Rapport Revitalisatie gemeentehuis Borger-Odoorn 220824 def.
Tekst van het document
| Rapportage
Revitalisatie gemeentehuis Borger-Odoorn Rapportage vernieuwing werkomgeving en verduurzaming
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 1 van 29
LindHorst huisvestingsadviseurs bv Donau 1-11 Postbus 3 7900 AA Hoogeveen
Telefoon E-mail Internet Contactpersoon
(0528) 234518 info@lindhorst.nl www.lindhorst.nl Jan Drogt en Wessel Joustra
Datum Projectnummer Versie
21 september 2022 1-325 7.0
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 2 van 29
Inhoudsopgave 1. 1.1 1.2 1.3 1.4
Inleiding Aanleiding en samenwerking Raadszaal Ambities om te verduurzamen Aanpak en projectorganisatie
4 4 4 5 5
2. 2.1 2.2 2.3
Ruimtelijk programma van eisen Nieuw werkplekconcept Raadszaal Huis van de Gemeenschap
6 6 10 13
3. 3.1 3.2
Inpassingsstudie Inpassingsopties gemeentehuis Vrijgespeelde ruimte
14 14 14
4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Duurzaamheid Ambitieuze doelen Scenario 0 Scenario Basis Scenario Duurzaam Scenario Zeer Duurzaam Samenvatting duurzaamheidsscenario’s
16 16 17 17 17 18 18
5. 5.1
Binnenklimaat Geconstateerde tekortkomingen
19 19
5.2
Maatregelen
20
6. 6.1 6.2
Financieel Investeringskosten Exploitatiekosten
21 22 24
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
7. 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6
Conclusies en aanbevelingen Vernieuwde werkomgeving Nieuwe raadszaal Verduurzamen Klimaatklachten Resume investeringskosten Resume exploitatiekosten
28 28 28 28 29 29 29
Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
RFPvE Borger-Odoorn – v2 RFPvE raadszaal 220228 Discussienota Huis van de Gemeenschap Inpassingsstudie Verduurzamingsonderzoek Demarcatielijst Stichtingskosten per scenario Exploitatiekosten per scenario
pagina 3 van 29
1.
Inleiding Het gemeentehuis van de gemeente Borger-Odoorn staat aan de Hoofdstraat in Exloo. Het markante gebouw, waarvan de laatste uitbreiding is ontworpen door het gerenommeerde architectenbureau Alberts en Van Huut uit Amsterdam, voldoet om meerdere redenen niet meer aan de eisen van deze tijd. De oorzaak hiervan is met name te vinden in klimaatklachten, een verouderd werkplekconcept en een niet duurzaam gebouw. Daarnaast is de huidige raadszaal te klein en ook daar heeft men klimaatklachten. Nu de gemeentelijke organisatie ruim twee jaar vooral thuis heeft gewerkt, is er behoefte aan een ander werkplekconcept met hybride werken als belangrijk uitgangspunt. Dit vraagt om een andere werkomgeving in het gemeentehuis. Dit onderzoeksrapport heeft vier onderdelen die integraal worden uitgewerkt in een revitalisatieplan:
Eind 2021 heeft LindHorst huisvestingsadvies opdracht gekregen om een nieuw onderzoek te starten. Om het vernieuwde hybride werkplekconcept uit te werken met de adviseurs van WorkWire workplace strategy uit Den Haag. Ook in 2018 is dit adviesbureau betrokken geweest bij het onderzoek. WorkWire is verantwoordelijk voor de huisvestingsvisie, het ruimtelijk functioneel programma van eisen en de inpassingsstudie. Voor het advies op het gebied van duurzaamheid en binnenklimaat is STRAKKS | Ingenieurs uit Emmen betrokken. Er zijn meerdere duurzaamheidsvarianten uitgewerkt. Al gedurende langere tijd zijn er klachten van medewerkers over het binnenklimaat. Tochtverschijnselen en een slechte temperatuurregeling maken het op sommige momenten onbehaaglijk. Omdat deze klachten nauw verbonden zijn aan de klimaatinstallatie heeft STRAKKS ook op dit onderwerp geadviseerd.
vernieuwen kantooromgeving vernieuwen raadszaal oplossen van klimaatklachten verduurzamen van het pand
Bovenstaande onderdelen worden verwerkt in meerdere scenario’s, waarbij de duurzaamheidsdoelen de onderscheidende onderdelen zijn. Alle scenario’s worden financieel uitgewerkt. 1.1
Vier jaar later komen we op de onderwerpen vernieuwen kantoorconcept en verduurzamen overigens ook tot andere conclusies en adviezen. De ontwikkelingen zijn snel gegaan.
Aanleiding en samenwerking De aanleiding voor een revitalisatie bestaat al wat langer. De gemeente heeft al in 2018 adviesbureau Republiq opdracht gegeven een onderzoek uit te voeren, waar deze onderwerpen ook al zijn behandeld. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een adviesrapport met een inpassingsstudie. Het college had besloten het meest duurzame scenario uit te voeren. Mede door corona heeft dit advies nog niet geleid tot een vervolg.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
1.2
Raadszaal In 2018 was de raadszaal nog geen onderwerp van gesprek en het onderzoek. Door corona is de visie op een goed functionerende raadszaal versneld actueel geworden en werd duidelijk dat het werkklimaat tekort schiet. Er wordt een aantal tekortkomingen gesignaleerd: De ruimte is te klein; na corona wordt dat nog duidelijker. De ruimte is niet multifunctioneel bruikbaar. Het binnenklimaat is niet goed regelbaar. In paragraaf 2.2 gaan we hier nader op in.
pagina 4 van 29
1.3
Ambities om te verduurzamen Het gemeentehuis dateert oorspronkelijk uit 1955 en is in 2002 na de gemeentelijke herindeling uitgebreid en vernieuwd. In 2002 was duurzaamheid minder belangrijk dan heden ten dage. Zelfs in vergelijking met 2018 wordt de lat veel hoger gelegd. De gemeente is ambitieus op dit thema en wil de voorbeeldfunctie pakken. In hoofdstuk 4 zijn de verschillende scenario’s uitgewerkt en toegelicht.
1.4
Aanpak en projectorganisatie Voor het slagen van het project is een heldere en eenvoudige projectorganisatie opgezet. De projectorganisatie heeft als taak om op deskundige en integrale wijze een projectopdracht uit te voeren voor de revitalisering van het gemeentehuis. De stuurgroep en de projectgroep vormen de lijnorganisatie van het project. De stuurgroep is het hoogste orgaan in de projectorganisatie. Hier worden de eindproducten uiteindelijk vastgesteld en vindt de voorbereiding plaats op de college- en raadsbehandeling. In de projectgroep worden de basisdocumenten besproken voordat ze naar de stuurgroep gaan. De projectgroep is een doorsnede van de organisatie. Hierin zijn o.a. de disciplines communicatie, financiën, personeelszaken en vastgoed vertegenwoordigd. Ook twee leden van de ondernemingsraad hebben deelgenomen aan de projectgroepvergaderingen. Er is een werkgroep Raad gevormd, waarin drie raadsleden, de griffie en de voorzitter van de gemeenteraad zitting hadden. Hier is de ruimtebehoefte van de raadszaal vastgesteld. Ook de klimaatklachten werden besproken. LindHorst leverde de input voor deze besprekingen. De werkgroep Techniek heeft het duurzaamheidsonderzoek begeleid.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 5 van 29
2.
Ruimtelijk programma van eisen
van de democratie en het centrum van de gemeentelijke politiek. Het gemeentebestuur is van mening dat het gemeentehuis meer moet zijn dan het huidige gebruik. Er is behoefte om het gemeentehuis een multifunctionelere en meer diverse functie te geven waardoor het aantal bezoekers toeneemt, maar vooral dat er meer ‘reuring’ is. Ook bij de raadszaal wordt een multifunctioneel gebruik toegejuicht. In 2.3 wordt het onderwerp Huis van de Gemeenschap verder verkent.
In dit hoofdstuk gaan we in op de vernieuwde huisvestingsvisie en de toekomstige ruimtebehoefte. Hierbij is een aantal aspecten van belang: 1. Toepassing van een nieuw werkplekconcept. 2. Verbeteren tekortkomingen huidige raadszaal. 3. Wat betekent een Huis van de Gemeenschap voor de invulling van het gemeentehuis. In 2002 is het gemeentehuis van de toenmalige gemeente Odoorn fors uitgebreid. Het resultaat was een ontwerp volgens de organische ontwerpfilosofie, waarbij werd uitgegaan van een traditioneel ingerichte werk- en vergaderomgeving. Kenmerkend was wel dat iedereen z’n eigen werkplek had. In 2018 werd al gesproken over een nieuw werkplekconcept. Na twee jaar vooral thuis werken is ook hybride werken niet meer weg te denken. In paragraaf 2.1 is dit thema verdiept.
Hoe wordt de vrijgespeelde ruimte ingevuld? Bij een nieuw kantoorconcept waar hybride werken een belangrijk uitgangspunt is, zal het aantal werkplekken ook substantieel lager zijn dan in de oude situatie. In hoofdstuk 3 krijgen we middels een inpassingsstudie een eerste indruk van de mogelijk vrijgespeelde ruimte. Hierbij zal als eerste naar de westvleugel worden gekeken. Aan die zijde is de politie nu ook al gehuisvest. 2.1
Raadszaal Eigenlijk al vanaf de nieuwbouw in 2002 wordt de raadszaal als niet optimaal ervaren. De planaanpassing die toen is doorgevoerd betekende dat de grootte en de vorm van de raadszaal niet optimaal waren. In een gesprek met een raadsvertegenwoordiging zijn de tekortkomingen besproken. Het betreft naast de klachten over een te kleine en smalle ruimte ook een binnenklimaat dat door een deel van de gebruikers als onbehaaglijk wordt ervaren. In 2.2. is het programma van eisen voor een nieuwe raadszaal uitgewerkt. Huis van de Gemeenschap Door digitalisering van verschillende overheidstaken komen de inwoners steeds minder vaak op het gemeentehuis. Een ontwikkeling die niet meer is tegen te houden en ook door velen als prettig wordt ervaren. Het gemeentehuis is ook het kloppende hart
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
Nieuw werkplekconcept Het kantoor van vandaag ondergaat een transformatie. Het krijgt een andere rol en betekenis in ons werk en met de concurrentie van een goed uitgeruste thuiswerkplek worden andere eisen gesteld aan de werkomgeving op het kantoor. Werken op kantoor is minder vanzelfsprekend en de gelijktijdige aanwezigheid van een heel team of afdeling is eerder uitzondering dan regel. Samenwerking met collega's zal veel vaker in hybride vorm plaatsvinden, waarbij collega's deels fysiek aanwezig zijn en deels virtueel deelnemen. Deze hybride manier van werken vraagt om andere werkplektypologieën en stelt hogere eisen aan audiovisuele ondersteuning, met meer ruimte voor ontmoeting, sociale interactie, kennisdeling en samenwerking en betere oplossingen voor videobellen en andere, nieuwe hybride vormen van werken.
pagina 6 van 29
WorkWire heeft samen met de medewerkers van de gemeente gezocht naar het optimale werkplekconcept voor de organisatie. In bijlage 1 is het volledige rapport van WorkWire opgenomen. Onderstaand is een samenvatting opgenomen.
3.
Flexibiliteit en toegankelijkheid: om meer los te komen van ‘de bakstenen’ (het gemeentehuis en de eigen werkplek) is het bieden van flexibiliteit cruciaal. Medewerkers van de gemeente moeten naast op kantoor of thuis ook elders kunnen werken, zodat het eenvoudiger en vanzelfsprekender wordt om naar de inwoners toe te gaan. Dit zet de oprechte belangstelling en gelijkwaardigheid kracht bij en zorgt voor beter contact met de inwoners, waardoor belangrijke informatie en ontwikkelingen eerder op tafel komen. De gemeente is er tenslotte ook om mee te denken. Een transparante en flexibele organisatie is daarnaast belangrijk om continu te kunnen verbeteren en groeien, maar ook om krimp op te vangen. Dit helpt medewerkers om los te komen van ingesleten patronen en meer te werken vanuit de bedoeling.
4.
Identiteit: de huisvesting is voor gemeente Borger-Odoorn ook een manier om het verhaal van de gemeente en het gemeentehuis zelf meer uit te dragen en te vertellen. In het publieke gebied wordt de uitstraling vooral gebruikt om te laten zien wat de gemeente doet en heeft bereikt. Met een generiek werkplekconcept als onderlegger en het toevoegen van deze branding als ‘losse’ esthetische laag, kiest Borger-Odoorn voor een lange-termijnoplossing, die minder aan verandering onderhevig is en waarin verhuisbewegingen en richtingsveranderingen gemakkelijker kunnen worden opgevangen. Generieke uitgangspunten
Speerpunten Op basis van een uitgebreide analyse van de organisatie en haar doelstellingen voor de komende tijd, is een viertal speerpunten vastgesteld voor de huisvesting: 1.
2.
Kwaliteit: goed gefaciliteerd je werk kunnen doen. Een passende, inspirerende werkomgeving draagt niet alleen bij aan succes, maar ook aan werkgeluk en werkplezier. Aandacht voor functionaliteit geeft een kwalitatieve impuls. Hierbij spelen omgevingsfactoren zoals ergonomie en akoestiek een hoofdrol, maar ook hygiëne en binnenklimaat zijn belangrijk. Met een passende mix van werkfaciliteiten, een functionele upgrade en uniformiteit in ICT- en audiovisuele middelen, kunnen medewerkers gemakkelijker en sneller samen werken. Zo ontstaat de ‘swingende tent’ als vanzelf en helpt de werkomgeving Borger-Odoorn om goede mensen aan te trekken en een aantrekkelijk werkgever te zijn. Samenwerking en ontmoeting: samen veel voor elkaar krijgen, dat kenmerkt de gemeente Borger-Odoorn als werkgever. Door te faciliteren dat medewerkers elkaar meer tegenkomen, worden niet alleen de relaties binnen afdelingen versterkt, maar ook die tussen afdelingen. De aanwezigheid van voldoende passende voorzieningen voor samenkomen en ontmoeten is hiervoor essentieel, net als de vindbaarheid en spreiding van deze voorzieningen. Met een combinatie van ‘dedicated’ en ‘shared spaces’ van een hoge functionele kwaliteit, worden alle soorten werkoplossingen beschikbaar voor iedere medewerker binnen de gemeente.
Ook medewerkers die het gemeentehuis niet als standplaats hebben, kunnen hier terecht voor eigen werkzaamheden of een afspraak met samenwerkpartners. Zo blijven medewerkers elkaar inspireren en groeit het strategisch vermogen.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 7 van 29
Hoewel ieder mens uniek is, vraagt een wendbaar en weerbaar werkplekconcept juist om het definiëren van de overeenkomsten tussen alle individuen werkzaam binnen de professionele context van de organisatie. Uit alle beschikbare informatie, gevoed door het individu (online enquête), de afdelingen (workshops en interviews) en de organisatie (workshops en interviews), is een aantal generieke uitgangspunten bepaald die op het werkplekconcept van toepassing is. Binnen de bandbreedte die daarvoor wordt gegeven, is vervolgens op afdelingsniveau de nodige verfijning aan te brengen.
inzicht in de werkdynamiek van een specifieke groep medewerkers (zie ook figuur 1). Gebruikersprofielen die we onderscheiden zijn:
Gebruikersprofielen De verwachte gemiddelde aanwezigheid op kantoor op werkdagen is volgens de uitgevoerde enquête onder medewerkers 35%, met een piek van 60% op de dinsdagochtenden. Om de ruimtebehoefte voor een afdeling te kunnen bepalen, gaan we uit van het totaal aantal medewerkers (personen, geen formatieplaatsen), inclusief externen die ook gebruik maken van de werkomgeving van een afdeling. Hoewel iedere medewerker uniek is, zijn er binnen een organisatie toch bepaalde gebruikersprofielen te onderscheiden. Deze profielen zijn gebaseerd op de mate van aanwezigheid op kantoor en geven
Primaire en secundaire werkplekken Een werkomgeving gebaseerd op gedeeld gebruik en het activiteitenpatroon van de organisatie, bestaat uit een mix van werkplekken voor individueel of gezamenlijk gebruik. Bij het bepalen van deze mix wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire werkplekken. Primaire werkplekken zijn de werkplekken die door de gebruikers heel specifiek gekozen worden voor een bepaalde activiteit en vaak ook voor een bepaalde duur. Dit is bijvoorbeeld een concentratiewerkplek (individueel gebruik) of projectruimte (gezamenlijk gebruik). Secundaire werkplekken zijn werkplekken waarvan het gebruik zich niet of lastig laat voorspellen, maar die noodzakelijk zijn om de werkdynamiek te ondersteunen. Dit is bijvoorbeeld een belcel, ontmoetingsplek of formele overlegplek, waarvan de gebruiker vaak kortstondig (minder dan twee uur) gebruik maakt zonder zijn primaire werkplek vrij te maken.
Figuur 1 - Verdeling fixers, mixers en flyers binnen gemeente Borger-Odoorn
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
• • •
Fixer: medewerkers die > 66% van hun contracturen op kantoor zijn. Mixer: medewerkers die 33 - 66% van hun contracturen op kantoor zijn. Flyer: medewerkers die < 33% van hun contracturen op kantoor zijn.
Ruimtebehoefte per afdeling Voor alle primaire werkplekken is een gemiddelde ruimtenorm van 7,0 m2 Functioneel Nuttig Oppervlak (FNO) vastgesteld. Voor de secundaire werkplekken wordt daar 1,5 m2 FNO bij opgeteld, waarmee de totale ruimtenorm 8,5 m2 FNO per primaire werkplek bedraagt. De ruimtebehoefte per afdeling laat zich als volgt uitrekenen: # medewerkers (per gebruikersprofiel) x werkplekfactor = # primaire werkplekken x 8,5 m2 FNO.
pagina 8 van 29
Uitgangspunten werkconcept De mens staat centraal, ook in het werkconcept. Vakinhoudelijk zijn afdelingen vaak niet of nauwelijks te vergelijken, maar hoe, waar en wanneer wordt gewerkt is heel goed te vertalen naar een functioneel en flexibel werkplekconcept. De expertise is misschien wel de grootste bindende factor tussen de medewerkers van dezelfde afdeling. Om deze verbinding kracht bij te zetten is er behoefte aan een thuishonk. Dat is de plek waar collega’s, als ze op kantoor zijn, elkaar ontmoeten. Ontspanningsvoorzieningen maken hier vanzelfsprekend onderdeel van uit. Het thuishonk vormt de centrale kern van de werkomgeving (rood) in een gebouw(deel). Voor enkele afdelingen is het gezien de aard van het werk nodig om een formele overlegruimte (bijvoorbeeld een projectkamer) binnen de eigen werkomgeving (decentraal) en/of (gegroepeerd) op een centraal punt te positioneren (groen). Afdelingen waarvoor dit niet per se nodig is, maken gebruik van de centrale overlegvoorzieningen in het gebouw en delen deze dus met andere afdelingen. De primaire werkomgeving wordt vervolgens, in samenspraak met de afdelingen, ingevuld met het type en aantal bouwstenen (werkoplossingen) dat past bij het activiteitenprofiel en de ruimtebehoefte van elke afdeling. Ten gunste van de flexibiliteit is een zo groot mogelijk deel beschikbaar voor gemeenschappelijk gebruik.
De afdelingsspecifieke bouwstenen, zoals bijvoorbeeld bepaalde individuele werkplekken of spreekruimtes, zijn per definitie onderdeel van de eigen werkomgeving. In verband met de vertrouwelijkheid of continuïteit van de werkzaamheden zullen voor sommige afdelingen (bijna) alle door hen benodigde bouwstenen benoemd worden tot eigen werkomgeving. Ecosysteem van zones Op basis van het aantal medewerkers, de gebruikersprofielen, het bijbehorende activiteitenprofiel en de uitgangspunten van het
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
werkconcept, wordt met een combinatie van bouwstenen (werkoplossingen) invulling gegeven aan de werkomgeving. Deze bouwstenen verschillen in termen van akoestische en visuele beleving, technische uitrusting, type meubilair, capaciteit en gebruiksduur. Op basis van het verschil in de omgevingsfactoren zijn zes verschillende hoofdsoorten te onderscheiden: individueel werken regulier individueel werken focus samenwerken kortstondig samenwerken langdurig formeel overleg ontmoeten Hiermee kan een functioneel gevarieerde werkomgeving worden gecreëerd, die tegemoet komt aan de behoeften van haar gebruikers. Door het bieden van keuzes, heeft de gebruiker invloed op de eigen werkomgeving.
Figuur 2 - De zes hoofdtypen werkactiviteiten
pagina 9 van 29
Mix van bouwstenen Binnen iedere hoofdactiviteit vinden we meerdere typen werkplekken. De huidige werkomgeving is volgens ons ecosysteem van zones vooral ingericht met ‘lichtblauwe’, ‘groene’ en ‘rode’ werkplekken, met een vleugje ‘groen’. Het is noodzakelijk om een betere balans te vinden in de mix van bouwstenen en daarom meer bouwstenen uit de andere categorieën toe te voegen. Daarnaast is het ook noodzakelijk om de functionaliteit van de nu sterk vertegenwoordigde bouwstenen te verbeteren (denk aan de mogelijkheden voor hybride vergaderen in bestaande vergaderruimtes). Het succes van een nieuw werkconcept Het gebouw en haar constructie geven vaak een voorzet voor een logische ordening en dito gebruik van verschillende bouwstenen (werkoplossingen) binnen de bouwkundige ruimte. Uiteraard staat of valt het concept uiteindelijk met het juiste gebruik van de werkomgeving. Volgens onderzoek is de gedragskant van een werkconcept zelfs verantwoordelijk voor 70% van het succes ervan. Dat begint met een goed fundament, een functioneel, passend en flexibel concept, maar vervolgens is de gebruiker aan zet.
Doordat gebruikers betrokken worden in het proces, weten hoe de basis van de manier van werken tot stand is gekomen, hier invloed op hebben kunnen uitoefenen en dus begrijpen wat ze aangereikt krijgen, zijn zij in staat om met elkaar afspraken te maken over hoe zij deze werkomgeving met elkaar in gebruik willen nemen.
2.2
Raadszaal De huidige raadszaal heeft een oppervlakte van ca. 125 m² nuttige oppervlakte (FNO). Voor een raadstafel met 21 raadszetels is dat klein. Bovendien heeft de ellipsvormige vorm van de ruimte ook tot gevolg dat de zichtlijnen niet optimaal zijn en ook de voorzieningen voor bezoekers zijn beperkt. Ondanks het feit dat er een vloerverwarmingsinstallatie is aangebracht, wordt de ruimte als onbehaaglijk ervaren. Op sommige plekken tocht het en is de temperatuur slecht beheersbaar. Ook de voorzieningen voor bezoekers en vooral mindervaliden schieten tekort. Daarnaast is de ligging achter de beveiligde schil niet goed. Werkkamers zijn zo makkelijk bereikbaar voor onbevoegden. Bovenstaande is een kleine bloemlezing uit een gesprek met de werkgroep Raad. Samen met de werkgroepleden is een verkennende studie uitgevoerd en zijn randvoorwaarden en uitgangspunten geformuleerd voor een ‘optimale’ raadszaal. In bijlage 2 is een programma van eisen opgenomen voor een optimale raadszaal. Enkele belangrijke randvoorwaarden:
In hoofdstuk 3 Inpassingsstudie, zijn de basisprincipes van het werkplekconcept vertaalt naar een nieuwe conceptuele inrichting van het gemeentehuis.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
grootte minimaal 200 m² FNO vierkante vorm direct grenzend aan de publiekshal multifunctioneel te gebruiken bij voorkeur een eigen entree, zodat zelfstandig gebruik mogelijk wordt transparant en open naar de omgeving
Deze randvoorwaarden allemaal meenemen bij een vernieuwing van de raadszaal zal waarschijnlijk betekenen dat er een nieuwe raadszaal moet worden gerealiseerd nabij de publiekshal. Figuur 3 schetst een totaalbeeld van een mogelijke nieuwe raadszaal die voldoet aan bovenstaande randvoorwaarden. Hierbij is er voor gekozen de nieuwe raadszaal te situeren bij de publieksentree,
pagina 10 van 29
de publiekshal en de voormalige raadszaal die dan een andere functie krijgt. In figuur 4 zijn de ideeën vertaald naar een concrete inrichtingsvoorstellen voor een multifunctioneel gebruik van de raadszaal. Niet een ontwerp, maar een vertaling van de visie op een vernieuwde breed inzetbare raadszaal. De oude raadszaal zal worden ‘omgebouwd’ tot werkcafé. Dit kan zowel door de organisatie als bij de gemeenteraadsvergaderingen worden gebruikt. Tussen de nieuwe raadszaal en het werkcafé wordt er een extra zelfstandige entree gecreëerd. De nieuwe raadszaal kan worden vergroot. Er wordt een mobiele panelenwand toegepast als afscheiding naar de publiekshal. En wat als er geen nieuwe raadzaal komt? Een nieuwe raadzaal vergt een forse investering. Om echter alle genoemde problemen op te kunnen lossen, is dat wel de consequentie. De bestaande raadzaal opwaarderen is natuurlijk ook een mogelijkheid. Het vergroten van de oppervlakte en situering is bouwtechnisch wel een ingewikkelde zo niet onmogelijke opgave. De bestaande raadzaal mag niet naar de voorzijde worden uitgebreid (bestemmingsplan grens) en intern oplossen zal een forse bouwkundige ingreep nodig blijken. Waarschijnlijk zullen de kosten dan gelijkwaardig blijken in vergelijking met nieuwbouw. De huidige interne wand van de raadzaal is de buitengevel van het oorspronkelijke gemeentehuis.
De kwalitatieve klachten kunnen we dus wel oplossen, maar de ruimtelijke klachten (te klein en niet optimale ruimtevorm) blijven dan bestaan. Ook kan de inrichting wel worden vernieuwd, maar de bestaande raadzaal wordt daarmee niet multifunctioneel bruikbaar.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 11 van 29
NIEUWE SITUATIE RAADSZAAL
Figuur 3 – Nieuwe situatie raadszaal
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 12 van 29
2.3
Huis van de Gemeenschap Het gemeentebestuur vindt het belangrijk te onderzoeken of het huidige gemeentehuis een bredere functie kan krijgen tot een Huis van de Gemeenschap (HvdG). Enige research leert dat bij verschillende gemeentes het gemeentehuis inmiddels deel uitmaakt van een HvdG. Dat zijn dan veelal wel nieuw gerealiseerde publieke gebouwen waar naast het gemeentehuis ook een bibliotheek, een theater en/of een gemeentelijk informatiepunt deel van uitmaken. Kunnen ook bestaande gemeentehuizen een verbrede functie krijgen? In bijlage 3 is een discussienota opgenomen die besproken is in de stuurgroep. Cruciale vraag daarbij is wel wat de aanleiding is en of er mogelijkheden zijn. De laatste vraag kan worden beantwoord met een volmondig JA. Door een nieuw werkplekconcept komt er ruimte vrij in het gebouw en door een nieuwe multifunctionele raadszaal te realiseren, kunnen daar ook andere activiteiten zoals informatieavonden en bescheiden voorstellingen plaatsvinden.
Het permanent huisvesten van organisaties met een publieksfunctie wordt gezien als een goede optie. Hiervoor worden ook de nodige voorbeelden genoemd, zoals: Stichting Sociale Teams, de ouderenadviseur, de energieadviseur, organisaties die vanuit de gemeente worden gefinancierd. In paragraaf 3.2 gaan we hier verder op in. Opstellingen raadszaal
Figuur 4 - Multifunctionaliteit raadszaal nieuw
Het wordt belangrijk gevonden de inwoners van de gemeente te betrekken bij de vraag of er behoefte is aan een HvdG. Deze behoefte is gepeild bij de 18 dorpsbelangenverenigingen die de gemeente rijk is. Van 8 van hen hebben we een inhoudelijke reactie gekregen op dit vraagstuk. Samengevat levert dit een beeld op dat men positief is over de functie Huis van de Gemeenschap. Hierbij wordt een verbrede dienstverlening aan de burger als het belangrijkste punt gezien. Dit kan dan worden ondersteund door er meer organisaties met een publieksfunctie te huisvesten. Het HvdG mag geen concurrent zijn voor dorpshuizen, horecagelegenheden en andere middenstand. Indien de mogelijkheid er is, kan incidenteel ruimte geboden worden aan grotere overleggen van bijvoorbeeld meerdere verenigingen met inwoners.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 13 van 29
3.
Inpassingsstudie De belangrijkste informatie uit hoofdstuk 2, de vernieuwing van het werkplekconcept en de nieuwe raadszaal, is verwerkt in een schematische inpassingsstudie. Er is een projectie gemaakt van een mogelijke nieuwe indeling van het gemeentehuis. Niet middels een ontwerp van een architect, maar middels een schematische invulling van de ruimte met verschillende soorten werkplekken en functies zoals die nu zijn gewenst. In paragraaf 3.1 lichten we het toe. Minder werkplekken en een efficiënt ruimtegebruik betekent ook mogelijkheden voor een nieuwe invulling van de vrijgespeelde ruimte. In paragraaf 3.2 lichten we toe hoe dit dan ook extra inkomsten kan genereren en tevens tegemoet kan komen aan de ontwikkeling naar een Huis van de Gemeenschap
3.1
Inpassingsopties gemeentehuis In bijlage 4 is de inpassingsstudie van het nieuwe werkconcept in het gemeentehuis uitgewerkt. De inpassingsstudie richt zich op twee onderdelen: 1. Een herindeling aan de binnenzijde als gevolg van het nieuwe werkplekconcept. 2. Een nieuwe raadszaal. Het ontwerp van een architect is auteursrechtelijk beschermd. De uitbreiding van 2002 is van de hand van Alberts en Van Huut en kenmerkt zich door de organische vormen. Het bestaande gemeentehuis is een gegeven uitgangspunt. Met name de buitengevels zijn auteursrechtelijk beschermd. Dat betekent dat we de bestaande buitengevels respecteren, maar de binnenwanden worden deels verwijderd om de nieuwe werkplekomgeving zo goed mogelijk te kunnen uitwerken. Voor de functionele herinrichting van de binnenzijde verwachten we daarom ook minder problemen van de oorspronkelijke architect. Het
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
voorlopig ontwerp zullen we ter goedkeuring voorleggen aan de oorspronkelijke architect. Voor de mogelijke uitbreiding met een nieuwe raadszaal aan de voorzijde is de kans groot dat er wel een aanpassing van de buitengevel nodig is. Ook al betreft het in deze fase een schematische uitwerking, veel andere mogelijkheden en andere posities zijn er niet. Hier stellen we voor vooraf in overleg te treden met de architect. Dit zou dan ook nog kunnen leiden tot een samenwerking op dit onderdeel van het vernieuwingsplan. 3.2
Vrijgespeelde ruimte Zoals uit bijlage 4 al blijkt, worden er volgens het nieuwe concept minder werkplekken gerealiseerd dan voorheen. Dat is ook een logische ontwikkeling als door hybride werken er ook veel medewerkers thuis werken. Dit leidt tot overmaat van de huidige ruimte. De vrijgespeelde ruimte kan een nieuwe invulling krijgen. In paragraaf 2.3 zijn hier al eerste aanzetten voor gegeven. Op dit moment huurt de Politie Drenthe al 179 m² kantoorruimte in de westvleugel van het gebouw. Door de vernieuwing van de kantooromgeving komt er nog eens 1.134 m² vrij voor verhuur aan een derde. In de figuren 5 en 6 is dat verbeeld. Vanwege de beperkte hoogte is het overigens niet mogelijk om de nieuwe raadszaal daar onder te brengen. Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn (SST) heeft nauwe banden met de gemeente. SST is verantwoordelijk voor de uitvoering van de zorg- en ondersteuningstaken in Borger-Odoorn. SST is nu gehuisvest in een voormalig bankgebouw in Borger. De 600 m² kantoorruimte (50 wpl) wordt particulier gehuurd. Deze ruimte is straks ook in het gemeentehuis beschikbaar. Een financieel voordeel waar we in hoofdstuk 6 dieper op ingaan.
pagina 14 van 29
Figuur 5 - Gemeentehuis begane grond
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
Figuur 6 – Gemeentehuis 1e verdieping
pagina 15 van 29
4.
Duurzaamheid Naast het vraagstuk omtrent een nieuw werkplekconcept zijn er ook belangrijke technische vraagstukken: Het verduurzamen van het gemeentehuis. De klimaatklachten moeten worden opgelost. Omdat de vraagstukken samenhang hebben, kunnen we ze niet los zien van elkaar. We richten ons in dit hoofdstuk eerst op de duurzaamheidsvraag. In hoofdstuk 5 ligt de focus op het oplossen van de klimaatklachten. De voorgestelde verduurzamingsmaatregelen dragen ook bij aan de oplossing van klimaatklachten, vandaar de volgorde van de hoofdstukken. STRAKKS | Ingenieurs uit Emmen is aangetrokken om de onderzoeken uit te voeren. De onderzoeksresultaten zijn besproken met de werkgroep Techniek. In bijlage 5 is het uitgebreide onderzoeksrapport opgenomen. In dit hoofdstuk zijn nog geen kosten meegenomen. In hoofdstuk 6 zijn alle kostenaspecten verzameld en integraal opgenomen.
4.1
Ambitieuze doelen Het oorspronkelijk gemeentehuis dateert uit 1955. In 2002 is een forse uitbreiding in gebruik genomen. Onderzoek heeft uitgewezen dat bouwkundige en installatietechnische voorzieningen niet het niveau hebben die deze tijd verlangt. De klimaatdoelen en de wens geen buitenlands gas meer af te nemen, versnellen processen. Veel nieuwe gebouwen krijgen tegenwoordig geen gasaansluiting meer. Voor bestaande gebouwen is die stap niet altijd realistisch, maar als ambitie zal die maximale optie wel worden onderzocht. De volgende scenario’s zijn in het onderzoek uitgewerkt: scenario Basis - energielabel A (nu label B) scenario Duurzaam - energieneutraal op gebouwniveau scenario Zeer Duurzaam - energieneutraal op gebouw en gebruiksniveau en gasloos
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
Scenario Basis In 2030 moeten alle overheidsgebouwen wettelijk voldoen aan energielabel A. Voor het gemeentehuis betekent dat slechts een beperkte aanpassing omdat het nu al label B heeft. Scenario Duurzaam In 2018 heeft Republic ook een duurzaamheidsonderzoek uitgevoerd. Wat nu het middenscenario is, was toen het meest duurzame scenario. Vier jaar geleden was duurzaamheid ook nog een minder belangrijk thema dan nu. Bij dit scenario gaan we uit van een energieneutraal gebouw op gebouwniveau. Het energieverbruik voor klimaatbeheersing en verlichting is op gebouwniveau nul. Scenario Zeer Duurzaam Bij dit scenario gaan we ervan uit dat de gasaansluiting kan vervallen en dat we all-electric worden. Voor deze stap hebben we wel de medewerking van Enexis nodig, omdat teruglevering van energie, die in de zomer wordt opgewekt met een groot aantal PV-panelen, mogelijk moet zijn. Een groot vermogen aan luchtwater warmtepompen en het dak vol PV-panelen zijn de basis voor een energieneutraal gebouw op gebruiksniveau. Dus ook het verbruik voor computers en andere gebruiksinstallatie wordt dan gecompenseerd. Terugleveren van energie Om de energieneutrale status te kunnen bereiken, moeten we in de zomer stroom kunnen terugleveren en in de winter weer kunnen opnemen. Omdat de infrastructuur van Enexis en ook van andere energieleveranciers overbelast zijn, is dat problematisch.
Nader overleg met Enexis heeft duidelijk gemaakt dat terugleveren nu niet mogelijk is. Voor de scenario’s Duurzaam en Zeer Duurzaam is dat dus beperkend. Op termijn zijn deze scenario’s wel mogelijk.
pagina 16 van 29
4.2
Scenario 0 De huidige bestaande situatie hebben we scenario 0 genoemd. Wat betekent het als er niets wordt gedaan? Tot 2030 zou theoretisch met beperkte maatregelen kunnen worden volstaan. Alleen een aantal installatieonderdelen zijn toe aan vervanging. Scenario 0 is daarmee het vertrekpunt waarbij alleen onderhoud wordt uitgevoerd. Als we geen duurzaamheidsmaatregelen gaan treffen, dan zal een aantal installatieonderdelen onderhouden moeten worden op basis van de meerjaren onderhoudsplanning. Het gaat dan met name om de volgende kostbare vernieuwingen: de koelmachine moet worden vervangen (einde technische levensduur); revitalisatie van de luchtbehandelingskasten (LBK). Bij scenario 0 zullen de ruimtelijke aanpassingen, de interne revitalisering en de nieuwe raadszaal wel worden gerealiseerd.
4.3
toepassing van led-armaturen een heel logische maatregel die snel wordt terugverdiend. De nieuwe verlichting wordt dan gecombineerd met aanwezigheidsschakeling PV-panelen Het dakvlak bestaat uit verschillende onderdelen. Op dit moment zijn nog nergens PV-panelen toegepast. De oudste gebouwdelen hebben een plat dak waar panelen zondermeer geplaatst kunnen worden. De gebouwdelen uit 2002 hebben een flauw hellend dak dat is afgewerkt met zink. Hier zal dat wat moeilijker haalbaar zijn. Vooralsnog gaan we er in dit scenario vanuit dat er 120 PV-panelen worden toegepast. Bij dat aantal kunnen we alle geproduceerde stroom zelf gebruiken en is er geen sprake van teruglevering aan het hoofdenergienet van Enexis. Installatietechnisch blijven we dan nog steeds gebruik maken van de bestaande, maar vernieuwde klimaatinstallatie.
Scenario Basis Met scenario Basis worden extra maatregelen getroffen ten opzichte van scenario 0 maatregelen, te weten: Bouwkundige maatregelen HR++-beglazing aanbrengen vloerisolatie aanbrengen spouwmuurisolatie diverse gevels Met name in het oude gebouwdeel uit 1955 zijn verschillende bouwkundige onderdelen nog niet geïsoleerd. In het 2002-deel zijn daarnaast ook allerlei koudebruggen aanwezig. Die koudebruggen kunnen ook tochtklachten veroorzaken. Ledverlichting Op slechts enkele plekken in het gemeentehuis zijn inmiddels PL- en TL-armaturen vervangen door ledverlichting. Bij de vernieuwing van de binneninrichting met een nieuw systeemplafond is ook de
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
4.4
Scenario Duurzaam Scenario Duurzaam is grotendeels identiek aan het vorige scenario, alleen worden er nu ook hybride installatietechnische verbeteringen doorgevoerd. Hybride/all-electric warmteopwekking De bestaande cv-ketels worden aangevuld met een luchtwater warmtepomp (LWP). Alhoewel de bestaande ketels al bijna de financiële afschrijvingstermijn hebben bereikt, kunnen ze technisch nog wel even mee. In de LBK worden de ventilatoren, de verwarmings- en koelbatterij vervangen. Dan is het mogelijk om het geheel aan te vullen met een LWP.
pagina 17 van 29
Deze stap maakt het bovendien mogelijk om op termijn door te schakelen naar het zeer duurzame model als de huidige cv-ketels worden vervangen.
Mogelijk dat we dan ook de stap naar de toepassing van vloerverwarming moeten maken. De klimaatinstallatie werkt dan als volgt: basistemperatuur (18°C) middels vloerverwarming; naregeling temperatuur op basis van lucht, waarmee dan ook de lucht wordt ververst en gekoeld.
Nadere uitwerking moet duidelijk maken of we hiermee ook een energieneutrale status behalen op gebouwniveau. Door meer PVpanelen (500 stuks) toe te passen is dat altijd te realiseren. In paragraaf 4.5 lichten we tot wat daarbij het probleem is. 4.5
De vraag blijft wel of Enexis kan en wil meewerken aan een forse verzwaring van de aansluiting die nodig is voor de klimaatinstallatie. Energienetten zijn overbelast en het duurt nog even voordat hier weer groei mogelijk is. Voor dit scenario zijn we ca. 770 panelen nodig om het niveau Energieneutraal op gebruiksniveau en gasloos hebben bereikt. Zolang dat niet kan, dan wordt er extra stroom uit het net gehaald, ervan uitgaande dat dat wel kan.
Scenario Zeer Duurzaam De meest optimale situatie kan worden bereikt als we volledig gasloos worden en de elektriciteitsbehoefte volledig zelf wordt opgewekt. Willen we naar all-electric gaan en tevens zelfvoorzienend worden, dan zullen we de warmteopwekking volledig via warmtepompen moeten doen. Dat betekent dat dan ook de cv-ketels worden vervangen en we totaal ca. 500 kW aan warmtevermogen en 770 PV-panelen moeten installeren. Om gasloos te worden zullen we altijd warmtepompen moeten toepassen. Hierin kennen we 2 soorten: een lucht-water warmtepomp (LWP) en een water-water warmtepomp (WWP). De laatste werkt met aardwarmte en heeft een paar nadelen. Het is een erg kostbaar systeem en niet altijd betrouwbaar. Bovendien moet hier een vergunning voor worden aangevraagd bij de provincie en de ondergrond is bepalend voor de uitvoering en de diepte van aanleg. All-electric warmteopwekking De gehele klimaatinstallatie wordt aangepakt en dat gaat dan verder dan alleen maar techniekruimte: realiseren luchtwaterwarmtepompen ca. 500 kW; gehele verwarmingsdistributie vervangen; LBK’s revitaliseren en batterijen voeden vanuit nieuwe warmtepomp; radiatoren vervangen voor alternatieve warmte afgifte
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
4.6
Samenvatting duurzaamheidsscenario’s
Scenario 0 Scenario Basis Scenario Duurzaam Scenario Zeer Duurzaam
Investering € 116.000 € 554.000 € 622.000 € 1.611.000
Investering De investeringsbedragen zijn ‘kale’ kosten. in hoofdstuk 6 zijn de kosten verwerkt in een stichtingskostenopstelling waarin dan ook honoraria en andere bijkomende kosten zijn meegenomen. De investeringsbedragen zijn allemaal exclusief btw meegenomen. Voor scenario 0 geldt dat feitelijk niet, omdat dat een vervangingsinvestering is.
pagina 18 van 29
Exploitatiekosten Het energieverbruik in de bestaande situatie bedraagt € 82.900 (begroting 2022). Bij de duurzamere maatregelen zullen de energiekosten dalen. Bij het zeer duurzame scenario is het energieverbruik dan nog € 14.050. Voor de exploitatiekosten gaan we nu uit van de toepassing van 120 PV-panelen in alle scenario’s. Als we de stap naar energieneutraal willen maken, dan zal de investering hoger worden en de exploitatiekosten dalen. Uiteindelijk zijn we in het scenario Zeer Duurzaam dan 770 PV-panelen nodig.
5.
Binnenklimaat Al jaren wordt geworsteld met het beheersbaar maken van het binnenklimaat in het gemeentehuis. In de periode vanaf 2006 tot nu zijn er al verschillende onderzoeken gedaan. In de meeste gevallen heeft dit niet of nauwelijks tot verbetering geleid. In samenhang met het verduurzamen van het pand moeten nu de klimaatklachten ook worden opgelost. De klachten laten zich eenvoudig samenvatten: op sommige werkplekken wordt tocht ervaren en de temperatuur is onbeheersbaar en zeker niet individueel of per ruimte regelbaar. Dit leidt tot te hoge en te lage ruimtetemperaturen en een onplezierig binnenklimaat. De duurzaamheidsmaatregelen zullen helpen bij het oplossen van dit probleem. In het 2e deel van het STAKKS-rapport (bijlage 6) wordt het onderzoek naar de problemen beschreven en wordt de oplossingsrichting gegeven.
De mate van duurzaamheid wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ruimte die Enexis kan bieden. Voor de twee duurzaamste scenario’s hebben we hun medewerking nodig om terug te leveren.
5.1
Geconstateerde tekortkomingen De verschillende onderzoeksrapporten geven wel een eenduidig beeld van de klachten en tekortkomingen. Enerzijds is het de matige kwaliteit van de buitengevel en anderzijds is de luchtbehandelingsinstallatie om verschillende redenen in onbalans. Ook een verwarmingsinstallatie met slechts 1 verwarmingsgroep is voor een gebouw van deze omvang niet wenselijk. Tegenwoordig zouden we het niet meer zo maken. Buitengevel Uit thermografiestudies van de gevel blijkt dat er veel koudebruggen aanwezig zijn. Dat wil zeggen dat op verschillende plaatsen de gevelisolatie ontbreekt en de binnenmuur koud aanvoelt. Daarnaast is de luchtdichtheid van de gevel niet optimaal. Langs de kozijnen kan er buitenlucht naar binnenstromen. Zeker in de winter wordt dit ervaren als koude tocht.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 19 van 29
Luchtverversing Een luchtbehandelingsinstallatie moet goed zijn ingeregeld om optimaal te kunnen functioneren. Dit wordt bij nieuwbouw meestal zorgvuldig gedaan en daarna verwachten we dat dit goed blijft functioneren. Menselijk ingrijpen moet worden voorkomen. De verschillende onderzoeken tonen echter aan dat de installatie in onbalans is en bij herhaling opnieuw moet worden ingeregeld. De toegepaste luchtinblaasroosters (lijnroosters nabij gevel) zijn minder geschikt voor deze situatie. Bij werkplekken in de gevelzone ontstaat snel tocht. Ook wordt het geluid van de installatie soms als hinderlijk ervaren. Allemaal argumenten die er toe leiden dat medewerkers de roosters afplakken. Verder zijn er klachten over droge en bedompte lucht. Dit duidt dan vooral op te weinig ventilatie op sommige plekken in het gebouw. Daarnaast zijn de gemeten waardes CO₂ over de gehele linie wel weer goed. De ontwerpcapaciteit van de installatie is ook voldoende voor de bezetting. Verwarmingsinstallatie Het CV-distributienet naar de radiatoren bestaat uit slechts één verwarmingsgroep en is niet optimaal regelbaar. Een gebouw heeft altijd een warme (zon)zijde en een koude zijde. In dit geval worden radiatoren met dezelfde watertemperatuur gevoed en moet de ruimtetemperatuur met thermostaatventielen worden nageregeld. Geen verfijnde regeling. Ook hier ligt onbalans in het systeem dichtbij.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
5.2
Maatregelen Er wordt een breed palet aan maatregelen voorgesteld. Deels zijn het maatregelen die al worden toegepast als verduurzamingsmaatregel en anderzijds zijn het aanvullende maatregelen. Verbeteren gebouwschil De kwaliteit van de gebouwschil wordt verbeterd. Plaatselijk wordt standaard dubbelglas vervangen door HR++-beglazing. De vloer wordt geïsoleerd en de gevelspouw wordt gevuld met isolatiemateriaal. Dit zal betekenen dat de oppervlaktetemperatuur in de gevelzone wordt verbeterd. Daarnaast zal rond de kozijnen de afdichting worden verbeterd. Warmteafgiftesysteem Wordt gekozen voor het Zeer Duurzame scenario, dan zal ook het warmteafgiftesysteem worden vernieuwd. Een lage temperatuur verwarmingssysteem wordt algemeen als behaaglijker ervaren. Inblaasroosters vernieuwen De bouwkundige plattegrond van de werkomgeving wordt ingrijpend gewijzigd door een nieuw werkplekconcept. Dat betekent ook dat er een nieuw plafond, led-armaturen en nieuwe inblaasroosters worden toegepast. Ook de afzuiging van retourlucht zal veranderen. Het luchtkanalenstelsel zal worden geoptimaliseerd. Dit zal leiden tot een meer gebalanceerde luchtstroming.
pagina 20 van 29
6.
Financieel In dit hoofdstuk gaan we in op de financiële van de revitalisatie van het gemeentehuis. Hierbij nemen we alle elementen mee die hiervoor zijn meegenomen: vernieuwend werkplekconcept uitbreiden raadszaal verduurzamen gemeentehuis oplossen klimaatklachten Een deel van de maatregelen overlapt elkaar en zullen en kunnen we daarom ook niet expliciet toeschrijven aan bovenstaande onderdelen. In dit hoofdstuk gaat het in paragraaf 6.1 over de investeringskosten en in paragraaf 6.2 gaan we in op de gevolgen die dit heeft voor de exploitatiekosten van het gemeentehuis.
In hoofdstuk 3 is toegelicht dat het gemeentehuis opgedeeld kan worden in meerdere gebouwdelen. In de kostenraming hebben we daar zoveel mogelijk rekening mee gehouden. In onderstaand plaatje is de ruimtelijke verdeling aangegeven. Gebouwdeel A (blauw-gemeentehuis-3.722 m² bvo) Dit deel noemen we gemeentehuis omdat dit het toekomstige werkelijke werkgebied is van de gemeentelijke organisatie. Dit deel heeft 2 verdiepingen. Gebouwdeel B (groen-nieuwe raadszaal-200 m² bvo) De nieuwe raadszaal wordt aan de voorzijde gesitueerd en is een uitbreiding op het bestaande volume. De ruimtebehoefte is 200 m² bvo. De nieuwe raadszaal heeft een hoogte van ca. 5.0 meter. Gebouwdeel C (rood-vrijgespeelde ruimte-1.134 m² bvo) Omdat er een nieuw hybride werkplekconcept wordt toegepast zijn er minder werkplekken nodig en komt er een deel van het gemeentehuis vrij voor een nieuwe invulling. Verhuur aan een derde is dan één van de opties. Omdat we hier met de revitalisatiekosten mogelijk anders mee om moeten gaan, hebben we dit deel apart benoemd. Uiteindelijk is het wel ruim 20% van de totale oppervlakte. Uiteindelijk kunnen we de huuropbrengsten weer gebruik als dekking voor de structurele lasten van de vernieuwingsinvestering. Gebouwdeel D (grijs-politie-179 m² bvo) De politie huurt nu al een deel van het gemeentehuis. Vooralsnog gaan we ervan uit dat dit wordt gecontinueerd.
Als we de installatie gaan vernieuwen, dan zal daar ook het politiedeel in moeten worden meegenomen. Voor het bouwkundige deel gaan we er nu vanuit dat de politie daar zelf verantwoordelijk voor is. In onze raming zijn die dan ook niet meegenomen.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 21 van 29
6.1
Investeringskosten De investeringskosten zijn in deze fase geraamd op basis van schematische tekeningen. Er zijn nog geen materialen gekozen en een architect zal ongetwijfeld op een creatieve manier het ontwerp vertalen. De ramingen zijn daarbij vooral gebaseerd op ervaringscijfers van gelijkwaardige projecten en vertaalt naar een elementenraming. Alle in dit rapport gegeven bedragen zijn exclusief btw, tenzij dat expliciet anders is aangegeven. In bijlage 6, de demarcatielijst, is aangegeven welke onderdelen zijn meegenomen in de kostenraming. De volgende onderdelen maken deel uit van de stichtingskosten: bouwkundige kosten installatietechnische kosten vaste inrichting honoraria leges aansluitkosten onvoorzien en nadere planuitwerking (10%) loon- en prijsstijging (12% tot start bouw per 1 juni 2023) inrichting en specifieke apparatuur voor werkplekconcept en de nieuwe raadszaal Overige uitgangspunten De kelderruimte onder het gemeentehuis is buiten beschouwing gelaten. De ruimte voor de politie (deel D) en de vrijgespeelde ruimte (deel C) worden klimaattechnisch aangepakt (verduurzaamd), maar bouwkundig wordt hier niets gedaan. Er zijn geen kosten voor asbestsanering, mogelijke extra kosten voor PFAS en ten gevolge van stikstof meegenomen We gaan ervan uit dat er geen tijdelijke huisvesting noodzakelijk is.
Dit zal in een later stadium op basis van het ontwerp en de uitvoering worden bekeken. Er zijn nu geen kosten meegenomen.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
Er zijn geen verhuiskosten en kosten voor tijdelijke huisvesting meegenomen Er zijn verschillende kostenramingen gemaakt. Per onderdeel zijn ze hierna aangegeven. De maatregelen die te maken hebben met de verbetering van het binnenklimaat, zijn deels onderdeel van met name de verduurzamingsmaatregelen. Aanvullend daarop is een extra stelpost van € 150.000 meegenomen. Bouwkundige kosten gemeentehuis Gebouwdeel A De ‘kale’ bouwkundige kosten voor de vernieuwing van het gemeentehuis blijven beperkt tot alleen het deel gemeentehuis (3.722 m² bvo) en bedragen € 1.280.000,--. De installatietechnische kosten zijn verwerkt in de verduurzamingskosten. De kosten voor het verduurzamen van alle Gebouwdelen Het verduurzamen van het gehele gebouw is in een drietal scenario’s uitgewerkt. Daar is een scenario 0 aan toegevoegd. Dit betreft alleen onderhoud aan de installatie. De volgende investeringskosten horen dan bij de scenario’s: Scenario 0 Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3
Alleen onderhoud Basis Duurzaam Duurzaam Zeer Duurzaam
€ 116.000 € 554.000 € 662.000 € 1.611.000
Kosten nieuwbouw raadszaal (Gebouwdeel B) Voor de nieuwbouw van de raadszaal (200 m² bvo) zoals aangegeven op de schematische schetsen zijn de bouwkundige en de installatietechnische kosten geraamd. De ‘kale’ bouwkosten voor een nieuwe raadszaal zijn € 720.000. Alleen bij de duurzamere scenario’s zijn die enigszins hoger.
pagina 22 van 29
Bijkomende kosten In de demarcatielijst (bijlage 6) is opgenomen welke onderdelen zijn meegenomen in de stichtingskostenraming. Al deze onderdelen zijn te relateren aan bouwkundige of installatietechnische aanpassingen of behoren tot de bijkomende honoraria. Deze investeringskosten geven een indicatie van de kosten die nodig zijn om het gebouw te verduurzamen, het binnenklimaat te verbeteren en het werkplekconcept toe te passen. Enkele onderdelen die wel op deze lijst staan maar nog niet zijn meegenomen in de raming komen in een later stadium wel terug als extra kosten. Deze onderdelen staan niet in relatie tot een bouwkundige of installatietechnische aanpassing en zijn daarom in dit stadium buiten beschouwing gelaten. Zo zijn de losse inrichting of andere voorzieningen die horen bij een nieuw werkplekconcept, niet opgenomen in de eerste raming. Omdat deze onderdelen wel aan het project te relateren zijn en hoogstwaarschijnlijk in een later stadium als investering worden aangedragen, wordt hieronder een ruwe raming van de bijkomende investeringskosten gegeven. Deze bedragen zijn geraamd aan de hand van vergelijkbare projecten en ervaringen. Losse inrichting werkplekken en raadzaal Naast de vaste inrichting, die in de raming is opgenomen, moet er ook worden geïnvesteerd in een nieuwe losse inrichting.
Hierbij valt te denken aan alle niet nagelvaste objecten zoals: bureaus, stoelen, prullenbakken, kamerplanten, stellingen, kasten en gebruikersapparatuur zoals printers en koffieautomaten. Omdat het nieuwe werkplekconcept een andere manier van werken vraagt en het huidige meubilair technisch is afgeschreven, is het nodig om dit te vervangen. Uitgaande van een werkplekconcept dat ca. 4.000 m2 bvo beslaat, moet rekening worden gehouden met een investering van € 600.000,-. Voor de inrichting van de raadszaal nemen we € 125.000 mee.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
Voorzieningen t.b.v. hybride werken Om het nieuwe werkplekconcept te laten slagen zijn er naast de losse inrichting nog enkele andere voorzieningen nodig die een investering vragen. Hierbij valt te denken aan een reserveringssysteem, een nieuwe informatiedisplay, een aanvulling op de bestaande audiovisuele middelen, zoals led-schermen voor digitaal vergaderen en bijvoorbeeld aanwezigheidssensoren. Al deze technische componenten zijn nodig om optimaal gebruik te kunnen maken van het nieuwe werkplekconcept. Uiteraard bestaan er gradaties in de kwantiteit en kwaliteit van deze middelen. Daarnaast beschikt het gebouw reeds over enkele van deze voorzieningen die in een nieuw werkplekconcept gebruikt kunnen worden. Voor de aanschaf van deze onderdelen is een investering van € 150.000,geraamd. Voorzieningen t.b.v. apparatuur raadzaal Voor nieuwe schermen en audio-apparatuur is een investering van € 75.000 meegenomen. Stichtingskosten scenario’s In bijlage 7.1 is een overzicht gegeven van de stichtingskosten. Hier zijn naast de ‘kale’ bouwkosten ook alle bijkomende kosten opgenomen, zodat we een complete stichtingskostenraming krijgen. In bijlage 7.2 zijn de kapitaalslasten gegeven. In 6.2 wordt dit verder toegelicht.
Scenario 0 Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3
Stichtingskosten excl. btw bijlage 7.1 € 4.272.400 € 4.885.600 € 4.986.400 € 6.477.400
pagina 23 van 29
De stichtingskosten voor een nieuwe raadzaal bedragen € 1.256.000. Wordt gekozen voor een opwaardering van de bestaande raadzaal, dan zullen er nog steeds extra kosten worden gemaakt om bestaande tekortkomingen deels weg te werken. Zo zal de inrichting worden vernieuwd, de vloer-/wand- en plafondafwerkingen worden vernieuwd en zal de klimaatinstallatie worden geoptimaliseerd. De kosten worden dan geraamd op ca. € 400.000. Voor de helft van de kosten wordt dan de inrichting en apparatuur vernieuwd en de andere helft is nodig voor bouwkundige en installatietechnische vernieuwingen. Het netto voordeel bedraagt dan € 856.000. 6.2
Exploitatiekosten Voor de begroting zijn niet de investeringskosten van belang, maar vooral de jaarlijkse structurele lasten. De investeringen leiden tot extra kapitaalslasten. Anderzijds zullen de investeringen in duurzame maatregelen ook gaan leiden tot substantieel lagere energiekosten en de revitalisatie heeft ook invloed op de onderhoudskosten in de komende jaren. In deze paragraaf worden de bestaande huisvestingskosten vergeleken met de verwachte toekomstige lasten. Per scenario zullen die verwachte consequenties worden berekend. Voor de bestaande kosten gaan we uit van de bedragen die zijn opgenomen in de begroting 2022. Door het nieuwe kantoorconcept en vooral ook door hybride werken zal het aantal werkplekken verminderen en is de ruimtebehoefte voor het gemeentehuis lager dan voorheen. In hoofdstuk 4 is toegelicht hoeveel ruimte er vrij gespeeld wordt. Deze vrije ruimte kan worden verhuurd en er kan een opbrengst worden gegenereerd. Uiteindelijk is het saldo van kosten en opbrengsten een belangrijk gegeven voor de keuze van een scenario.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
We hebben 3 ‘vernieuwingsscenario’s’ uitgewerkt. Deze scenario’s zijn niet onderscheidend in het kantoorconcept, maar de duurzaamheidsmaatregelen bepalen het onderscheid. Daarnaast wordt in alle 3 scenario’s uitgegaan van een uitbreiding van het gemeentehuis met een nieuwe raadszaal en het uitvoeren van een nieuw werkplekconcept. De kosten voor de nieuwe raadszaal zijn apart zichtbaar gemaakt in bijlage 7.1. Boekwaarde en afschrijvingen Lopende afschrijvingen op het gebouw zijn niet meegenomen in de onderlinge vergelijking. We gaan ervan uit dat die structurele lasten dekking hebben in de begroting. In 2022 gaat het om een afschrijving van € 159.000 op gebouw, inventaris en apparatuur. We gaan uit van hergebruik van het pand. Wordt het pand afgestoten en wordt er een nieuw gemeentehuis gebouwd, dan zal de resterende boekwaarde volledig moeten worden afgeschreven. In bijlage 7 is een rekenmodel opgenomen waarin de verschillende scenario’s financieel zijn vergeleken met de huidige huisvestingslasten. 6.2.1 Huisvestingslasten/exploitatiekosten De huisvestings- of exploitatiekosten zijn de jaarlijkse kosten die verband houden met het faciliteren van de werkplekomgeving voor de medewerkers. Als bestaande situatie zijn de begrotingscijfers 2022 als uitgangspunt gekozen.
De volgende hoofdcategorieën vormen samen de huisvestingslasten: verzekeringen onderhoudskosten energiekosten en water schoonmaakkosten (incl. glasbewassing en beplanting) heffingen en belastingen
pagina 24 van 29
Huisvestingslasten en kantoorconcept Het kantoorconcept leidt tot minder werkplekken en beperkt de ruimtebehoefte. De totale oppervlakte van het gemeentehuis nu bedraagt 5.235 m² bvo. De kelder is hierin niet meegenomen. Na toepassing van een nieuw kantoorconcept (scenario 1, 2 en 3) is de ruimtebehoefte lager, te weten 4.101 m² bvo (deel A, B en D). Ondanks het feit dat de gemeente minder ruimte gebruikt, zullen wel alle huisvestingslasten worden meegenomen. Wordt een deel van het pand later verhuurt, dan zullen de onderhoudskosten (binnen), de energiekosten en de schoonmaakkosten kunnen worden doorberekend. De vrijgespeelde ruimte (1.134 m² bvo) kan worden verhuurd en de nieuwe huurder betaalt dan de huisvestingslasten voor dat deel van het gemeentehuis. Dit zijn voor de gemeente lagere kosten die als extra opbrengsten worden meegenomen. In 6.2.3 wordt dit uitgewerkt. Energiekosten stijgen Voor de 3 verduurzamingsmodellen zijn de lagere energiekosten meegenomen in het rekenmodel. De energiekosten die zijn opgenomen in de begroting 2022 zijn het uitgangspunt voor de bezuinigingen in de scenario’s 1, 2 en 3. Ten opzichte van de actuele huidige energietarieven zijn die gunstig. Als er een nieuw contract moet worden afgesloten, dan zullen de energiekosten waarschijnlijk gaan toenemen en de verschillen tussen de bestaande situatie en de duurzaamheidsscenario’s worden dan groter.
Deze effecten zijn nu niet verwerkt in het rekenmodel, omdat die informatie niet bekend is en we in principe alleen de kosten in het eerste jaar meenemen. De afhankelijkheid van Enexis (terugleveren) speelt bij de meest duurzame scenario’s nog wel een rol. Onderhoudskosten bestaand De gemeente heeft in de begroting 2022 een totaalbedrag meegenomen voor het onderhoud van alle gemeentelijke gebouwen. Voor het gemeentehuis is dat niet separaat inzichtelijk. Dit maakt het lastiger om goede uitgangspunten vast te stellen.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
De totale onderhoudsbehoefte voor alle gemeentelijke gebouwen is jaarlijks ongeveer € 900.000; in de begroting 2022 is een totaalbedrag van € 600.000 meegenomen. Uitgaande van de begrotingsrealiteit en de meerjaren onderhoudsplanningen, gaan we uit van een jaarlijks onderhoudsbudget van het gemeentehuis van € 87.000. Onderhoudskosten nieuw In alle scenario’s gaan we uit van een revitalisatie van het pand. Dat betekent dat de binnenkant van het gebouw wordt vernieuwd. De vloerbedekking, de wanden, plafonds en armaturen zijn nieuw. Dit zal betekenen dat de onderhoudskosten voor de komende 10 jaren ook fors dalen. Verduurzamen van de installatie betekent wel een uitbreiding van installatieonderdelen en hogere kosten voor onderhoudscontracten. Aangezien LindHorst ook de meerjaren onderhoudsplanning voor het gemeentehuis heeft gemaakt, kunnen we hier uitgaan van een gemiddelde jaarlijkse verlaging van de onderhoudskosten voor die periode met 30%. Uitbreiding nieuwe raadszaal De nieuwe raadszaal heeft een oppervlakte van 200 m² bvo en overlapt voor een klein deel de bestaande oppervlakte. Dit zal leiden tot een uitzetting van de exploitatielasten. We gaan uit van een duurzame en onderhoudsvriendelijke uitbreiding. Bovendien gaan we ervan uit dat de nieuwe raadszaal ook zelfstandig is te klimatiseren, zonder dat de rest van het gemeentehuis wordt verwarmd en geventileerd.
We gaan er vooralsnog vanuit dat de exploitatiekosten ca. €75/m² bedragen. Bij alle scenario’s is een nieuwe raadszaal meegenomen, inclusief de exploitatielasten van €15.000 per jaar. Overige huisvestingslasten De revitalisatie en het verduurzamen leidt tot lagere energie- en onderhoudskosten. Voor andere kosten zoals: schoonmaakkosten,
pagina 25 van 29
verzekeringen, heffingen en belastingen heeft dit niet of nauwelijks consequenties. Deze bedragen blijven in het rekenmodel dan ook ongewijzigd. 6.2.2 Kapitaalslast Voor de bepaling van de kapitaallast gaan we uit van de volgende uitgangspunten, in overeenstemming met de uitgangspunten voor financieel beheer zoals de gemeente Borger-Odoorn die hanteert: lineaire afschrijvingsmethodiek afschrijvingstermijn bouwkundig bij revitalisatie 25 jaar afschrijvingstermijn bouwkundig bij nieuwbouw 40 jaar afschrijvingstermijn installaties 15 jaar (verduurzaming) afschrijvingstermijn inrichting 10 jaar rentepercentage van 2,5% in bijlage 7.2 zijn de kapitaalslasten bepaald. 6.2.3 Opbrengst uit verhuur Op dit moment wordt al een klein deel van het gemeentehuis verhuurd aan de politie. Na toepassing van een nieuw kantoorconcept komt er meer ruimte vrij. Die ruimte kan op verschillende manieren worden hergebruikt, maar vooralsnog is verhuur aan organisaties die een binding hebben met de gemeente de meest logische. Verhuur politie De politie huurt 3 ruimten en totaal 179 m² bvo. Deze ruimten zijn gelegen aan de noordwest zijde van het gebouw. Bezoek voor de politie gebruikt de hoofdentree van het gemeentehuis. De medewerkers van de politie hebben een eigen entree. De politie betaalt een jaarlijkse huur van € 39.000. Dit is inclusief servicekosten (energie, onderhoud, schoonmaak).