Bijlage: Concept Boardletter 2024
Tekst van het document
BOARDLETTER 2024
12 NOVEMBER 2024
Vertrouwelijk Aan de auditcommissie van Gemeente Borne Rheineplein 1 Postbus 200 7622 AE BORNE Datum 12 november 2024 Ons kenmerk 1012890/2024/BL Behandeld door G.C. Helminck RA MSc EMA
Kenmerk: 1012890/2024/BL Almelo, 12 november 2024 Geachte leden van de auditcommissie,
De gemeenteraad heeft Eshuis Registeraccountants opdracht gegeven om de jaarrekening 2024 van gemeente Borne te controleren. Voor een nadere omschrijving van onze opdracht verwijzen wij u naar onze opdrachtbevestiging. Als onderdeel van onze controle onderzoeken wij onder andere de administratieve organisatie en de interne beheersing bij uw gemeente. Naar aanleiding daarvan brengen wij deze Boardletter uit. Hierin richten wij ons met name op mogelijke verbeterpunten in de processen die wij hebben onderzocht om een bijdrage te leveren aan de interne beheersing en het zelf controlerend vermogen. Wij beginnen deze boardletter met een samenvatting van onze belangrijkste boodschappen voor u en de belangrijkste risico’s die wij bij de controle van gemeente Borne onderkennen. Daarna geven wij een oordeel op hoe de relevante processen zijn opgezet en adviseren wij u over verbetermogelijkheden. Voor zover er naar aanleiding van onze bevindingen door u nog aanvullende werkzaamheden zijn vereist worden deze met u gedeeld in de eerstvolgende paragraaf. De laatste paragraaf benutten wij voor een aantal relevante actualiteiten die wij graag met u delen. Wij danken uw organisatie voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken. Met vriendelijke groet, Eshuis Registeraccountants B.V.
drs. C.L. (Caroline) Willems RA
Boardletter 2024 Gemeente Borne
2
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Managementsamenvatting De belangrijke risico’s in onze controle Totaaloverzicht procesbeheersing & samenvatting bevindingen IT-audit Actualiteiten & vooruitblik Bijlagen ▪ Bijlage 1: Onafhankelijkheid ▪ Bijlage 2: Disclaimer en beperking in het gebruik
4 10 13 19 37 44
Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
3
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Onderwerp
Boodschap
Samenvattend
Voor u ligt de boardletter 2024, waarin wij verslag uit brengen over de interim-controle die in september en oktober 2024 is uitgevoerd. Wij kijken terug op een fijne samenwerking met de ambtelijke organisatie. De interim-controle is primair gericht op het beoordelen van de interne beheersmaatregelen (key controls) in de voor de jaarrekening relevante bedrijfsprocessen. Dit zijn die processen binnen de gemeente Borne die een koppeling hebben met materiële posten in de jaarrekening en ook processen waarin wij verhoogde (fraude)risico’s onderkennen. We hebben daarbij oog voor onderwerpen die naar onze mening van belang zijn voor uw bedrijfsvoering of die richting kunnen geven aan het verder verbeteren van de procesbeheersing. Wij hebben ook kennis genomen van (en inzicht verkregen in) de door uw VIC-medewerkers uitgevoerde interim-controle in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording door het college.
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
Binnen uw AO/IB specifiek voor de IT-omgeving zien wij aandachtspunten in toegangsbeheer en het toewijzen dan wel het ontnemen van rechten en rollen van gebruikers. Daarnaast zien wij kansen in het prioriteren en vereenvoudigen van (interne) controles. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het controleren van uitgangspunten, grondslagen en/of percentages en prijzen alvorens het boekjaar begint. Wij werken dit in het vervolg van het document verder uit. Wij denken dat het inzetten van de beschikbare capaciteit op deze onderdelen gaat helpen om de opgelopen achterstand op de VIC in te lopen. Juiste inrichting van nieuwe en bestaande applicaties gaan hier ook aan bijdragen.
Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
Wij zien tevens dat u voor de start van de controle van de jaarrekening 2024 nog een aantal beleidskeuzes dient te maken. Bijvoorbeeld ten aanzien van het Integraal Beleidsplan voor de Openbare Ruimte (hierna: IBOR) en uw aangehouden middelen die dienen om het achterstallig onderhoud op te lossen. Datzelfde geldt voor de registratie en het beheer van uw vaste activa.
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Naast de ontwikkelingen binnen de gemeente heeft Borne ook nog wat te willen van haar leveranciers. Zij wenst assurancerapportages te ontvangen van haar IT-leveranciers. Daarnaast heeft de gemeente een deel van de processen aan respectievelijk de gemeente Hengelo en GBTwente uitbesteed. Deze processen vallen echter wel onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en zijn daarmee blijvend onderdeel van de rechtmatigheidscontrole door de gemeente. Daarover afspraken met elkaar maken en zoeken naar efficiency en controle-informatie vanuit de samenwerking bij deze regionale uitvoerders zijn wat ons betreft speerpunten. Samengevat brengen wij in deze boardletter de belangrijkste aandachtspunten onder uw aandacht en doen wij aanbevelingen voor verbeteringen die naar ons oordeel noodzakelijk zijn om de gewenste progressie te realiseren en tijdig aan te haken op ontwikkelingen binnen de gemeente en het gemeentelijke takenpakket. Hoewel wij begrijpen dat u op bepaalde procedures een andere zienswijze heeft en minder waarde hecht aan systematische oplossingen, achten wij het toch van belang om deze aandachtspunten nogmaals onder uw aandacht te brengen. Wij zien dit als een belangrijke boodschap om de organisatie verder te helpen. Immers heeft u ook zelf een ambitie om meer datagedreven te werken binnen de organisatie.
Systematische oplossingen en datagedreven werken zijn daarbij communicerende vaten.
5
Inleiding
Inleiding
Onderwerp
Boodschap
Belangrijkste bevindingen Procesbeheersing
Wij hebben tijdens de interimcontrole enkele terugkerende bevindingen geconstateerd als ook nieuwe tekortkomingen. De belangrijkste aandachtspunten zitten in verbeteren van het betalingsproces en dan specifiek ten aanzien van de betaaladvieslijsten en in het proces van het afvoeren en afwaarderen van vaste activa verbeterpunten. De gemeente heeft de loonverwerking uitbesteed aan een serviceorganisatie. Echter heeft de gemeente onvoldoende controle uitgevoerd op het inlezen van één specifiek premiepercentage waardoor de loonverwerking over 2024 tot op heden met terugwerkende kracht gecorrigeerd moet worden. Voor verdere details verwijzen wij naar hoofdstuk “Procesbeheersing”.
Terugkerende bevindingen
Wij zijn al een aantal jaar accountant van uw gemeente, maar constateren dat bepaalde bevindingen niet tijdig dan wel van voldoende adequate opvolging worden voorzien. In een aantal gevallen zien wij dat bepaalde bevindingen die in eerdere jaren waren geconstateerd en van opvolging waren voorzien weer leiden tot hernieuwde bevindingen. Deze bevindingen zien voornamelijk toe op wijzigingen in stambestanden binnen meerdere relevante processen. De voornaamste oorzaak is prioriteitstelling en capaciteitsgebrek. Wij noemen de controles in de (deel)processen die niet hebben plaatsgevonden maar die wij jaarlijks wel verwachten aan te treffen: • Implementatie effectieve three-way-match op bestelling, (prestatie)levering en facturatie door leveranciers; • Controle premiepercentages afdracht componenten; • Controle aan- en afmeldingen pensioenfonds; • Controle invoer tarieven legesverordening; • Herziening de grondslagen voor bouwkosten bij lege oplegging; Voorgaande verlaagt de effectiviteit van de interne beheersing en de betrouwbaarheid van de financiële informatie. Wij achten het van belang om aan het uitvoeren van deze controles prioriteit te geven, zodat deze punten in de nabije toekomst adequaat kunnen worden opgepakt.
IT-systemen
Goed functionerende geautomatiseerde systemen kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling van processen, zodat Borne toekomstbestendig blijft opereren en risico’s effectief en efficiënt kan mitigeren. De inrichting en beheersing IT-systemen is een belangrijk aandachtspunt, en we merken op dat de gemeente hierin achterloopt ten opzichte van andere decentrale overheden. Dit blijkt uit de nieuwe bevindingen en het feit dat er zeer beperkt opvolging is gegeven aan bevindingen uit eerdere jaren.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
De belangrijkste bevindingen zien toe op het toegangsbeheer en het zichtbaar en toetsbaar maken van de beheersing vanuit uw IT leveranciers. Voor wat betreft iFinanciën is er sprake van een assurancerapportage met daarin de nodige bevindingen. Voor Zorgned ontbreekt een dergelijke rapportage helemaal. Daarnaast merken wij op dat ZorgNed hoogstwaarschijnlijk onder de verplichte BIO2 norm zal vallen als gevolg van het effectief worden van de NIS2 richtlijn in 2025. Door het ontbreken van een dergelijke ISAE rapport bij ZorgNed is het bijzonder moeilijk om als gemeente Borne aan te tonen dat men NIS2-compliant is. De gemeente dient zelf een risico-inschatting te maken of iFinanciën onder de NIS2 richtlijn gaat vallen. Vermoedelijk komt de VNG nog met een handreiking hiervoor en wij raden u aan om hier te zijner tijd kennis van te nemen. Het verkrijgen van zekerheid over de beheersing van IT-processen wordt steeds belangrijker, zowel in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording, de jaarrekeningcontrole als voor het compliant zijn met de NIS2-richtlijn. In de zomer van 2024 is de BIO2 gepubliceerd, die als norm zal dienen voor de NIS2. Ook de ENSIA IT-audit wordt hierop aangepast. Voor uw gemeente betekent dit dat de jaarlijkse verantwoording op het gebied van informatiebeveiliging een nieuwe structuur en aanpak vereist.
De ENSIA-audit moet worden aangepast om te voldoen aan de eisen van BIO2, wat vraagt om een risico gebaseerde benadering. 6
Inleiding
Inleiding
Onderwerp
Boodschap
Anticorruptieprogra mma
Voorgaand boekjaar hebben wij uw aandacht gevraagd voor het verbeteren van de registratie en afscherming van (integriteits)meldingen alsmede nevenfuncties. Uw gemeente ondervangt corruptierisico’s met een algemeen beschreven maatregelenpakket. Wij denken dat gerichte beheersmaatregelen op feitelijke risico’s er beter en sneller voor kunnen zorgen dat de gemeente ten aanzien van dit type risico’s in control komt. De beheersing van nevenfuncties bij zowel vaste als tijdelijke krachten kan verder worden verbeterd door zichtbaar te controleren op mogelijke samenloop van nevenfuncties en inkoop- en/of subsidierelaties van uw gemeente.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Daarnaast constateren wij dat een aantal reglementen die bijdragen aan een veilig (meldings)klimaat ontbreken of herzien dienen te worden. Hieronder vallen een privacyreglement (bijvoorbeeld voor elektronische communicatiemiddelen), een regeling bij een vermoeden van misstanden en ongewenste omgangsvormen en een onderzoeksprotocol in het geval van melding van integriteitsissues. U gaat de klokkenluidersregeling zelf al voornemens herzien in het vierde kwartaal van 2024 en dat is goed.
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Verbijzonderde interne controle (VIC)
Ten aanzien van de VIC merken wij op dat de gemeente voor het tweede jaar de volledige verantwoordelijkheid draagt voor het uitvoeren van de financiële rechtmatigheidscontroles. Mede in overleg met ons heeft uw VIC-functie vorig jaar de kaders opgesteld, zoals het opstellen van het toetsingskader en bijbehorende controlevastleggingen. Op een aantal zaken heeft gedurende het proces nog wel herstel plaatsgevonden, waarbij onder andere de financiële verordening opnieuw is vastgesteld. Voor het boekjaar 2024 verwachten wij een soepelere uitvoering van het proces, gezien de opgedane ervaringen van het voorgaande jaar. Daarnaast zal de commissie BBV, evenals andere instanties, aanvullende richtlijnen geven voor de invulling van de kadernota rechtmatigheid 2024. Op basis van de gesprekken die wij hebben gevoerd tijdens de interim-controle constateren wij dat de VIC verder weg van de eerste lijn beweegt en niet langer enkel ingezet wordt als reparatiemiddel. Dit betekent dat de focus ligt op het her-beoordelen van de door de eerste lijn uitgevoerde controlewerkzaamheden. Hierdoor wordt de eerste lijn meer geactiveerd om intern te verantwoorden over uitgevoerde werkzaamheden en/of controles. De VIC dient wel het gehele proces bewaken en ook tijdig in te stappen.
Op basis van uw eigen interne controleplan 2022-2025 zou u eind september de rapportage over het eerste deel van 2024 beschikbaar moeten hebben. De rapportagesystematiek en het ritme is voor 2024 herzien. In tegenstelling tot eerdere jaren neemt de organisatie meer de tijd om onderzoek te doen en de bevindingen te rapporteren aan het managementteam. Hierdoor komt de verantwoordelijkheid meer in de lijn te liggen alvorens het college de rapportage ontvangt. Het college wordt hierdoor gedurende het jaar betrokken bij de uitkomsten over de rechtmatigheidscontroles.
Om bij te dragen aan de toekomstbestendigheid van de VIC denken wij dat de oplossing ligt in het afslanken van het takenpakket van de VIC door zoals hierboven aangegeven meer interne controles in de eerste lijn te laten uitvoeren, enkel controles uit te voeren op stromen en/of balansposten met een risico op een materiële rechtmatigheidsfout en het optimaliseren van het herzieningenproces voor de grondexploitaties. Dit laatste kan gerealiseerd worden door te zorgen dat de implementatie van uw nieuwe herzieningensoftware goed en spoedig verloopt. Daarnaast moet dit nieuwe systeem ruim voor de start van de controles volledig gevuld en geïmplementeerd zijn. Deze hernieuwde focus draagt bij aan de evaluatie en oordeelsvorming van de VIC.
7
Onderwerp
Boodschap
Fraude
Jaarlijks herziet de gemeente haar interne frauderisicoanalyse, en wordt dit stuk door het college vastgesteld en aangeboden aan de auditcommissie. Wij hebben vastgesteld dat deze herziening ten tijde van de interim-controle 2024 nog niet heeft plaatsgevonden als gevolg van wijzigingen op bestuurlijk en operationeel niveau. Deze exercitie staat gepland in het vierde kwartaal van 2024. Echter is dan nagenoeg het hele jaar voorbij. De gemeente Borne dient in het kader van deze exercitie tevens af te wegen of er nog aanvullende controles met terugwerkende kracht uitgevoerd dienen te worden. In het verlengde van voorgaande benoemen wij tevens de noodzaak om de doorontwikkeling te maken van een frauderisicoanalyse naar een fraudebeheersplan. Hierbij dient de organisatie op basis van “plan, do, check, act” aan te tonen dat zij de geïdentificeerde frauderisico(factoren) van adequate en tijdige beheersingsmaatregelen heeft voorzien.
Grondexploitaties
Afgelopen jaren heeft de gemeente ervoor gekozen om het proces van de herzieningen en de basis voor de meerjarenprognose grondexploitaties in Excelbestanden vast te leggen. Dit betekende de nodige inzet van de betrokken medewerkers bij de controle van de MPG in het voorjaar. De veelvoud aan cellen en formules zorgde ervoor dat deze uitkomsten door de interne controle nagerekend moesten worden. Hetzelfde geldt voor de wijzigingen. Daarbij kwam nog dat de aanlevering voor diverse onderdelen (civieltechnische ramingen, plankostenscans, grondprijsberekeningen (inclusief afslagen) en de feitelijke gerealiseerde verkopen en kosten in het boekjaar zelf) van meerdere afdelingen en collega’s afkomstig waren. De gemeente heeft met ingang van het herzieningenproces voor de MPG 2025 gekozen om nieuwe software aan te schaffen voor het uitvoeren van deze herzieningen. De verwachting van de gemeente is dat deze SaaS-oplossing (een deel van) de inefficiënties en uitdagingen oplost. Echter blijkt dat deze software nog meer voor dit proces kan betekenen, namelijk het waarborgen van versiebeheer van eerdere MPG’s en het inzichtelijk maken van de gronden in eigendom inclusief de beschikbare vierkante meters.
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten
In 2024 heeft uw raad de grondexploitatie de Horsten vastgesteld. Een groot deel van dit plan is bestemd voor sociale woningen. De keuze voor woningen met een lage winstmarge, in combinatie met een lange looptijd en gestegen kosten, dempen het resultaat in deze grondexploitatie. Dit betekent dat u mogelijk minder onderaan de streep zal overhouden dan wat u mogelijk verwachte dan wel in eerdere jaren hebt gerealiseerd. Wij zien dat de verkopen in de Bornsche Maten als gevolg van de onderhandelingen met de projectontwikkelaars vertraging oplopen. U hebt in 2024 voor de komende twee jaar reserveringsovereenkomsten gesloten. Echter denken wij dat het onderzoek van de vraag naar bepaalde kavels nodig gaat zijn om te zorgen dat deze verkocht gaan worden, bijvoorbeeld in het geval van twee-onder-een-kappers. Verder zal u als gevolg van de blijvende voorwaardelijkheden in de reserveringsovereenkomsten wederom een deel van de winst moeten vasthouden.
Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Borne investeert met de woningbouwvereniging in flexwoningen. Dit type woningen is populair, eenvoudig en snel te realiseren. De gemeente Borne stelt de gronden voor 15 jaar aan de woningbouwvereniging zonder vergoeding te ontvangen ter beschikking. Maar omdat de woningbouwvereniging deze woningen niet alleen aan statushouders aanbiedt is er in beginsel geen sprake van een dienst van algemeen economisch belang en bestaat het risico dat de gemeente met het om niet beschikbaar stellen van de gronden staatssteun verleent aan de woningbouwvereniging. Dit betekent dat de gemeente hierop nog een staatssteuntoets dient uit te voeren.
8
Inleiding
Onderwerp
Boodschap
Leveranciersmanagement
Voor wat betreft de uitkeringen in geld en het toetsen van het misbruik & oneigenlijk gebruik beleid (hierna: M&O) dient Borne nog afspraken te maken met de gemeente Hengelo. Het gaat dan concreet om het (tussentijds) reviewen en beoordelen van het werk dat Hengelo voor u doet ten aanzien van M&O. U heeft de regie bij Hengelo gelegd en ontvangt periodiek een rapportage over de verstrekte uitkeringen in euro’s maar niet wat de gemeente Hengelo namens de gemeente Borne doet op het gebied van M&O. Het is echter nodig dat op enig moment in het proces u zelf de leiding neemt. Daarin zijn ook in formele zin een aantal zaken nog te regelen, met name het mogelijk aanpassen van de DVO met Hengelo en het opstellen van een controleprotocol voor de uitkeringen in geld. Eerder in deze managementsamenvatting hebben wij rondom de beheersing van IT-systemen tevens uw aandacht voor het managen van uw leveranciers gevraagd. De gemeente Borne is voornemens om een deel van de automatisering uit te besteden aan de gemeente Hengelo. Deze inrichting vraagt om andere keuzes en/of acties ten aanzien van de beheersing van IT-systemen.
Omgevingswet
De VIC heeft waardevolle constateringen gedaan als gevolg van het ingaan van de Omgevingswet. In een aantal gevallen zijn de leges omgevingsvergunning niet juist bepaald omdat de vereisten van de nieuwe wet nog niet juist in RX MissionXO waren opgenomen. Navraag leert ons dat de organisatie bewust deze vereisten voor de grondslag van de bouwkosten in de afgelopen jaren bewust te laag heeft gehouden met als doel geen batig saldo op dit product te realiseren. Net als bij de riool- en de afvalstofheffing dient een batig saldo in een voorziening beklemde middelen gestort te worden. Wij vragen het college om ten aanzien van deze navraag nader onderzoek te doen.
Openbare ruimte
In het kader van het IBOR gaat u meerdere wijken en/of wijkdelen revitaliseren. Voor de Spanjaardswijk heeft u al wel een financiële vertaalslag gemaakt, maar voor de andere wijken loopt dit proces nog. Daarnaast loopt de nota kapitaalgoederen na 2024 af. Dit betekent dat u op korte termijn een nieuwe nota kapitaalgoederen dient op te stellen en onderzoek dient uit te voeren over de wijze waarop de opgenomen middelen in de voorziening kapitaalgoederen in dit plan geïntegreerd gaan worden.
Actualiteiten
Wij hebben in hoofdstuk Actualiteiten & vooruitblik een aantal actualiteiten opgenomen waar wij aandacht voor vragen.
Vooruitblik richting Jaarrekeningcontrole 2024
We hebben met uw gemeente goede afspraken over de jaarrekeningcontrole gemaakt. Op voorhand identificeren we een aantal aandachtsgebieden met verhoogde aandacht in onze controle. Dit betreffen met name de controle op de waardering van de grondexploitaties, de controle op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en de controle op de SiSa-bijlage. Daarnaast heeft er in 2024 een bestuurlijke wijziging plaatsgevonden die een impact gaat hebben op de WNT van uw organisatie. Ook dit heeft uw en onze aandacht bij de controle in het voorjaar van 2025.
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
9
Inleiding
Inleiding
Wij vinden het van belang dat u weet waar wij bij de gemeente Borne de belangrijkste risico’s zien die tot mogelijke afwijkingen dan wel onzekerheden in de jaarrekening van uw gemeente kunnen leiden. Bij onze inschatting van de risico’s laten wij ons leiden door bijv. fouten uit het verleden, de bevindingen van de VIC, belangrijke gebeurtenissen en voorschriften van onze beroepsorganisatie. De belangrijkste risico’s zijn dus niet dingen die zeker fout gaan, maar de risico’s waar zich fouten kunnen voordoen die van invloed kunnen zijn op onze verklaring. U kunt dit zien als de lijst met onderwerpen waar de accountant in ieder geval op gaat letten. Voor het jaar 2024 onderkennen wij de volgende belangrijkste risico’s:
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Risico
Motivatie
Doorbreken interne beheersing door management
Het hiernaast genoemde risico ziet niet toe op een specifieke post, maar is op basis van onze controlestandaarden voorgeschreven bij iedere controle en de daaraan gekoppelde standaardwerkzaamheden dienen door ons uitgevoerd te worden, dan wel dienen wij aanvullende werkzaamheden op te zetten en uit te voeren op (onderdelen van) de verantwoording, in casu de jaarrekening van de gemeente.
Onjuiste waardering grondexploitatie a.g.v. onzekerheden in ontwikkelingen van kosten en opbrengsten
De waardering van uw grondexploitaties is vanwege de complexiteit en subjectiviteit van de gehanteerde uitgangspunten een belangrijk risico in onze controle. Daarnaast heeft u in 2024 een nieuwe grondexploitatie geopend met op voorhand een zeer minimaal resultaat.
Ongeautoriseerde betalingen als gevolg het handmatig kunnen manipuleren van de gecontroleerde betaaladvieslijsten alvorens deze in de bankapplicatie ingelezen worden.
Als het gevolg van een tekortkoming in de AO/IB door het kunnen manipuleren van betaaladvieslijsten alvorens deze in de bankapplicatie ingelezen worden onderkennen wij dit significante risico. Immers kan een functionaris gelden onttrekken van de organisatie, en dat betreft een frauderisico.
Normaal risico
Significant risico
Frauderisico
Plan steunen op AO/IB
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
11
Inleiding
Inleiding
Risico
Motivatie
De rechtmatigheidsverantwoording geeft geen getrouw beeld
Voor het boekjaar 2024 vormt dit pas het tweede jaar waarin de VIC-functie de rechtmatigheidsverantwoording controleert. Hoewel we verdere verduidelijking verwachten via aanvullende handreikingen van de commissie BBV, blijft de controle relatief nieuw en complex. Gezien deze factoren onderkennen wij een significant risico bij de rechtmatigheidsverantwoording, met een verhoogde kans op interpretatie- en uitvoeringsfouten.
Het risico is onder andere gericht op het voldoen aan de WNT van de volgende onderwerpen: • overeenkomsten met topfunctionarissen • gemaakte afspraken / regelingen • bezoldiging / ontslaguitkering • of materiele bedragen de WNT toetsing niet ontlopen
Wij onderkennen een significant risico bij de WNTverantwoording vanwege de complexe regelgeving en de vele uitzonderingsbepalingen alsmede de bestuurlijke wijziging binnen uw gemeente in 2024. De WNT bevat strikte normen, maar ook diverse interpretaties en overgangsregelingen die de juiste toepassing bemoeilijken. Onjuiste verantwoording kan leiden tot boetes, terugvorderingen en reputatieschade. Daarom achten wij extra aandacht noodzakelijk voor de naleving van de WNT in de jaarrekening, om het risico op materiële fouten te beperken.
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Normaal risico
Significant risico
Frauderisico
Plan steunen op AO/IB
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
In deze boardletter nemen wij alleen de belangrijkste vijf risico’s op. De aard van deze risico’s brengt met zich mee dat wij met name bij de controle van de jaarrekening hier aandacht aan besteden. In ons accountantsverslag dat wij naar aanleiding van de controle van de jaarrekening uitbrengen zullen wij rapporteren hoe deze risico’s zijn afgedekt.
12
Evaluatie van de interne beheersing
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
Tijdens deze interim-controle richten wij ons vooral op de opzet en bestaan van de administratieve organisatie. Wij verrichten werkzaamheden ten aanzien van de procedures binnen de organisatie voor zover deze van belang zijn om een oordeel te vormen over de getrouwheid van de jaarrekening van de gemeente Borne. Wij hebben hieronder een samenvatting opgenomen van de getoetste processen. Voor onderliggende details en bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter. Onze algemene indruk van de administratieve organisatie en interne beheersing van de gemeente is positief, ondanks dat er bij meerdere bevindingen weinig tot geen voortgang is geboekt. Het uitblijven van opvolging van bepaalde bevindingen lijkt voort te komen uit bewuste keuzes, prioritering en risicobeoordelingen door de gemeente. Toch willen we benadrukken dat het heroverwegen van deze standpunten van belang is, omdat het volgens ons gaat om cruciale beheersmaatregelen. Wij raden aan om hier verstandig mee om te gaan, door weloverwogen, risicogerichte beslissingen te nemen die de dagelijkse gang van zaken niet onnodig verstoren.
Wij adviseren daarom om onze evaluatie van de AO/IB in samenhang te lezen met onze evaluatie van de IT-omgeving van de gemeente. Ook in gemeenten van de omvang van Borne is het mogelijk om zekerheid te verkrijgen uit de 1e lijn i.c.m. IT-systemen en daarmee onze controle, de controle van de VIC-functie voor de rechtmatigheidsverantwoording als ook de bedrijfsvoering te ondersteunen. Daarmee kan de capaciteit die u tot uw beschikking heeft, worden ingezet op die aandachtsgebieden die menselijke oordeelsvorming vragen. Het proces met verbetermogelijkheden betreft het proces rondom de geautomatiseerde omgeving. Deze houden verband met de geconstateerde tekortkomingen zoals benoemd op de volgende pagina’s. Hierin zien wij nog belangrijke aandachtspunten. De overige processen voldoen aan de daaraan vanuit de accountantscontrole te stellen eisen. Dat betekent echter niet dat u zelf niet een hoger ambitieniveau mag nastreven.
Conclusies per getoetst proces Toereikend; 1
Verbetermogelijkheden; 1
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
De belangrijkste aandachtspunten zitten in het verbeteren en aanscherpen van de onderliggende IT systemen, zoals het beperken van de handmatige handelingen in het betalingsproces. Een ander belangrijk aandachtspunt is leveranciersmanagement en dan specifiek ten aanzien van de werkzaamheden die de gemeente Hengelo verricht op de uitkeringen in geld namens de gemeente Borne. Daarnaast vragen wij uw aandacht, gelet op zowel interne als externe ontwikkelingen, voor het activabeleid in relatie tot met name het afvoeren van activa.
Toereikend met verbetermogelijkhed en; 9
14
Onderstaand vatten wij ons oordeel over de opzet en het bestaan per proces samen. Ten aanzien van opzet en bestaan geven wij het proces een classificatie mee: •
Verbetermogelijkheden: Binnen het proces is sprake van significant risico en/of er is sprake van verschillende tekortkomingen/observaties binnen de AO/IB en vragen hier op korte termijn uw aandacht voor;
•
Toereikend met verbetermogelijkheden: Binnen het proces is sprake van verhoogd risico en/of er is sprake van verschillende observaties binnen de AO/IB en vragen hier op middellange termijn uw aandacht voor;
•
Toereikend: Binnen het proces is sprake van risico en er is geen sprake van observaties binnen de AO/IB. Hiermee concluderen wij dat dit proces in opzet en bestaan voldoende is om het proces van het opstellen van de jaarrekening te ondersteunen.
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
Proces
Conclusie opzet en bestaan 2024
Conclusie opzet en bestaan 2023
Inkopen en aanbesteding
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Factuurverwerking en betalingen
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Uitkeringen Participatiewet en BBZ
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Zorgbestedingen WMO en Jeugd
Toereikend
Toereikend
Subsidiebaten, belastingopbrengsten en algemene uitkering
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Personeel en salarisadministratie
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend
Subsidieverstrekkingen
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Geautomatiseerde omgeving
Verbetermogelijkheden
Verbetermogelijkheden
Grondexploitatie
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Administratie en verslaglegging
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Fraude- en corruptiebeheersing
Toereikend met verbetermogelijkheden
Toereikend met verbetermogelijkheden
Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
15
Hieronder vindt u een visualisatie van de geconstateerde bevindingen. Voor details verwijzen wij naar de detailbevindingen in onze managementletter.
Inleiding
Nr.
Bevinding
1
Subsidieverstrekkingen – Datering algemene subsidieverordening
2
Inkopen en aanbesteding – Tijdig vastleggen contracten inclusief contractwaarden in Facilitator
3
Grondexploitatie – Ontbrekende tussentijdse analyse op de inschattingen gemaakt in de grondexploitaties
4
Grondexploitatie – Ontbrekende tussentijdse registratie gewerkte uren ten behoeve van projecten inclusief de grondexploitaties
Status 2024
Status 2023
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
5
Uitkeringen Participatiewet en BBZ – Geen (opvolging geven aan) rapportages uitbesteedde taken
Actualiteiten
Actualiteiten 6
Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Fraude- en corruptiebeheersing – Het anti-fraude en –corruptieprogramma en de omgang met integriteitsmeldingen kan verder worden versterkt.
16
Hieronder vindt u een visualisatie van de geconstateerde bevindingen. Voor details verwijzen wij naar de detailbevindingen in onze managementletter.
Inleiding
Nr.
Bevinding
Status 2024
Status 2023
7
Administratie en verslaglegging – Afhankelijkheid primair proces bij van het tijdig actualiseren van tussentijdse informatievoorziening
8
Factuurverwerking en betalingen – Betaaladvieslijsten kunnen nog gemanipuleerd worden alvorens deze ingelezen worden in de betaalapplicatie
-
9
Grondexploitatie – Ontbrekende staatssteuntoets inzake grondtransacties met woningbouwvereniging
-
10
Administratie en verslaglegging – Aanscherpen proces afvoeren en afwaarderen vaste activa
-
11
Personeel – Serviceorganisatie heeft premie werkhervattingskas foutief ingelezen en toegepast bij verloning
-
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
17
Legenda:
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Significante bevinding met een hoog risico en potentieel een grote impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waar het management direct actie op moet ondernemen.
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
Bevinding met een gemiddeld risico en potentieel een gemiddelde impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waarvoor stappen dienen te worden genomen door het management gebaseerd op een actieplan, inclusief einddata. Bevinding met een laag risico en potentieel een lage impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waarvoor actie voor kan worden ondernomen door het management, maar waarvan het risico ook kan worden geaccepteerd.
Procesbeheersing
Procesbeheersing
Nieuwe bevinding
IT-audit
IT-audit
Eerder gerapporteerde bevinding, niet opgelost Bevinding opgelost / beheersing voldoende
Detailbevindingen
Detailbevindingen De bevinding uit eerdere jaren ziet toe op een laag risico. Derhalve heeft de gemeente ervoor gekozen om de beheersing op dit proces op een ander moment in de controlecyclus alsmede elders in de organisatie onder te brengen. Wij onderschrijven deze keuze van de gemeente.
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
18
Samenvatting tekortkomingen IT-audit Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
In dit digitale tijdperk, waarbij organisaties geautomatiseerde informatietechnologie (IT)-systemen gebruiken om hun informatie te verwerken voor een betere ondersteuning van hun missies, spelen IT-risico’s en controles een cruciale rol bij het beschermen van de informatiemiddelen van een organisatie en daarmee van haar missie. Het belangrijkste doel van een organisatie in het kader van (IT) risico’s & controles, zou moeten zijn: het beschermen van de organisatie en haar vermogen om de geformuleerde missie uit te voeren, en niet enkel de IT-middelen. Wij zijn van mening dat een effectieve IT-risico- en beheeromgeving, een belangrijk onderdeel is van een succesvolle IT-strategie welke onderdeel uitmaakt van de bedrijfsstrategie.
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen. In het kader van de jaarrekeningcontrole over het boekjaar 2024 heeft Eshuis IT-audit werkzaamheden uitgevoerd met betrekking tot de opzet en het bestaan van de algemene ICT beheersmaatregelen binnen de automatiserings-omgeving van de gemeente Borne. Wij hebben daarbij uitsluitend die maatregelen getest die het meest relevant zijn in het kader van de jaarrekeningcontrole. Tijdens de werkzaamheden zijn de algemene IT beheersmaatregelen in opzet en bestaan beoordeeld van de meest kritische applicaties rond de zorgdeclaraties, de inkoopfactuurverwerking en het grootboek.
De belangrijkste bevindingen zien toe op het zichtbaar maken en toetsbaar maken van de beheersing vanuit u IT leveranciers. Wij hebben geconstateerd dat hosting deels via de gemeente Enschede en Equinix loopt, die beschikken over een schoon ISAE 3402 Type II rapport. Dit geldt ook voor PinkRoccade voor haar SaaS oplossingen. Voor iFinanciën is sprake van een ISAE 3402 rapport met bevindingen. Zo ook voor cruciale zaken als het technisch testen van updates tot de productieomgeving van iFinanciën van de gemeente Borne. Voor ZorgNed, wat ook een cruciale applicatie is binnen het sociaal domein met daarin gevoelige informatie, ontbreekt dit rapport in zijn geheel. Hierdoor ontbreekt een jaarlijkse zichtbare toets op haar beheersing door een onafhankelijk IT-auditor. Een dergelijke mate van zekerheid die deze rapportages verschaffen zijn echter wel noodzakelijk om een zogenoemde systeemgerichte aanpak te bewerkstelligen voor zowel de jaarrekeningcontrole als voor uw eigen controle op de rechtmatigheidsverantwoording door de VIC-functie. Daarnaast merken wij op dat ZorgNed hoogstwaarschijnlijk onder de verplichte BIO2 norm zal vallen als gevolg van het effectief worden van de NIS2 richtlijn in 2025. Door het ontbreken van een dergelijke ISAE rapport bij ZorgNed is het bijzonder moeilijk om als gemeente Borne aan te tonen dat men NIS2-compliant is.
Wij adviseren dan ook om dit met klem in kaart te brengen en bespreekbaar te maken met ZorgNed.
20
Inleiding
Inleiding Benadering en scope
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Ten behoeve van de jaarrekeningcontrole hebben wij voor elk van deze bevindingen onze eigen classificatie bepaald op basis van prioriteit van opvolging, waarbij drie niveaus zijn onderscheiden: hoog, midden en laag. Het management blijft verantwoordelijk voor haar eigen oordeelsvorming over de inschatting van de risico's als gevolg van de geconstateerde bevindingen, de daarvan af te leiden prioriteitstelling en de opvolging van de aanbevelingen.
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit
Tijdens de werkzaamheden voor de 2024 jaarrekeningcontrole zijn voor de gemeente Borne de algemene IT beheersmaatregelen in opzet en bestaan beoordeeld voor de volgende applicaties:
Betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de waarnemingen zoals hiervoor besproken.
Detailbevindingen
Detailbevindingen
Applicatie .
Besturingssysteem
Database
Datacenter locatie
Actualiteiten
PinkRoccade iFinanciën
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
Bijlagen
ZorgNed
SAAS oplossing, echter geen ISAE type 2 rapport beschikbaar.
SAAS oplossing, echter geen ISAE type 2 rapport beschikbaar.
SAAS oplossing, echter geen ISAE type 2 rapport beschikbaar.
Visma-Raet applicaties
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
SAAS oplossing, derhalve onderdeel van het ISAE type 2 rapport.
Actualiteiten
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
21
Hieronder vindt u een visualisatie van de geconstateerde bevindingen. Voor details verwijzen wij naar de detailbevindingen in onze managementletter. Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
7
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing
2
Kwetsbaarheid
Belangrijke risico’s
1
6
4
IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
3 5
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen Impact Significante bevinding met een hoog risico en potentieel een grote impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waar het management direct actie op moet ondernemen.
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Bevinding met een gemiddeld risico en potentieel een gemiddelde impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waarvoor stappen dienen te worden genomen door het management gebaseerd op een actieplan, inclusief einddata. Bevinding met een laag risico en potentieel een lage impact op de jaarrekening, compliance en/of operationele prestaties. Een bevinding waarvoor actie voor kan worden ondernomen door het management, maar waarvan het risico ook kan worden geaccepteerd.
22
Hieronder vindt u een visualisatie van de geconstateerde bevindingen. Voor details verwijzen wij naar de detailbevindingen in onze managementletter.
Nr.
Bevinding
1
Toegangsbeheer - Omgang van hoge rechten tot iFinanciën kan worden verbeterd.
2
Leveranciersmanagement - Het toezicht op het beheer van de dienstverlening door derde partijen bij de gemeente Borne dient te worden verbeterd. Met name rond de uitbestede dienstverlening vanuit PinkRoccade en ZorgNed.
3
Wijzigingsbeheer - Er is geen wijzigingsbeleid dan wel zichtbaar testprotocol rondom het testen en goedkeuren van patches tot iFinanciën en ZorgNed, voordat installaties plaatsvinden op de productieomgeving. Men steunt met name op haar (SAAS) leveranciers, welke echter niet beschikken over certificering die een dergelijk vertrouwen rechtvaardigen.
Status 2024
Status 2023
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing Toegangsbeheer – Periodieke review: IT-audit
A. Er is geen volledige periodieke review uitgevoerd door teamleider financiën op de actieve gebruikers binnen iFinanciën, omdat een analyse mist van onderliggende rechten en rollen.
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
4
B. Er wordt wel een zichtbare periodieke review op de verschillende rechten en rollen van de actieve gebruikers voor deze applicatie uitgevoegd, echter niet door een onafhankelijke functionaris. C. Tevens ontbreekt een onderliggende functiescheidingsconflictenmatrix waarmee functiescheiding tussen gebruikersrollen wordt aangetoond. Dit geldt ook voor ZorgNed.
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
5
Wijzigingsbeheer - Per september 2024 hebben 53 servers nog een besturingssysteem welke niet meer wordt ondersteund en daarmee zijn deze servers kwetsbaar, indien niet gebruik wordt gemaakt van de extended support.
6
Toegangsbeheer – Het indienstproces voor het verschaffen van rechten tot iFinanciën verdient verbetering.
-
7
Toegangsbeheer – Het tijdig afmelden van uitdienst getreden personeel is niet te allen tijde gewaarborgd.
-
23
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
Verslaggevingskader
WNT
In het BBV zijn ten opzichte van voorgaand jaar geen belangrijke wijzigingen aangebracht, ook heeft de commissie BBV op het moment van het schrijven van deze boardletter geen essentiële nieuwe standpunten of notities gepubliceerd. Wel zijn er notities uitgebracht die vanaf boekjaar 2025 impact gaan hebben. Deze komen dan ook aanbod in dit hoofdstuk, waarbij het specifiek gaat om de volgende notities:
De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2024 niet meer bedragen dan € 233.000 per jaar, voor boekjaar 2025 niet meer dan € 246.000. Daarnaast dienen instellingen de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.
•
Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2023
•
Notitie Rente 2023
•
Notitie Overhead 2023
Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
SiSa-bijlage De laatste jaren is er sprake van een toenemend aantal specifieke uitkeringen, waardoor uw SiSa-bijlage flink is gegroeid. De indicatoren die in deze bijlage moeten worden opgenomen moeten voldoen aan de eisen die in de betreffende inhoudelijke wetgeving is opgenomen. Door deze toename aan regelingen neemt ook de verantwoordings- en controledruk toe.
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Ten aanzien van de verantwoording van de besteding van de specifieke uitkeringen (SiSa-bijlage) is de Nota verwachtingen accountantscontrole niet alleen van belang voor de accountant, maar ook voor de opstellers van de jaarstukken. Het is van belang voor een soepel verantwoordingsproces dat u goed op de hoogte bent van de bestedingsvoorwaarden en de wijze waarop de indicatoren per regeling moeten worden onderbouwd. Wij adviseren u om zo vroeg mogelijk te starten met het proces van verzamelen van indicatoren en de bijbehorende onderbouwing, om daarmee de druk in het jaarrekeningproces te spreiden.
Kadernota rechtmatigheid Op 22 oktober 2024 heeft de commissie BBV de nieuwe Kadernota Rechtmatigheid 2024 uitgebracht. Deze uitbreiding bevat enkele belangrijke actualiteiten die van invloed zijn op de gemeentelijke verantwoording. De resultaten van de vragen en antwoorden zijn verwerkt in de nieuwe Kadernota, wat betekent dat de feedback en inzichten zijn geïntegreerd om de notitie te verbeteren en te actualiseren. Daarnaast is de modelverantwoording op verschillende punten tekstueel aangepast om de duidelijkheid en nauwkeurigheid te verbeteren. Er is ook geprobeerd om het hoofdstuk voor raadsleden toegankelijker te maken door de taal en structuur te vereenvoudigen. Een andere belangrijke wijziging betreft de verantwoording van Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O). Bevindingen met betrekking tot het M&O-criterium worden niet langer opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording zelf. Als het M&O-beleid is toegepast en heeft geleid tot bijvoorbeeld terugvorderingen en sancties, wordt dit niet als onrechtmatigheid beschouwd. Via de paragraaf bedrijfsvoering is het echter verplicht om inzicht te geven in de aard en de (financiële) impact van het geconstateerde misbruik bij de gemeente. Dit betekent dat de organisatie nog steeds actie moet ondernemen om deze kwesties aan te pakken, terwijl de accountant hierin hier een stap terug zet.
25
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2023
•
In december 2023 heeft de Commissie BBV een nieuwe richtlijn uitgebracht genaamd Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2023. Deze richtlijn verschilt op diverse punten aanzienlijk van de vorige versie, voornamelijk door de invoering van de Omgevingswet.
Winstneming via de POC-methode, dat wil zeggen op basis van de betrouwbaar geraamde winst naar rato van de realisatie van verkopen èn kosten, vindt pas plaats als de resterende looptijd van een grondexploitatie tien jaar of minder is.
•
Binnen een gemengde exploitatie van bouwgrondexploitatie- en faciliterende projecten mag het resultaat gesaldeerd worden als de deelgebieden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn in de ontwikkeling.
Inhoudsopgave Er zijn vier belangrijke veranderingen in het faciliterend grondbeleid:
Management -samenvatting
Management samenvatting
•
De bijdrage aan het kostenverhaal wordt nu via een aparte beschikking in rekening gebracht, maar via een aparte kostenverhaalsbeschikking.
Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s
•
Er zijn meer keuzemogelijkheden om kosten te verhalen.
•
De lijst met kostensoorten is uitgebreid.
•
De Omgevingswet bevat nu een regeling voor verplichte financiële bijdragen aan ontwikkelingen.
Procesbeheersing
Procesbeheersing
De wijzigingen die verband houden met de Omgevingswet treden in werking tegelijk met de Omgevingswet. De overige wijzigingen worden van kracht vanaf begrotingsjaar 2025, met de mogelijkheid tot toepassing vanaf de jaarrekening 2024, maar dit is niet verplicht.
Notitie Rente 2023
IT-audit
IT-audit
Daarnaast zijn er enkele aanpassingen door voortschrijdend inzicht: •
Detailbevindingen
De voorwaarden voor warme gronden zijn aangepast vanaf boekjaar 2024:
Detailbevindingen
•
Gebiedsontwikkeling hoeft niet langer alleen op woningbouw gericht te zijn, maar kan ook bedrijfsterreinen omvatten.
Actualiteiten
•
De betrokkenheid van provincie of rijksoverheid bij de gebiedsontwikkeling is niet langer vereist.
Bijlagen
•
De toekomstige bestemming(en), functie(s) en/of ontwikkeling van het plangebied moeten goed onderbouwd worden.
Actualiteiten
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
•
Voorbereidingskosten bij zowel actieve als facilitaire grondexploitaties mogen na vijf jaar worden voorzien in plaats van afgeboekt.
•
De rentetoerekening aan actieve grondexploitaties wordt vereenvoudigd door toe te staan dat de in een gemeente reeds gehanteerde omslagrente ook wordt toegepast bij actieve grondexploitaties.
De doelstelling van deze notitie is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot rente door gemeenten (harmonisering), stimuleren dat gemeenten de (verwachte) werkelijke rentelasten opnemen in de begroting en de jaarstukken en het eenduidig inzichtelijk maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan (transparantie). Deze notitie wordt van kracht vanaf het begrotingsjaar 2025, met de mogelijkheid om deze al toe te passen bij de begroting van 2024. De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitaties. Vanaf 2016 was in verband met de invoering van de Vennootschapsbelasting (Vpb) voor grondexploitaties de rentetoerekening gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage over het vreemde vermogen. In de praktijk hanteert de Belastingdienst een andere toerekening van rente aan de grondexploitaties. Hiermee is de noodzaak voor een afwijkend rentepercentage voor grondexploitaties vervallen en ligt het voor de hand de rente-omslag ook te 26 gebruiken voor de rente aan de grondexploitaties.
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
In het publiekrechtelijke kostenverhaal bij faciliterende grondexploitaties moet overeenkomstig de Omgevingswet voor de rentetoerekening wel een ander rentepercentage worden gehanteerd. Bij kostenverhaal op basis van een overeenkomst kunnen uiteraard ook afspraken worden gemaakt over het verrekenen van rente. De hoogte van het rentepercentage is dan onderdeel van de afspraken in de overeenkomst en kan afwijken van de omslagrente.
Om te voorkomen dat er verschillen gaan optreden in de wijze van toerekening van overhead is een algemene definitie van overhead in artikel 1 van het BBV voorgeschreven. Uitgangspunt van deze definitie is dat (andere uitvoerings)lasten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken/activiteiten. Deze definitie luidt als volgt: “alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces”.
De commissie BBV adviseert daarnaast het renteschema uit deze notitie in de paragraaf financiering van de begroting en jaarstukken op te nemen. Hiermee wordt inzicht gegeven in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening. Indien de rentebaten hoger zijn dan de rentelasten en ervoor wordt gekozen om geen rente over het eigen vermogen te berekenen, ontstaat er een ‘negatieve’ aan de taakvelden toe te rekenen rente (een ‘negatieve’ renteomslag). Dan is er feitelijk geen sprake van een rentelast die aan taakvelden moet worden toegerekend, maar een rentebaat die ontstaat omdat op uitstaande geldleningen en het schatkistbankieren meer rente wordt ontvangen dan aan rente op aangetrokken lange en korte financiering wordt betaald. Deze ‘negatieve’ aan de taakvelden toe te rekenen rente (een ‘negatieve’ renteomslag) is een resultaat van treasurybeleid en beheer en wordt dan ook niet daadwerkelijk aan de taakvelden toegerekend, maar blijft op het taakveld treasury als baat staan.
Baten en lasten van overhead worden niet onder de afzonderlijke beleidsprogramma’s geregistreerd maar apart in het overzicht overhead en ook afzonderlijk vermeld in het overzicht van baten en lasten. Voor de berekening van de tarieven voor lokale heffingen moet de methodiek voor de toerekening van overhead worden gebruikt zoals deze is opgenomen in de financiële verordening. De methodiek voor het toerekenen van overhead, zoals opgenomen in het overzicht overhead, aan lokale heffingen en rechten mag niet afwijken van de overige methodieken voor het toerekenen van overhead aan overige taakvelden van de begroting.
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
De commissie BBV adviseert kaderstelling op het gebied van overhead niet bij begroting vorm te geven, maar door middel van de (financiële) verordening of door een nota overhead aan de raad voor te leggen en deze periodiek te herzien. Aangezien veel gemeenten de toerekening van overheadkosten gebruiken om het mengpercentage te bepalen, kunnen de wijzigingen van deze notitie mogelijk ook fiscale gevolgen hebben.
Notitie Overhead
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Deze notitie is een actualisatie van de notitie overhead uit 2016 en gaat in op de inhoud en reikwijdte van het begrip ‘overhead’ zoals voorgeschreven in artikel 1 van het Besluit begroting en verantwoording (‘BBV’). Daarnaast wordt in deze notitie duiding gegeven aan de onderwerpen die in directe relatie met de overhead staan.
Deze notitie is van toepassing vanaf de begroting 2025, met als gevolg dat de in juli 2016 verschenen notitie overhead vanaf deze begroting niet meer van toepassing is. Een uitzondering wordt gemaakt voor de gemeenschappelijke regelingen: zij moeten vanaf de begroting 2026 uitgaan van deze notitie, maar mogen deze ook eerder, vanaf de begroting 2025, toepassen
27
Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) De Global Goals zijn 17 door de VN gedefinieerde doelstellingen gericht op het realiseren van een duurzame en inclusieve samenleving (de zogenaamde “SDG doelstellingen”). Doelstellingen die aansluiten op de rol, taken en verantwoordelijkheden van gemeenten. Doelstellingen die uitdagen tot samenwerking binnen en tussen gemeenten, maar zeker ook vragen om samenwerking met het bedrijfsleven.
Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing
Hoewel duurzaamheid in meer of mindere mate al een onderwerp is binnen de gemeente, is het (integraal) toepassen ervan veelal een uitdaging. Aspecten die hierbij een rol spelen zijn: Samenwerken (extern): • Het belang van een nieuwe balans tussen economische, ecologische en sociale ontwikkeling • Het voordeel van samenwerking tussen overheid, ondernemingen en onderwijs (“triple helix”)
Deze instellingen hebben net als gemeenten nog geen (wettelijke) verplichting ten aanzien van duurzaamheidsverslaggeving, maar deze verplichting zal er op (korte) termijn naar verwachting wel komen (mede vanwege de behoefte aan het gelijke speelveld tussen private en publieke sector). Hiertoe wordt veelal de vrijwillige duurzaamheidsverslaggeving (“VSME”) gehanteerd, die speciaal ontwikkeld is voor het MKB. Dit is een zeer beknopte versie van de Europese duurzaamheidsverslaggeving (“CSRD”). Het is een vertrekpunt om: • Over de verschillende aspecten van duurzaamheid te rapporteren (mens, milieu en governance) • Te verkennen waar de verantwoordelijkheid en impact van de gemeente start en stopt • Daarmee het gesprek intern te voeren en te komen tot een actieplan duurzaamheid
IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen
Samenwerken (intern): • Hoe zorg je dat het duurzaamheidsvraagstuk een vraagstuk van de gehele gemeente is en niet van een aantal domeinen? Hoe werk je samen om het gemeenschappelijk doel te bereiken?
Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Boardletter 2024 Gemeente Borne
Planning & Control: • Denken vanuit (meervoudige) waarden voor je organisatie (mens, milieu en financieel) • Hoe meet je impact van duurzaamheidsmaatregelen? • Hoe zorg je dat duurzaamheid een integraal onderdeel binnen de programmabegroting wordt? Hoewel bovenstaande aspecten een rol (gaan) spelen, zou het zinvol zijn te starten met een vorm van duurzaamheidsverslaggeving. We merken dat deze behoefte nadrukkelijk binnen de publieke sector bestaat en inmiddels zorginstellingen en onderwijsinstellingen al van start gaan met het kunnen verantwoorden over het thema duurzaamheid.
In de praktijk merken wij, gebaseerd op inmiddels ruim 10 ondersteuningstrajecten CSRD bij bedrijven, dat alleen al het bewust worden van de discrepantie tussen de huidige positie binnen de (waarde)keten en de gewenste/verwachte positie een belangrijke uitkomst is van het proces om te komen tot een eerste duurzaamheidsverslag. Het leidt in veel gevallen dan ook tot een concreet actieplan duurzaamheid voor de komende jaren. Overigens komen de elementen van de VSME (o.a. materialiteitsanalyse, stakeholderdialoog) ook terug in de CSRD. Daarmee is de VSME een goede opstap om te komen tot een eerste duurzaamheidsverslag. Wachten op de sector met betrekking tot duurzaamheidsverslaggeving specifiek voor gemeenten lijkt daarmee niet langer een optie. Regionaal wordt gezocht naar meerdere duurzaamheidsinitiatieven. Belangrijkste is misschien wel de verkenning tussen Borne, Enschede en Hengelo voor de oprichting van een regionaal warmtebedrijf. Hiermee wordt input gegeven aan de energietransitie en het klimaatakkoord.
28
BIO2, NIS2 en ENSIA IT-audit Inleiding
Inleiding Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Management -samenvatting
Management samenvatting Belangrijke risico’s
Belangrijke risico’s Procesbeheersing
Procesbeheersing IT-audit
IT-audit Detailbevindingen
Detailbevindingen Actualiteiten
Actualiteiten Bijlagen
Bijlagen
Met de recente ontwikkelingen op het gebied van informatiebeveiliging binnen de overheid willen wij u op de hoogte brengen van de veranderingen die een impact zullen hebben op uw gemeente. Deze ontwikkelingen zijn met name relevant voor de inrichting van risicomanagement, de ENSIA IT-audit en de algemene naleving van de nieuwe wet- en regelgeving met betrekking tot informatiebeveiliging. Hieronder beschrijven wij de belangrijkste aandachtspunten en wat dit voor uw organisatie betekent. In augustus 2024 is de vernieuwde Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO2) officieel gelanceerd. Deze vernieuwde versie komt voort uit een grondige evaluatie van de huidige BIO en introduceert de eisen van de NIS2richtlijn binnen de overheid. Het doel van BIO2 is om informatiebeveiliging binnen alle lagen van de overheid te verbeteren en te uniformeren, waardoor een veiliger digitale omgeving ontstaat. Een belangrijk aspect van BIO2 is de vereenvoudiging van de maatregelen en voorschriften, waarbij bijna 60% van de eerdere voorschriften zijn gereduceerd. Dit maakt het voor overheidsorganisaties eenvoudiger om te voldoen aan de eisen, zonder in te boeten op de kwaliteit van de beveiliging. Daarnaast worden er drie Basisbeveiligingsniveaus (BBN) los gelaten.