog geen Vpb verschuldigd. Omdat per 1 januari 2022 de fiscale regels omtrent verliesverrekening landelijk zijn veranderd, wordt gemeente Borne hier ook mee geconfronteerd. Deze wijzigingen zorgen er voor dat gemeente Borne eerder in de tijd Vpb gaat
Pagina 30
Jaarstukken 2022
betalen, maar per saldo niet meer Vpb gaat betalen over de looptijd van de grondexploitaties dan in de situatie van voor de gewijzigde verliesverrekening. Het betreft derhalve enkel een verschuiving in de tijd. Daarnaast leidt de uitbreiding van het aantal woningen in de Bornsche Maten er ook toe dat gemeente Borne voor het eerst Vpb gaat betalen. Onvoorzien De wettelijk verplichte post ‘onvoorzien’ is bedoeld als dekking voor uitgaven die door het college gedaan kunnen worden en onuitstelbaar en onvermijdbaar worden aangemerkt en waarvoor in de begroting verder geen raming is opgenomen. Voor deze onvoorziene uitgaven neemt Borne € 14.000 op in de begroting. Deze is in 2022 niet aangewend. Vastgoed De gemeente exploiteert een kostendekkende vastgoedportefeuille die aansluit op de maatschappelijke vraag. Onderhoud kapitaalgoederen Het onderhoud van kapitaalgoederen is te splitsen in regulier onderhoud en groot onderhoud c.q. investeringen, waarbij de eerste ten laste van de exploitatie komt en de anderen worden gedekt uit de reserve egalisatie onderhoud. In 2022 is bij het gemeentehuis, het Kulturhus en 't Wooldrik het hoogst noodzakelijke onderhoud uitgevoerd in verband met de huidige plannen. Daarnaast is veel tijd en energie besteed aan het gereed maken van de opvang van ontheemden aan de Bornebroeksestraat 103.
De hoogstnoodzakelijke onderhouds- en vervangingswerkzaamheden zijn uitgevoerd.
2.4.3 Wat heeft het gekost? In onderstaande tabel worden de begrote en gerealiseerde baten en lasten van dit programma weergegeven. Door het afronden op duizendtallen kunnen er afrondingsverschillen ontstaan. Primitief Actueel ( x € 1.000) begroot begroot Realisatie Verschil Lasten: Bedrijfsvoering Middelen Vastgoed
7.268 3.840 429
8.679 12.678 1.112
8.722 10.763 762
-43 1.915 350
N V V
Totaal lasten
11.537
22.469
20.247
2.222
V
Baten: Bedrijfsvoering Middelen Vastgoed
56 46.795 118
84 62.232 118
196 64.590 184
112 2.359 66
V V V
Totaal baten
46.968
62.433
64.970
2.538
V
Saldo PR4 Borne Algemeen
35.431
39.964
44.723
4.760
V
Voor een toelichting wordt verwezen naar de jaarrekening.
Pagina 31
3 Paragrafen
Jaarstukken 2022
3.1 Paragraaf Lokale heffingen Inkomsten Inkomsten Met lokale heffingen verwerft de gemeente eigen middelen om de uitvoering van taken te dekken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellenverordening te geschieden. De verordeningen waarin de tarieven voor 2022 zijn opgenomen, zijn door de gemeenteraad op 14 december 2021 vastgesteld. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, welke vooral door de burgers dienen te worden opgebracht. Lokale belastingen worden onderscheiden in ongebonden en gebonden heffingen. Ongebonden heffingen (onroerende zaakbelasting, hondenbelasting en reclamebelasting) worden tot de algemene dekkingsmiddelen gerekend, omdat de besteding hiervan niet gebonden is aan een bepaalde taak. De gemeente is dus vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). Gebonden heffingen (afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges) zijn juist wel gebonden aan de uitvoering van een bepaalde taak. Voor het betalen van rechten en retributies verricht de gemeente diensten. De kosten van de gemeentelijke dienstverlening worden doorberekend in de tarieven.
De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. Het beleid is gericht op het zoveel mogelijk beperken van de kosten en op een rechtvaardige verdeling. Hierdoor wordt een evenwichtige lastenverdeling bereikt. Inkomsten lokale heffingen Van elke euro die huishoudens en bedrijven in Nederland aan belastingen en sociale premies betalen gaat in 2022 3,3% naar de gemeenten. De decentrale overheden nemen samen 4,7% voor hun rekening, de rijksoverheid 95,3%.
Pagina 33
Jaarstukken 2022
Grafiek: uit Coelo-atlas overzicht van de lokale lasten 2022 Type belasting (bedragen x € 1.000) Soort belasting Algemene belastingen
begroot 2022 werkelijk 2022
OZB
-6.911
-7.225
0
0
-6.911
-7.225
Afvalstoffenheffing
-2.009
-1.926
Rioolheffing
-1.678
-1.766
-3.687
-3.692
Reclamebelasting Totaal Algemene belastingen Bestemmingsbelastingen Totaal Bestemmingsbelastingen Leges en rechten
Begraafplaatsrechten
-122
-193
Leges Burgerzaken
-172
-182
Leges Omgevingsvergunning
-453
-1.075
Leges overig
-90
-84
Marktgelden
-46
-21
-883
-1.555
-11.481
-12.472
Totaal leges en rechten Eindtotaal
Beleid Het beleid betreffende de lokale heffingen in 2022 is opgenomen in: • de diverse belastingverordeningen en –regelingen; • Het raadsprogramma 2018-2022 en het raadsakkoord 2022-2026; • landelijke wet- en regelgeving. Ontwikkeling tarieven De tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen worden geraamd op basis van het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt gestreefd naar 100% kostendekking. De OZB-tarieven zijn met 2,3% gestegen. Op deze tarieven is de waardeontwikkeling van de woningen (12,4%) en niet woningen (2,7%) gecorrigeerd. De voor 2022 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten zijn gestegen met een inflatiecorrectie, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. Op basis van het Centraal Economisch Plan is uitgegaan van 2,3%. Ontwikkeling in wetgeving Waterzorgheffing: wateroverlast en verdroging vragen steeds meer maatregelen in de publieke ruimte. Meer percelen kunnen in de heffing worden betrokken, want van de maatregelen in de publieke ruimte heeft iedereen profijt. De huidige verordening Rioolheffing (model VNG) dekt dan niet meer de lading. Het schept een beeld van een belasting voor een buizenstelsel. Bij belastingplichtigen die daar niet op zijn aangesloten roept dat weerstand op. De gemeentelijke watertaken omvatten een breed palet.
Zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater hebben een centrale plaats in de ordening van de publieke ruimte. Gemeentes moeten maatregelen nemen om wateroverlast en -schade te voorkomen. Denk aan het onderhoud van bermen en slootkanten om overtollig water af te voeren, zodat er over een droge weg kan worden gereden. Iedereen heeft daar profijt van. De VNG heeft hiervoor een nieuw modelverordening Riool- en Waterzorgheffing opgesteld. Bij invoering is een zorgvuldige communicatie en belangenafweging naar nieuwe belastingplichtigen van belang. Bijvoorbeeld cultuurgronden en natuurterreinen dragen nu veelal nog niet bij in de kosten van de gemeentelijke watertaken.
Pagina 34
Jaarstukken 2022
Duurzaam Daar waar mogelijk hebben we geprobeerd door tariefstellingen en vrijstellingsbepalingen een bijdrage te leveren aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen. Hervorming lokaal belastinggebied De staatssecretaris van Financiën heeft op 18 mei 2020 het syntheserapport ‘Bouwstenen voor een beter belastingstelsel’ aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport over de uitbreiding bevat meerdere varianten en ondersteunt de door de VNG uitgesproken wens om te komen tot een uitbreiding van het eigen belastinggebied. In het meest recente regeerakkoord van 15 december 2021 staat dat ten aanzien van de financiering van lokale overheden het huidige kabinet voorlopig vast wil houden aan de bestaande financieringssystematiek. Een uitbreiding van het lokaal belastinggebied lijkt er dan in ieder geval tot 2025 niet te komen. Bezwaar en beroep bij kwijtschelding Tegen beschikkingen over uitstel van betaling en kwijtschelding van belastingen is op dit moment alleen administratief beroep mogelijk. In de toekomst is in beide gevallen eerst bezwaar bij de invorderingsambtenaar mogelijk en is daarna de fiscale rechter bevoegd (rechtbank in eerste aanleg, gerechtshof in hoger beroep en Hoge Raad in cassatie). De Invorderingswet is hiervoor al eerder aangepast, voor inwerkingtreding is alleen nog een Koninklijk Besluit nodig.
Het voorstel maakt onderdeel uit van de stroomlijning van de invorderingsregelgeving voor belastingschulden en toeslagschulden door de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft aangegeven hier meer tijd voor nodig te hebben. Er zijn politieke geluiden dat de invoering mogelijk per 2024 wordt ingevoerd. Verhoging proceskosten bestuursrecht Bij Besluit van 8 december 2020 is uiteindelijk bepaald dat per 1 juli 2021 de waarde per punt voor een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand in de beroeps- en hoger beroepsfase met 40% is verhoogd van € 534 naar € 748. Deze verhoging gold niet voor WOZ-taken. Echter heeft de Hoge Raad op 27 mei 2022 uitspraak gedaan dat dit in strijd is met het gelijkheidsbeginsel. Hierdoor geldt de verhoging nu ook voor (hoger) beroep en cassatie in WOZ-procedures. De Omgevingswet en leges Op 1 januari 2022 zou de nieuwe Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) in werking treden. Dit is echter inmiddels uitgesteld tot 1 januari 2024. Dit geeft het Rijk, gemeentes, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties meer ruimte om de implementatie van de wet op een zorgvuldige en verantwoorde wijze af te ronden. Overzicht Gemeentes zijn beperkt in de soorten belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet.
De tarieven van de belastingen en overige heffingen worden in beginsel alleen aangepast aan de inflatiecorrectie. Deze bedroeg in 2022 2%. De gemeentelijke belastingen en retributies die in 2022 in Borne werden geheven zijn:
Onroerende zaakbelastingen Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeentes onroerendezaakbelastingen (OZB) heffen. De OZB is een algemene belasting, er is geen relatie tussen de heffing en bepaalde taken van de gemeente. De
Pagina 35
Jaarstukken 2022
opbrengst is onderdeel van de algemene middelen. Vanaf 2020 is een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). De OZB is een tijdstipbelasting. Dit betekent dat voor het bepalen van de belastingplicht de situatie per 1 januari van het belastingjaar geldt. Veranderingen in de loop van het jaar, bijvoorbeeld de verkoop van een huis, worden meegenomen in het volgende belastingjaar. Belastingplichtigen zijn eigenaren van woningen; eigenaren van niet-woningen; gebruikers van niet-woningen. Indien iemand zowel eigenaar als gebruiker is van een niet-woning, dan betaalt hij of zij beide belastingen. De grondslag voor de berekening van de OZB is de WOZ-waarde van de onroerende zaak. Deze wordt jaarlijks opnieuw bepaald. Het tarief van de OZB wordt uitgedrukt in een percentage van de WOZ-waarde. Voor iedere groep belastingplichtigen wordt een afzonderlijk tarief vastgesteld. De hoogte van het tarief leidt tot de opbrengst die met de begroting is vastgesteld. De beoogde opbrengst van de OZB per belastingplicht wordt eerst vastgesteld. Vervolgens wordt op basis van de totale WOZ-waarde van de belastingplicht het OZB-tarief berekend.
De ontwikkeling van het OZB-tarief is dus naast de ontwikkeling van de OZB-opbrengst afhankelijk van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Als de gemiddelde waarde op de vastgoedmarkt stijgt, leidt dit tot een neerwaartse bijstelling van het OZB-tarief. Anders zou de OZB-opbrengst evenredig meestijgen. Andersom geldt hetzelfde. Een negatieve waardeontwikkeling van de vastgoedmarkt leidt tot een verhoging van het OZBtarief, om te voorkomen dat de OZB opbrengst daalt. De tariefaanpassing op basis van de ontwikkeling van de vastgoedmarkt heeft voor de gemiddelde eigenaar en gebruiker geen effect op de hoogte van de OZB-heffing. Immers, een gemiddeld vastgoedobject volgt de ontwikkeling op de vastgoedmarkt. Reclamebelasting Op grond van artikel 227 van de Gemeentewet kunnen gemeentes reclamebelasting heffen. Reclamebelasting kan worden geheven over openbare aankondigingen die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn. Het gaat om aankondigingen in letters, symbolen, voorwerpen kleuren of een combinatie daarvan. Voorbeelden zijn gevelreclame, bestickering ramen, posters, vlaggen, uithangborden, luifels of spandoeken. De reclamebelasting is in overleg met ondernemers ingevoerd. Besloten is om de opbrengst van de reclamebelasting, na aftrek van de kosten, beschikbaar te stellen voor de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en attractiviteit van winkelgebieden en bedrijventerreinen.
Gebonden belastingen Met ingang van 2017 moet door gewijzigde regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) meer inzicht gegeven worden in de kostendekkendheid van heffingen. Bij de toepasselijke heffingen zijn de lastenbatenoverzichten en specifieke beleidsuitgangspunten vermeld. Naast de lasten die direct uit de taakvelden zijn af te leiden, mogen ook overheadkosten en BTW worden toegerekend. De overheadkosten moeten op een consistente wijze worden toegerekend, de gemeente mag de methodiek zelf bepalen en moet deze opnemen in de financiële verordening. Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1, b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening.
Pagina 36
Jaarstukken 2022
De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening ingedeeld in drie titels: • titel 1, algemene dienstverlening; • titel 2, dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; • titel 3, dienstverlening vallend onder Europese dienstrichtlijn. Op grond van artikel 229b van de Gemeentewet mag de legesverordening als geheel bezien maximaal kostendekkend zijn. Niet elke post zal dus afzonderlijk op zijn kostendekkendheid worden beoordeeld. Dit laatste zou ook moeilijk realiseerbaar zijn gezien het feit dat de kosten voor de individuele diensten moeilijk zijn te bepalen. Dat neemt niet weg dat een gemeente wel een kostendekkendheid per dienst of per samenhangende groep van diensten mag nastreven, als de gemeente in dit opzicht maar een consequente lijn volgt. Bij de introductie van de Wabo in 2010 (omgevingsvergunning, zie Titel 2 van de Legesverordening) ging de wetgever ervan uit dat kruissubsidiëring tussen het cluster omgevingsvergunning en andere in de legesverordening opgenomen dienstverleningen niet mogelijk is. De wens van de wetgever is echter niet in een wettelijke bepaling vastgelegd, zodat in principe artikel 229b van de Gemeentewet onverkort geldt. Er wordt echter uitgegaan van maximaal 100% kostendekkendheid binnen titel 2.
Voor een aantal tarieven binnen titel 1 geldt dat deze door het rijk zijn gemaximeerd: paspoorten, rijbewijzen, kansspelen en wet bescherming persoonsgegevens. Begraafrechten Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet wordt een vergoeding gevraagd voor het gebruik van de begraafplaatsen en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaatsen. De heffing wordt geheven naar de maatstaven en de tarieven zoals die in de verordening begraafrechten zijn opgenomen. De tarieven worden jaarlijks verhoogd met de inflatiecorrectie.
Begraafrechten (*€ 1.000) Lasten Totale lasten Baten taakvelden excl. heffingen Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage
Realisatie 2022 280 280 0 -193 -193 68,9%
Marktgelden Op grond van artikel 229 van de Gemeentewet kan de gemeente een recht heffen voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een deel van de openbare ruimte die gebruikt wordt voor een markt. Belastingplichtig is degene aan wie de standplaats beschikbaar is gesteld.
Marktgelden (*€ 1.000) Lasten taakvelden Toe te rekenen overhead Totale lasten Baten taakvelden excl. heffingen Opbrengst heffingen Totale baten Dekkingspercentage
Realisatie 2022 19 5 24 -2 -21 -23 95,8%
Pagina 37
Jaarstukken 2022
Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Met de invoering in 2008 van de Wet gemeentelijke watertaken heeft de gemeente naast de zorgplicht voor het afvoeren van huishoudelijk afvalwater en regenwater ook de zorgplicht voor het grondwater. Daarmee is ook de mogelijkheid ontstaan om de kosten die verbonden zijn aan de taken die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken, toe te rekenen aan de rioolheffing. De rioolheffing is een bestemmingsheffing (bestemming is watertaken), er staan geen aanwijsbare tegenprestaties tegenover. Elke gemeente is verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen.
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld riolering. De kosten zitten vooral in daadwerkelijk nakomen van onze gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater, inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de rioolheffing.
Pagina 38
Jaarstukken 2022
Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inzameling van afval wordt sinds 1996 uitgevoerd door Twente Milieu. De verwerking van met name restafval en GFT vindt plaats bij Twence. De kosten van de inzameling en verwerking van afvalstoffen wordt betaald uit de afvalstoffenheffing. Sinds 1 januari 2020 werkt Borne met Diftar. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven. Dit houdt in dat inwoners naast een vast bedrag, per keer betalen voor het ledigen van hun grijze restafvalcontainer of voor het wegbrengen van afval naar een ondergrondse restafvalcontainer. Dit volgens het principe ‘afval scheiden loont’. Afvalstoffenheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt.
Uit bovenstaand overzicht blijkt dat veruit het grootste deel van de gemeentelijke kosten komt van het taakveld afval (€ 2,0 miljoen). De kosten zitten vooral in het daadwerkelijk inzamelen en verwerken van het bedrijfs- en huishoudelijke afval. Ook het scheiden van afval en het recyclen ervan valt hieronder. Omdat er ook bedrijfsafval op het taakveld is opgenomen worden niet alle kosten van het taakveld meegenomen. Dit is inclusief de kosten voor de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken het versturen van aanslagen aan de juiste personen. Daarnaast wordt er € 166.000 begroot voor het taakveld overhead. Dit zijn kosten die worden gemaakt door de sturing en ondersteuning van medewerkers in brede zin.
Pagina 39
Jaarstukken 2022
Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en tarieven waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing hebben voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling geleid: Woonlasten Borne OZB eigenaar Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totale woonlasten
2019 381 212 177 770
2020 397 251 165 813
2021 483 195 167 845
2022 531 207 176 914
In onderstaand overzicht wordt de ontwikkeling van de woonlasten 2022 ten opzichte van 2021 van alle Twentse gemeentes weergegeven:
Kwijtschelding De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: • Voor de ozb, riool- en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen woonlasten betalen; • Voor het vaste bedrag en voor een gedeelte van het variabele deel (ledigingen) wordt voor de afvalstoffenheffing kwijtschelding verleend. Voor de rioolheffing wordt alleen kwijtschelding verleend voor een grondslag < 500 m3; • Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm;
Pagina 40
Jaarstukken 2022
• •
Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit en; Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm.
Pagina 41
Jaarstukken 2022
3.2 Paragraaf Financieel Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Eén van de factoren om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen is het in kaart brengen van het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is de mate waarin de organisatie in staat is middelen vrij te maken, de beschikbare weerstandscapaciteit, om onverwachte financiële tegenvallers (risico's) op te kunnen vangen. De financiële kengetallen geven een aanvullend inzicht in de weer- en wendbaarheid van de gemeente en hoeveel financiële ruimte er is om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken. Uitgangspunt van deze paragraaf is de Nota risicomanagementbeleid 2009 en de Nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen 2019. Bevoegdhedenstructuur De gemeenteraad stelt het Risicomanagementbeleid vast en stelt bij de besluitvorming over de jaarstukken mede de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing vast. Het college van B en W is eindverantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en daarmee ook voor de uitvoering van het Risicomanagementbeleid. Het college is verantwoordelijk voor het halen van de bestuurlijke doelstellingen en de risico’s die hiermee gepaard gaan. Met management (directie en teamleiders) zijn verantwoordelijk voor het identificeren, analyseren en het beheersen van de risico’s binnen de bedrijfsvoering.
Control ondersteunt het management bij de: • Identificatie van risico’s; • Analyse van risico’s; • Analyse van beheersmaatregelen; • Ontwerpen en uitvoeren van actieplannen (vermijden, verminderen, overdragen, accepteren); • Meten, controleren en rapporteren; • Resultaten integreren in besluitvormingsprocessen.
Beschikbare weerstandscapaciteit Toelichting Structurele weerstandscapaciteit Middelen die permanent (structureel) kunnen worden ingezet om tegenvallers in de begroting (exploitatie) op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. •
Onbenutte belastingcapaciteit In gemeente Borne is geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Gezien de OZB norm artikel 12 is de onbenutte belastingcapaciteit nihil. Ten aanzien van rioolrechten, afvalstoffenheffing, geldt dat deze max 100% kostendekkend mogen zijn. Bij overige heffingen of leges die niet 100% kostendekkend zijn is een verhoging van het tarief niet reëel, waardoor ook op deze onderdelen geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit.
Pagina 42
Jaarstukken 2022
•
Begrotingsoverschot komende jaren
Incidentele weerstandscapaciteit Het vermogen om calamiteiten en andere éénmalige tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van taken op het te gelden niveau. •
Algemene reserve De Algemene reserve kan volledig worden gezien als buffer om financiële tegenvallers op te vangen. Wel zijn door de raad afspraken gemaakt over het doel en het gebruik van de reserve.
•
Algemene reserve grondexploitatie Op grond van het voorzichtigheidsbeginsel worden voorziene verliezen in de jaarrekening opgenomen zodra zij bekend zijn. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden pas verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Vanwege dit uitgangspunt wordt de stand van de reserve gehanteerd in de berekening van de weerstandscapaciteit.
•
Reserve beleidsontwikkeling De Reserve beleidsontwikkeling kan, uitgezuiverd van verplichtingen, gebaseerd op door de raad genomenbesluiten, volledig worden meegenomen als weerstandscapaciteit.
•
Post onvoorzien De algemene post onvoorzien is, op basis van een bedrag per inwoner, begroot voor spoed uitgaven die voldoen aan de drie o's (onvoorzienbaar, onontkoombaar, onuitstelbaar).
In onderstaande tabel 1 wordt inzicht gegeven in het verloop van de omvang van de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve, algemene reserve grondexploitatie en reserve beleidsontwikkeling) en de benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) over de jaren 2018 tot en met 2022. De cijfers uit tabel 1 worden grafisch gepresenteerd in grafiek 1.
Pagina 43
Jaarstukken 2022
Tabel 1 Opbouw weerstandsvermogen in relatie tot de benodigde weerstandscapaciteit Weerstandsvermoge n
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrk
Begr
Jrrk
Begr
Jrrk
2018
2018
2019
2019
2020
2020
2021
2021
2022
2022
Algemene reserve
5.695
5.729
5.729
5.628
5.628 16.577
9.090
8.944
6.121
7.705
Reserve grondexploitatie
5.796
6.052
6.052
5.551
5.551
1.817
1.817
3.840
3.840
2.704
Reserve beleidsontwikkeling
2.638
3.145
3.749
2.816
2.628
0
65
2.281
2.281
15.899
Stille reserves
4.611
3.707
4.400
0
0
0
0
0
0
0
Totaal 18.740 18.633 19.930 13.995 13.807 18.394 10.972 weerstandsvermogen
15.065 12.242
26.308
Bestemmingsreserves 20.961 22.126 20.987 22.126 17.787
10.892
7.882
9.189
Totaal reserves 39.701 40.759 40.917 36.121 31.594 28.115 19.570
25.957 20.124
35.497
Totaal 18.740 18.633 19.930 13.995 13.807 18.394 10.972 weerstandsvermogen
15.065 12.242
26.308
Benodigde 10.871 weerstandscapaciteit
4.691
7.459
Rekeningsaldo voor bestemming
4.920
6.057
7.505
7.531
9.721
4.693
8.598
7.755
4.686
Grafiek 1 Beschikbare versus benodigde weerstandscapaciteit 2018 – 2022
Benodigde weerstandscapaciteit Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de
Pagina 44
Jaarstukken 2022
vermogenspositie van de organisatie. Een risico is te definiëren als een onzekere gebeurtenis of omstandigheid met één of meerdere mogelijke oorzaken en met negatieve gevolgen op het behalen van de doelstellingen van onze gemeente. Periodiek worden de risico's van de organisatie beoordeeld. In deze cyclus ontvangen de teamleiders (of de proceseigenaren) een verzoek om de gebruikelijke stappen als risico-identificatie, risicoanalyse, het ontwerpen en het implementeren van maatregelen te doorlopen. Het resultaat van deze uitvraag wordt gemonitord door control en verwerkt in het risicomanagementsysteem Naris. Twee keer per jaar wordt het risicobeeld door middel van een risicomanagementrapportage gedeeld met de directie en het MT. Vanwege het bedrijfsgevoelige karakter liggen de top tien risico’s van zowel de lijnorganisatie en projecten als de grondexploitatie ter inzage bij de griffie en worden ze niet verwerkt in de openbare jaarstukken. Het geactualiseerde gemeentebrede risicobeeld laat ten opzichte van de jaarrekening 2021 een flinke stijging zien. Er is sprake van een verschuiving van het risicobeeld tussen de lijn/ projecten enerzijds en de grondexploitaties anderzijds. Een lijn die vanaf de jaarrekening 2021 is ingezet.
Het totale maximale geldgevolg van de gekwantificeerde risico’s bedraagt per 31/12/22: Lijn en projecten € 21.934.000 (31/12/21: € 8.876.000) Grondexploitaties € 10.067.000 (31/12/21: € 10.304.000) Totaal € 32.001.000 (31/12/21: € 19.180.000) Het feit dat de grondexploitatie Veldkamp de komende jaren afgerond wordt maakt dat de risico’s rondom de Veldkamp nagenoeg geheel zijn vervallen. Het perspectief van de Bornsche Maten is ten opzichte van 2021 verder verbeterd. Verder zijn risico's van enkele kleinere complexen komen te vervallen. De economische ontwikkelingen zoals de gestegen rente en de doorwerking daarvan zijn aanleiding om een risico op te voeren waarbij sprake is van toekomstige grondprijsdalingen. Het maximum geldgevolg van de risico’s van de grondexploitaties blijft hierdoor nagenoeg gelijk. De investeringen in de ambities maken dat de projecten nadrukkelijker in beeld komen bij het risicobeeld. De actualisatie van risico’s van het Huis van Borne en ‘t Wooldrik dragen bij aan dit verhoogde risicobeeld bij de projecten. Ten aanzien van de risico’s ’t Wooldrik merken we op dat dit het risicobeeld per 31/12/22 is. Dit risicobeeld zal worden aangepast aan de ontwikkelingen op dit gebied. Voor de lijn geldt met name dat risico’s rondom informatieveiligheid en gemeentefonds zijn toegenomen.
Op basis van het volledige risicoprofiel is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald met een statistisch rekenmodel. Dit model gaat er vanuit dat niet alle risico's op hetzelfde moment en in volledige vorm plaats vinden. Hiervoor gebruiken we een zekerheidspercentage van 90%. Op basis van de meest recente risicoinventarisatie en simulatie is de benodigde weerstandscapaciteit € 7.459.000 (31/12/21: € 4.691.000). Weerstandsvermogen Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio Weerstandsvermogen Bedrag Ratio Weerstandsvermogen A. Beschikbare weerstandscapaciteit € 26.308.000 B. Benodigde weerstandscapaciteit € 7.459.000
Pagina 45
Jaarstukken 2022
De ratio weerstandsvermogen is met 3,52 nog steeds uitstekend te noemen. De weerstandsratio van 3,52 is gebaseerd op het jaarrekeningresultaat voor bestemming. De minimale norm die met de raad is afgesproken ligt tussen 1,0 tot 1,4. De ratio’s weerstandsvermogen over de jaren 2018 – 2022 bedroegen (ratio jaarrekening): 2018 3,79 2019 1,86 2020 3,92 2021 3,21 2022 3,52 Tabel 2 Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht.
Pagina 46
Jaarstukken 2022
Kengetallen Financiële kengetallen (* €1.000)
Rekening 2021 Begroting 2022 Rekening 2022
1a Netto schuldquote
84%
124%
79%
1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
84%
124%
79%
2 Solvabiliteitsratio
28%
16%
31%
3 Grondexploitatie
62%
89%
53%
4 Structurele exploitatieruimte
1%
2%
3%
104%
104%
107%
5 Belastingcapaciteit
Netto schuldquote De schuldquote is een maat voor de hoeveelheid schulden ten opzichte van het eigen vermogen. Afhankelijk of een gemeente net grote investeringen achter de rug heeft, is de netto schuldquote hoger of lager. Normaal bevindt de netto schuldquote van een gemeente zich ergens tussen de 0% en 100%. De VNG geeft als leidraad dat, wanneer de netto schuldquote boven de 130% komt, dit een punt van aandacht moet zijn. De schuldquote in Borne is hoog vanwege de aangetrokken middelen voor de grondexploitaties. Solvabiliteit De solvabiliteitsratio laat zien hoe groot het deel van het balanstotaal uit het eigen vermogen bestaat. Hoe hoger het kengetal, hoe hoger het eigen vermogen in verhouding is. Vanuit de VNG is gesteld dat een solvabiliteitsratio onder de 20% onwenselijk is en dat een norm van boven de 30% goed is. Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de balanswaarde van de gronden is, ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Een lager kengetal betekent een kleinere balanswaarde van de gronden en dus minder (mogelijke) risico's. Bij risico’s valt te denken aan kosten die gemaakt zijn voor het bouwrijp maken van de gronden maar waarbij de kavels niet verkocht worden. Door wijzigingen in de BBV richtlijnen moet tussentijds winst genomen worden wanneer deze wordt verwacht, de zogenaamde percentage of completion methode (POC methode).
Daarnaast zijn de opbrengsten door de verkoop van kavels hoger dan de kosten die de gemeente maakt. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt aangegeven als een percentage op basis van de structurele baten en lasten. Hoe hoger het percentage, hoe meer structurele ruimte. Het percentage van 3% geeft een enigszins vertekent beeld, daar bepaalde baten als structureel zijnde gekenmerkt dienen te worden, terwijl het een eenmalige inkomst betreft. Meer informatie hierover is te vinden in de jaarrekening onder de incidentele baten en lasten. Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten binnen de gemeente zich verhouden tot het landelijk gemiddelde. De gemiddelde woonlasten liggen 7% boven het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van de regionale gemeenten bevindt Borne zich rond het gemiddelde.
Pagina 47
Jaarstukken 2022
3.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de gemeentelijke begroting gemoeid. Kapitaalgoederen zijn nodig om de programmadoelen van de gemeente te realiseren en zijn het ‘gezicht’ van de gemeente. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een instrument voor de raad om jaarlijks de kaderstellende en controlerende taak uit te kunnen voeren. Zij kan algemene kaders stellen over welke kapitaalgoederen de gemeente moet hebben en hoe zij met haar kapitaalgoederen omgaat, invloed uitoefenen op afzonderlijke investeringsbeslissingen en de kwaliteit van de aanwezige kapitaalgoederen bewaken en zo nodig bijsturen. Nota kapitaalgoederen Op basis van een in 2019 uitgevoerd onderzoek is een kapitaalgoederenfonds ingesteld dat in de komende periode gefaseerd wordt opgebouwd, en vanaf 2025 structureel wordt gevoed met € 500.000 per jaar. Hiermee wordt geanticipeerd op de verwachte piek van groot onderhoud als gevolg van veroudering van in de vorige eeuw aangelegde wijken. In de praktijk zal uitvoering van groot onderhoud niet altijd afdoende zijn en is een renovatie of herinrichting nodig om te kunnen voldoen aan de eisen van deze tijd. Daarbij valt te denken aan verkeersveilige en duurzame inrichting, klimaatadaptatie en het stimuleren van biodiversiteit in de openbare ruimte.
Een plan van aanpak voor een integrale en gefaseerde herinrichting van de verouderde wijken valt buiten het bestek van de nota kapitaalgoederen, maar het kapitaalgoederenfonds kan wel worden beschouwd als één van de pijlers van deze kostbare, maar noodzakelijke operatie. In de openbare ruimte hebben we te maken met verschillende kapitaalgoederen: 1. Wegen 2. Openbare verlichting 3. Straatmeubilair 4. Civieltechnische kunstwerken 5. Riolering en water 6. Openbaar groen 7. Gebouwen
Pagina 48
Jaarstukken 2022
Kapitaalgoederen Hieronder wordt per type kapitaalgoed ingegaan op de ontwikkelingen, het beheer en de vervangingen die in 2022 zijn uitgevoerd. 1. Wegen In 2022 zijn diverse kleinere asfaltreparaties uitgevoerd en zijn er op diverse locaties door de hele gemeente heen asfaltscheuren gedicht. Aan de Bornerbroeksestraat, Ambachtstraat, Hanzestraat en Gildestraat is er een oppervlaktebehandeling toegepast. Het groot onderhoud aan asfaltwegen vond plaats aan de Weerselosestraat, in het buitengebied, de Azelosestraat. Het fietspad Hertmerweg is buiten de bebouwde kom vervangen en binnen de bebouwde kom is de deklaag vervangen. Tevens is de deklaag van een strook asfalt op de Bornsche Beeklaan vervangen. Voor elementenonderhoud is een deel van de Schaepmanstraat herstraat. In 2021 is het nieuwe GBI beheersysteem geïnstalleerd. Vanaf maart 2022 is dit systeem operationeel in gebruik genomen. Hiermee is er een goed overzicht ontstaan op de onderhoudssituatie en kan het onderhoud in de tijd worden weggezet. Door Twente Milieu is in 2022 vanuit het DVO contract weer klein onderhoud uitgevoerd op basis van de halfjaarlijkse inspecties. Hiermee wordt ingezet op het handhaven van de veiligheid voor voertuigen, fietsers en voetgangers. Tevens houden zij de markeringen bij. 2. Openbare verlichting In 2022 is de vervanging van de openbare verlichting afgerond.
Borne is daardoor voorzien van een moderne OV installatie met LED verlichting en een dimfunctie. De verlichting in Oud Borne was al in een eerder stadium omgebouwd naar LED verlichting, maar de klassieke masten waren elektrotechnisch niet goed beveiligd. Dit is binnen het vervangingsplan hersteld. Inwoners kunnen storingen eenvoudig melden via een QR-code op de masten. Deze meldingen komen terecht bij de aannemer. 3. Straatmeubilair Het straatmeubilair is 2022 op de gebruikelijke manier onderhouden. Dit betrof klein onderhoud, schoonmaakonderhoud en een enkele vervanging. De noodzakelijke grootschalige vervanging van borden is aan de orde gesteld in de nota kapitaalgoederen 2021- 2024. Op grond hiervan heeft de raad medio 2021 € 70.000 ter beschikking gesteld voor herstel van het bordenbestand. In 2021 is gestart met de voorbereidingen. De uitvoering hiervan is in 2022 gedaan en is in 2023 voortgezet. Medio maart 2023 wordt dit werk opgeleverd. De bio-gebaseerde borden voor de Spanjaardswijk worden geplaatst na de herinrichting van de wijk. 4. Civiele kunstwerken De staat van de bruggen en tunnels is na de grootschalige reparaties in de afgelopen jaren redelijk goed te noemen. De jaarlijkse onderhoudsinspectie van afgelopen zomer bracht een aantal bijzonderheden aan het licht. De uitvoering aan de hand van deze inspectie wordt in 2023 uitgevoerd. 5.
Riolering en Water Tijdens de jaarlijkse controle en inspectie verkeren de riolering en de pompgemalen in redelijke tot goede staat. Bij verouderde drukrioolgemalen zijn na inspectie de nodige vervangingen uitgevoerd en zijn gebreken herstelt. Bij de riolering wordt jaarlijks een deel geïnspecteerd. Vervanging is gebaseerd op de levensduur en de schadebeelden van de rioolinspectie. Vervanging en reparatie van riolering en de pompgemalen is jaarlijks gecalculeerd in het vigerende Watertakenplan 2022-2026. Om de kosten van uitvoeringswerken laag te houden is meeliften met overige beheerwerken en integraal werken een vereiste. Bijeenkomsten en overleggen zijn gepland om de koppeling tussen beleid, beheer en uitvoering goed te coördineren. De rioleringstaken voor beheer en onderhoud wordt uitgevoerd conform de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Twente Milieu. Een beheeronderzoek is gestart om het riooldataverkeer uit te wisselen. Gezocht wordt naar een optimale samenwerking tussen de gemeente en Twente Milieu waarbij onder andere wederzijds beheer van data mogelijk wordt gemaakt.
Pagina 49
Jaarstukken 2022
Op regionale schaal wordt samengewerkt in Twents waternet (TWN). Naast de veertien Twentse gemeentes en waterschap Vechtstromen nemen provincie Overijssel en Vitens deel. Gewerkt wordt aan verduurzaming van het waterbeheer en van elkaar te leren. In 2022 is de Twentse waterweek georganiseerd en hebben de meeste gemeentes deelgenomen aan het NK-tegelwippen. Ook is de drinkwaterproblematiek in Twente veel onder aandacht geweest, niet alleen op communicatiegebied maar ook zoekende naar oplossingsgerichte maatregelen. Daarnaast is door buurtbewoners van Oosterveld te Zenderen intensief geparticipeerd in de omvorming van dicht geslibte en overwoekerde vijver naar een aantrekkelijke klimaat robuuste uitvoering. 6. Openbaar groen Door personeelswisselingen is het groenbeleidsplan, waar in de nota kapitaalgoederen geld voor beschikbaar is gesteld, wat later dan gepland in voorbereiding genomen. In 2022 zijn bewoners via wijkschouwen in heel Borne gevraagd naar wat zij belangrijk vinden in hun groene omgeving. Daarnaast zijn instanties en de raad betrokken bij de opzet van het plan. Begin 2023 is verder gewerkt aan het plan, dat later in het jaar aan het bestuur zal worden voorgelegd. De bestrijding van de eikenprocessierups in Borne is in 2022 opnieuw preventief aangepakt, waardoor de overlast beperkt bleef.
De biologische bestrijdingsmethode kenmerkt zich door het gebruik van nematoden (aaltjes). Daarnaast is er een beperkte inzet van Xentari (een biologisch, maar niet selectief bestrijdingsmiddel) op plaatsen waar veel mensen samenkomen, zoals op sportvelden en speelplaatsen. Een toenemend probleem zijn de zogenaamde invasieve exoten, planten en kruiden die door hun herkomst en groeiwijze niet passen in de inheemse flora en daardoor problemen kunnen opleveren in de openbare ruimte. In 2022 is het probleem voor Borne geïnventariseerd. Op basis van dit onderzoek wordt een bestrijdingsvoorstel gemaakt. In 2022 is in aanvulling op de herinrichting van de Europastraat de groenstrook hoek Grotestraat/Europastraat aangepakt. Bomen De veiligheid en de conditie van bomen wordt bijgehouden in de periodieke boomveiligheidscontroles. Het onderhoud van de bomen in 2022 was gebaseerd op de bevindingen uit deze controles. Vanuit de nota kapitaalgoederen waren daar middelen voor beschikbaar gesteld. Dit is in 2022 besteed aan de volgende boomprojecten: • Herplant van diverse bomen (al dan niet kapvergunning plichtig), verdeeld over de kom van Borne; • Aanplant extra bomen in de Bornse Maten; • Aanplant bomen op Erve Stroomboer, Ennekerdijk en de Van Heekgaarde; • Boomfeestdag op het speeleiland in Wensink Zuid. 7.
Gebouwen Conform het MJOP wordt het onderhoud uitgevoerd behoudens de gebouwen gemeentehuis, Kulturhus en sporthal ’t Wooldrik. Voor deze drie gebouwen is enkel het hoogst noodzakelijk onderhoud uitgevoerd om de bedrijfsvoering te kunnen voortzetten. Voor Maria Mediatrix heeft een herstelronde plaatsgevonden in verband met de veiligheid en de veilige opvang van ontheemden. In het algemeen heeft er veel herstel en correctief onderhoud plaatsgevonden, bestaande uit het oplossen van storingen, brandveiligheid en reactief onderhoud aan installaties. Daarnaast is het legionella beheer opgezet en geïmplementeerd.
Pagina 50
Jaarstukken 2022
Overzicht onderhoudskosten In de onderstaande tabel staat per categorie weergeven wat er begroot is in 2022, hoeveel er is gerealiseerd en welke verschillen er zijn.
In totaliteit is de afwijking van de realisatie ten opzichte van de begroting € 472.000. De belangrijkste verschillen worden veroorzaakt door een hogere last op het gebied van wegen en riolering en een onderuitputting op het gebied van gebouwen. Wegen en Riolering In het onderhoud van wegen is er meer uitgegeven dan begroot. Hier staan echter ook baten vanuit de voorziening achterstallig onderhoud en vanuit de verzekering (voor het ongeval op de Kluft) tegenover. Hetgeen meer uitgegeven is op het gebied van riool wordt ook meer onttrokken vanuit de voorziening Riolering. Gebouwen Conform het MJOP wordt het onderhoud uitgevoerd behoudens de gebouwen gemeentehuis, Kulturhus en sporthal ’t Wooldrik. Voor deze drie gebouwen is enkel het hoogst noodzakelijk onderhoud uitgevoerd om de bedrijfsvoering te kunnen voortzetten. Voorziening achterstallig onderhoud Er is bij de jaarrekening 2020 een voorziening voor achterstallig onderhoud ingesteld. De hoogte van de voorziening bedraagt per 01-01-2022 € 1.900.000. Hier is in 2022 voor € 356.000 aan onttrokken en voor € 200.000 aan indexaties in opgenomen. Achterstallig onderhoud is weggewerkt bij de Azelosestraat, de Shaepmanstraat en de Weerselosestraat.
Pagina 51
Jaarstukken 2022
3.4 Paragraaf Financiering Inleiding De Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet fido) geeft de kaders aan waarin decentrale overheden de treasuryactiviteiten moeten uitvoeren. Het doel hiervan is de bevordering van een gezonde financiering en handhaving van de positie op de kapitaalmarkt.
Renterisiconorm Het renterisico is gelijk aan de som van het bedrag aan herfinanciering van vaste schuld (betaalde aflossingen) en het bedrag aan renteherziening op de vaste schuld (renteherziening op leningen). Dit komt neer op het totale bedrag van langlopende leningen waarvan het te betalen rentepercentage wijzigt. Voor gemeentes is de norm vastgesteld op maximaal 20% van het begrotingstotaal. In 2022 was geen sprake van overschrijding van de renterisiconorm. Renterisiconorm (* €1.000) Begrotingstotaal
Begroot 2022 Realisatie 2022 71.105
79.326
Renterisiconorm in procenten
20%
20%
Renterisiconorm in bedrag
14.221
15.865
0
0
Betaalde aflossingen
11.093
11.126
Renterisico Ruimte (+) / overschrijding (-) renterisiconorm
11.093
11.126
3.128
4.739
Renteherzieningen op leningen
Pagina 52
Jaarstukken 2022
Kasgeldlimiet Kasgeldlimiet ( * € 1.000) Begrotingstotaal Kasgeldlimiet in procenten Kasgeldlimiet in bedrag
Begroting 2022 Realisatie Q1 Realisatie Q2 Realisatie Q3 Realisatie Q4 71.105 8,5% 6.044
79.326 8,5% 6.743
79.326 8,5% 6.743
79.326 8,5% 6.743
79.326 8,5% 6.743
Omvang vlottende schulden Omvang vlottende middelen Netto vlottende schuld
0 0 -
-14.955 4.231 -10.724
-10.655 13.557 2.902
-7.246 6.539 -707
-6.690 3.104 -3.586
Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet
6.044
-3.981
9.645
6.036
3.157
De kasgeldlimiet is bedoeld om de kortlopende schuld te beheersen en wordt ieder kwartaal getoetst. Indien de kasgeldlimiet drie kwartalen op rij overschreden dreigt te worden dient een langlopende financiering te worden geregeld voor het deel dat de kortlopende schuld de limiet overschrijdt. Voor gemeentes is de norm vastgesteld op maximaal 8,5% van het begrotingstotaal. In 2022 was slechts in het eerste kwartaal sprake van een overschrijding van de kasgeldlimiet.
Pagina 53
Jaarstukken 2022
Financiering en rente Renteschema De externe rentelasten over de korte en lange financiering
Jaarrekening 2022 1.375.431
De externe rentebaten (idem)
246.559
Saldo rentelasten en rentebaten
1.128.871
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken, die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
703.836
Saldo
703.836
Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
425.035
Rente over eigen vermogen
27.633
Rente over voorzieningen
-
-
-
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
452.668
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag 0,5%)
317.564
Renteresultaat op het taakveld Treasury
135.105
Het renteschema is conform BBV richtlijnen uit de notitie Rente 2017 opgesteld en biedt inzicht in de rentelast en op welke wijze de rente wordt toegerekend. De boekwaarde van de activa die integraal zijn gefinancierd per 1 januari bedraagt € 63,5 miljoen. De aan taakvelden toegerekende rente bedraagt 0,5% over € 63,5 miljoen = € 317.564. De afwijking tussen de werkelijke rentelasten € 452.668 en de toegerekende rentelasten € 317.564 bedraagt € 135.105. Er had 29,8% meer rente moeten worden toegekend aan de taakvelden dan dat er is gedaan. Bij een afwijking van meer dan 25% moet dit volgens de BBV worden gecorrigeerd. Er is voor gekozen om dat nu niet te doen, omdat de correctie leidt tot veel marginale verschuivingen en vergen veel ambtelijke inzet.
Pagina 54
Jaarstukken 2022
3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering Inleiding In de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op de stand van zaken en op de beleidsvoornemens van onze bedrijfsvoeringstaken. Een goede bedrijfsvoering bestaat uit de ondersteunende taken en is een belangrijk middel om de resultaten die de gemeente wil bereiken ook daadwerkelijk te realiseren. De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de intern gerichte beleidsterreinen zoals organisatieontwikkeling, Personeel, Inkoop, (interne) Communicatie, Juridisch, Informatieveiligheid, Informatisering en Automatisering, Financiën, Control en Kwaliteit.
Besturingsfilosofie Doorontwikkeling organisatie ‘De weg vooruit’ Begin 2022 is de afronding van het programma en het Meerjarenplan De weg vooruit gepresenteerd aan college en raad. Gemeente Borne mag, mede gezien de dynamiek van de afgelopen jaren, tevreden zijn met hetgeen er in die periode is bereikt. Dat betekent geen stilstand. Bij de afronding van het programma is tegelijkertijd gewerkt aan de doorontwikkeling van onze organisatie en is gebouwd aan het meerjarenplan 'De weg vooruit 2022-2024'. Hiermee is de organisatieontwikkeling voor de komende jaren geborgd en hebben zijn er het afgelopen jaar de eerste stappen gezet in leiderschaps-, team- en persoonlijke ontwikkeling. In 2022 hebben de termen 'professionaliteit, integraliteit, eigenaarschap en werkdruk (verminderen)' meer vorm en inhoud gekregen maar deze zijn nog niet volgroeid. Het komende jaar wordt hiermee verder gegaan. Ook is extra aandacht geschonken aan het opnieuw organisatiebreed verbinding leggen na de coronaperiode.
Personeel In 2022 hebben is er geïnvesteerd op toekomstgerichtheid in de organisatie en aantrekkelijk werkgeverschap. Onderdelen hiervan zijn onder andere: • Uitvoeren medewerkeronderzoek en uitzetten acties o.b.v. de uitkomsten; • Optimalisatie en vastlegging werkprocessen rond In-, door- en uitstroom (IDU) ; • Bijdragen aan het vormgeven aan project Huis van Borne en hybride werken; • Invulling geven aan de formatie & bezetting o.b.v. de begroting; • Sturen op arbeidskosten, verzuim, verlof e.d. (management- en sturingsinformatie). Medewerkeronderzoek Met de uitvoering van een medewerkeronderzoek is invulling gegeven aan de behoefte vanuit de organisatie, zowel het MT als de medewerkers, de peilstok in de organisatie te steken. Met een respons van boven de 80%, kan gesproken worden van een succes. Een deel van de uitkomsten is meegenomen in het ontwikkelprogramma 'De weg vooruit' en voor overige resultaten wordt in 2023 gekeken waar de mogelijkheden liggen om stappen te zetten. IDU Onder begeleiding van een procesbegeleider is gestart met de optimalisatie van het IDU-proces. Middels brownpaper sessies zijn de werkprocessen in kaart gebracht en zijn de knelpunten en risico's benoemd. Van
Pagina 55
Jaarstukken 2022