2de reactie N. Busger op Vollenbroek inzake Budgetrapportage 2024 (vervolg)
Tekst van het document
Aan: leden Gemeenteraad Borne c.c. College van Burgemeester en wethouders Datum: 15 september 2024 Betreft: Budgetrapportage 2024 (vervolg) Van:
N. Busger op Vollenbroek
Geachte leden van de gemeenteraad Borne, Ik heb afgelopen dinsdag (10 september) met belangstelling de behandeling van de Budgetrapportage 2024 gevolgd via de website. Zo langzamerhand komen we tot de kern van de situatie. Het budgetrecht ligt bij de gemeenteraad. Om dit recht adequaat uit te kunnen voeren, dienen (mijns inziens) de raadsleden te beschikken over meerjarige vergelijkbare cijfers (per programma). Dit is de belangrijkste onderliggende reden waarom BOP/ik de jaarcijfers van de gemeente Borne presenteer ZONDER bijzonderheden in enig jaar (zie mijn notitie eerder deze maand; d.d. 8 september 2024). Het is weliswaar correct dat het College van B&W gehouden is om in de jaarstukken (Begroting c.q. Jaarrekening) het volledige beeld te presenteren (inclusief toevalligheden). Daarnaast is het wenselijk dat de raadsleden inzicht krijgen in de structurele baten en lasten van de onderliggende programma’s. Alleen op deze wijze kan een goed oordeel worden gevormd in hoeverre de cijfers van de nieuwe begroting in lijn liggen met voorgaande jaren. Naast het exploitatieresultaat is ook de totale omvang van de reservepositie van belang (en niet alleen de omvang van de Beleidsreserve). Mede in het licht van de “ravijnjaren” is het voor de raadsleden van belang om tijdig inzicht te verkrijgen in het verloop van de reserve.
Hoeveel vet hebben wij nog op onze botten om eventuele tegenvallers op de middellange termijn op te vangen? Bij dit agendapunt wordt aangegeven dat dit document ook kan worden aangewend om het beleid bij te stellen. Ook en met name de reservepositie kan aanleiding vormen om het (oorspronkelijke) beleid te herzien. Ik pleit er dan voor om in de jaarlijkse budgetrapportage naast de exploitatie ook de stand van zaken van de reserves te presenteren. Dit betekent dan ook dat de onttrekkingen en toevoegingen expliciet opgenomen dienen te worden in de exploitatie. Begroting 2025-2028 Nu even terug naar Berap 2024 en Begroting 2025-2028. Het College van B&W liet doorschemeren dat het graag wenst vast te houden aan de systematiek waarbij de informatie over de reserves uitgebreid wordt gepresenteerd in de Jaarrekening (dat hebben we de afgelopen jaren ook altijd zo gedaan). Door de voorziene forse vermindering van de Rijksmiddelen voor de komende jaren, zal wellicht (tijdelijk) een extra beroep moeten worden gedaan op de eigen reservemiddelen. De vraag is dan wel: tot hoelang en voor hoeveel is dit verantwoord? Dus mijns inziens is inzicht in de reservepositie voor de komende jaren beslist noodzakelijk. De huidige werkwijze van het College houdt o.a.
in dat bij de behandeling van de Begroting 2025-2028 geen up-to-date informatie beschikbaar is over de laatste stand van zaken omtrent de reserves. Cruciale informatie (over stand reserve/voldoende vet op de botten?) komt pas in de loop van 2025 beschikbaar (behandeling Jaarrekening in juni 2025). Op dat moment heeft de raad al een besluit genomen over de Begroting 2025-2028. Verder maak ik u er nogmaals op attent dat de hoge reservepositie met name tot stand is gekomen door omvangrijke éénmalige jaarresultaten (totaal M€ 21 over 2021 t/m 2023). In de bijlage van mijn “inspreeknotitie” (juni 2024) heb ik zichtbaar gemaakt dat de reservepositie ZONDER incidentele resultaten zou afnemen van M€ 40 in 2016 tot M€ 21 in 2023. Verder heb ik in die notitie aandacht gevraagd voor het resultaat voor programma “Inclusieve samenleving”. In navolgende tabel zijn voor de verschillende jaargangen de begrote als mede de werkelijke (of prognose) resultaten opgenomen. Hieruit blijkt dat voor dit onderdeel de financiële resultaten in de jaarlijkse begroting structureel te rooskleuring worden opgenomen. Op deze manier kan iedereen een kostendekkende begroting presenteren.
Opm.
Jrr.
29.804 32.996
28.758 32.996
Begr.
29.433 32.996
30.215 32.996
35000 32500 30000 27500 25000
32.760
verschil -3.997 -5.429 -2.781 -3.563 -4.238 -3.192
27.331
Begroting -27.314 -27.331 -30.215 -29.433 -28.758 -29.804
Tekort Incl. samenleving 27.314 31.311
Jaargang 2022 (Begroting betreft Act.Begr.) Jaargang 2023 Jaargang 2024 (Jaarrek. betreft Berap/Prognose) Jaargang 2025 (ontleend aan B-2024 resp. Berap) Jaargang 2026 (ontleend aan B-2024 resp. Berap) Jaargang 2027 (ontleend aan B-2024 resp. Berap)
4.221 Jaarrek. -31.311 -32.760 -32.996 -32.996 -32.996 -32.996
28.794
Resultaat Inclusieve samenleving
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027
1. tekort Begroting 2023 Ten tijde van de opstelling van de Begroting 2023 waren de definitieve cijfers over het jaar 2021 ook inmiddels bekend. Dat jaar werd afgesloten met een saldo van k€ - 28.794 (zie pagina 22 van Begroting 2023). Op dat moment was er dus al sprake van een “latent” tekort van ongeveer k€ 1.500 ( -28.794 minus -27.331 = -1.463). 2. tekort Begroting 2024 Ook hiervoor gelden soortgelijke opmerkingen. Bij het opstellen van Begroting 2024 waren de jaarrekening cijfers van 2022 bekend (saldo tekort k€ 31.311); Voor B-2024 wordt een tekort voorzien van 30.215. Op dat moment is er al feitelijk sprake van een latent tekort van ruim M€ 1. In de Begroting 2024 zijn de cijfers (én resultaat) over 2022 nog beïnvloed door de baten en lasten van de “Energietoerslag”. Voor het jaar 2022 wordt een tekort gepresenteerd van k€ 30.812. dit tekort is echter “vervuild” met het deelresultaat van energietoeslag van k€ 500 positief (vergelijkbaar tekort komt dan uit op: - € 30.812 -/- k€ 500 = - k€ 31.312).
Aan de hand van deze opstelling kan men dus zien hoe belangrijk het is om eenduidige meerjarige cijfers beschikbaar te hebben als raadslid. Op basis van vergelijkbare cijfers van baten en lasten van de afgelopen jaren, kan men zich een oordeel vormen over de cijfers voor de onderliggende begroting en het daaruit voortvloeiende resultaat. Indien we dit in ogenschouw nemen dan was er voor 2025 ook al geen sprake van een “kostendekkende exploitatie” voor de begroting als geheel. In de bijlage is een totaalbeeld opgenomen van de baten, lasten en het saldo van de vijf programma’s. Aan de hand hiervan kan een beter oordeel worden gevormd over de prognose 2024 (Berap) en de cijfers uit de Meerjarenbegroting (B-2024). Naast de geconstateerde latente tekorten van het programma van Inclusieve samenleving zien we ook nog een vreemd verloop bij de programma’s Bestuur & samenleving en Financieel gezond. Met ingang van Begroting 2024 is een nieuw onderdeel opgenomen (Organisatie). Hiermee waren uitgaven voorzien van M€ 9,5. Dit betrof een verschuiving van personeelskosten vanuit Financieel gezond. De prognose uitgaven komen naar verwachting uit op M€ 11,5. Dan zou men verwachten dat de kosten van Financieel gezond met ongeveer eenzelfde bedrag zouden afnemen. Dit is echter geenszins het geval (feitelijke afname bedraagt ongeveer M€ 6,7; bestaande uit 17.467 -/- 10.701)).
We zien dus nu een verschil optreden van M€ 4,8 (zowel voor begroting alsmede prognose 2024). Voor het programma Financieel gezond wordt in de Berap 2024 een summiere toelichting opgenomen; voor onderdeel financiën is “slechts” één regel voorzien met een totaalbedrag (black-box). Het verdient aanbeveling om in de Berap eenzelfde informatie-opzet op te nemen gelijk aan Begroting en Jaarrekening. Oekraïense vluchtelingen Net als andere gemeentes heeft de gemeente Borne specifieke middelen ontvangen voor de huisvesting (en overige kosten) van Oekraïense vluchtelingen. Om de huisvesting vlot vorm te geven waren de vergoedingstarieven vanuit het Rijk in eerste instantie ruim opgezet. De navolgende jaren zijn de tarieven naar beneden bijgesteld. Onderstaande tabel laat het verloop zien van de afgelopen jaren. Oekraïense Vluchtelingen Jaargang 2022 Jaargang 2023 Jaargang 2024
vergoeding 100 83 61
BATEN 7.418 9.625 7.307
LASTEN RESULTAAT -4.650 2.768 -5.000 4.625 -6.757 550 Voor de opvang van
deze vluchtelingen wordt o.a. (tijdelijk) gebruik gemaakt van het voormalige asielzoekerscentrum (AZC) in Azelo. Hiermee zijn bijzondere afspraken gemaakt waardoor de afgelopen jaren forse positieve resultaten zijn gerealiseerd. Zoals bekend zijn voor het AZC andere plannen in voorbereiding. Over deze nieuwe invulling wordt niets genoemd in de Berap 2024. Wanneer eventueel deze plannen concreet worden, zal alternatieve huisvesting voor deze vluchtelingen gezocht moeten worden. Hier zullen ook weer extra
kosten worden gemaakt (die wellicht hoger zullen uitvallen dan de huidige situatie). Het afgelopen jaar 2023 zijn bij de jaarrekening specifieke middelen gereserveerd (bestemde reserve). Gezien de huidige ontwikkelingen zal de Rijksvergoeding voor de komende jaren vermoedelijk verder afnemen. Ook voor dit onderdeel is dus te verwachten dat de komende jaren inzet van reservemiddelen noodzakelijk zal zijn. Tijdig inzicht van het verloop van deze reserve is dus wenselijk. Reservepositie 2024-2027 Ik breng u nogmaals in herinnering dat de reservepositie zonder ingrijpende maatregelen zeer snel zal kunnen “verdampen” tot een saldo van ongeveer M€ 14 per einde 2027. Per begin 2024 (= einde 2023) bedraagt het saldo nog M€ 42. In mijn notitie bij de behandeling van de Jaarrekening 2023 (27 juni 2024) heb ik e.e.a. nader uiteengezet. Naast de jaarlijks structurele exploitatietekorten, zullen naar verwachting extra tekorten optreden voor het programma “Inclusieve samenleving” (zie hierboven). Daarnaast worden extra uitgaven voorzien voor de bijdrage Vloedbeltverbinding en kosten bodemsaneringen. In de huidige Berap 2024 is vooralsnog onduidelijk in hoeverre de uitgave van de Vloedbeltverbinding (M€ 6) daadwerkelijk is meegenomen. Op basis van de huidige cijfers en inzichten kan het volgende beeld van het verloop van de reserve in beeld worden gebracht.
Ontwikkeling Reserve 2024-2027 & Solvabiliteit 2023 Beginsaldo (= eindsaldo Jaarrekening 2023) Resultaat lopend jaar (2024: wel/niet inclusief Vloedbeltverbinding M€ 6?) Aanvullend tekort op programma Inclusieve samenleving Eindsaldo (prognose NBoV) Totale mutatie reserve (= totaalresultaat per jaar) Gemiddelde totale vermogen 2021-2023 Ratio Solvabiliteit (EV/TV) (zie Jrr. 2023; pag. 47) Ondergrens ratio (20%) saldo t.o.v. minimale ondergrens
Opm.
41.978 130.000 32% 26.000
2024 41.978 -7.534 -2.781 31.663 -10.315 130.000 24% 26.000 5.663
2025 31.663 1.065 -3.563 29.165 -2.498 130.000 22% 26.000 3.165
2026 29.165 -3.188 -4.238 21.739 -7.426 130.000 17% 26.000 -4.261
2027 21.739 -3.119 -3.192 15.428 -6.311 130.000 12% 26.000 -10.572
1. Aanvullend tekort Inclusieve samenleving Voor latente tekort voor Inclusieve samenleving wordt ervan uit dat het daadwerkelijke saldo ongeveer gelijk zal zijn aan het bedrag dat nu in de prognose 2024 is opgenomen (-/- k€ 32.996) 2. Tekort Bestuur en samenleving Voor dit programma kan eveneens een vergelijkbaar latent tekort voor de nakomende jaren optreden. We hebben echter nog onvoldoende vergelijkbare cijfers van voorgaande jaren (alleen 2024). In dit geval zou het dan gaan om een jaarlijks extra tekort van ongeveer M€ 3 (k€ 16.364 -/- k€ 13.353) .
Omvang (lasten-)begroting In de inleiding wordt het volgende aangegeven (citaat; pag. 3): Dat we redelijk op koers liggen komt door het algemene uitgangspunt van de programmabegroting 2024 - 2027: we maken af waar we mee bezig zijn en doen een pas op de plaats voor nieuw beleid.
Aan de hand van de bijlage kunnen de volgende cijfers ontleend worden. Dit geeft een beeld van de (totale) lastenontwikkeling over de afgelopen jaren. Totale exploitatiebegroting (Lasten) Totaal lasten de programma's Mutatie lasten (t.o.v. n-1)
2021 65.265
2022 70.224 4.959
2023 77.044 6.820
2024 84.851 7.807
We zien nu een forse lastenstijging voor de laatste twee jaren 2023 en 2024. Dit lijkt mij niet alleen een toename t.g.v. loon- en prijsbijstellingen. In hoeverre is er dan feitelijk sprake is van “pas op de plaats voor nieuw beleid”?
Baten, Lasten en Saldo per programma 2021-2027
Bijlage 1 (Berap 2024 (vervolg)
Jaarrekening 2021 2022 BATEN Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond (excl. Bijz. result. & Mut. Res.) TOTAAL VAN DE BATEN LASTEN Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond (excl. Bijz. result. & Mut. Res.) TOTAAL VAN DE LASTEN
2.627 3.791 8.368 605 48.717 64.108
Mutaties reserves: BATEN LASTEN Saldo mutatie reserves Bijzondere resultaten: GREX (Bornsche maten) Cogas Oekraïense vluchtelingen Energiertoerslag
Meerjarenbegroting 2025 2026 2027 2.690 3.328 7.854 507 60.773 75.152
2.662 3.339 7.856 507 58.607 72.971
2.662 3.337 7.733 507 60.064 74.303
7.848 4.533 37.287 13.860 10.559 74.087
7.849 4.488 36.614 13.710 13.498 76.159
7.851 4.423 37.537 13.577 14.034 77.422
3.602 3.247 7.883 612 59.337 74.681 4.728 8.820 4.597 40.643 5.517 17.467 77.044 6.820 -2.363
3.036 3.803 9.919 621 59.938 77.317
-1.157
3.667 3.656 5.582 742 56.306 69.953 5.845 7.897 4.597 36.893 4.576 16.261 70.224 4.959 -271
-7.534
1.065
-3.188
-3.119
-5.488 -272 -28.794 -3.909 37.306 -1.157
-4.230 -941 -31.311 -3.834 40.045 -271
-5.218 -1.350 -32.760 -4.905 41.870 -2.363
-6.056 -1.355 -32.996 -16.364 49.237 -7.534
-5.158 -1.205 -29.433 -13.353 50.214 1.065
-5.187 -1.149 -28.758 -13.203 45.109 -3.188
-5.189 -1.086 -29.804 -13.070 46.030 -3.119
6.267 7.024 -757
5.529 4.305 1.224
13.088 9.286 3.802
9.818 1.432 8.386
1.392 524 868
651 417 234
619 517 102
4.625
12.677
2.768 500 3.268
4.625
-
-
-
-
10.763
4.221
6.064
852
1.933
-2.954
-3.017
8.115 4.063 37.162 4.514 11.411 65.265
Muta ti e l a s ten (n-1)
SALDO BATEN -/- LASTEN (NBoV) -A Bestaande uit: Wonen en Leven Duurzame toekomst Inclusieve samenleving Bestuur en samenleving Financieel gezond (excl. Bijz. result. & Mut. Res.) Totaal saldo programma's
2023
Progn. 2024
2.636
9.092 5.158 42.915 16.985 10.701 84.851 7.807
10.245 2.432
Totaal Bijz. resultaten TOTAAL RESULTAAT (College B&W)