CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapport IHP Borger-Odoorn 230310.pdf

RAAD: Raadscommissie 6 april 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) 2023-2038 Gemeente Borger-Odoorn10.706 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1.

IHP 2023-2038 | Gemeente Borger-Odoorn Integraal huisvestingsplan voor het primair onderwijs

Samenstelling Dit IHP is opgesteld door adviesbureau De Mevrouwen en LindHorst huisvestingsadviseurs in opdracht van de gemeente BorgerOdoorn Versie: definitief

17 maart 2023

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 2 van 34

Voorwoord

4

5.3 5.4

Maatregelen Planning

20 21

Samenvatting

5

1. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Inleiding Aanleiding Reikwijdte Integraal Huisvestingsplan (IHP) Urgentie Bewegingsonderwijs Werkwijze

6 6 6 7 7 8

6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7

Financieel Uitgangspunten investeringsbedragen Uitgangspunten investering en kapitaalslasten Verdeling kosten Financiële gevolgen Binnenklimaat en duurzaamheid Financieel resume Bijkomende kosten

22 22 23 24 25 29 31 32

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Kaderstelling Wettelijke kaderstelling Status IHP Monitoring en actualisatie Stichtingsnorm en opheffingsnorm Duurzaamheid

9 9 10 11 11 11

Bijlagen 1. Factsheets 2. Demarcatielijst 3. Financiële overzichten

3. 3.1

Afspraken Kwaliteit onderwijsvoorzieningen en gebruik voorzieningen (Integrale) kindcentra Uitvoering projecten Aandachtspunt | Didam arrest Businesscase

12 12

16 16

4.2 4.3

Feiten en cijfers Het onderwijslandschap in de gemeente BorgerOdoorn Prognose en ruimtebehoefte Behoefte en bestand vergelijking

5. 5.1 5.2

Planning Inleiding Prioritering

20 20 20

3.2 3.3 3.4 3.5 4. 4.1

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

33 33 33 33

13 14 14 15

18 19

pagina 3 van 34

Voorwoord Gelijke ontwikkelkansen voor alle kinderen in Borger-Odoorn. Dát is waar we ons voor inzetten in Borger-Odoorn. Het kind staat centraal en is uitgangspunt voor ons handelen. We richten ons daarbij op de samenwerking tussen onderwijspartners en gemeente, in het belang van het kind. Goed onderwijs is van groot belang voor de ontwikkeling van kinderen. Hierbij horen ook schoolgebouwen die aansluiten bij de eisen van deze tijd. En die ook gedurende hun levensloop kunnen aansluiten bij toekomstige eisen. We beseffen dat we voor een grote uitdaging staan maar gaan deze met elkaar vol overtuiging aan.

In dit IHP zijn ambitie, beleid, prognoses en investeringen samengekomen. In het afgelopen jaar hebben onderwijsbestuurders, onderwijshuisvestingsadviseurs, ambtenaren en wethouders intensief, vanuit het gezamenlijke belang, toegewerkt naar dit IHP. Ik ben bijzonder trots op het resultaat. Er ligt een plan voor de komende 16 jaar met veel ambities. Ambities die wij samen met onze partners waar kunnen maken. Bernard Jansen Wethouder onderwijs gemeente Borger-Odoorn Februari 2023

Voor u ligt de langetermijnvisie op onderwijshuisvesting, het Integraal Huisvestingsplan (IHP), opgesteld door de schoolbesturen en de gemeente. Het is onze leidraad voor investeringen in de onderwijshuisvesting. Het zorgt voor een evenwichtige en planmatige inzet van middelen. Een plan met een scope van 16 jaar. Dit houdt in dat niet alles binnen nu en een paar jaar gerealiseerd kan zijn. Voor sommige scholen betekent dit dat zij pas na 10 jaar of langer nieuwbouw of renovatie tegemoet kunnen zien. Omdat we een gezond binnenklimaat belangrijk vinden, is de gemeente bereid voor deze scholen een deel van de kosten voor haar rekening te nemen om een gezond binnenklimaat te realiseren. Daarmee kan op korte termijn -ook voor kinderen op deze scholen- versneld een goede en gezonde leeromgeving mogelijk worden gemaakt.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 4 van 34

Samenvatting De gemeente Borger Odoorn en de schoolbesturen hebben met elkaar de ambitie gesteld om te komen tot een duurzame en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Met dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) wordt invulling en uitvoering gegeven aan deze ambitie. Samen aan de slag en samen verantwoordelijk Het scholenbestand in de gemeente Borger-Odoorn is voor een aanzienlijk deel verouderd, zoals onderstaande grafiek ook laat zien. Door alle betrokkenen bij dit IHP wordt dan ook de noodzaak gezien om hier wat aan te gaan doen. Vanuit de eigen taak en rol spreken schoolbesturen en gemeente af samen bij te dragen aan het verduurzamen en verbeteren van de schoolgebouwen.

Hierbij wordt ook, vanuit visie, ingestoken op het realiseren van (integrale) kindcentra. Waarbij de mogelijkheden om de doorgaande leerlijnen voor alle kinderen in deze gemeente vanuit (veelal) gezamenlijke huisvesting vormgegeven kan worden. Door met elkaar op te trekken wordt een gezamenlijk toekomstperspectief geschetst. Hiermee kunnen onderhouds- en financiële planningen voor schoolbesturen en gemeente op elkaar worden afgestemd. Dit geeft duidelijkheid en perspectief. Schoolbesturen en gemeente hebben op diverse thema’s met elkaar afspraken gemaakt over kwaliteit, gebruik van voorzieningen en uitvoering van de plannen. Daarmee wordt invulling gegeven aan de wijze waarop men samen aan de slag gaat en samen verantwoordelijk is.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

Kwaliteit en duurzaamheid Kwaliteit van gebouwen draagt bij aan kwaliteit van onderwijs. Daarom hebben gemeente en schoolbesturen met elkaar geconstateerd dat de VNG normbedragen en het uitgangspunt sober doch doelmatig, uit de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs, geen recht doet aan de gezamenlijke ambities. Daar is duurzaamheid ook een belangrijke in. Naast ambities spelen uiteraard alle ontwikkelingen op globaal en Europees niveau een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het prijsniveau. De behoefte aan een realistisch financieel kader heeft er dan ook toe geleid dat de normbedragen losgelaten zijn. Toekomstbestendig In de gemeente laten de prognoses zien dat de leerlingenaantallen in de komende 15 jaar stabiel blijven. Van 1.690 leerlingen in 2022 naar 1.690 leerling in 2037 (gelijkwaardig). Met dit IHP wordt voor de duurzaamheidsopgave, ambities en voor de kwaliteit van de onderwijsgebouwen een flinke slag gemaakt naar de toekomstbestendigheid. Er wordt niet alleen geïnvesteerd in nieuwbouw en renovatie, maar ook in het verbeteren van alle schoolgebouwen aangaande de duurzaamheidseisen. Hiermee voldoet de gemeente BorgerOdoorn aan haar zorgplicht voor onderwijshuisvesting, als ook aan de ambities en opgave vanuit het Klimaatakkoord.

Vanuit de directe relatie van onderwijshuis en gymvoorzieningen voorziet dit IHP ook in de noodzakelijke aanpassingen voor de gymvoorzieningen in de gemeente. Zodat ook hier sprake is van een toekomstbestendig gebouwen bestand. Het uitvoeringsprogramma van dit IHP (onderwijs) komt uit op een investering voor de gemeente van € 28.483.000,- voor de komende 16 jaar. Dit betreffen de kosten voor nieuwbouw (€ 27.416.000,-) en het verbeteren van het binnenklimaat en verduurzamen van bestaande schoolgebouwen (€ 1.067.000,-).

pagina 5 van 34

Vanuit een langetermijnperspectief gezamenlijk kijken naar toekomstbestendige onderwijshuisvesting voor de scholen in de gemeente Borger-Odoorn.

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Schoolbesturen en de gemeente Borger-Odoorn hebben met elkaar afgesproken gezamenlijk een duurzaam Integraal Huisvestingsplan op te willen stellen. Het betreft een IHP voor de 17 schoollocaties in het Primair Onderwijs en het Esdal College voor het Voortgezet Onderwijs. Het Esdal College wordt, vanwege vergevorderde nieuwbouwplannen, echter niet meegenomen in dit IHP. De wens is om vanuit een langetermijnperspectief te kijken naar alle onderwijsvoorzieningen in de gemeente Borger-Odoorn. Hiermee wordt op een meer structurele wijze gekeken naar het gebouwenbestand dan tot op heden het geval is geweest. Hiermee wordt toegewerkt naar toekomstbestendige onderwijshuisvesting vanuit zowel kwaliteit, inhoud van onderwijs als duurzaamheid. Met de decentralisatie van het onderhoud van gemeente naar schoolbesturen (Voortgezet Onderwijs in 2005 en Primair Onderwijs in 2015) zijn gemeente en schoolbesturen nog meer met elkaar verbonden dan voorheen. Daarvoor is een langetermijnplanning voor onderwijsgebouwen wenselijk, omdat dit voor schoolbesturen aangaande het onderhoud meer duidelijkheid geeft.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

1.2 Reikwijdte Integraal Huisvestingsplan (IHP) Met dit IHP spreken gemeente en schoolbesturen af hoe men wil toewerken naar een toekomstbestendige onderwijshuisvesting in de gemeente BorgerOdoorn. Het IHP betreft:  17 locaties voor Primair Onderwijs  1 school voor Voortgezet Onderwijs  Een meerjarenprogramma voor 16 jaren, opgedeeld in 4 blokken van 4 jaar  Een financieel meerjarenperspectief dat verder reikt dan de meerjarenbegroting van 4 jaar van de gemeente Borger-Odoorn. Vanuit de wettelijke verplichting van een gemeente aangaande de onderwijshuisvesting wordt hiermee de verbinding gelegd naar de schoolbesturen. Een gezamenlijk perspectief zodat zowel gemeente als schoolbesturen hun eigen (financiële) planning hierop kunnen laten aansluiten. De gemeente Borger-Odoorn kan haar wettelijke taak inzake onderwijshuisvesting invulling geven door de planning in dit IHP te vertalen naar financiële consequenties die een plek krijgen in de begroting. Voor schoolbesturen betekent dit dat men de meerjarenonderhoudsplannen kan afstemmen op het perspectief van de schoolgebouwen. Daarmee wordt gezamenlijk en vanuit de eigen verantwoordelijkheid bijgedragen aan een toekomstbestendige onderwijshuisvesting.

pagina 6 van 34

1.3 Urgentie De gemeente Borger-Odoorn heeft een flinke opgave qua onderwijshuisvesting. Onderstaande figuur laat zien dat een groot deel, 65 procent, van de onderwijsgebouwen in het primair onderwijs een leeftijd heeft van 40 jaar of ouder. Dat vraagt aandacht en aanpassingen op de korte termijn. De klimaatdoelstellingen die bepaald zijn en richting 2050 gehaald moeten worden maakt ingrijpen noodzakelijk. Met de ingrepen die opgenomen zijn in dit IHP werkt de gemeente Borger-Odoorn toe naar toekomstbestendige onderwijshuisvesting die bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen die er liggen. Duurzame onderwijshuisvesting vraagt om actie.

1.4

Bewegingsonderwijs

Bron: Toekomstvisie Binnensport | gemeente Borger-Odoorn | Februari 2021

De gemeente Borger-Odoorn heeft in februari 2021 een toekomstvisie op binnensportaccommodaties opgesteld. Duidelijk is dat de gemeente Borger-Odoorn diverse sportaccommodaties heeft uit de jaren zeventig die aandacht behoeven. Deze sportaccommodaties worden ook door de scholen gebruikt ten behoeve van hun bewegingsonderwijs. Daarvoor heeft de gemeente een analyse gedaan naar de behoefte aan binnensportaccommodaties vanuit het onderwijs. Daaruit blijkt dat er voldoende ruimte is voor de benodigde klokuren bewegingsonderwijs. Mede vanuit de wetenschap dat prognoses aantonen dat de leerlingenaantallen de komende 15 jaar redelijk gelijk blijven. Bij deze analyse is nog geen rekening gehouden met een eventuele toename van het aantal bewegingsonderwijs klokuren in de week. Op dit moment staat daarvoor 2 klokuren per week en daarop zijn de analyses in de toekomstvisie binnensport gemaakt. Indien overgegaan wordt naar 3 klokuren per week, waar landelijk sprake van is, leidt dit op een aantal plekken tot knelpunten in de beschikbaarheid.

Figuur 1, verdeling leeftijd gebouwen primair onderwijs.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

De afspraak die gemaakt wordt is dat de planning aangaande het toekomstbestendig maken van de sportvoorzieningen synchroon gaat lopen met de plannen vanuit dit IHP. Gekoppeld aan de prioritering van de schoolgebouwen wordt gekeken of vernieuwing en/of renovatie van de binnensportaccommodaties wordt opgepakt. Dit om desinvesteringen te voorkomen. Het zou zonde zijn om een gymzaal grondig aan te pakken die op een later moment niet meer gekoppeld is aan het bewegingsonderwijs, doordat er bijvoorbeeld nieuwbouw wordt ontwikkeld op een andere locatie. Het is nu nog niet bekend of het vernieuwen van een schoolgebouw ook invloed heeft op de locatie van een school in een dorp.

pagina 7 van 34

Er dient rekening te worden gehouden met de belangen van alle gebruikers en/of belanghebbenden van binnensportaccommodaties. Bewegingsonderwijs is onderdeel van de businesscase bij nieuwbouw en/of levensduurverlengende renovatie. 1.5 Werkwijze Het jaar 2022 stond voor schoolbesturen en gemeente in het kader van het gezamenlijk optrekken richting een gedragen visie op de onderwijshuisvesting. Hiervoor zijn diverse gesprekken gevoerd met en door de betrokken partners. Aangezien een IHP op dit moment nog geen wettelijke verankering kent is consensus de route naar structurele afspraken. In afwachting van een wettelijke verankering hebben schoolbesturen en de gemeente Borger-Odoorn gemeend het constructieve gesprek te voeren. Dit om te komen tot een gezamenlijk toekomstperspectief aangaande alle schoolgebouwen in deze gemeente. Onderstaand de stappen die daarin gezet zijn. •Startgesprek Stap 1 •Kennismaking en opstart •Technische schouw gebouwen

Stap 2 •Bilaterale gesprekken gemeente & schoolbesturen •Kaderstellende sessie 1| Check gegevens en inventarisatie Stap 3 •Kaderstellende sessie 2| Kaderstelling en planning

Stap 4

•Uitwerking Integraal Huisvestingsplan

•Afstemmingsoverleg bespreken concept IHP Stap 5 •OOGO | Vaststelling IHP schoolbesturen •Voorbereidingen gemeentelijk proces Stap 6 •Besluitvorming in gemeenteraad Figuur 2, genomen stappen IHP

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 8 van 34

 

2. Kaderstelling 2.1 Wettelijke kaderstelling 2.1.1 Wettelijke verankering onderwijshuisvesting Een Integraal Huisvestingsplan (IHP) kent op dit moment nog geen wettelijke verankering. Dat betekent dat de wetgeving voor onderwijshuisvesting op dit moment vastgelegd is in:  Gemeentewet  Wet op Primair Onderwijs (WPO)  Wet op Voortgezet Onderwijs (WVO)  Wet op Expertisecentra (WEC) In genoemde wetten staat ook dat iedere gemeente de afspraken vastlegt in een Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. 1 Met deze Verordening is de wettelijke basis vastgelegd op het moment dat schoolbesturen en gemeente ergens op moeten terugvallen aangaande onderwijshuisvesting.

normkosten voor nieuwbouw recht op uitbreiding

Met dit IHP wordt aanvullend beleid gemaakt op deze Verordening. Sinds de decentralisatie van de onderhoudsmiddelen, 2005 (VO) en 2015 (PO), is groot onderhoud een verantwoordelijkheid geworden van het schoolbestuur. Daarmee is tevens een soort van grijs gebied ontstaan tussen groot onderhoud renovatie en de daarbij behorende taakverdeling. In de afgelopen jaren zijn vele gesprekken gevoerd tussen PO Raad, VO Raad, VNG en de betrokken Ministeries. Mede om dit grijze gebied te voorzien van een status. De wettelijke verankering van de status van een Integraal Huisvestingsplan is in voorbereiding en in die plannen is renovatie straks een volwaardig alternatief voor nieuwbouw. Aangaande duurzaamheid geeft de Verordening geen richtlijnen, evenmin als hoe om te gaan met de ontwikkeling van Kindcentra. Dit soort thema’s zijn onderdeel van dit IHP, om te zorgen dat schoolbesturen en gemeente hier eenduidigheid in vinden. 2.1.2 Taakverdeling gemeente en scholen In de Wet is de gemeentelijke zorgplicht verankerd om zorg te dragen voor voldoende capaciteit en kwalitatief goede onderwijsvoorzieningen. De genoemde Verordening en wetten (WPO-WVO -gemeentewet) leggen hierin veel afspraken en uitgangspunten vast.

Het minimale kader dat is vastgelegd in de Verordening betreft onder andere zaken als:  normafmetingen (normatieve ruimtebehoefte) Figuur 3, Verantwoordelijkheden en taakverdeling

Artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 102 van de WPO, artikel 100 van de WEC en artikel 76m van de WVO 1

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 9 van 34

Onderwijshuisvesting gaat daarnaast nog uit van volgende zaken:  De uitkering vanuit het Gemeentefonds wordt berekend en uitgekeerd op basis van het aantal leerlingen in de betreffende gemeente. Deze uitkering is echter niet geoormerkt, hetgeen inhoudt dat deze wordt ontvangen via de Algemene Uitkering. Dit betekent dat een gemeente vrij is om deze middelen naar eigen inzicht aan te wenden. Een belangrijke oorzaak van de achterstallige zaken in de onderwijshuishuisvesting. Het is een gemeentelijke afweging en prioritering waarvoor middelen worden ingezet. Daarbij is de wettelijke zorgplicht echter wel het gegeven.  De Lumpsum financiering vanuit het Ministerie van OCW bepaalt de uitkering aan de schoolbesturen. Onderdeel van deze uitkering is op dit moment nog de Materiële Instandhoudingsvergoeding (MI). Per 1 januari 2023 is er sprake van een vereenvoudiging van de bekostiging van het Primair Onderwijs waardoor het onderscheid tussen personele en materiële vergoeding vervalt. Hierin zitten de middelen waarmee schoolbesturen hun schoolgebouwen onderhouden.  Investeren in onderwijshuisvesting is voor schoolbesturen gebonden aan strenge regels. Een schoolbestuur kan in beperkte mate investeren in ‘stenen’. Dat is enkel toegestaan als aantoonbaar is dat een dergelijke investering leidt tot een betere exploitatie en dat er sprake is van een passende terugverdientijd.

Indien een schoolbestuur beschikt over eigen private middelen dan is er meer mogelijk.  Economisch claimrecht en juridisch eigendom: economisch claimrecht ligt (voor de meeste scholen) bij de gemeente en houdt in dat als een schoolgebouw en het terrein niet meer voor onderwijs gebruikt worden, deze terugvallen aan de gemeente. In een enkel geval is dit anders georganiseerd als grond en opstal in eigendom is geweest van een kerk bijvoorbeeld. Dan maken schoolbestuur en gemeente daar andere afspraken over. Het juridisch eigendom ligt in de meeste gevallen bij schoolbesturen. In sommige gevallen is dit vanuit het verleden anders geregeld, bijvoorbeeld in geval van multifunctionele gebouwen. Dan liggen daaraan afspraken ten grondslag omtrent onderhoud, huur/verhuur, etc.  Gemeente en schoolbesturen maken hun formele afspraken in een Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO).

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

2.2 Status IHP Met dit IHP willen gemeente Borger-Odoorn en de schoolbesturen loskomen van een ad hoc manier van omgaan met onderwijshuisvesting. Hiermee komen de partners samen tot een meer duurzame en structurele manier van kijken naar onderwijshuisvesting. Omdat het IHP nog niet wettelijk verankerd is, is dit IHP een consensus document waarmee gezamenlijk een plan is gemaakt voor de komende 16 jaar. Met het vaststellen van dit IHP wordt op veel fronten voldaan aan de eisen die straks gelden. Hiermee lopen schoolbesturen en de gemeente Borger-Odoorn vooruit op de aanstaande wettelijke verankering. Omdat nog niet alles bekend is kan het zijn dat hierna nog enige aanpassing noodzakelijk blijkt. De verwachting is dat dit niet eerder dan 2024 gaat gebeuren. Met dit IHP leggen gemeente en schoolbesturen een langetermijnplanning vast. Dat wil zeggen dat men afstapt van de huidige procedure van aanvragen. Met dit IHP staat de planning van projecten vast en wordt ieder kalenderjaar in het voorjaar een OOGO georganiseerd om de planning voor het komende jaar te actualiseren. Dat houdt in voor de projecten in het aanstaande jaar prognoses actualiseren, prijspeil checken en afspraken maken over de uitvoering. Er zijn twee uitzonderingen, waarbij teruggevallen wordt op de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Dat betreft: 1.

Capaciteitstekort, hiervoor wordt een aanvraag ingediend en deze wordt in overleg met de gemeente beoordeeld. 2. Indien schoolbestuur/schoolbesturen en gemeente er om welke reden dan ook niet in gezamenlijkheid uitkomen vervalt men terug op de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.

pagina 10 van 34

2.3 Monitoring en actualisatie Omdat dit IHP zicht geeft op de periode van 2023 tot 2039 is tussentijdse actualisatie wenselijk. Het monitoren van ontwikkelingen in woningbouw, prijspeil, duurzaamheid is van belang om te zorgen dat een IHP actueel blijft. In dit kader wordt afgesproken dat:  Ieder kalenderjaar wordt in het voorjaar het uitvoeringsplan van het volgende jaar geactualiseerd op financiën en prognoses. Deze actualisatie wordt vastgesteld in een OOGO.  Indien wetswijzigingen maken dat aanpassingen noodzakelijk blijken dan komt dit op de agenda van het OOGO en worden de nieuwe afspraken toegevoegd aan het lopende IHP.  Iedere 4 jaar vindt herijking plaats van het IHP. Daarbij worden in ieder geval prognoses, bedragen als ook de planning onder de loep genomen. Spelen er ontwikkelingen, bij gemeente of schoolbesturen die maken dat anders gekeken moet worden naar planning of projecten. In een OOGO wordt de herijking en het eventueel aangepaste IHP vastgesteld. 2.4 Stichtingsnorm en opheffingsnorm Onderwijshuisvesting is gebonden aan landelijke normering. Dat geldt voor de ruimtebehoefte, maar ook voor het stichten en opheffen van scholen. Deze normen worden landelijk gepubliceerd en bepaald, wel op basis van de karakteristieken van een gemeente. Landelijk gelden ander opheffingsnormen dan gemeentelijk.

Landelijk is deze namelijk voor alle scholen gelijk en is deze vastgesteld op 23 leerlingen. Hieraan is tevens de financiering van de school gekoppeld. Indien een school gedurende 3 opeenvolgende jaren onder dit aantal leerlingen komt (1 oktobertelling) dan vervalt de bekostiging vanuit het Rijk. Een schoolbestuur kan hier onderuit komen en een kleine school handhaven, mits het voldoet aan één van de onderstaande criteria:  De gemiddelde schoolgrootte van de totale portefeuille voldoende is.  De school is de enige van de richting binnen vijf kilometer en telt tenminste 50 leerlingen.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

De school is de enige openbare basisschool binnen 10 kilometer over de weg gemeten en er is behoefte aan de school.

Alleen een schoolbestuur kan overgaan tot het stichten dan wel opheffen van een school. In het zeer sporadisch voorkomen dat een gemeente tevens bestuur is van een (openbare) school is dat natuurlijk anders. Een gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende openbaar onderwijs in de gemeente. Voor de gemeente Borger-Odoorn gelden de volgende gemeentelijke normen:  Stichtingsnorm = 200 leerlingen  Opheffingsnorm = 26 leerlingen Per 1 augustus 2023 gelden nieuwe opheffings- en stichtingsnormen per gemeente. 2.5 Duurzaamheid 2.5.1 Ontwikkelingen, akkoorden en verdragen In het Klimaatakkoord zijn de Nederlandse ambities aangaande het behalen van afspraken uit het Klimaatverdrag van Parijs verwoord. Ook in Borger-Odoorn wordt beleid ontwikkeld met als doel deze doelen te halen. Daarnaast is BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) wetgeving sinds 2021 voor overheidsgebouwen. De verwachting is dat de wetgeving binnen afzienbare tijd verder aangepast gaat worden naar ENG (Energie Neutrale Gebouwen). Op dit moment is dat echter niet aan de orde voor alle nieuwbouw. 2.5.2 Gemeentelijke ambities en beleid De gemeente Borger-Odoorn heeft duurzaamheid, klimaatadaptatie en de energietransitie hoog in het vaandel staan. Met de duurzaamheidsagenda wordt met partners toegewerkt naar het bijdragen aan de landelijke klimaatopgave.

In het proces richting uitvoering wordt afstemming gezocht met de schoolbesturen.

pagina 11 van 34

3.1.2

Duurzaamheid  Bij nieuwbouw is BENG het uitgangspunt - financiering gemeente tenzij wetgeving wijzigt.  De stap van BENG naar ENG wordt voor 100% gefinancierd door het schoolbestuur / juridisch eigenaar.  Voor ENG wordt altijd een businesscase gemaakt met terugverdientijden op basis waarvan keuzes gemaakt worden.  NOM (nul op de meter) is een gewenst streven door gemeente en schoolbesturen en dus maatwerk per project en onderzoeken wat de mogelijkheden zijn.  Bij de investeringen voor binnenklimaat / verduurzaming neemt de gemeente 30% voor haar rekening. Hoe hoog deze investeringen zijn en voor welke scholen dit geldt wordt beschreven in hoofdstuk 5 en 6.  Circulair bouwen: hierbij wordt gekeken naar de (financiële) mogelijkheden en de optie wordt meegenomen in het ontwerpproces.

3.1.3

Nieuwbouw of levensduur verlengend renoveren  Een businesscase is de onderlegger voor de keuze voor renovatie of nieuwbouw  Uitkomsten zijn gebouw en locatie afhankelijk = maatwerk.

3.1.4

Capaciteit en leegstand  Leegstand in gebouwen wordt allereerst met kinderopvang gevuld.  Bij leegstand wordt eerst gekeken naar kind-gerelateerde organisaties voor verhuur. Daarna eventueel naar maatschappelijke partners. Dit gaat altijd in overleg met de schoolbesturen.  Bij leegstand: - optie 1 - verhuur kind-gerelateerde partners/maatschappelijke partners - optie 2 - afstoten/afsluiten/slopen - optie 3 - terug naar gemeente

3. Afspraken Schoolbesturen en gemeente maken met elkaar afspraken hoe om te gaan met thema’s die spelen als het gaat om onderwijshuisvesting. In dit hoofdstuk worden deze afspraken benoemd en uitgewerkt op de verschillende thema’s. 3.1 3.1.1

Kwaliteit onderwijsvoorzieningen en gebruik voorzieningen Kwaliteitsniveau  Indien haalbaar gaan nieuwbouw en renovatie uit van hetzelfde kwaliteitsniveau.  Onderhoud vindt plaats op minimaal conditieniveau 3 - NEN 2767.  Afwijking is mogelijk - mits in overleg | bijvoorbeeld bij plannen toekomst.  Kwaliteitskader Ruimte OK en Frisse Scholen klasse B is het uitgangspunt.  Bij renovatie wordt meegenomen: verduurzaming - binnenklimaat – functionaliteit.  Buitenruimte (zoals groene schoolpleinen) is de gewenste kwaliteit maatwerk in uitvoering en openbaar toegankelijkheid. Uitvoering vindt plaats in samenspraak met schoolbesturen, gemeente en eventueel derden (zoals kinderopvang).  Flexibiliteit naar de toekomst is het uitgangspunt, dat betekent onder andere eenvoudig verplaatsbare wanden als ook kunnen inspelen op krimp/groei.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 12 van 34

 

3.1.5

Renovatie vindt plaats op basis van benodigde capaciteit (normbehoefte) tenzij ongunstige bruto/netto anders aantoont. Indien mogelijk wordt overcapaciteit in een gebouw gesloopt. Dit gebeurt altijd in overleg met schoolbestuur. De omvang hiervan wordt in samenspraak bepaald en is locatie afhankelijk. Gemeente en schoolbesturen streven naar een passende omvang (normatieve ruimtebehoefte op basis van prognoses) van voorzieningen.

Opheffingsnorm  Keuzes in kleine kernen en bij scholen onder de opheffingsnorm vinden plaats in overleg met schoolbestuur, ouders en gemeente.

3.2 3.2.1

(Integrale) kindcentra Visie integrale kindcentra  Gemeente en schoolbesturen steken in op realisatie voorzieningen 0-12 (14) jaar.  Indien dit qua capaciteit mogelijk is bij voorkeur onder 1 dak.  (I)KC voorzieningen bestaan in ieder geval uit onderwijs en opvang.  Aanvullend kunnen kind-gerelateerde voorzieningen worden toegevoegd. Groei leerlingenaantallen en gebruik onderwijsgebouw  Bij groei van het aantal leerlingen wordt een kinderopvangorganisatie niet zomaar uit het gebouw geduwd. In overleg wordt gekeken hoe hiermee om te gaan.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

Indien uitbreiding (permanent/tijdelijk) nodig is worden kapitaallasten in huur gedekt.

3.2.3

Eenduidigheid in huurbeleid kinderopvangorganisaties  Gemeente en schoolbesturen gaan toewerken naar eenduidige en gelijke afspraken.  Voor bestaande gebouwen geldt dat de berekening van de PO-raad (Modelvergoeding medegebruik) als basis wordt gebruikt. In samenspraak met schoolbesturen en gemeente worden hier de bedragen in vastgesteld en overgenomen voor de huurcontracten.  Indexering wordt op jaarbasis gedaan conform prijsbijstelling PO raad.  Een gelijk speelveld voor alle betrokkenen wordt hierbij in acht genomen. Dus een schoolbestuur dat zelf kinderopvang aanbiedt wordt gelijk behandeld als een externe kinderopvang partner.

3.2.4

Investeren in huisvesting kinderopvang - nieuwbouw  De gemeente is vanuit visie op (I)KC bereid te investeren voor kinderopvang.  Commerciële partners: qua huur worden op maat afspraken gemaakt in de vorm van 2 componenten: - Component 1: dekt de kapitaallasten van de gemeente. - Component 2: dekt de exploitatielasten voor de verhuurder/schoolbestuur.  VVE partners met kleinere groepen betalen huur conform Modelverordening medegebruik PO-raad.

3.2.5

Eigendom  Schoolbesturen worden juridisch eigenaar van voorzieningen bij nieuwbouw.  De gemeente Borger-Odoorn behoudt het economisch claimrecht.  Bij bestaande gebouwen kan het eigendom vanuit historie anders zijn, dat is bijvoorbeeld het geval bij sommige confessionele schoolbesturen. Dit is maatwerk.

Verwijzen  Indien er sprake is van een capaciteitstekort in een schoolgebouw kan er verwezen worden naar een andere school.  Voorwaarde bij verwijzen vanaf een straal van 500 meter is minimaal 2 groepen verwijzen, dus nooit 1 groep op dislocatie.  Indien verwijzen niet mogelijk is wordt er voorzien in tijdelijke voorzieningen.

3.1.6

3.2.2

pagina 13 van 34

3.2.6

Scholen en opvang onder 1 dak  Scholen onder 1 dak is vanuit gemeente gewenst vanuit onder meer flexibiliteit en gezamenlijk gebruik van voorzieningen. Als ook de bijdrage aan de leefbaarheid in een kern.  In overleg met schoolbesturen wordt dit vanuit maatwerk bekeken en wordt dit locatie-specifiek benaderd.

3.3 3.3.1

Uitvoering projecten Bouwheerschap  Het bouwheerschap ligt bij het schoolbestuur, tenzij anders overeengekomen.  Schoolbestuur en gemeente leggen verantwoording middelen vast in een overeenkomst.

3.3.2

Voorbereidingskrediet  In de financiële paragraaf van het IHP wordt een voorbereidingskrediet opgenomen.  Dit bedrag is onderdeel van de investeringssom en wordt een jaar voor realisatie opgenomen in de planning.  Het bedrag is initieel 8% van de investeringssom (advieskosten voorbereiding).

3.3.3

Financieel  Ramingen zijn in de huidige markt ingewikkeld te maken.  Vooralsnog wordt uitgegaan van de volgende bedragen (prijspeil 18-2022): - Nieuwbouw: € 3.269 per m2 bvo stichtingskostenniveau BENG - Renovatie: € 2.125 per m2 bvo stichtingskostenniveau BENG  Afschrijving vindt plaats voor: - nieuwbouw in 50 jaar - renovatie in 25 jaar  Gemeente geeft voor een project een beschikking af en de bouwheer legt conform verordening verantwoording af over de besteding van de beschikbaar gestelde middelen.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

3.3.4

Prijsstijgingen zijn voor risico van de gemeente Borger-Odoorn, mits resultaat van aanbestedingen en markt.

Verduurzamen – financieel  Onderzoek doen naar verduurzamen en binnenklimaat gebouwen (zie bijgevoegde planning 5.4).  Verdeling kosten: 30% Rijk - 30% gemeente - 40% schoolbesturen.  Bij drie scholen (Dalton, Weiert en de Zweng) is de gemeente juridisch eigenaar van het schoolgebouw. Het schoolbestuur draagt het gebouwafhankelijke deel van de MI-vergoeding af aan de gemeente. De gemeente is bij bovenstaande scholen daarom verantwoordelijk voor een (groter) deel van de kosten voor verduurzamen/ binnenklimaat en de opslag van BENG naar ENG. (zie uitwerking 3.5 businesscase)

3.4 Aandachtspunt | Didam arrest In het najaar van 2021 is een gerechtelijke uitspraak gedaan die maakt dat gemeenten zich bij verkoop/gebruik van gemeentelijke grond aan aanbestedingsregels moeten houden. Om alle commerciële partijen de kans te geven om een aanbod te doen. Dat betekent dat bij de vorming van kindcentra het raadzaam is om de actuele stand van zaken op dit thema te toetsen. Inmiddels zijn er aanvullende circulaires verschenen met uitleg over de uitvoering. Op dit moment wordt veelal als volgt geacteerd: gemeente realiseert huisvesting voor het kindcentrum (onderwijs en opvang) en draagt het eigendom (zoals gebruikelijk bij onderwijshuisvesting) over aan het schoolbestuur/de schoolbesturen. De schoolbesturen kiezen een opvangpartner en gaan daarmee een huurcontract aan. Daarbij worden de kosten opgedeeld in twee componenten (servicekosten en huisvestingskosten), waarbij het component huisvesting dekkend is voor de kapitaallasten van de investering. Dit deel wordt door de schoolbesturen betaald aan de gemeente.

pagina 14 van 34

3.5 Businesscase Op het moment dat een school gerenoveerd of nieuw gebouwd wordt, dient er een businesscase opgemaakt te worden. Dit om met actuele gegevens de voorbereidingen voor de nieuwbouw te starten. De kosten voor deze businesscase maken onderdeel uit van het voorbereidingskrediet. Het initiatief voor deze businesscase ligt in de basis bij de bouwheer, echter de gemeente heeft ook het recht om het initiatief te nemen vanuit andere belangen.

Bepaling van bijkomende kosten (zie ook hoofdstuk 6.7).

De volgende onderdelen maken o.a. onderdeel uit van de genoemde businesscase:  Het aantal leerlingen op het moment van bouwen. Het aantal leerlingen in de toekomst (binnen scope van 10 jaar).  Het actuele normbedrag t.a.v. de bouwkosten op basis van BBN (Bureau Bouwcoördinatie Nederland) / Ruimte OK.  Locatiekeuze.  Bouwheer keuze.  Inhoud van de inclusieve school (fysio, logopedie enz.).  Koppeling met andere functies onder één dak (bijv. dorpshuis of (sport)vereniging).  Behoefte aan ruimte,  Nieuwbouw en/of renovatie voor bewegingsonderwijs in beeld brengen.  Toekomstige exploitatievoordelen voor het schoolbestuur in beeld brengen. Bij de op te stellen businesscase wordt gekeken naar de Rijksvergoeding Materiële Instandhouding (MI-vergoeding) die scholen krijgen voor energie/ verwarming en onderhoud, behorende bij het nieuw te bouwen of te renoveren schoolgebouw.  Het juridisch eigenaarschap ligt niet bij alle scholen bij het schoolbestuur. Bij een aantal scholen wordt een deel van de MI-vergoeding afgedragen aan de juridisch eigenaar. In de businesscase moet hier rekening mee gehouden worden. Dit in relatie tot de verdeling van de kosten voor verduurzamen en binnenklimaat, maar ook in de aanvulling van BENG naar ENG.

 Bij ‘twee scholen onder één dak’ gaat de keuze voor de kinderopvangorganisatie in gezamenlijk overleg en is nadere afstemming nodig op lokaal niveau, met de schoolbesturen en gemeente.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 15 van 34

4. Feiten en cijfers 4.1

Het onderwijslandschap primair onderwijs in de gemeente Borger-Odoorn

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 16 van 34

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 17 van 34

4.2 Prognose en ruimtebehoefte 4.2.1 Prognosecijfers voor het voortgezet onderwijs In onderstaande tabel zijn de leerlingprognoses van het Esdal College weergegeven. Zoals zichtbaar is deze de komende jaren stabiel te noemen.

Leerlingaantal Esdal College 270 250

230 210

4.2.2 Prognoses voor het Primair Onderwijs Voor het opstellen van prognoses zijn strikte richtlijnen opgenomen in een Programma van Eisen. De gemeente Borger-Odoorn heeft in november 2021 prognoses op laten stellen door Buro Planning Verband Groningen (PVG). Deze prognoses liggen ten grondslag aan dit IHP. Prognoses zijn altijd een ‘momentopname’, uitgaande van de gegevens zoals die op dat moment beschikbaar zijn. Het is bekend dat de werkelijkheid kan afwijken, de tendensen die zichtbaar worden zijn echter vaak wel kloppend met de werkelijke getallen. Schoolbesturen hebben ingestemd met deze prognoses.

190 170 150 2012

2017

2022

2027

2032

2037

Leerlingaantal

De prognoses voor het Primair Onderwijs laten voor de komende 15 jaar stabilisering van de leerlingenaantallen zien. In 2023 geven de prognoses een totaal van 1669 leerlingen aan en in 2038 is dat 1691. Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van de aantallen per school zien.

Figuur 4, Ontwikkeling leerling prognoses per school, Borger-Odoorn

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 18 van 34

4.3 Behoefte en bestand vergelijking Prognosecijfers worden doorgerekend naar een normatieve ruimtebehoefte. Deze behoefte wordt voor het Primair onderwijs bepaald door een aantal vierkante meter per leerling te vermenigvuldigen met het aantal leerlingen. Daar bovenop komt een vaste voet per school. Het Voortgezet Onderwijs wordt op een vergelijkbare wijze berekend. Daarbij wordt nog onderscheid gemaakt in de opleidingsrichting (vmbo of havo/vwo) van een leerlingen. Daar zijn aparte normen voor opgesteld en vastgelegd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.

gebruikt. In de factsheets (bijlage van het IHP) is dat in beeld gebracht per school. Bij de planvorming wordt gekeken op welke wijze capaciteit en behoefte goed met elkaar op één lijn gebracht kan worden.

Onderstaande tabel laat zien wat de normatieve ruimtebehoefte voor onderwijs is en wat beschikbaar is in de bestaande gebouwen. Veel gebouwen zijn een (integraal) kindcentrum dus een groot deel van de ‘leegstand’ wordt door de kinderopvang (kinderdagverblijf, peuteropvang en buitenschoolse opvang)

Behoefte (norm) - Bestand (m2 bestaand gebouw) 1800 1600

1400 1200 1000 800 600 400 200 0

Oppervlakte bestaand gebouw

Ruimtebehoefte per 2022

Ruimtebehoefte per 2037

Figuur 5, Ontwikkeling normbehoefte per school, Borger-Odoorn De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 19 van 34

de scholen te bezoeken, in gesprek te gaan met mensen op locatie, het analyseren van o.a. bouwtekeningen en het onderzoeken van externe invloeden is er een duidelijk beeld ontstaan van het scholenbestand in de gemeente Borger-Odoorn. Een samenvatting van deze analyse is terug te vinden in bijlage 1 Factsheets. Deze analyse geeft een 0-meting (jaar 2022) die onder andere is gebruikt voor de prioritering.

5. Planning 5.1 Inleiding Er moet de komende jaren gericht worden geïnvesteerd ten behoeve van de kwaliteit van de scholen in de gemeente Borger-Odoorn. Het inzetten van middelen moet volgens logische en goed onderbouwde redenen gebeuren. Op basis van diverse uitgangspunten, gebouwaspecten en weegfactoren is een prioritering gemaakt. Deze prioritering en de bijbehorende maatregelen zijn tot stand gekomen in samenspraak met de gemeente en de schoolbesturen. In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan: waarom en wanneer er in welke school wordt geïnvesteerd. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële consequenties van deze maatregelen. Algemeen De gemeente Borger-Odoorn telt 17 PO scholen verdeelt over 15 locaties. Daarnaast beschikt Borger-Odoorn over één voortgezet onderwijs locatie. Omdat deze VO school in een vergevorderd traject is voor vervangende nieuwbouw, wordt deze school niet opgenomen in dit IHP. Al deze scholen zijn uniek en beschikken over hun eigen gebouwaspecten. Om deze unieke aspecten te begrijpen zijn alle scholen bezocht en geanalyseerd. In deze analyse is een breed scala aan aspecten meegenomen die van invloed zijn op de school. Door

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

5.2 Prioritering De prioritering die in de planning wordt aangehouden is deels gebaseerd op aspecten die in de factsheets zijn opgenomen. Niet lang geleden werd de prioritering van een IHP bepaald door enkel en alleen de leeftijd van een schoolgebouw. Uit ervaring en onze eigen analyse is gebleken dat er echter meer bij komt kijken dan alleen de leeftijd van het schoolgebouw. BorgerOdoorn telt enkele schoolgebouwen van meer dan 100 jaar oud die er, vergeleken met 40 jaar oude scholen, erg goed bij staan. Vandaar dat aspecten zoals: de onderhoudsstaat, het verbouwjaar, leerlingprognoses en het toekomstperspectief ook worden meegewogen in de prioritering. Echter wel zonder dat “goed huisvaderschap” wordt afgestraft. In co-creatie met de schoolbesturen is de prioritering op pagina 21 opgesteld. Deze prioritering is vertaald in een planning waarin per school en per jaar maatregelen worden aangedragen. 5.3 Maatregelen De prioritering is opgebouwd uit maatregelen per school die zijn uitgezet in de tijd. Er zijn verschillende maatregelen die kunnen bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van een school:  Nieuwbouw: (vervangende) nieuwbouw op dezelfde of een andere locatie.  Levensduur verlengende renovatie: het renoveren van het gebouw wat zorgt voor een levensduur verlenging van > 25 jaar.  Capaciteit: het passend maken van de huidige onderwijshuisvesting.

(uitbreiden of herschikken van het bestaande gebouw).  Binnenklimaat: Het verbeteren van het binnenklimaat naar ten minste Frisse scholen klasse B.  Verduurzamen: het upgraden van het bestaande gebouw naar (B)ENG.

pagina 20 van 34

Montessorischool en de Borgh De Montessori en De Borgh zijn gehuisvest in het MFA in Borger en hebben beide een capaciteitsprobleem. De normbehoefte is groter dan het aantal m² waarover de scholen beschikken. De Meander, die ook in het MFA is gehuisvest, heeft echter een overschot aan ruimte. De Montessori en de Meander hebben hetzelfde brin-nummer waardoor het tekort van de één kan worden verholpen met het overschot van de ander. De Borgh heeft in 2023 een capaciteitsprobleem van 178 m². Dit capaciteitsprobleem kan worden opgelost door intern of extern ruimte te realiseren. Dit kan in een permanente of semipermanente vorm. Om dit capaciteitsprobleem op te lossen is er bij de Borgh een ‘C’ van capaciteit in blok één gezet. In het volgende hoofdstuk is deze maatregel op geld gezet.

5.4 Planning Hieronder is de complete planning opgenomen, die is afgestemd tussen de gemeente en de schoolbesturen. De planning is opgedeeld in 4 blokken van 4 jaar met startjaar 2023. In ieder blok worden er een aantal scholen aangedragen voor het toepassen van passende maatregelen. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële consequenties van deze maatregelen. Er is tijdens een kaderstellend overleg afgesproken om bij scholen die in de eerste twee blokken niet in aanmerking komen voor renovatie of nieuwbouw, wel onderzoek te laten uitvoeren naar het binnenklimaat en of verduurzamingsmaatregelen. Vandaar dat er voor tien scholen in blok 1 een onderzoek naar deze maatregelen is opgenomen.

Onderzoek

B

Binnenklimaat / Verduurzamen

C

Aanpassingen

2034

2035

Eventueel op terrein MFA

O

Blok 4

OBS De Ekkelhof

O

B

Alleen binnenklimaat

V

N/R

OBS De Zweng

O

B

Alleen binnenklimaat

V

N/R

Kindcentrum De Klister

O

B

Alleen binnenklimaat

V

N/R

Sint Joseph

O

B

Alleen binnenklimaat

V

N/R

OBS De Linderakkers

O

B

Binnenklimaat + verduurzamen

V

N/R

CKC Rehoboth

O

B

Binnenklimaat + verduurzamen

V

N/R

OBS De Meander

O

B

Binnenklimaat

Montessorischool

O

B

Binnenklimaat

CKC De Borgh

C+O

B

Binnenklimaat

OBS De Poolster

O

B

Binnenklimaat

Kindcentrum De Wegwijzer

V

N/R

Onder één dak met OBS De Westhoek

OBS De Westhoek

V

N/R

Onder één dak met De Wegwijzer

OBS Daltonschool

V

N/R

V

N/R

OBS De Weiert

2033

N/R

2032

V

2031

Onder één dak met School 59

OBS De Aanloop

2030

Onder één dak met OBS 75

N/R

Voorbereiden Nieuwbouw / Renovatie

Blok 3

2029

N/R

V

2028

V

2027

2024

CKC School 59 OBS 75 - Nieuw-Buinen

Algemeen

2026

2023

Blok 2

2025

Blok 1

Prioritering 2023 - 2038

V N/R

2038

Wanneer er wordt gekozen voor vervangende nieuwbouw worden de maatregelen; binnenklimaat en verduurzamen direct meegenomen.

2037

Onderzoek: het laten uitvoeren van een onderzoek m.b.t. het binnenklimaat en/of de duurzaamheid van het gebouw.

2036

Figuur 6, Prioritering totaal overzicht De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 21 van 34

Het bedrag van € 3.269,- (€ 3.419,- € 150,- = €3.296,-) is het basisreferentieniveau € 3.419,- (zie onderstaande afbeelding) verminderd met de €150,- die nodig is om een school energieneutraal (ENG) te maken. Dit is een marktconforme prijs.

6. Financieel

De huidige markt is onstuimig en lastig te voorspellen. Echter kan uit ervaring worden gesteld dat er niet meer voor minder dan dit bedrag gebouwd kan worden. Dit bedrag moet ieder jaar worden herijkt aan de hand van de in dat jaar geldende normvergoeding gepubliceerd door BDB (Bouwkosten Data). In augustus 2022 heeft Ruimte OK in het Kwaliteitskader Huisvesting oktober 2022 de kosten opgenomen die zijn weergegeven in de onderstaande grafiek. In dit IHP wordt het basisreferentieniveau aangehouden als prijspeil voor nieuwbouw. Echter is het bouwen van een energieneutraal gebouw (ENG) op dit moment nog geen wetgeving. De gemeente is verantwoordelijk voor BENG en investeert daarmee de afgesproken € 3.269,- van het basisreferentieniveau.

In dit hoofdstuk is de planning en de prioritering uit het vorige hoofdstuk vertaald naar een investeringsprogramma. De investeringen zijn per jaar uitgezet. Aan de hand daarvan zijn tevens de kapitaalslasten voor de komende 30 jaar berekend. De kaders zijn doormiddel van een co-creatie tussen de gemeente en de schoolbesturen vastgesteld. Alle kaders en uitgangspunten die van toepassing zijn op de financiën worden hieronder uiteengezet. Daarna wordt ingegaan op de financiële overzichten. 6.1

Uitgangspunten investeringsbedragen

 Normbedrag per m² nieuwbouw De verantwoordelijkheid voor de kosten van nieuwbouw ligt bij de gemeente, conform de geldende eisen uit onder meer het Bouwbesluit, inclusief BENG. In samenspraak met de gemeente en de schoolbesturen is afgesproken om het kwaliteitskader basisreferentie van Ruimte OK aan te houden als uitgangspunt voor investeringen in nieuwbouw. Er is afgesproken om voor de eerstkomende jaren uit te gaan € 3.269,- per m² bvo nieuwbouw prijspeil 1 augustus 2022 voor een BENG school. Dit heeft echter alleen betrekking op de investering voor volledige nieuwbouw.

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

De vergoeding voor nieuwbouw wordt daarnaast bepaald door de gemiddelde normatieve ruimtebehoefte van de komend 15 jaar. Het aantonen van dit gemiddelde moet gebeuren volgens eerder vastgestelde leerlingprognoses.

pagina 22 van 34

 Normbedrag voor levensduurverlengende renovatie Voor levensduurverlengende renovatie wordt uitgegaan 65% van het normbedrag nieuwbouw, basisreferentieniveau ruimte OK. Dit om financieel gelijkwaardig te blijven, maar ook om in de toekomst deze zelfde verhouding aan te houden bij stijgende of dalende normbedragen. Dit bedraagt € 2.125,- per m² bvo. op basis van prijspeil 1 augustus 2022. Ook hier wordt uitgegaan van de normatieve ruimtebehoefte die hoort bij het gemiddelde aantal leerlingen t.b.v. totale normvergoeding. De gemeente stelt in de basis alleen budget beschikbaar voor het aantal m² waar, lettend op de normatieve ruimtebehoefte, de school op dat moment recht op heeft. Wanneer de normatieve ruimtebehoefte lager ligt dan de oppervlakte van de school is het aan de school zelf deze m² te bekostigen.  Aanpassingen Als een bestaand onderwijsgebouw passend gemaakt moet worden t.a.v. de huisvesting, zal er per situatie gekeken worden wat nodig is. Mocht er bijvoorbeeld een lokaal bijgebouwd moeten worden, zullen de normkosten voor nieuwbouw leidend zijn. In dit IHP wordt rekening gehouden met € 200.000,per extra lokaal. Indien er rekening wordt gehouden met € 3.269,investeringskosten per m² nieuwbouw, kan er met € 200.000,- een lokaal van 60m² bvo worden gebouwd.  Binnenklimaat Wanneer er in een bestaande school wordt geïnvesteerd t.b.v.

het binnenklimaat is maatwerk een vereiste. Grofweg kan worden gesteld dat het binnenklimaat op het niveau van frisse scholen klasse B kan worden gebracht voor € 300,- per m² bvo.  Verduurzamen Wanneer een bestaand gebouw wordt verduurzaamd, is het streven om deze bijna energieneutraal (BENG) of energieneutraal (ENG) te maken. De keuze tussen BENG en ENG hangt samen met veel externe factoren, zoals de mogelijkheid om energie terug te leveren. Het is daarom raadzaam om voor iedere school die

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

wordt verduurzaamd een businesscase te maken. Omdat het per school om maatwerk gaat is het lastig een exacte prijs per m² te hanteren. Een richtbedrag die vanuit ervaring kan worden gegeven is € 458,- per m².

Figuur 8, normbedragen per m²

6.2            

Uitgangspunten investering en kapitaalslasten BTW: Alle prijzen zijn inclusief BTW Nieuwbouw: levensduur van ten minste 50 jaar Levensduur verlengende renovatie: levensduurverlening van 25 jaar Binnenklimaat: Frisse scholen klasse B Verduurzamen: (B)ENG (BENG wordt gefinancierd vanuit gemeente) Prijspeil: augustus 2022 Rente: 2,5% Afschrijven nieuwbouw: 50 jaar Afschrijven Levensduurverlengende renovatie: 25 jaar Afschrijven verduurzamen en binnenklimaat: 20 jaar Afschrijven: Lineair Alle bedragen bevatten de kosten die nodig zijn voor het dekken van de stichtingskosten. Hieronder vallen kosten voor: de bouw, directiekosten en bijkomende kosten zoals honoraria voor architect en adviseurs, onvoorzien, leges en nutsvoorzieningen. Op posten, zoals tijdelijke huisvesting (huur), sloopkosten, verhuiskosten en vergroening van pleinen wordt niet afgeschreven. Dit wordt in het jaar van uitvoering opgenomen.

pagina 23 van 34

Indexering Alle investeringen in dit IHP hebben als uitgangspunt prijspeil augustus 2022. Hierbij is uitgegaan van realistische bedragen op basis van de huidige marktprijzen en normvergoedingen. Bij de daadwerkelijke uitvoering van de projecten wordt op basis van de planvorming een kostenraming gemaakt. Hierbij is het niet uit te sluiten dat er sprake kan zijn van prijsstijgingen. In de planning is rekening gehouden met 0% prijsstijging. Indexering van de normvergoeding gebeurd jaarlijks aan de hand van de BDB index.

6.3

Verdeling kosten

Er zijn afspraken gemaakt tussen de schoolbesturen en de gemeente over het inzetten van financiële middelen. Deze afspraken zijn hieronder uiteengezet. De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de gemaakte afspraken. Verdeling indicatieve kosten IHP Gemeente Schoolbestuur Rijk Nieuwbouw 100% Renovatie 100% Binnenklimaat 30% 40% 30% Verduurzamen 30% 40% 30% Capaciteit 100% Beng -> ENG 100% Figuur 8, overzicht verdeling verantwoordelijkheid van investering

 Nieuwbouw De verantwoordelijkheid voor de kosten van nieuwbouw, conform de geldende eisen uit onder meer het Bouwbesluit (inclusief BENG), ligt bij de gemeente.  Levensduur verlengende renovatie Hiervoor gelden in de basis dezelfde regels als voor nieuwbouw. Echter mocht het schoolbestuur kiezen voor Levensduurverlengende renovatie in plaats van nieuwbouw, dan zal de gemeente in de basis alleen het budget beschikbaar stellen waar de school recht op heeft ten aanzien van normatieve ruimtebehoefte voor nieuwbouw. De overige m2 in de school worden bekostigd door het schoolbestuur tegen dezelfde investeringskosten per m2. Ten aanzien

De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

van de opvangvoorzieningen (peuter- en kinderopvang) zullen nadere afspraken gemaakt worden over de investeringslasten. Voorbeeld 1: School 1 heeft een bvo van 700 m² maar heeft door een afnemend leerlingaantal een normatieve ruimtebehoefte van 600 m². Bij een budgetaanvraag voor renovatie maakt de gemeente de berekening: normatieve ruimtebehoefte 600 m² * € 2.125,- per m² bvo (zie figuur 8. ) = € 1.275.000,De kosten om de overige 100 m2 op orde te krijgen zijn voor rekening van het schoolbestuur. Voorbeeld 2: School 2 bestaat uit 800 m² bvo en heeft door toenemende leerlingaantallen een normatieve ruimtebehoefte van 820 m². Bij een budgetaanvraag voor renovatie maakt de gemeente de berekening: normatieve ruimtebehoefte 820 m² * € 2.125,- per m² bvo = € 1.742.500, Onderzoek naar binnenklimaat en verduurzamen De gemeente wil graag toegroeien naar een kwalitatief goed scholenbestand. Corona heeft mede laten zien dat het binnenklimaat van veel scholen niet op orde is. Daarnaast wil de gemeente graag een duurzaam scholenbestand dat ook tegemoetkomt aan de CO2 reductie doelstelling. Om deze redenen heeft de gemeente besloten om onderzoek naar het binnenklimaat en opties tot verduurzamen te financieren. Het onderzoek wordt door de gemeente geïnitieerd en bekostigd en uitgevoerd door een onafhankelijke partij.

Scholen die in aanmerking komen voor een dergelijk onderzoek zijn de scholen die in de eerste twee blokken niet in aanmerking komen voor nieuwbouw of renovatie. Bij de scholen die in aanmerking komen voor nieuwbouw of renovatie in blok drie, worden alleen maatregelen uitgevoerd om het binnenklimaat te verbeteren. Bij de Linderakker en Rehoboth kunnen ook maatregelen t.a.v. duurzaamheid worden genomen.  Verduurzamen & binnenklimaat Bij de scholen die in de eerste twee blokken van dit IHP niet in aanmerking komen voor renovatie of nieuwbouw wordt een onderzoek naar het binnenklimaat en duurzaamheid uitgevoerd. Het doel van dit onderzoek is om

pagina 24 van 34

inzichtelijk te maken wat er nodig is om een gebouw te laten voldoen aan Frisse scholen klasse B en de BENG eis. Dit onderzoek wordt bekostigd door de gemeente en zal bestaan uit een adviesrapport over de te nemen maatregelen t.b.v. het binnenklimaat en/of de duurzaamheid. Het is aan de schoolbesturen om te kiezen of en welke maatregelen zij uitvoeren. De gemeente investeert alleen als het schoolbestuur besluit te investeren. Voor de bekostiging van deze maatregelen is de volgende verdeling van toepassing:  Het rijk: 30%  De gemeente: 30%  Het schoolbestuur: 40% De gemeente heeft om 3 redenen besloten om voor 30% bij te dragen aan verduurzaming en binnenklimaat: 1. 30% staat gelijk aan het deel dat het Rijk vergoed. 2. Als gezamenlijke overheid (gemeente en Rijk) wordt hierdoor het merendeel van de kosten gedragen. 3. Vanuit de gemeente wordt dit gestimuleerd omdat het bijdraagt aan een gezonde leeromgeving voor kinderen. In enkele gevallen is het bekostigen van verduurzamingsmaatregelen of binnenklimaat mogelijk door voorfinanciering. Voorfinancieren is in de meeste gevallen geen goede optie en ook niet mogelijk. Er zal daarom uit een businesscase moeten blijken of en in welke gevallen dit wel een goed oplossing is.

6.4

Financiële gevolgen

Het IHP heeft financiële gevolgen voor de gemeente en kan financiële consequenties hebben voor de schoolbesturen. Per project zijn er drie belangrijke investeringsmomenten: 1. De eerste is wanneer er een voorbereidingskrediet moet worden afgegeven voor fases tot aan de start bouw. In de regel is dit 8% van het bouwbudget. Deze 8% wordt in dit IHP aangehouden. Bij uitzonderingen kan maatwerk een optie zijn.

2. Na de ontwerpfase, wanneer er aanbesteed moet worden, worden de overige middelen beschikbaar gesteld voor de start van de bouw. 3. Het derde moment is wanneer het gebouw in de boeken van de gemeente wordt gezet. Vanaf dit moment ondervindt de gemeente kapitaallasten ten aanzien van de schoolgebouwen. Totale investering Het is op dit moment nog niet voor alle scholen duidelijk of er wordt gekozen voor nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie. Om wel een raming te kunnen geven van de verwachte kosten, wordt bij alle scholen uitgegaan van nieuwbouw. Dit kan worden gezien als het maximaal te investeren bedrag. Indien er scholen besluiten te kiezen voor levensduurverlengende renovatie zal het totale investeringsbedrag afnemen. Wanneer alle investeringen, zowel voor rekening van de gemeente als van het schoolbestuur, uit het investeringsprogramma worden uitgevoerd, volgens prijspeil 2022 en zonder rente mee te rekenen bedraagt het volledige maximale investeringsbedrag € 31.003.000,- Dit bedrag wordt tussen 2023 en 2038 geïnvesteerd. In de opvolgende pagina’s wordt dit bedrag opgeknipt Let op, eventuele bijkomende kosten zijn hierin niet meegenomen. zie hoofdstuk 6.5 voor een overzicht van deze bijkomende kosten. Van BENG naar ENG In het IHP is ‘bijna energie neutraal’ (BENG) het uitgangspunt bij het realiseren van nieuwbouw, aanpassingen en/of levensduurverlengende renovatie.

De gemeente financiert bovenstaande maatregelen tot en met het niveau BENG. Er is afgesproken dat een upgrade naar ENG voor 100% wordt gefinancierd door de schoolbesturen. De stap van BENG naar ENG kost gemiddeld € 150,- per m² bvo (incl. btw. prijspeil 2022) investeringskosten extra. Het staat de schoolbesturen vrij om deze stap uit te voeren.

NOM ENG BENG Gemeente finaciert

Schoolbestuur financiert extra stap

Schoolbestuur financiert

+ €150,- per m² De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 25 van 34

Investeringslast totaal In onderstaand overzicht zijn alle maatregelen die in hfst. 5 op de planning zijn opgenomen omgezet in geld. De stappen die hiervoor zijn doorlopen zijn inzichtelijk gemaakt in bijlage 3. Hierbij zijn de financiële uitgangspunten gebruikt zoals staat omschreven in hfst. 6.2. De investeringsplanning gaat uit van investeringsbedragen met het prijspeil 2022. Wanneer alle maatregelen die op de planning zijn opgenomen worden omgezet in geld ontstaat de onderstaande tabel. Ieder investeringsbedrag in het onderstaande overzicht correspondeert met een maatregel op de planning in hfst. 5. Ter verduidelijking is deze tabel op de volgende pagina uitgesplitst naar investeringskosten voor de gemeente en investeringskosten voor de schoolbesturen. In de onderstaande tabel zijn de kosten weergegeven die het gevolg zijn van wanneer alle scholen nieuw worden gebouwd. Dit moet worden gezien als het maximale investeringsbedrag. Indien ervoor wordt gekozen om alle scholen te renoveren ligt het investeringsbedrag lager. Deze bedragen zijn totaal bedragen en worden op de pagina’s hierna opgesplitst in kosten voor de gemeente en kosten voor het schoolbestuur.

CKC School 59

€

1.234.000

OBS 75 - Nieuw-Buinen

€

1.784.000

OBS De Aanloop

€

1.699.000

Kindcentrum De Wegwijzer

€

2.249.000

OBS De Westhoek

€

1.492.000

OBS Daltonschool

€

1.285.000

OBS De Weiert

€

3.607.000

OBS De Ekkelhof

€

10.000 €

120.400

€

1.423.000

OBS De Zweng

€

10.000 €

138.200

€

2.112.000

Kindcentrum De Klister

€

10.000 €

335.800

€

4.467.000

Sint Joseph

€

10.000 €

159.800

€

2.214.000

OBS De Linderakkers

€

10.000 €

351.700

€

1.836.000

CKC Rehoboth

€

10.000 €

423.200

€

2.644.000

OBS De Meander

€

10.000 €

237.800

Montessorischool

€

10.000 €

72.100

CKC De Borgh

€

610.000 €

205.000

OBS De Poolster

€

10.000 €

213.400

totaal €

700.000 €

6.974.400 €

-

Cumulatief €

700.000 €

7.674.400 €

7.674.400 €

€

€

8.633.000 €

-

7.674.400 €

-

16.307.400 €

16.307.400 €

€

-

€

16.307.400 €

€

10.216.000 €

-

16.307.400 €

-

26.523.400 €

26.523.400 €

€

-

€

26.523.400 €

-

€

4.480.000 €

-

26.523.400 €

31.003.400 €

31.003.400 €

€

2038

2037

2036

2035

2034

Blok 4

2033

2032

2031

2030

Blok 3

2029

2028

2027

Blok 2

2026

2024

2023

Totaal indicatieve investering

2025

Blok 1

Prioritering 2023 - 2038

-

€

31.003.400 €

31.003.000

Figuur 9, Maximale totale investeringslasten De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 26 van 34

Investeringslast gemeente De investeringslasten zijn uitgesplitst naar kosten voor de gemeente en kosten voor de schoolbesturen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de Investeringslast voor de gemeente. Kosten die voortkomen uit het IHP en die voor rekening zijn van de gemeente zijn: nieuwbouw, levensduurverlengende renovatie en aanpassingen t.a.v. capaciteitsproblemen. De hoogte van deze investeringen zijn per maatregel toegelicht in hoofdstuk 6.3. Hoe de investeringsbedragen zijn opgebouwd wordt in bijlage 3 apart toegelicht.

De totale indicatieve investeringskosten voor de gemeente voor het uitvoeren van het IHP (exclusief investeringen t.b.v. binnenklimaat en duurzaamheid) komt uit op € 27.416.000,- (inclusief btw, prijspeil 2022).

De kosten t.a.v. binnenklimaat en duurzaamheid zijn in hoofdstuk 6.5 ‘Binnenklimaat en duurzaamheid’ apart weergeven.

Voorbereiden Nieuwbouw / Renovatie Aanpassingen

CKC School 59

V

€

1.180.000

OBS 75 - Nieuw-Buinen

V

€

1.706.000

OBS De Aanloop

V

€

1.624.000

Kindcentrum De Wegwijzer

V

€

2.150.000

OBS De Westhoek

V

€

1.427.000

OBS Daltonschool

V

€

1.229.000

OBS De Weiert

V

€

3.449.000

OBS De Ekkelhof

V

€

1.361.000

OBS De Zweng

V

€

2.019.000

Kindcentrum De Klister

V

€

4.271.000

Sint Joseph

V

€

2.117.000

OBS De Linderakkers

V

€

1.755.000

CKC Rehoboth

V

€

2.528.000

2038

2037

2036

2035

2034

Blok 4

2033

2032

2031

Blok 3

2030

2028

2027

2026

2023

2024

Indicatieve kosten gemeente

Blok 2

2025

Blok 1

Prioritering 2023 - 2038

2029

V N/R A

OBS De Meander Montessorischool CKC De Borgh

€

600.000

OBS De Poolster totaal : €

600.000 €

4.510.000 €

-

cumulatief : €

600.000 €

5.110.000 €

5.110.000 €

€

€

8.255.000 €

-

5.110.000 €

-

13.365.000 €

13.365.000 €

€

-

€

13.365.000 €

€

9.768.000 €

-

13.365.000 €

-

23.133.000 €

23.133.000 €

€

-

€

23.133.000 €

€

4.283.000 €

-

23.133.000 €

-

27.416.000 €

27.416.000 €

€

-

€

27.416.000 €

27.416.000

Figuur 10, Investeringslasten gemeente maximaal De Mevrouwen & LindHorst huisvestingsadviseurs bv

pagina 27 van 34

Investeringslast schoolbestuur / juridisch eigenaar In de onderstaande tabel zijn de geraamde investeringskosten opgenomen die voor rekening zijn van het schoolbestuur. Het staat de schoolbesturen vrij om deze investeringen uit te voeren. Het gaat hierbij om kosten voor de upgrade van BENG naar ENG. Wanneer een school, volgens het IHP, in aanmerking komt voor levensduurverlengende renovatie of nieuwbouw heeft het schoolbestuur de keuze om het gebouw energieneutraal te maken. De gemeente realiseert het gebouw tot het niveau BENG. In de onderstaande tabel zijn de financiële middelen opgenomen die nodig zijn om de stap van BENG naar ENG te financieren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=3fed7dc8-0e09-4078-88f0-3961dfbe7019