Raadsvoorstel IHP 2023-2038 gemeente Borger-Odoorn
Tekst van het document
11479-2023:575914
VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD Behandelend ambtenaar: O. Stubbe Afdeling/cluster: Sociaal Domein/OGS Portefeuillehouder: B. Jansen
Registratienummer: 11479-2023:575914
Onderwerp: Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) 2023-2038 gemeente Borger-Odoorn Voorgestelde wijze van afdoening: Instemmen met het voorgestelde. Beslispunten: 1. Het Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) 2023-2038 gemeente Borger-Odoorn vast te stellen. 2. De benodigde middelen voor de uitvoering van het IHP op te nemen in het meerjarig investeringsplan (MJIP). 3. De onderzoekskosten à € 100.000 voor verbeteren binnenklimaat en/of opties tot verduurzamen voor de schoolgebouwen in blok 3 en 4 als incidentele kosten op te nemen in BERAP I 2023. 4. Vanuit de in de begroting 2023 gereserveerde middelen voor de bouw van een basisschool € 30.000 beschikbaar te stellen voor de eerste 3 businesscases.
Inleiding In het ‘op overeenstemming gericht overleg’ (OOGO) van 21 februari 2023 hebben gemeente en schoolbesturen met de lange termijnvisie op onderwijshuisvesting, het ‘Integraal huisvestingsplan onderwijs 2023-2038 gemeente Borger-Odoorn’, ingestemd. Met deze langetermijnvisie spreken de partijen zich uit over de eisen waaraan onderwijsvoorzieningen moeten voldoen om alle kinderen goed onderwijs te kunnen blijven bieden: schoon, veilig, comfortabel en duurzaam. Het IHP is tot stand gekomen op basis van intensief overleg met de schoolbesturen. Met dit IHP wordt de basis gelegd voor een meerjarig onderwijshuisvestingsvisie dat richtinggevend is voor gemeente en schoolbesturen. De gemeentelijke visie op onderwijs ten behoeve van onderwijshuisvesting ‘Doen wat moet om SAMEN te bereiken wat kan’ moet eraan bijdragen dat het kind centraal staat in onze gemeente en alle kansen krijgt om zich te ontwikkelen. Goede schoolgebouwen dragen bij aan het kunnen geven van goed onderwijs, zorgen voor een prettig leer- en werkklimaat voor leerlingen en onderwijspersoneel en dragen bij aan de leefbaarheid van de kernen. In onze gemeente is een groot deel van de onderwijsgebouwen ouder dan 40 jaar. De leeftijd van gebouwen zegt niet alles over kwaliteit en functionaliteit maar geeft absoluut aanleiding om na te denken over de toekomstbestendigheid van het
onderwijsvastgoed. Oudere gebouwen zijn niet altijd geschikt voor de hedendaagse en toekomstige eisen die aan het onderwijs worden gesteld. Oudere gebouwen zijn bovendien niet altijd voldoende passend bij de huidige en toekomstige duurzaamheidseisen en ambities. Tevens is er in een aantal situaties discrepantie ontstaan tussen de beschikbare ruimte (m2) en de ruimtebehoefte van de school, bijvoorbeeld doordat het aantal leerlingen in de loop der tijd is gedaald of juist is gestegen. Daarnaast zijn er ontwikkelingen van onderwijskundige aard, maar bijvoorbeeld ook gedachten over integrale kindcentra, wensen tot samenwerking met andere voorzieningen gericht op kind en gezin of leefbaarheid van een kern, die aanleiding geven tot verkenning van de functionaliteit en kwaliteit van de huidige onderwijsgebouwen. Hierbij gaan we uit van de uitgangspunten van het gemeentelijk maatschappelijk vastgoedbeleid (kern en kader); waar mogelijk minder maar kwalitatief betere gebouwen die efficiënt(er) gebruikt worden door functies te clusteren en minder (onderhouden)kosten met zich meebrengen. Genoemde constateringen en ontwikkelingen leiden tot de behoefte aan een meerjarige visie op onderwijshuisvesting op basis waarvan besluiten genomen kunnen worden over de onderwijsvoorzieningen in de kernen en de financiële gevolgen.
Zo staan schoolbesturen voor de vraag welke investeringen in onderhoud, op welk moment verantwoord gedaan kunnen worden. Niet alleen de schoolbesturen staan voor dergelijke afwegingen. Ook de gemeente heeft, vanuit de zorgplicht voor voldoende en adequate onderwijsvoorzieningen te maken met deze vragen. Het proces om tot dit IHP te komen is uitgevoerd in nauwe samenwerking met de schoolbesturen en heeft geresulteerd in een gedeelde visie en richtinggevende afspraken tussen gemeente en schoolbesturen. De gemeenteraad wordt/is geïnformeerd middels een drietal bijpraatsessies (10 februari 2022, 8 september 2022 en 16 maart 2023). Beoogd effect Adequate huisvesting van alle scholen waardoor goed onderwijs in de gemeente BorgerOdoorn gewaarborgd blijft. Argumenten 1.1 Bij alle stappen die hebben geleid tot het IHP zijn de schoolbesturen betrokken geweest. Medio 2021 heeft de gemeente het proces om tot een IHP te komen, opgestart. Vanaf het begin zijn de schoolbesturen betrokken geweest bij dit proces. Zo is samen met de schoolbesturen een offerteaanvraag geschreven om tot de keuze voor een (onderwijshuisvestings)adviesbureau te komen die de schoolbesturen en de gemeente heeft begeleid tijdens het proces om een IHP op te stellen. De keuze is in gezamenlijk overleg tot stand gekomen.
Begin 2022 is een daadwerkelijke start gemaakt met het IHP door middel van een zogenaamde startbijeenkomst georganiseerd door het adviesbureau. Daarna zijn er technische schouwen van de schoolgebouwen uitgevoerd en zijn er bilaterale gesprekken geweest met de schoolbesturen en de gemeente. Vervolgens zijn er een viertal kaderstellende sessies geweest met alle betrokken partijen. Dit heeft geleid tot bespreking van het concept IHP tijdens de laatste kaderstellende sessie op 1 december 2022. Naar aanleiding hiervan zijn nog een aantal wijzigingen aangebracht. Tenslotte hebben de schoolbesturen in het OOGO van 21 februari 2023 ingestemd met het IHP. Hiermee is het IHP een door de schoolbesturen en gemeente gedragen document. 1.2 Met dit IHP loopt de gemeente vooruit op verwachte wetgeving in 2024. De behoefte naar langere termijn planning voor onderwijshuisvesting speelt niet alleen in de gemeente Borger-Odoorn. Vergelijkbare ontwikkelingen doen zich ook voor bij andere gemeenten en schoolbesturen. Met advies van de VNG en de sectorraden voor het
primair en voortgezet onderwijs, is een landelijke ontwikkeling ingezet om voor langere termijn actief beleid te maken om onderwijsgebouwen te verbeteren, duurzaam en toekomstbestendig te maken. Met dit IHP lopen we vooruit op verwachte wetgeving in 2024. Het wordt dan verplicht voor gemeenten om een IHP op te stellen. Naast nieuwbouw, vallen dan renovatie en het opstellen van een IHP voor de duur van 16 jaar onder de zorgplicht voor onderwijshuisvesting van de gemeente. 1.3 Het IHP wordt periodiek geactualiseerd. Met dit IHP is de visie op onderwijsgebouwen voor een periode van 16 jaar beschreven. Dit geeft voor gemeente en schoolbesturen houvast bij beleidsontwikkelingen en te nemen besluiten. Ontwikkelingen in het onderwijs, en in de kernen staan echter niet stil. Het blijft daarom nodig om het IHP periodiek, eens in de vier jaar, aan te passen aan de actuele stand van zaken en inzichten. 1.4 De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting. Het merendeel van onze schoolgebouwen is 40 jaar of ouder. Hierdoor zijn veel schoolgebouwen de komende jaren aan vervanging en/of renovatie toe. Aangezien aan daadwerkelijke nieuwbouw en/of renovatie veel voorbereiding vooraf gaat, is het zaak om zo snel mogelijk met de uitvoering van het IHP te beginnen.
Het IHP geeft structuur en fasering aan voor nieuwbouw en/of renovatie van schoolgebouwen, ook in financiële zin. 1.5 Het IHP ondersteunt in het maken van verantwoorde investeringen in binnensportaccommodaties. De gemeente heeft in 2021 een toekomstvisie op binnensportaccommodaties opgesteld en in 2022 een haalbaarheidsonderzoek naar de binnensportaccommodaties Exloo, Odoorn en Valthe. Het haalbaarheidsonderzoek is onlangs met de raad gedeeld. De gemeente heeft, zoals veel andere gemeenten, diverse binnensportaccommodaties uit de jaren zeventig die aandacht behoeven. We willen, waar mogelijk, de planning voor het toekomstbestendig maken van de sportvoorzieningen synchroon laten lopen met de plannen vanuit het IHP. Dit om desinvesteringen te voorkomen. 1.6 Klimaatdoelen dienen gehaald te worden. Om de klimaatdoelen voor 2050 uit het klimaatakkoord te halen zullen we samen met de schoolbesturen zo snel mogelijk actie moeten ondernemen. Duurzaamheid speelt daarom een belangrijke rol in het IHP. 3.1 Het uit te voeren onderzoek komt tegemoet aan de wens van de raad m.b.t. het binnenklimaat van de schoolgebouwen. De raad heeft meerdere keren aangeven goede onderwijshuisvesting zeer belangrijk te vinden. Dit heeft zij o.a. laten weten door de aangenomen moties ‘Klimaatbeheersing basisscholen op orde!’ (03-03-2022) en ‘Klimaatproblemen MFA’s en schoolpanden’ (2210-2022).
Met het IHP en bijbehorend onderzoek naar het binnenklimaat van de scholen worden onderwijsgebouwen gerealiseerd die voldoen aan de eisen die in de gemeentelijke visie op onderwijs ten behoeve van onderwijshuisvesting worden genoemd: schoon, veilig, comfortabel en duurzaam. Wij beschouwen de beide moties hiermee als uitgevoerd. Nieuwbouw/renovatie blok 1 en 2 Bij de schoolgebouwen die in blok 1 en 2 nieuw gebouwd of gerenoveerd worden, is het Kwaliteitskader Ruimte OK en ‘Frisse Scholen klasse B’ het uitgangspunt. Hiermee is het binnenklimaat ruimschoots op orde.
Nieuwbouw/renovatie blok 3 en 4 De schoolgebouwen in blok 3 en 4 moeten lang wachten op maatregelen om het binnenklimaat, waar nodig, op orde te brengen. Daarom laat de gemeente bij deze scholen onderzoek uitvoeren naar het binnenklimaat. Dit onderzoek wordt bekostigd door de gemeente en het resultaat zal bestaan uit een adviesrapport over te nemen maatregelen om het binnenklimaat te laten voldoen aan ‘Frisse Scholen klasse B’. Voor de schoolgebouwen in blok 4 bestaat er ook de mogelijkheid om onderzoek te laten uitvoeren naar verduurzamingsmaatregelen. Dit is niet van toepassing op de scholen in MFA Noorderbreedte en MFA Het Hunzehuys. Enerzijds omdat deze scholen van recente datum zijn en bij de bouw verduurzamingsmaatregelen zijn toegepast. Anderzijds omdat deze gebouwen geen eigendom van de gemeente zijn en eventueel verdere verduurzamingsmaatregelen in de toekomst met de eigenaren van de panden moeten worden besproken. De onderzoekskosten bedragen maximaal € 10.000 per school. Bij 10 scholen wordt een onderzoek uitgevoerd waarmee de totale kosten op € 100.000 komen. Deze kosten kunnen niet worden afgeschreven. Kostenverdeling maatregelen verbeteren binnenklimaat en/of verduurzamen De gemeente is wettelijk niet verplicht om bij te dragen aan de kosten van de maatregelen om het binnenklimaat te verbeteren en/of te verduurzamen bij bestaande schoolgebouwen.
Toch vindt het college dit dermate belangrijk dat zij de raad in de toekomst wil voorstellen om 30% van deze kosten voor haar rekening te nemen, onder de voorwaarde dat de schoolbesturen 40% van de kosten voor hun rekening nemen. Het overige deel (30%) moet vanuit het Rijk komen. De gemeente investeert dus alleen als het schoolbestuur ook besluit om te investeren. Nadat het onderzoek is uitgevoerd, worden de kosten voor de gemeente (30%) meegenomen in de tweede bestuursrapportage 2023 (BERAP II 2023) of toekomstige kadernota(‘s). 4.1 De beschikbare middelen voor onderwijshuisvesting in de begroting van 2023 zijn geoormerkt. In de begroting van 2023 is € 3 miljoen opgenomen voor de bouw van een basisschool. Uit de prioritering van het IHP moet blijken welke basisschool hiervoor in aanmerking komt. Blok 1 en 2 van het IHP zijn echter uitdagende blokken. Zo is het de bedoeling dat OBS School 75 en CKC School 59 onder één dak komen en wordt er gekeken of er meer functies in hetzelfde gebouw geclusterd kunnen worden. Hetzelfde geldt voor CKC De Wegwijzer en OBS De Westhoek in 2e Exloërmond. In het dorpsbelevingsonderzoek geven de inwoners van 2e Exloërmond namelijk aan dat het voor de leefbaarheid in het dorp goed zou zijn als er een verzamelgebouw wordt gerealiseerd waar onder andere de scholen in gevestigd worden.
Bij genoemde scholen is de kans groot dat de voorbereidingen voor nieuwbouw of renovatie meer tijd in beslag zullen nemen omdat er meerdere partijen bij betrokken zijn. Bij OBS De Aanloop in Valthermond speelt dit momenteel niet. Om stagnatie in de uitvoering van het IHP te voorkomen, wil de gemeente graag gelijktijdig starten met de businesscases (als voorbereiding op nieuwbouw of renovatie) voor OBS School 75/CKC School 59, CKC De Wegwijzer/OBS De Westhoek en OBS De Aanloop. Mocht gedurende de uitvoering van de 3 businesscases blijken dat de voorbereidingstijden voor nieuwbouw of renovatie van de verschillende scholen aanzienlijk uiteen (gaan) lopen, dan zou in overleg met de betrokken schoolbesturen besloten kunnen worden om een school/scholen in de planning naar voren te halen. Zo wordt geprobeerd om eventuele stagnatie in de uitvoering van het IHP zoveel mogelijk te beperken.
Het opstellen van een businesscase zal naar verwachting maximaal € 10.000 kosten. Voor genoemde scholen, 3 businesscases, dus maximaal € 30.000. Kanttekeningen 1.1 Beoogde samenwerking. In het IHP wordt ingezet op samenwerking tussen schoolbesturen en gemeente en tussen schoolbesturen onderling. Daar waar mogelijk wordt ingezet op flexibel en gedeeld gebruik van onderwijsvoorzieningen en/of clustering met andere voorzieningen (onder één dak). Scholen en schoolbesturen worden uitgedaagd om verder te kijken dan de eigen schoolmuren. We gaan er vanuit dat deze insteek een meerwaarde zal hebben voor het onderwijs en daarmee ook voor de leerlingen in de gemeente Borger-Odoorn, maar zeker ook een meerwaarde voor de leefbaarheid in de verschillende kernen. 1.2 Wijzigingen in (toekomstige) wetgeving. Als wijzigingen in toekomstige regelgeving afwijken van hetgeen in het IHP is overeengekomen, zal in overleg met de schoolbesturen moeten worden gekeken of aanpassingen noodzakelijk zijn. 1.3 Daadwerkelijke uitvoering van nieuwbouw en/of renovatie kan langer duren dan voorzien in de huidige planning. De prioritering van nieuwbouw en/of renovatie van de schoolgebouwen in het IHP is in samenspraak met de schoolbesturen bepaald. De opgaven in blok 1 en 2 van het IHP zijn verschillend van aard.
Zo is er het voornemen om de twee scholen in Buinerveen, CKC School 59 en OBS School 75, te situeren onder één dak. Bovendien is er de wens om te kijken of er onder hetzelfde dak van de scholen, in het kader van leefbaarheid, nog andere voorzieningen gesitueerd kunnen worden. In 2e Exloërmond willen we bij nieuwbouw en/of renovatie van de schoolgebouwen rekening houden met de uitkomsten van het dorpsbelevingsonderzoek. Dit vereist gedegen onderzoek alvorens met nieuwbouw en/of renovatie begonnen kan worden. Daarom zal er van ieder te renoveren of nieuw te bouwen school een businesscase worden opgesteld. Een ander punt wat de komende jaren vertragend kan werken bij de uitvoering van het IHP, is de beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerde bedrijven en/of personeel in de bouwsector. 2.1 Financiële risico’s. In het IHP is een indicatie opgenomen van de financiële gevolgen van dit plan. Deze kosten zijn een indicatie en hebben uitsluitend betrekking op de (stichtingskosten van) onderwijsvoorzieningen. Bouwkosten Gezien de ontwikkelingen van met name de laatste 3 jaar in de bouwsector, is er geen zekerheid over de ontwikkeling van prijzen en tarieven in de bouwsector. Uitloop planning Toekomstige onvoorziene gebeurtenissen kunnen vertragend werken voor de uitvoering van het IHP. Dit kan een kostenverhogend effect hebben.
Beschikbaarheid financiële middelen Toekomstige (onvoorziene) gebeurtenissen kunnen knelpunten in de gemeentelijke begroting opleveren die vertragend kunnen werken voor de uitvoering van het IHP. Dit geldt ook voor de begrotingen van de verschillende schoolbesturen. Van hen wordt namelijk een financiële bijdrage verwacht ten aanzien van de stap van BENG naar ENG. Voor de uitvoering van maatregelen voor het verbeteren van het binnenklimaat en/of
verduurzaming van bestaande schoolgebouwen wordt eveneens een bijdrage vanuit de schoolbesturen verwacht. 3.1 Schoolbesturen kunnen besluiten niet te investeren in het binnenklimaat en/of verduurzaming van bestaande schoolgebouwen. Ondanks dat de gemeente dit niet verplicht is, neemt zij 30% van de kosten voor het verbeteren van het binnenklimaat en of verduurzaming van de bestaande schoolgebouwen in blok 3 en 4 voor haar rekening. Dit op voorwaarde dat het schoolbestuur ook investeert. Het schoolbestuur dient 40% van de kosten te investeren, de overige 30% dient vanuit het Rijk te komen. Schoolbesturen kunnen om verschillende redenen besluiten niet (bij alle scholen) te investeren in maatregelen om het binnenklimaat te verbeteren en/of te verduurzamen. Financiën In de begroting van 2023 is € 3 miljoen beschikbaar gesteld voor onderwijshuisvesting. De benodigde middelen om het IHP te kunnen uitvoeren worden opgenomen in het meerjarig investeringsplan (MJIP). De onderzoekskosten voor verbeteren van het binnenklimaat en/of opties tot verduurzamen voor de schoolgebouwen in blok 3 en 4 worden als incidentele kosten meegenomen in BERAP I 2023. De investeringsramingen voor blok 2, 3 en 4 van het IHP worden meegenomen in toekomstige kadernota’s waarbij vervolgens een integrale afweging plaatsvindt binnen de begrotingscyclus van de gemeente.
Bij het beschikbaar stellen van financiële middelen zal rekening moeten worden gehouden met bijkomende kosten zoals eventuele grondaankopen, tijdelijke huisvesting en sloopkosten. Participatie Het proces om tot dit IHP te komen is uitgevoerd in nauwe samenwerking met de schoolbesturen. Dit alles heeft geresulteerd in een gedeelde visie en richtinggevende afspraken tussen gemeente en schoolbesturen. In de nog op te stellen businesscases voor de nieuw te bouwen of te renoveren scholen worden alle direct betrokkenen meegenomen. Communicatie Het IHP is besproken met de schoolbesturen en deze hebben tijdens het OOGO van 21 februari 2023 ingestemd met het IHP. De gemeente zorgt voor de algemene communicatie rond het IHP. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de communicatie richting hun medewerkers en ouders van de leerlingen. Uitvoering Na vaststelling van het IHP kan begonnen worden met de uitvoering van het IHP. Per project zal een businesscase worden opgesteld. Deze zal ter besluitvorming worden aangeboden aan de raad. Na vaststelling van het IHP zal worden begonnen met actualisering van de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Borger-Odoorn 2017. Hierbij zal worden gekeken hoe het IHP kan worden verankerd in de verordening. De geactualiseerde verordening wordt voorgelegd aan de raad.
Het IHP wordt eens in de vier jaar aangepast aan de actuele stand van zaken en inzichten. Wijzigingen worden voorgelegd aan de raad.
Bijlagen 1. Rapport IHP Borger-Odoorn 230310 2. Bijlage 1 - Factsheets en overzicht IHP Borger-Odoorn 230112 3. Bijlage 2 - Demarcatielijst bouwbudget 4. Bijlage 3 - Financiële overzichten 230310 Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Borger-Odoorn, de plaatsvervangend secretaris,
de burgemeester,
L.E. Helder – Klamer
mr. J. Seton