Rapportage Leefstijlonderzoek Borger-Odoorn
Tekst van het document
januari 2023
Leefstijlonderzoek 2022 Gemeente Borger-Odoorn
TRENDBUREAU DRENTHE IS ONDERDEEL VAN CMO STAMM
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Colofon Titel:
Leefstijlonderzoek Gemeente Borger-Odoorn
Datum:
31 januari 2023
Opdrachtgever:
Gemeente Borger-Odoorn
Auteur:
Simone Barends, adviseur/onderzoeker Trendbureau Drenthe
Adres: Trendbureau Drenthe, onderdeel van CMO STAMM Laan Corpus den Hoorn 100-2 9728 JR GRONINGEN www.trendbureaudrenthe.nl
© Copyright 2023, CMO STAMM Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van CMO STAMM. Voor zover het maken van kopieën is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1995, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze opgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot CMO STAMM.
1
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Inhoud Samenvatting....................................................................................................................................... 4 Inleiding ............................................................................................................................................... 5 Onderzoeksmethode ........................................................................................................................... 6 Steekproef ....................................................................................................................................... 6 Vragenlijst ........................................................................................................................................ 6 Data-analyse en weging .................................................................................................................. 7 Hoofdstuk 1: Achtergrondvragen ........................................................................................................ 8 Algemene statistieken ..................................................................................................................... 8 Geslacht ...........................................................................................................................................
8 Geboren in Nederland ..................................................................................................................... 8 Leeftijd ............................................................................................................................................. 9 Lengte en gewicht ........................................................................................................................... 9 Woonplaats ................................................................................................................................... 10 Onderwijs ...................................................................................................................................... 11 Huishoudenssituatie ...................................................................................................................... 12 Hoofdstuk 2: Bewegen ...................................................................................................................... 13 Aantal dagen per week bewegen .................................................................................................. 13 Houding t.a.v. bewegen ................................................................................................................
15 Invloed coronapandemie op beweeggedrag................................................................................. 15 Hoofdstuk 3: Op weg naar school ..................................................................................................... 17 Lopend/fietsend naar school......................................................................................................... 17 Hoofdstuk 4: Vrijetijdsbesteding ....................................................................................................... 18 Buiten actief .................................................................................................................................. 18 Beeldschermen .............................................................................................................................. 19 Hoofdstuk 5: Sporten ........................................................................................................................ 21 Hoe vaak sporten, welke sport en waarom (niet)? ....................................................................... 21 Zwemles......................................................................................................................................... 23 Hoofdstuk 6: Sport en cultuur in de buurt ........................................................................................
25 Sportactiviteiten ............................................................................................................................ 25 Culturele activiteiten ..................................................................................................................... 26 Hoofdstuk 7: Gezondheid .................................................................................................................. 28 2
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022 Beperkingen/chronische aandoeningen ....................................................................................... 28 Gezond gewicht ............................................................................................................................. 28 Rookgedrag.................................................................................................................................... 29 Sociale contacten .......................................................................................................................... 30 Hoofdstuk 8: Eten en drinken............................................................................................................ 31 Ontbijt ........................................................................................................................................... 31 Groente en fruit ............................................................................................................................. 32 Drinken .......................................................................................................................................... 33 Bijlage 1: overzicht vragen ................................................................................................................
34 Bijlage 2: extra figuren ...................................................................................................................... 37
3
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Samenvatting Sinds 2010 wordt de leefstijl van de inwoners van de gemeente Borger-Odoorn gemonitord door middel van een leefstijlonderzoek. In 2022 zijn de thema’s Sporten, Bewegen, Gezondheid en Leefstijl voor de vierde keer onderzocht onder een steekproef van de inwoners van de gemeente Borger-Odoorn. Hierbij is gekeken naar inwoners van 4 t/m 79 jaar.
Resultaten Bewegen Over het algemeen beweegt men meer in de zomer dan in de winter. Kinderen voldoen, van alle leeftijdsgroepen, het vaakst aan de beweegnorm in de zomer. In de winter zijn het de jongeren die hier het vaakst aan voldoen. Jongeren gaan ook, vaker dan kinderen, elke dag lopend of fietsend naar school. Wel gaan zowel kinderen als jongeren aanzienlijk minder vaak alle dagen van de week lopend en/of fietsend naar school. Van de volwassenen geeft 36% aan niet van plan te zijn om meer te gaan bewegen. 16% is van plan binnen een half jaar meer te gaan bewegen en 6% binnen een maand. De coronapandemie heeft veel invloed gehad op de mogelijkheden van inwoners om te blijven sporten en bewegen. 28% van de kinderen, 38% van de jongeren en 22% van de volwassenen geeft aan door corona minder te hebben gesport. Voor respectievelijk 10%, 33% en 20% is het beweeggedrag nog steeds anders dan voor de coronapandemie. Sporten De meeste mensen sporten 1 tot 3 dagen per week. Dit geldt voor 83% van de kinderen, 63% van de jongeren en 51% van de volwassenen. Populaire sporten zijn voetbal, gymnastiek, zwemmen, tennis, wandelen, wielrennen, fitness en hardlopen. Veel genoemde redenen om niet te sporten zijn wel willen maar niet weten hoe, het niet leuk vinden en geen tijd.
Redenen om wel te sporten zijn dat het leuk is om te doen, voor een goede gezondheid, vrienden zien en buiten zijn. Ongeveer twee derde van de kinderen en een derde van de jongeren doet wel eens mee aan de sportactiviteiten die in de buurt worden georganiseerd. Als het gaat om culturele activiteiten gaat het om driekwart van de kinderen en twee derde van de jongeren die in de afgelopen 12 maanden heeft meegedaan. Leefstijl Het gewicht van de kinderen in Borger-Odoorn lijkt t.o.v. 2018 niet veel gewijzigd. Nog steeds heeft 12% van de kinderen te maken met (ernstig) overgewicht. Van de jongeren gaat het om 5% en bij de volwassenen heeft 48% (ernstig) overgewicht. Voor de volwassenen lijkt er een verbetering plaats te hebben gevonden. In 2018 had nog 53% (ernstig) overgewicht. Als we kijken naar de eetgewoontes dan zien we dat kinderen het vaakst iedere dag ontbijten (97%) en fruit eten (66%). Jongeren scoren op deze twee thema’s het minst hoog (resp. 72% en 46%). Jongeren scoren wel het hoogst op het eten van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groenten (28%). Het nuttigen van suikerhoudende dranken is onder kinderen toegenomen t.o.v. 2018, bijna de helft van de kinderen drinkt nu iedere dag suikerhoudende dranken (48% t.o.bv. 34%). Voor volwassenen geldt juist dat men meer water is gaan drinken en minder suikerhoudende dranken. 4
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Inleiding Achtergrond In 2010 is het onderzoek ‘Gezonde leefstijl gemeente Borger-Odoorn’ voor de eerste keer afgenomen onder de inwoners van de gemeente. In 2014, 2018 en nu ook 2022 is dit onderzoek herhaald. Opnieuw zijn de thema’s Sporten, Bewegen, Gezondheid en Leefstijl onderzocht door middel van een vragenlijstonderzoek. De onderzoekresultaten, beschreven in dit onderzoeksrapport, geven een beeld van hoe het ervoor staat met het beweeg- en sportgedrag van inwoners en hun leefstijl. Het onderzoek beslaat inwoners van 4 t/m 79 jaar. Doel Het doel van het Leefstijlonderzoek is om inzicht te krijgen in de huidige gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeente Borger-Odoorn van 4 t/m 79 jaar en om te indiceren of de gemeente op de goede weg zit of dat er een andere koers moet worden bepaald. Leeswijzer In het begin van het onderzoeksrapport staat beschreven welke onderzoeksmethode er is gebruikt. Vervolgens staat in hoofdstuk 1 een weergave van de uitkomsten van de achtergrondvragen van het onderzoek. In de opvolgende hoofdstukken worden de uitkomsten per thema van de vragenlijsten uiteengezet. Per thema wordt onderscheid gemaakt tussen de verschillende doelgroepen. Indien een doelgroep niet genoemd staat bij een bepaald thema, dan betekent dit dat deze doelgroep niet bevraagd is op dit thema.
5
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Onderzoeksmethode Trendbureau Drenthe voert het Leefstijlonderzoek 2022 uit voor de gemeente BorgerOdoorn. Het onderzoek bestaat uit het afnemen van een vragenlijst onder verschillende doelgroepen (basisschoolkinderen, jeugd en volwassenen).
Steekproef Om te zorgen dat er voldoende reacties binnen komen op de vragenlijst, maar niet iedere inwoner aangeschreven hoeft te worden, wordt er gebruik gemaakt van een aselecte steekproef. Dit betekent dat iedere inwoner binnen een leeftijdsgroep dezelfde kans heeft om uitgenodigd te worden. De omvang van de steekproef is afhankelijk van het inwoneraantal van een gemeente. Voor dit onderzoek komen alléén inwoners in de leeftijd 4 t/m 79 jaar in aanmerking. De gemeente BorgerOdoorn telt op 1 januari 2022 25.681 inwoners (CBS Statline, 2022). Om een goede respons te behalen moeten in totaal 8.758 inwoners worden aangeschreven. Om te zorgen dat er vanuit iedere leeftijdsgroep genoeg mensen worden aangeschreven bevat de steekproef 4 strata met de volgende leeftijden: •
• •
Volwassenen: o 18 t/m 34 jaar: 2486 uitnodigingen; o 35 t/m 54 jaar: 2486 uitnodigingen; o 55 t/m 79 jaar: 2486 uitnodigingen. Jeugd/jongeren: o 13 t/m 17 jaar: 1300 uitnodigingen. Basisschool: Voor dit onderzoek is ervoor gekozen om de vragenlijsten voor de basisschool kinderen uit te zetten via de basisscholen in de gemeenten. Er is dus niet voor gekozen om een steekproef te trekken onder deze leeftijdsgroep.
Vragenlijst Het onderzoek is gebaseerd op de vragenlijsten die voorgaande jaren zijn gebruikt voor het Leefstijlonderzoek. De vragen uit vorige jaren zijn getoetst aan de huidige context, denk bijvoorbeeld aan de invloed van corona. In verband met nieuwe inzichten en/of gewijzigde richtlijnen zijn sommige vragen aangepast of toegevoegd. Hierdoor zijn niet alle uitkomsten te vergelijken met eerdere jaren. Voor de drie verschillende doelgroepen is een aparte vragenlijst opgesteld en afgenomen. Te weten: •
Een vragenlijst voor basisschoolkinderen;
•
Een vragenlijst voor jongeren van 13 t/m 17 jaar;
• Een vragenlijst voor volwassenen van 18 t/m 79 jaar. In de vragenlijsten kwamen de volgende onderwerpen (in meer of mindere mate voor de verschillende leeftijdsgroepen) aan bod: achtergrondvragen, bewegen, op weg naar school, vrijetijdsbesteding, sport, gezondheid, sport en cultuur in de buurt, eten en drinken. De vragenlijsten zijn op verschillende manieren uitgezet. Basisschoolleerlingen hebben een brief meegekregen via school, met de vraag aan de ouder/verzorger om de vragenlijst (eventueel samen
6
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022 met het kind) digitaal in te vullen. Dit is anders t.o.v. eerdere jaren, waarin kinderen de vragenlijsten op school invulden. Het gevolg hiervan is dat de respons voor deze groep lager is dan afgelopen jaren. Jongeren zijn benaderd met een uitnodiging via de post, gericht aan de ouder/verzorger i.v.m. de benodigde toestemming voor minderjarigen, om de vragenlijst online in te vullen. De veronderstelling is dat dit een negatieve invloed heeft gehad op de respons onder jongeren. Echter, ook in de voorgaande leefstijlonderzoeken was de respons onder deze groep niet hoog genoeg om betrouwbare uitspraken over te kunnen doen. Omdat de respons in zowel 2022 als in 2018 voor deze groep niet hoog was, is ervoor gekozen om geen vergelijkingen in het rapport te tonen over de jaren heen voor deze groep. Volwassenen zijn net als de jongeren per post benaderd met een uitnodiging om een de vragenlijst digitaal in te vullen. Voor zowel de jongeren als de volwassenen geldt dat er gebruik is gemaakt van het werken met een unieke code op de uitnodiging. Via deze code kon worden geregistreerd naar welke adressen de herinnering verzonden moest worden. Voor jongeren is alleen een herinneringsbrief verzonden, met wederom de link naar de digitale vragenlijst.
Bij de volwassen doelgroep is ervoor gekozen om met de herinneringsbrief ook een papieren versie van de vragenlijst mee te zenden. Voor alle vragenlijsten geldt dat er een prijs gewonnen kon worden door deel te nemen. •
Basisschool: de scholen met (procentueel) de meeste respons: een waardebon voor sport- en spelmateriaal ter waarde van € 500,- of een dag lang gratis gebruik van een springkussen/ stormbaan naar keuze.
•
Jongeren: mountainbike t.w.v. € 500,-
•
Volwassenen: een lidmaatschap voor 1 jaar bij een sportvereniging of sportschool in BorgerOdoorn.
Data-analyse en weging De digitale vragenlijsten kwamen na het invullen direct bij Trendbureau Drenthe in het datasysteem te staan. Voor de papieren vragenlijsten is ervoor gekozen om te werken met een derde partij, I&O Research, die de verwerking van de vragenlijsten uitvoerde. I&O research deelde de uitkomsten digitaal met Trendbureau Drenthe. Deze twee databestanden zijn samengevoegd voor de uiteindelijke analyse. Voor de analyse zijn drie verschillende data sets gemaakt, voor iedere vragenlijst één. In het geval van de data van de volwassenen is ervoor gekozen om gebruik te maken van een weging voor de leeftijd omdat de leeftijdsverdeling binnen dit onderzoek afwijkt van de daadwerkelijke leeftijdsverdeling in de gemeente Borger-Odoorn. Een weging wordt gebruikt als de verdeling van, in dit geval, de verschillende leeftijden van de respondenten afwijkt van de daadwerkelijke leeftijdsverdeling binnen de gemeente. Leeftijdsgroepen die ondervertegenwoordigd zijn in de data krijgen een zwaardere weging en groepen die oververtegenwoordigd zijn krijgen een minder zware weging. In het geval van dit onderzoek zijn de jongere leeftijdscategorieën wat ondervertegenwoordigd en de oudere oververtegenwoordigd. Door een weging toe te passen worden de antwoorden representatief voor de gemeente.
7
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 1: Achtergrondvragen Algemene statistieken In totaal hebben 1.299 mensen gereageerd. De vragenlijst is ingevuld door: •
254 kinderen/ouders uit het basisonderwijs; op basis van deze respons kunnen we uitspraken doen die representatief zijn voor de kinderen van basisschoolleeftijd in Borger-Odoorn. In vergelijking met eerdere jaren is de respons wel lager. Dit komt doordat de vragenlijsten niet meer onder begeleiding op de scholen zelf zijn ingevuld, maar meegegeven zijn om thuis in te vullen.
•
61 jongeren van 13 t/m 17 jaar; op basis van deze respons kunnen we geen representatief beeld geven van de situatie van alle jongeren in Borger-Odoorn. Wel kunnen we een beeld schetsen dat een indicatie geeft. Ook in voorgaande jaren was de respons onder deze groep relatief laag en niet representatief.
•
984 volwassenen van 18 t/m 79 jaar. Onder de volwassenen is ervoor gekozen om de vragenlijst zowel digitaal als op papier beschikbaar te maken. 46% van de vragenlijsten is digitaal ingevuld, 54% op papier. Op basis van deze respons kunnen we uitspraken doen die representatief zijn voor de volwassenen van Borger-Odoorn.
Geslacht Aan alle respondenten is gevraagd of zij in wilden vullen of zij een meisje/vrouw, jongen/man of anders zijn. De reacties zijn redelijk gelijk verdeeld. Bij de kinderen en jongeren zijn de jongens iets in de meerderheid (56% en 53%), bij de volwassenen zijn dit de vrouwen (53%).
Figuur 1: verdeling geslacht, absolute aantallen.
Geboren in Nederland Volwassenen Het overgrote deel van de respondenten (97%) komt uit Nederland. 0,3% komt uit Syrië, 0,2% uit Duitsland, 0,3% uit Indonesië, 0,3% uit Polen en 1,9% ergens anders1.
1
Genoemd zijn: Amerika, Antillen, Belarus, China, Curaçao(2x) engeland, Eritrea, Zwitserland, Kenia, Portugal, Singapore, Suriname, Tsjechië, Turkije, voormalig Nederlands-Indië en Zuid-Afrika.
8
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Leeftijd Alle respondenten is gevraagd hun leeftijd in te vullen. Per doelgroep is hieronder de verdeling van de leeftijden binnen de doelgroep te zien.
Kinderen De verdeling over de leeftijden is redelijk gelijk onder de leeftijden 4 t/m 9 jaar. De groep 10- tot en met 13-jarigen is minder groot. De gemiddelde leeftijd van de basisschool respondenten is 7,4 jaar.
Jongeren De verdeling over de verschillende leeftijden binnen de groep jongeren is redelijk gelijk. Alleen de 13jarigen zijn ondervertegenwoordigd binnen deze groep respondenten.
Figuur 2: verdeling leeftijd, percentages.
Volwassenen De gemiddelde leeftijd van de volwassen respondenten is 57 jaar. De leeftijdsverdeling binnen dit onderzoek wijkt af van de daadwerkelijke leeftijdsverdeling in de gemeente Borger-Odoorn; de jongere leeftijdscategorieën zijn wat ondervertegenwoordigd, de oudere oververtegenwoordigd. Voor de rest van de uitkomsten voor de volwassenen vragenlijst hebben we daarom een weging toegepast om de antwoorden representatief voor de gemeente te maken. Dit betekent dat de antwoorden van de jongere leeftijdsgroepen vaker worden meegeteld en die van de ouderen minder vaak (zie blz.6).
Lengte en gewicht In de vragenlijst is gevraagd naar lengte en gewicht. In het hoofdstuk gezondheid laten we de uitkomsten hiervan terugkomen, gerelateerd aan het op basis hiervan berekende BMI.
9
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Woonplaats Alle respondenten is gevraagd naar hun postcode. De antwoorden zijn per kern uitgezet op onderstaande kaart. Van zowel de kinderen, jongeren als de volwassenen komt meer dan de helft (63,0%, 55,7% en 52,6%) uit een Zandgebied. De minderheid komt dus uit een Veengebied. Voor een toespitsing van de reactie per doelgroep zie bijlage 2.
Figuur 3: overzichtskaart woonplaats, absolute aantallen.
10
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Onderwijs Aan alle respondenten is een vraag gesteld met betrekking tot het onderwijsniveau. Voor basisschoolleerlingen is gevraagd op welke basisschool het kind zit. Aan jongeren is gevraagd welk niveau zij volgen. En aan volwassenen is gevraagd wat hun hoogst afgeronde onderwijsniveau is of op welk niveau zij op dit moment zitten.
Kinderen De meeste vragenlijsten zijn ingevuld door leerlingen van OBS De Meander in Borger. Op plek 2 en 3 staan de Christelijke basisschool De Klister in Nieuw-Buinen en OBS de Ekkelhof in Drouwen. Er is geen enkele school waar geen vragenlijsten door zijn ingevuld. Er zijn 2 vragenlijsten ingevuld door leerlingen van De Hondsrug in Emmen, dus buiten de gemeentegrens. Voor de volledige verdeling zie bijlage 2.
Figuur 4: verdeling onderwijsniveau, absolute aantallen
Jongeren De grootste groep leerlingen zit op het vwo (33%), op havo (16%) en op vmbo tl (12%). De aantallen in bovenstaande figuur zijn absolute aantallen, geen percentages.
Volwassenen De meeste mensen die hebben gereageerd hebben/doen een hbo-opleiding (33%). Een andere grote groep is mensen die mbo doen/hebben afgerond (29%). De aantallen in bovenstaande figuur zijn absolute aantallen, geen percentages.
11
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Huishoudenssituatie Volwassenen 48% van de mensen woont in een huishouden met twee volwassenen zonder (thuiswonende) kinderen. 34% woont met twee volwassenen en thuiswonende kinderen. 12% woont alleenstaand. 3% is alleenstaande ouder met thuiswonend (e) kind(eren). En 3% heeft ‘anders’ ingevuld.
Figuur 5: gezinssamenstelling volwassenen, absolute aantallen
12
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 2: Bewegen Beweging is een belangrijk aspect van een gezonde leefstijl. In het leefstijlonderzoek is gevraagd naar verschillende aspecten van bewegen. Zo is gevraagd naar hoe vaak men beweegt, hoe men aankijkt tegen het eigen beweeggedrag en of de coronacrisis invloed heeft gehad op het beweeggedrag.
Aantal dagen per week bewegen In de vragenlijst is gevraagd op hoeveel dagen in de week er tenminste 60 minuten per dag of meer matig intensief wordt bewogen (kinderen en jongeren) of elke week 150 minuten of meer (volwassenen). Deze richtlijnen zijn gebaseerd op de richtlijnen van het Kenniscentrum Sport en Bewegen.2 Dit is gevraagd voor zowel de zomer- als voor de winterperiode.
Kinderen Het grootste deel van de basisschoolleerlingen (65%) beweegt in de zomer elke dag tenminste 60 minuten en voldoet daarmee aan de beweegnorm voor kinderen. 25% beweegt 5 of 6 dagen per week minimaal 60 minuten per dag. De overige 10% beweegt 4 dagen per week of minder. In de winter is het beeld minder positief. 27% geeft aan in de winter elke dag ten minste 60 minuten te bewegen. 42% beweegt dan 5 of 6 dagen per week. 31% van de basisschoolleerlingen beweegt 4 dagen per week of minder. In 2018 voldeed 23% van de kinderen van 4 t/m 12 jaar in Borger-Odoorn aan de Nationale Norm Gezond Bewegen. Dit is over de zomer en winter heen genomen. Vermoedelijk ligt het percentage nu gemiddeld hoger.
Figuur 6: beweegnorm kinderen, percentages
Jongeren De helft van de jongeren lukt het in de zomer elke week om 60 minuten per dag of meer matig intensief te bewegen en voldoet daarmee aan de beweegnorm voor jongeren. Een kwart lukt dit bijna elke week. Slechts 5% van de jongeren zegt dat dit (bijna) nooit lukt. Voor deze groep lijkt het beeld tussen de zomer en de winter niet sterk te veranderen. 43% van de jongeren lukt het in de winter elke week om 60 minuten per dag matig intensief te bewegen. 23% bijna elke week. En nog steeds 5% lukt dit (bijna) nooit. Zie ook figuur 7 op de volgende pagina.
2
https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/producten/beweegrichtlijnen/#br-overzicht
13
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Figuur 7: beweegnorm jongeren, percentages
Volwassenen De helft van de volwassenen lukt het in de zomer elke week om zich aan de beweegnorm van 150 minuten per week of meer matig intensief bewegen te houden en voldoet daarmee aan de beweegnorm voor volwassenen. 1 op de 5 lukt dit bijna elke week. 16% van de volwassenen zegt dat hen dit (bijna) nooit lukt. In de winter neemt het percentage mensen dat het elke week lukt om minstens 150 minuten per week matig intensief te bewegen af naar 36%.
Figuur 8: beweegnorm volwassenen, percentages
In 2018 voldoet 45% van de volwassenen in Borger-Odoorn aan de Nationale Norm Gezond Bewegen. De norm was toen wel iets anders gesteld, namelijk minstens 30 minuten matig intensieve activiteit op minimaal 5 dagen per week. In Nederland voldoet 54,2% van de 18- tot en met 65-jarigen en 38,2% van de 65-plussers aan de beweegrichtlijnen. In Drenthe scoort men net iets lager met respectievelijk 53,7% en 37,3%. 3
3
Gezondheidsmonitor 2020 volwassenen, GGD + Gezondheidsmonitor 2020 Ouderen, GGD
14
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Houding t.a.v. bewegen Aan de volwassen inwoners is gevraagd wat hun plannen zijn met betrekking tot bewegen en hoe zij aankijken tegen bewegen. De meeste mensen (36%) geven aan niet van plan te zijn om meer te gaan bewegen. 16% is van plan om binnen een half jaar meer te gaan bewegen, 6% wil dit binnen een maand doen en 18% is op dit moment bezig met meer bewegen. De rest van de mensen is al langer dan een half jaar aan het bewegen. Bijna de helft van de mensen geeft aan dat ze bewegen omdat ze er plezier in hebben. Ook fit en gezond blijven is een belangrijke reden voor velen.
Figuur 9: houding t.a.v. bewegen volwassenen, percentages
Invloed coronapandemie op beweeggedrag De coronapandemie heeft veel invloed gehad op de mogelijkheden van inwoners om te blijven sporten en bewegen. Veel sportverenigingen en sportscholen moesten hun deuren sluiten, waardoor er andere vormen van sporten en bewegen gevonden moesten worden.
Figuur 10: invloed corona op beweeggedrag, percentages
Kinderen Corona had zeker invloed op het beweeggedrag van kinderen. Voor 28% van de leerlingen zorgde de coronapandemie ervoor dat er minder werd gesport/bewogen. Bij 6% werd er juist meer gesport/bewogen. 22% heeft op een andere manier gesport/bewogen. Vaak (65%) was dit meer in/aan
15
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022 huis of meer wandelen en fietsen (80%). Voor 1 op de 10 kinderen geldt dat het beweeggedrag nog steeds anders is dan voor de coronapandemie.
Jongeren Voor 38% van de jongeren zorgde de coronapandemie ervoor dat er minder werd gesport/bewogen. Bij 19% werd er juist meer gesport/bewogen en 21% geeft aan dat er op een andere manier is gesport/bewogen. 17% van de jongeren laat weten dat de sport ondanks corona gewoon door kon gaan. Voor 1 op de 3 jongeren geldt dat het beweeggedrag nog steeds is veranderd.
Volwassenen Voor de helft van de volwassenen had de coronapandemie invloed op het beweeggedrag. Voor 1 op de 5 van hen is het beweeggedrag nog steeds anders dan voor de coronapandemie. Mensen die anders hebben bewogen deden dit m.n. door meer te wandelen en te fietsen (76%), aan huis te sporten (30%) of meer zelfstandig te sporten (20%). 30% van de mensen kon gewoon door blijven sporten zoals voor de coronapandemie.
16
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 3: Op weg naar school Lopend/fietsend naar school Kinderen en jongeren moeten 5 dagen in de week van en naar school komen. De manier waarop kinderen en jongeren dit doen heeft invloed op de leefstijl. In de vragenlijst is gevraagd hoeveel dagen per week kinderen en jongeren lopend of fietsend naar school gaan en hoe lang ze hier dan over doen.
Kinderen De helft van de basisschoolleerlingen (49%) gaat 5 dagen per week lopend of fietsend naar school. 24% geeft aan dit 1 dag per week of minder te doen. Ruim de helft van de leerlingen (52,3%) geeft aan korter dan 10 minuten per dag onderweg te zijn naar school en terug. 36% is tussen de 10 en 20 minuten per dag onderweg. De rest van de leerlingen doet er langer over. In 2018 gaat 58% van de kinderen elke dag lopend/fietsend naar school, dit is nu dus met bijna 10% afgenomen.
Figuur 11a en 11b: lopend of fietsend naar school kinderen en jongeren, percentages
Jongeren Twee op de drie leerlingen (66%) gaat 5 dagen per week lopend of fietsend naar school. 15% geeft aan dit (bijna) nooit te doen. Hoe lang leerlingen onderweg zijn naar school verschilt heel erg. 1 op de 3 leerlingen is een uur per dag of langer lopend of fietsend onderweg. 23% doet er 30 minuten tot een uur per dag over. 20% is binnen 10 minuten heen en weer. In 2018 was er het beeld dat jongeren (13- t/m 17-jarigen) vaker (83%) lopend/fietsend naar school gaan dan kinderen (58%). Dit beeld lijkt overeen te komen met het beeld in 2022.
17
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 4: Vrijetijdsbesteding De kinderen en jongeren in de gemeente zijn gevraagd naar hoe zij hun vrije tijd besteden. Hierbij is specifiek gevraagd naar hoeveel zij buiten actief zijn en hoeveel uur ze achter een beeldscherm doorbrengen.
Buiten actief Kinderen Het verschilt erg hoeveel dagen per week er buiten gespeeld wordt door kinderen. Het lijkt erop dat kinderen minder vaak buiten gaan spelen naar mate ze ouder worden4. De meeste kinderen (43%) spelen 1 tot 2 uur per dag buiten. 33% speelt een half tot 1 uur per dag. Slechts 4% speelt korter dan een half uur en slechts 3% langer dan 3 uur per dag. De meest populaire plek om buiten te spelen voor deze doelgroep is de eigen tuin (87%), daarna de speeltuin (44%) en een (school)plein (37%).5 In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van het aantal dagen buitenspelen, weergegeven per woonplaats. Vanwege de kleine aantallen is dit niet opgenomen in de hoofdtekst.
Jongeren Ook voor jongeren verschilt het erg hoeveel dagen per week zij buiten actief zijn. Voor iedere antwoordoptie geeft tussen de 7% en de 18% aan dat dit op hen van toepassing is. Ook de tijd die zij per dag dan buiten besteden verschilt erg. De grootste groep (38%) geeft aan zo’n 1 tot 2 uur per dag buiten actief te zijn als ze buiten zijn. 23% zegt dat dit een half tot 1 uur is. De meest populaire plekken zijn het sportveld, op straat en in een bos/park/weiland (allen 34%).6 Zowel in 2018 als in 2022 lijkt het erop dat kinderen vaker buiten spelen dan jongeren. Landelijk en provinciaal is zo’n 88% van de jongeren wekelijks actief in de vrije tijd. 7
Figuur 12: aantal dagen buitenspelen 2010-2022, percentages
4
0.69 significantie Tuin (87%) - Speeltuin (44%) - school)plein (37%) – Straat (33%) - Grasveld (29%) – Bos, park, weiland (28%) Sportveld (18%) – Anders (3%) 6 Sportveldje (34%) – Straat (34%) - Bos/park/weiland (34%) - Eigen tuin (28%) – Anders (23%) – Grasveldje (8%) - (school)plein (7%) - Anders: Vrienden, freerunning park, manage, fiets, op het water, schaatsbaan, in de buurt, sportclub 7 Gezondheidsmonitor jeugd 2021, GGD 5
18
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Beeldschermen In de vragenlijst is gevraagd hoeveel uur per dag kinderen/jongeren kijken naar een beeldscherm in de vrije tijd. Kennisnet heeft richtlijnen voor schermgebruik: 8 •
4-6 jaar: 5 à 10 minuten per keer, tot maximaal 30 minuten per dag;
•
6-8 jaar: maximaal 1 uur per dag, verdeeld over periodes van maximaal 30 minuten;
•
8-10 jaar: maximaal 1 à 1.5 uur per dag;
•
10-12 jaar: maximaal 2 uur per dag;
•
12 jaar en ouder: maximaal 3 uur beeldschermtijd per dag.
Kinderen De meeste kinderen (52%) kijken 1 tot 2 uur per dag naar een beeldscherm in de vrije tijd. 5% kijkt 3 tot 6 uur per dag naar een beeldscherm. In 2018 keek 23% 2 uur of meer per dag naar een beeldscherm. In 2022 is dit tevens 23%. Onderstaand figuur laat het aantal kinderen zien dat onder of gelijk aan, de geldende richtlijnen scoort en het aantal dat meer schermtijd heeft dan de richtlijn.
Figuur 13: richtlijnen schermtijd kinderen. i.v.m. het lage aantal 12-jarigen is deze meegenomen in de groep 10 jaar of ouder. Percentages.
Jongeren 44% van de jongeren zit per dag 3 tot 6 uur in de vrije tijd op een beeldscherm. In 2018 was het beeld dat met name deze groep (jongeren) eruit sprong als het ging om sedentair gedrag. Ook in 2022 lijken de extremen zich onder de jongeren te bevinden. Zie hiervoor ook figuur 14.
8
App_Noot_Muis.pdf (kennisnet.nl)
19
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Figuur 14: beeldschermtijd kinderen en jongeren, percentages
20
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 5: Sporten Een belangrijke vorm van beweging is het beoefenen van een sport. Aan de respondenten is gevraagd hoe vaak ze sporten, waar ze sporten, wat ze leuke sporten vinden en wat obstakels kunnen zijn om te gaan sporten.
Hoe vaak sporten, welke sport en waarom (niet)? Kinderen De meeste kinderen (83%) sporten tussen de 1 en 3 dagen per week. Of men 1, 2 of 3 dagen sport is binnen deze groep redelijk gelijk verdeeld. Slechts 1% van de kinderen sport (bijna) nooit. De overige leerlingen sporten 4 dagen per week of vaker.9 De 3 meest populaire sporten zijn: voetbal (incl. zaalvoetbal) (33%), gymnastiek/turnen (22,4%), zwemsport (21,5%). 10 Sommige sporten zijn populairder bij meisjes (danssport, skeeleren/skaten, gymnastiek, paardrijden en volleybal). Andere sporten zijn populairder bij jongens ((zaal)voetbal, wielrennen, judo). Zwemmen is nieuw in de top 3 voor deze kinderen en jongeren. Driekwart (72%) van de kinderen is lid van één of meerdere sportverenigingen. Dit is gelijk aan 2018. Een kwart (24%) sport regelmatig in de buurt of op straat. In 2018 gaf 24% aan elke dag in de buurt of op straat te spelen, door de afwijkende antwoordcategorieën is dit lastiger te vergelijken. De ouders van kinderen die niet sporten geven aan dat hun kind dat wel wil, maar dat men niet weet hoe/waar/wanneer dat kan (56%). De tweede reden is dat het kind het niet leuk (meer vindt) (30%). Ook ‘geen tijd’ (15%), ‘het kan hier niet in de omgeving’ (15%) en ‘te duur’ (9%), werden vaker genoemd. Landelijk geven vooral kinderen tussen de 4 en 8 jaar aan elke dag (24%) buiten te spelen of meer dan 3x per week (30%).
Van de 9- tot en met 12-jarigen speelt 31% 1 tot 3 keer per week buiten. 11
Figuur 15: aantal dagen sporten per week, percentages
9
In 2018 is gevraagd naar hoeveel keer men sport per jaar. Hierdoor is het moeilijk om deze cijfers met elkaar te vergelijken. 10 Verder worden nog genoemd: paardensport, danssport, judo, skeeleren/skaten, tennis, handbal, wielrennen, hardlopen, badminton, wandelsport, atletiek, hockey, motorsport, basketbal, honkbal, klimsport, schaatsen, schietsport. In de open antwoorden kwam nog naar voren. Buitenspelen, freerunnen, scouting. 11 Jantje Beton, buitenspelen 2022
21
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Jongeren De grootste groep jongeren sport 3 dagen per week (35%) en maakt daarmee onderdeel uit van de 63% die tussen de 1 en 3 dagen per week sport. Slechts 4% sport (bijna) nooit en eveneens 4% sport juist elke dag. Jongeren sporten ook vaak op of via school. 41% van de jongeren doet dit 2 dagen per week, nog eens 30% doet dit 1 dag per week. 18% doet dit bijna nooit. Als we kijken naar welke sporten er worden gedaan onder jongeren dan zien we de volgende top 3. Voetbal (incl. zaalvoetbal) (35,3%), tennis (13,7%) en wandelen, wielrennen/ mountainbiken, fitness, skiën/snowboarden (ieder 9,8%). Sommige sporten zijn vooral populair onder jongens (tennis en (zaal)voetbal), skiën blijkt onder deze groep jongeren populairder te zijn onder meisjes.12 72% van de jongere is lid van één of meerdere sportverenigingen. Dit is gelijk met 2018.13 18% sport regelmatig in de buurt of op straat. De belangrijkste reden om te sporten is dat jongeren het gewoon leuk vinden om te doen (86%). Ook vindt men de gezondheid een belangrijke reden (48%). En jongeren vinden het leuk om hun vrienden te zien bij het sporten (32%). Wat jongeren het vaakst noemen als minder leuke kant aan sport is dat het veel tijd kost (14%)14. Landelijk sporten jongeren van 13 tot en met 15 jaar het minst vaak buiten, in vergelijking met jongere leeftijdsgroepen. Bijna een kwart (23%) van deze groep speelt nooit buiten.
Nog eens een kwart (24%) speelt 1 keer in de week buiten. 15
Figuur 16: top 5 populairste sporten, percentages
12
Open antwoorden: freerunnen, kanopolo, long boarden, scouting Landelijk is 48,5% van de 15- tot 25-jarigen lid van een sportvereniging. Door de grote afwijking van de leeftijden binnen deze leeftijdsgroep is dit niet opgenomen in de hoofdtekst. 14 Blessures (10%), trainen (3%), het kost (te) veel tijd (14%), wedstrijden (7%), het is te duur (7%), ik ben niet goed in sporten (10%). 15 Jantje Beton, buitenspelen 2022 13
22
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Volwassenen Bijna 1 op de 3 volwassenen geeft aan (bijna) nooit te sporten. 18% sport 1 dag per week, 33% sport 2 of 3 dagen per week. Opleidingsniveau lijkt samen te hangen met hoeveel dagen per week men sport (zie ook bijlage 2). Lager opgeleiden geven vaker aan helemaal nooit te sporten (41%) dan middel (34%) en hoog (24%) opgeleiden. In 2018 sportte 26% van de volwassenen niet of incidenteel (1-11 keer per jaar). 26% sportte intensief (120 keer of meer). De cijfers zijn wat lastiger te vergelijken door de verschillende vraagstelling. De top 3 sporten van volwassenen zijn: wandelsport (36%), fitness/groepslessen (26%) en hardlopen (19%). Wandelen en fitness/groepslessen lijken populairder onder vrouwen. Hardlopen is voor beiden ongeveer even populair. Deze top 3 is anders dan de top 3 van zowel 2010, 2014 als 2018. Toen stond fitness op plek 1, wandelsport op plek 2 en wielrennen/toerfietsen op plek 3. Redenen om te sporten voor volwassenen zijn16: 1. Gezondheid/fitheid/lichaamsbeweging: 2. Plezier/ontspanning: 3. Buiten zijn:
76%; 38%; 31% .
Sporten werden beoefend: alleen ongeorganiseerd (53%), als lid van een sportvereniging (33%), abonnee/lid/cursist (25%), in groepsverband georganiseerd door mensen zelf, familie of vrienden (14%), als deelnemer aan een georganiseerd sportevenement (6%) en via sociaal-cultureel werk (2%). Populaire plekken om te sporten voor volwassenen zijn: 1. Park/bos/strand/openbare weg etc.: 2. Officiële binnensportaccommodaties: 3. Officiële buitensportaccommodaties:
61%; 49%; 26%.
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van het aantal keer sporten weergeven per woonplaats. Het gaat hierbij echter om zeer kleine aantallen en is daarom niet opgenomen in de hoofdtekst.
Zwemles Kinderen 62% van de kinderen zit momenteel niet op zwemles omdat het kind al een zwemdiploma heeft. 19% zit op zwemles voor diploma A, 8% voor diploma B of C. 11% van de kinderen zit niet op zwemles en heeft ook (nog) geen zwemdiploma. Deze laatste groep zijn vrijwel allemaal 4-jarigen. Te zien is dat met name de jongere kinderen nog bezig zijn met het behalen van hun (eerste) zwemdiploma. In 2018 was van de jeugd van 4 t/m 12 jaar 92% in het bezit van een zwemdiploma A, B of C. Van de jeugd zat nog 3% op zwemles en had 5% geen zwemdiploma én zat niet op zwemles. 16
Gezondheid/fitheid/beweging (76%), plezier/ontspanning (38%), buiten zijn (31%), sociale contacten (26%), uitlaatklep (24%), spieropbouw (20%), afvallen (17%), zinnen verzetten (11%), strak/slank lichaam (8%), presteren/competitie/winnen (6%), boeiend/leren vaardigheden (5%), anders (2%): medisch (4x), conditie, fit voor werk (2x), gym op school, hond (2x), stress.
23
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Figuur 17: zwemles kinderen, percentages
24
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 6: Sport en cultuur in de buurt Een belangrijke manier om in aanraking te komen met sport en cultuur is door middel van activiteiten die worden georganiseerd in de buurt. Aan kinderen en jongeren in de gemeente is gevraagd of zij wel eens meedoen aan dergelijke activiteiten, waarom wel/niet en of er nog activiteiten worden gemist.
Sportactiviteiten Kinderen Ongeveer twee derde van de basisschoolleerlingen doet wel eens mee aan de sportactiviteiten die in de buurt georganiseerd worden. Als men niet meedoet is dit vaak omdat men niet weet wat er allemaal georganiseerd wordt (21%) of omdat men geen tijd heeft (16%). Onder de open antwoorden kwam vaak naar voren dat kinderen nog te jong zijn voor de activiteiten die worden aangeboden en dat activiteiten vaak plaatsvinden onder werktijd. Als kinderen er wel heen gaan zegt de helft (48%) de activiteiten leuk te vinden. Een kwart zegt dat het leuk is maar dat er te weinig wordt georganiseerd en de laatste kwart vindt de activiteiten niet leuk. Het grootste deel van de ondervraagden mist geen (buurt)sportactiviteiten (80%). De mensen die wel iets missen noemen: vechtsport (3x), activiteiten op het voetbalveld, activiteiten voor jongere kinderen (2x), atletiek (2x), hockey (2x), basketbal, BMX, bootcamp, buitengym, dansen/ballet (2x), fietsen crossen, hardloopwedstrijdjes, hutten bouwen, pumptrackbaan (2x), kaboutervoetbal, kennismaking met verschillende sporten, bosspellen, motorsport, rugby, pony rijden, skatebaan/skaten (6x), speeltuinen, spooktochtexpeditie, survivallen, zwemmen In 2018 deed 59% van de jeugd wel eens mee aan buurtsportactiviteiten. De deelname lag toen hoger bij de 4- t/m 12-jarigen (71%) dan de 13- t/m 17-jarigen (40%).
Dit beeld komt overeen met het beeld in 2022.
Figuur 18: deelname buurtsportactiviteiten kinderen en jongeren, percentages
25
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Jongeren Eén op de drie jongeren doet wel eens mee aan de sportactiviteiten die in de buurt worden georganiseerd. Als jongeren hier niet aan meedoen is dat met name omdat ze niet weten wat er wordt georganiseerd (49%) of omdat ze geen tijd hebben (30%). 21% geeft aan dat ze activiteiten missen. Activiteiten die worden genoemd zijn: kickboksen, een ontmoetingsplek voor tieners waar je sporten kan doen die je nergens in de omgeving kan vinden zoals een squashbaan pumptrack voor steps rollerskates en mountainbikers en tafeltennistafels, skatebaan, trampolinepark, plek om te freestylen, een kamp waar je 2-5 dagen door Borger-Odoorn gaat en allemaal verschillende sporten doet, een game hal, buitenfitnessapparatuur bij busstations, iets zoals DAF in Gieten en Assen, Iemand die je kan spreken wanneer het minder goed gaat met dingen, avondvierdaagse voor middelbare scholen, activiteiten voor scholen, een fontein die water uit de grond spuit in verschillende patronen waar kinderen in kunnen spelen, manege, hockey, karate, mond-2-mondloop, zeskamp, fietsvierdaagse, schaatsactiviteiten, klimsport en survival.
Culturele activiteiten Kinderen Driekwart van de kinderen (76%) deed in de afgelopen 12 maanden mee aan culturele activiteiten in de buurt. De meeste kinderen doen dit eens per 3 maanden (34%). Als kinderen hier niet aan mee doen komt dat vaak omdat men niet weet wat er georganiseerd wordt (31%). Ook geeft men aan dat de activiteiten die het kind leuk vindt hier niet aanwezig zijn (22%)17. In de open antwoorden geeft men vaak aan dat het kind nog te jong is, dat er al andere activiteiten worden ondernomen (bijv. vanuit de kerk) of dat het niet past met de werktijden van ouders. 10% van de mensen geeft aan dat er ook culturele activiteiten missen in de buurt. Hierbij geeft men aan het volgende te missen: creatieve activiteiten (3x), muziekschool (1x), gitaarles (1x), musicalles (1x), muziek- en toneelles (4x), technische lessen met hout (1x), tekenen schilderen (2x), vakantie bios (2x).
Figuur 19: deelname culturele activiteiten kinderen en jongeren, percentages
17
Anders (53%), ik weet niet wat er georganiseerd wordt (31%), activiteiten zijn niet hier (22%), te duur (9%), ik ben er niet goed in (2%), mijn vrienden doen het ook niet (2%).
26
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Jongeren 68% van de jongeren deed in de afgelopen twaalf maanden mee aan culturele activiteiten in de buurt. De grootste groep doet dit eens per maand. Jongeren die hier niet aan mee doen, doen dat omdat ze geen tijd hebben (47%), omdat ze niet weten wat er wordt georganiseerd (16%) of omdat ze ‘er niks aan vinden’. 33% geeft aan dat ze minder hebben deelgenomen aan culturele activiteiten tijdens de coronapandemie. 44% zegt dat het geen invloed heeft gehad, omdat ze hier al (bijna) niks aan deden. 12% mist culturele activiteiten in de buurt. Als ideeën worden genoemd: buurtfeesten, filmavonden, workshops, bibliotheek, muzieklessen, optredens van bands, musea, kunstlessen, theater, scholierenkoor.
27
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 7: Gezondheid Hoe het staat met je (lichamelijke) gezondheid heeft veel invloed op je leefstijl en of je lekker in je vel zit. De respondenten is gevraagd naar hun lengte en gewicht of zij last hebben van een beperking en/of chronische aandoening, hoe het staat met hun sociale contacten en of ze roken. De vragen uit dit hoofdstuk zijn alleen voorgelegd aan jongeren en volwassenen.
Beperkingen/chronische aandoeningen Jongeren Eén op de vijf jongeren geeft aan een beperking of een chronische aandoening te hebben. Het gaat hierbij om: gedragsstoornis (10%), autismespectrum (5%), chronische aandoening (3%) en lichamelijke beperking (2%). Van deze jongeren geeft 73% aan (helemaal) niet door de beperking of chronische aandoening beperkt te worden in lichaamsbeweging. 9% geeft aan dat dit wel het geval is, de rest is hier neutraal over. Zie ook figuur 20.
Volwassenen Ongeveer 30% van de volwassenen geeft aan een beperking of chronische aandoening te hebben. Het gaat hierbij om: chronische aandoening (22%), lichamelijke beperking (6%), psychische aandoening (4%), auditieve beperking (2%), visuele beperking (1%), verstandelijke beperking (1%). Van deze groep geeft 52% aan door de beperking of chronische aandoening beperkt te worden in lichaamsbeweging. 25% geeft aan dat dit niet het geval is. De rest is hier neutraal over of gaf geen antwoord. Zie ook figuur 20.
Figuur 20: invloed beperking/chronische aandoening jongeren en volwassenen, percentages
Gezond gewicht Kinderen 12% van de basisschool kinderen heeft (ernstig) overgewicht. Dit geldt met name voor de 10- tot 13-jarigen, bij hen ligt het percentage namelijk op 18,6%. Landelijk heeft 11,9% van de kinderen tussen de 4 en 12 jaar matig overgewicht en 3,6% van de kinderen ernstig overgewicht18. In 2018 had 88% van de kinderen een gezond gewicht (incl. ondergewicht) en 12% had (ernstig) overgewicht. In bijlage 1 staat een overzicht van de percentages gezond gewicht per school.
18
2021, CBS Statline , Nederland
28
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Jongeren 82% van de jongeren heeft in 2022 een gezond gewicht. 5% had overgewicht en 13% had (ernstig) ondergewicht.
Volwassenen Bijna de helft van de volwassenen heeft (ernstig) overgewicht, namelijk 48%. Met name de 35- t/m 49-jarigen hebben hiermee te maken (59,2%). Dit komt redelijk overeen met het Drents gemiddelde, provinciaal gezien heeft 35,5% matig overgewicht en 15,6% ernstig overgewicht. In 2018 had 46% van de volwassenen een gezond gewicht, 1% ondergewicht, 40% matig overgewicht en 13% ernstig overgewicht. Landelijk liggen deze cijfers wat lager, namelijk 32,8% en 13.9%. Voor 65-plussers liggen beide percentage zowel landelijk als provinciaal nog wat hoger. 19
Figuur 21a en 21b: Gezond gewicht, percentage
Rookgedrag Jongeren 5% van de jongeren rookt wel eens. De aantallen zijn te klein om verdere uitspraken te kunnen doen over hoeveel er gerookt wordt en wat er gerookt wordt. Landelijk rookt 4,3 van de jeugd wekelijks, 9,3% rookt (ooit) een hele sigaret of meer. In de provincie Drenthe ligt dat iets hoger met respectievelijk 6,6% en 12,0%.20
19 20
Gezondheidsmonitor Volwassenen 2020, GGD – Gezondheidsmonitor Ouderen 2020, GGD Corona Gezondheidsmonitor jeugd 2021, GGD
29
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Volwassenen 12% van de volwassenen rookt wel eens. 72% daarvan rookt elke dag. Met name binnen de leeftijdscategorie 35- t/m 49-jarigen rookt men relatief vaak (20%). Ook lager en middelbaar opgeleiden roken vaker. En mensen woonachtig in het veen. Als mensen roken, roken zij meestal 1-10 sigaretten per dag (60%), 23% geeft aan 11-20 sigaretten per dag te roken. Het populairste middel om te roken is sigaretten (92%). Daarna komen elektronische sigaretten/vapes (9%) en 3% gebruikt heatsticks. Landelijk rookt 18,9% van de volwassenen en ouderen en provinciaal 20,4%. 21
Sociale contacten Aan jongeren en volwassenen is gevraagd hoe het met hun sociale contacten gesteld is. Over het algemeen lijken de jongeren positiever te zijn over hun sociale contacten dan volwassenen. Alleen op de vraag of mensen zich geïsoleerd of afgezonderd voelen van anderen zijn jongeren minder positief dan de volwassen groep. Zie ook het figuur op pagina 27.
Figuur 20: sociale contacten jongeren en volwassenen, percentages
21
Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020, GGD
30
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Hoofdstuk 8: Eten en drinken Een gezond voedingspatroon houdt onder meer in dat men dagelijks ontbijt en voldoende fruit en groenten eet. Het voedingscentrum hanteert hiervoor de volgende normen: • •
Elke dag ontbijten; De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groenten voor kinderen van 4 t/m 8 jaar is 2-3 opscheplepels; • De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groenten voor kinderen van 9 t/m 13 jaar is 3-4 opscheplepels; • Voor fruit geldt dat jonge kinderen (4-8 jaar) wordt aanbevolen 1,5 stuk/portie fruit per dag te eten en oudere kinderen en volwassenen 2 stuks/porties. 22 Ook de hoeveelheid suikerhoudende dranken heeft invloed op een gezond voedingspatroon, ook daar zijn vragen over gesteld.
Ontbijt Kinderen Vrijwel alle leerlingen (97%) ontbijten elke dag. Dit is positiever dan in 2018, toen voldeed 94% aan de ontbijtnorm, die gesteld was op ten minste 5 dagen per ontbijten. Er lijkt weinig verschil te zijn tussen jongere en oudere basisschoolkinderen. Wel lijkt er een klein verschil te zijn tussen of jongeren in een zand of een veen gebied wonen. 98,7% van de kinderen uit een zandgebied eten elke dag ontbijt, tegenover 93,8% van de kinderen uit een veengebied. Hier liggen waarschijnlijk echter andere verklarende factoren – zoals opleiding en inkomen – aan ten grondslag.23 Landelijk gezien eet zo’n 96% van de 4- t/m 8-jarigen elke dag ontbijt en zo’n 92% van de 9- t/m 12jarigen24.
Figuur 21: vraagstellingen: hoeveel dagen per week ontbijt? Hoeveel dagen per week fruit? Hoeveel dagen per week adh groente? Percentages
22
https://www.voedingscentrum.nl/nl/nieuws/cbs-jonge-kinderen-eten-vaker-voldoende-fruit-en-groentedan-oudere.aspx 23 Zie ook de ‘Atlas van Afgehaakt Nederland, Over buitenstaanders en gevestigden’ van Josse de Voogd & René Cuperus. ‘’Het zand is in trek bij toeristen en is relatief welvarend. Op het minder welvarende veen […] Het land is er ooit grootschalig ontgonnen waarbij verhoudingen meer hiërarchisch waren (hoe dieper in de veenput, hoe lager de rangorde). […] In Borger-Odoorn wonen hoogopgeleiden vaker op het zand en laagopgeleiden op het veen.’’ 24 https://www.wateetnederland.nl/onderwerpen/ontbijt
31
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Jongeren 72% van de jongeren ontbijt elke dag. 10% ontbijt (bijna) nooit. Landelijk eet zo’n 76% van de jongeren van 14 tot 18 jaar elke dag ontbijt. Zo’n 7% eet (bijna) nooit ontbijt. 25
Volwassenen 82% van de volwassenen ontbijt elke dag. 6% van de volwassenen ontbijt (bijna) nooit. In 2018 voldeed 91% van de volwassenen aan de ontbijtnorm (ten minste 5 dagen per week ontbijt). In 2022 is dit iets lager, namelijk 89% van de volwassenen. Landelijk zien we dat naar mate mensen ouder worden zij vaker ontbijten. Bij volwassenen van 19 tot 30 jaar gaat het om 63% van de mannen en 74% van de vrouwen. Dit loopt op tot 95% bij mannen van 71-79 jaar en 93% van de vrouwen in deze leeftijdscategorie.
Groente en fruit Kinderen Twee op de drie kinderen eet elke dag fruit. 30% doet dit 5 of 6 dagen per week. Slechts 3,7% eet 4 dagen per week of minder fruit. Op de dagen dat kinderen fruit eten eet de helft gemiddeld 1 stuk fruit. 40% eet 2 stuks fruit. Slechts 1,2% eet geen fruit en de rest eet meer dan 2 stuks fruit op deze dagen. In 2018 voldeed 43% van de kinderen aan de fruitnorm. Kinderen krijgen aanzienlijk minder vaak de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groenten binnen. Slechts 22% van de kinderen lukt dit elke dag, 58% lukt dit 4 tot 6 dagen per week. In 2018 at 31% van de kinderen tenminste 2 tot 4 opscheplepels groente per dag.
Jongeren Iets minder dan de helft van de jongeren (46%) eet elke dag fruit. 23% doet dit 5 of 6 dagen per week. Op de dagen dat jongeren fruit eten, eten 60% 1 stuk fruit, 32% eet 2 stuks fruit. Ruim een kwart van de jongeren lukt het om elke dag de aanbevolen hoeveelheid groente te eten.
Volwassenen Ruim de helft van de volwassenen (57%) eet elke dag fruit. 17% doet dit 5 of 6 dagen per week. 6% eet (bijna) nooit fruit. Op de dagen dat mensen fruit eten, eten de meeste mensen (50%) 2 stuks fruit. Een derde eet 1 stuk fruit en 12% eet 3 stuks fruit. Eén op de vier mensen eet elke dag de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) groente. 5% geeft aan dat dit (bijna) nooit lukt. In 2018 at 27% van de volwassenen voldoende groente (in 2022 26%) en 40% at twee stuks fruit per dag. Landelijk zien we dat het percentage volwassenen dat de ADH haalt toeneemt naar mate men ouder wordt. Dit loopt van zo’n 8% onder 19- tot 30-jarigen tot zo’n 25% onder 71- t/mt 79-jarigen (vrouwen iets vaker dan mannen). Voor de ADH fruit is een vergelijkbaar patroon te zien. 26
25 26
https://www.wateetnederland.nl/onderwerpen/ontbijt https://www.wateetnederland.nl/resultaten/voedingsmiddelen/richtlijnen/groente-en-fruit
32
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Drinken Kinderen Bijna de helft van de kinderen drinkt iedere dag suikerhoudende dranken (48%). Dit is een stuk hoger dan in 2018, toen dronk nog 34% van de kinderen elke dag suikerhoudende dranken. Daarentegen is ook het percentage kinderen dat elke dag water of thee zonder suiker drinkt toegenomen. In 2018 ging het om 42% van de kinderen, nu om 76% van de kinderen. Als kinderen suikerhoudende dranken drinken, drinken ze meestal 1 of 2 glazen per dag. Bij water en thee gaat het meestal om 2 à 3 glazen.
Jongeren 30% van de kinderen drinkt elke dag suikerhoudende dranken. 25% doet dit 4-6 dagen per week en 12% (bijna)nooit. 70% van de jongeren drinkt iedere dag water of thee zonder suiker. De meeste jongeren drinken 1 à 2 glazen suikerhoudend drinken op een dag waarop ze dit drinken. Als jongeren water of thee drinken dan geeft de grootste groep aan dat dit om 5 of meer glazen per dag gaat.
Volwassenen De groep volwassenen drinkt beduidend minder suikerhoudende dranken dan de andere groepen en drinkt meer water of thee zonder suiker. Als volwassenen suikerhoudende dranken drinken, dan zijn dit meestal 1 of 2 glazen. Als er water of thee wordt gedronken gaat het vaak om 5 of meer glazen per dag. Ten opzichte van 2018 zijn meer volwassenen elke dag water gaan drinken (84% in 2022, t.o.v. 79% in 2018). Ook drinken minder mensen elke dag suikerhoudende dranken (18% in 2022, t.o.v. 23% in 2018).
Figuur 22: aantal dagen suikerhoudende en niet suikerhoudende dranken, percentages
33
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022
Bijlage 1: overzicht vragen Vraag
basisschool jongeren Volwassen
ACHTERGRONDVRAGEN Is uw kind een jongen of een meisje?/ Wat is je geslacht?
X
X
X
Hoe oud is uw kind?/ Hoe oud ben je?
X
X
X
Op welke basisschool zit uw kind?
X
Wat voor soort onderwijs volg je?
X
Wat is uw huidige of hoogst voltooide opleiding?
X
Wat is de postcode van uw/je huisadres?
X
X
X
Hoe lang is uw kind?/ Hoe lang ben je?
X
X
X
Hoeveel weegt uw kind?/ Hoeveel weeg je?
X
X
X
Bent u geboren in Nederland of in een ander land?
X
Welke huishoudenssituatie is (het meest) op u van toepassing?
X
BEWEGEN Hoeveel dagen per week beweegt uw kind in de zomer, x tenminste 60 minuten per dag?/hoe vaak lukt het jou, in de zomer, om 60 minuten per dag matig intensief te bewegen?/ hoe vaak lukt het u, in de zomer, om 150 minuten per week of meer matig intensief te bewegen?
X
X
Hoeveel dagen per week beweegt uw kind in de winter, X tenminste 60 minuten per dag? / hoe vaak lukt het jou, in de winter, om 60 minuten per dag matig intensief te bewegen?/ hoe vaak lukt het u in de winter om 150 minuten per week of meer matig intensief te bewegen?
X
X
Houding ten aanzien van bewegen
X
Welke uitspraken passen bij u ten aanzien van bewegen
X
OP WEG NAAR SCHOOL Hoeveel dagen per week gaat uw kind/ga jij lopend of X fietsend naar school?
X
Hoe lang is uw kind/ben je meestal lopend of zelf fietsend per X dag onderweg van huis naar school en van school naar huis?
X
VRIJETIJDSBESTEDING Hoeveel dagen per week speelt uw kind buiten/ ben jij buiten X actief?
X
Hoelang speelt uw kind op zo’n dag gemiddeld buiten?/ hoe X lang ben jij op zo’n dag gemiddeld actief buiten?
X
Waar speelt uw kind het meeste buiten?/ waar ben je het meest als je buiten actief bent?
X
X
Hoeveel uur per dag kijkt uw kind/ kijk je in de vrije tijd naar X een beeldscherm?
X
34
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022 SPORT Doet uw kind aan sport?
X
X
Hoeveel keer per week sport jij op/via school?
X
Doe je daarnaast aan sport?
X
Welke sport(en) doet uw kind/ doe je?
X
X
X
Hoeveel keer sport uw kind per week?/ hoeveel keer per week sport je?
X
X
X
X
X
Waarom doe je aan sport? Ik beoefen sport in de afgelopen 12 maanden meestal..
X
Waar heeft u afgelopen 12 maanden sport(en) beoefend?
X
Wat vind je minder leuk aan sport?
X
Waarom doet uw kind / doe je niet (meer) aan sport?
X
X
Mogen wij u persoonlijk benaderen om jullie hierin verder te X helpen?
X
U heeft aangegeven dat uw kind / je hebt aangegeven dat je X bepaalde sporten hier niet kan doen. Om welke sporten gaat het?
X
Zit uw kind op dit moment op zwemles?
X
X
GEZONDHEID Heeft de coronapandemie het beweeggedrag van uw kind/jouw beweeggedrag veranderd?
X
X
X
Is het beweeggedrag van uw kind nog steeds anders dan voor de coronapandemie?/ is jouw beweeggedrag nog steeds veranderd?
X
X
X
In welke vorm heeft uw kind anders gesport/bewogen tijdens X de coronapandemie?/ in welke vorm was dit?
X
X
Heb je een beperking en/of chronische aandoening?
X
X
Mijn beperking en/of chronische aandoening beperkt mij in mijn lichaamsbeweging.
X
X
Persoonlijk contact beperking
X
X
Stellingen: goed praten – geïsoleerd- ik kan terecht – ik maak deel uit – sociale contacten
X
X
Rook je wel eens?
X
X
Rook je elke dag?
X
X
Wat rook je?
X
X
Op een dag dat je rookt, hoeveel rook je dan gemiddeld per dag?
X
X
SPORT EN CULTUUR IN DE BUURT Doet uw kind/ doe je wel eens mee aan de sportactiviteiten die bij u/jou in de buurt worden georganiseerd?
X
X
Waarom heeft uw kind / heb je niet meegedaan aan de sportactiviteiten die bij u in de buurt worden georganiseerd?
X
X
35
LEEFSTIJLONDERZOEK 2022 Wat vindt uw kind/ vind je van de georganiseerde X (buurt)sportactiviteiten?
X
Zijn er (buurt)sportactiviteiten die uw kind/ jij mist?
X
X
Heeft uw kind/ heb je in de afgelopen 12 maanden X meegedaan aan culturele activiteiten?
X
Hoe vaak doet uw kind/doe je hieraan mee?
X
X
Om welke reden(en) heeft uw kind/ heb je niet meegedaan X aan culturele activiteiten?
X
Mogen wij u persoonlijk benaderen om in contact te brengen met culturele activiteiten?
X
Zijn er bij u in de buurt culturele activiteiten uw kind mist?/ X zijn er culturele activiteiten die jij in de buurt mist
X
Heeft de coronapandemie jouw deelname aan culturele activiteiten veranderd?
X
ETEN EN DRINKEN Hoeveel dagen per week ontbijt uw kind/ eet je?
X
X
X
Hoeveel dagen per week eet uw kind /eet je fruit?
X
X
X
Op de dagen dat uw kind/ je fruit eet, hoeveel hele vruchten X eet uw kind/je dan gemiddeld?
X
X
Voldoet uw kind aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid X groenten en, zo ja, hoe vaak per week?/ hoeveel dagen per week eet je 3 tot 4 opscheplepels groente?
X
X
Hoeveel dagen per week drinkt uw kind/drink je X suikerhoudende dranken?
X
X
Op de dagen dat uw kind/je suikerhoudende dranken drinkt, X hoeveel glazen/bekers drinkt uw kind/je daar dan van?