CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Plan van aanpak Aziatische Duizendknoop 2027 t/m 2031

RAAD: Afhandeling raadsinstrumenten 22 januari 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Brief college inzake beheersing overlastgevende bermplanten en afhandeling motie 'Bermplanten IBOR'2.431 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Plan van Aanpak Bestrijding Aziatische Duizendknoop 2027 t/m 2031 Gemeente Borger-Odoorn

Auteur: D.H. Nuus I. Van Asten Afdeling REAL-BORG

1. INLEIDING In de gemeente Borger-Odoorn zijn Aziatische duizendknopen als invasieve exoot bezig aan een opmars. Het aantal locaties breidt zich uit en op enkele plekken geeft de plant grote problemen. Sinds 7 augustus 2025 staan alle in Borger-Odoorn voorkomende Aziatische duizendknopen op de Unielijst van Invasieve exoten. Dit betekent dat de gemeente nu ook wettelijk gezien verplicht is om Aziatische duizendknoop te bestrijden. In navolging van veel andere gemeenten gaat dit plan van aanpak in op de mogelijkheden om de plant beheersbaar te houden en mogelijk te bestrijden op terreinen in eigendom van de gemeente. Op basis van een inventarisatie zijn alle locaties in beeld gebracht en is er een inschatting gemaakt van de kosten van het bestrijden van de plant. ACHTERGRONDEN Verschillende soorten duizendknopen In Nederland komen vier invasieve soorten Aziatische duizendknoop voor. Dit zijn de Japanse, Sachalinse, Afghaanse en Boheemse (ook wel Bastaard-) duizendknoop. De soorten vertonen onderling grote gelijkenis. Omdat met name de Japanse duizendknoop wijdverspreid voorkomt in Nederland, is naar de andere soorten nog weinig onderzoek gedaan. Ook in de gemeente Borger-Odoorn is de Japanse duizendknoop de meest voorkomende soort. Omdat de soorten erg veel op elkaar lijken, is de praktijk dat de resultaten na een behandeling gelijk zijn.

In dit beheerplan worden de vier duizendknopen daarom samengepakt onder de noemer “Aziatische duizendknopen”. Problematiek Aziatische duizendknopen zijn zeer concurrentiekrachtige planten die zich snel uitbreiden via wortelstokken en daarbij andere soorten verdringen. Onder gunstige omstandigheden kan een haard jaarlijks met 10–20% in oppervlakte toenemen, wat een negatieve invloed heeft op de biodiversiteit. Daarnaast kan de soort schade veroorzaken aan taluds en waterkeringen. In de winter sterft de dichte vegetatie af, waardoor er geen begroeiing meer is om de bodem vast te houden. Ook kunnen de extreem sterke wortels schade toebrengen aan bebouwing, kabels en leidingen, en aan verhardingen zoals wegen en trottoirs. Duizendknoop kan tot drie meter hoog worden, wat in verkeerssituaties voor gevaarlijke situaties kan zorgen, bijvoorbeeld op kruispunten waar het zicht wordt belemmerd. Groeiplaatsen op erfgrenzen kunnen bovendien tot irritatie leiden, omdat het verwijderen van de plant zeer arbeidsintensief is en de aanwezigheid ervan de waarde van vastgoed negatief kan beïnvloeden. Vermeerdering Aziatische duizendknopen vermeerderen zich via wortelstokken. Ook kunnen uit blad-, stengel- en wortelresten van de duizendknoop weer nieuwe planten ontstaan.

Dit maakt zorgvuldig (maai)beheer essentieel om verdere verspreiding te voorkomen, want als resten in de maaimachine achterblijven en vervolgens elders wordt gemaaid, kan de plant zich eenvoudig verspreiden. Lange tijd kwamen alleen vrouwelijke duizendknopen in Nederland voor. In 2008 zijn op twee plaatsen in Nederland mannelijke, vruchtbare exemplaren gevonden. Dit heeft waarschijnlijk met de opwarming van het klimaat te maken en kan er in de toekomst toe leiden dat de duizendknopen zich ook via zaden gaan verspreiden. Verspreiding gaat dan niet alleen sneller, maar er ontstaat ook meer genetische variëteit. Hierdoor kan de invasiviteit verder toenemen en bestrijding nog lastiger worden. Vooralsnog lijkt er in de gemeente Borger-Odoorn alleen verspreiding via blad-, stengel- en wortelresten aan de orde.

Wettelijke kaders De vier in Nederland voorkomende soorten Aziatische duizendknopen staan sinds 7 augustus 2025 op de Europese Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent dat er een wettelijke plicht is om deze soort te bestrijden, of te beheersen als bestrijding niet meer mogelijk is. Provincie Drenthe heeft in 2022 het Uitvoeringsplan Flora en Fauna opgesteld. Hierin staat beschreven dat de Provincie de regie kan nemen bij het bestrijden van invasieve exoten, en kan zorgen dat er samenwerkingen ontstaan tussen meerdere partijen. Ook zullen er jaarlijkse bijeenkomsten plaatsvinden waarbij afspraken worden gemaakt over het invasieve exoten beleid. De uiteindelijke uitvoering en aanpak ligt bij de terreineigenaren zelf. 2. HUIDIGE SITUATIE Voorkomen in Borger-Odoorn In de gemeente Borger-Odoorn zijn 106 groeilocaties met Aziatische duizendknoop bekend (zie bijlage I). Hiervan zijn er 64 die grotendeels of volledig groeien op grond in eigendom van de gemeente. De overige groeilocaties zijn voornamelijk aanwezig op grond van particulieren. Enkele groeilocaties liggen op grond van Staatsbosbeheer, Het Drentse Landschap en Waterschap Hunze & Aa’s. Het is aannemelijk dat het werkelijke aantal groeilocaties hoger ligt, omdat waarschijnlijk niet alle locaties in beeld zijn. De locaties worden geregistreerd en gemonitord in een online GIS-portaal.

Verspreiding naar andere terreineigenaren Veel haarden breiden zich uit zonder rekening te houden met een kadastrale grens. Dit kan door ondergrondse groei van de wortelstokken op plekken waar geen bestrijding/beheer plaatsvindt. Of door verspreiding door maaibeheer of landbouwkundig grondgebruik (ploegen/eggen) van het aangrenzende perceel. In situaties waar dit speelt is overleg nodig met de aangrenzende perceeleigenaar indien er maatregelen worden getroffen om de plant te beheersen of te bestrijden.

Fig. 1: Aziatische Duizendknoop in een woonwijk Meldingen inwoners Er komen steeds meer meldingen binnen van bezorgde inwoners die te maken krijgen met de overlast die de Aziatische duizendknoop veroorzaakt. Inwoners die vragen hebben over de plant op hun eigen terrein, ontvangen voorlichting over de meest geschikte aanpak. Alle nieuwe groeilocaties

worden zorgvuldig vastgelegd en geregistreerd. Daarnaast informeert de gemeente inwoners via de website en het huis-aan-huisblad Week in, week uit over hoe zij het beste kunnen omgaan met de plant en waar deze voorkomt. Pilots Borger-Odoorn De afgelopen jaren zijn binnen de gemeente enkele pilots uitgevoerd op locaties waar ingrijpen noodzakelijk was, bijvoorbeeld bij de aanleg van nieuwbouwwoningen. Hiermee is inzicht verkregen in de mate van effectiviteit en geschiktheid per situatie. In totaal is op 12 locaties gestart met de bestrijding van Aziatische Duizendknoop. De eerste resultaten zijn veelbelovend: op sommige plekken is de plant volledig verdwenen en op andere locaties is de overlast aanzienlijk verminderd. De lopende pilots worden op projectbasis uitgevoerd en zijn zodoende buiten beschouwing gelaten in de overzichten (bijlage II en III). 3. GESCHIKTE METHODEN VOOR BESTRIJDING Bewezen methodes in Borger-Odoorn Er zijn landelijk verschillende methodes bekend voor de aanpak van Aziatische duizendknoop. Er zijn methodes die gericht zijn op directe bestrijding door eenmalig ingrijpen en methodes die zich richten op uitputting van de plant over langere periode. Conclusie is dat elke locatie vraagt om maatwerk afgestemd op de overlast, risico’s en (on)mogelijkheden die de locatie heeft.

Bij de bestrijding van een groeilocatie in de gemeente Borger-Odoorn kiezen we uit één (of een combinatie) van de volgende methoden: ► Afgraven en thermisch verhitten grond ► Afgraven en zeven grond ► Afgraven en afvoeren grond ► Afdekken grond (Roots Reset) ► Elektrocutie van stengels ► Handmatig uitsteken wortels/stengels ► Begrazing wortels/stengels Bepalen methode per locatie De ervaringen die zijn opgedaan in Borger-Odoorn en omliggende buurgemeenten maken het mogelijk om bestrijdingsmethoden nu op een weloverwogen en bredere schaal toe te passen. Per locatie is beoordeeld welke methode het meest geschikt is, mocht worden overgegaan tot bestrijding van een haard. In bijlage II is per methode aanvullende achtergrondinformatie opgenomen, samen met een raming van de totale kosten voor de bestrijding, toegespitst op de locaties die eigendom zijn van de gemeente. Bestrijding met glyfosaat niet meegenomen Het bestrijden van de Aziatische duizendknoop door middel van het injecteren met glyfosaat is buiten beschouwing gelaten. Hoewel deze methode effectief en relatief goedkoop is, is het gebruik ervan in de openbare ruimte omstreden vanwege de mogelijke schadelijke neveneffecten. Mede om deze reden heeft de gemeente Borger-Odoorn het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de openbare ruimte verboden.

4. AANPAK BORGER ODOORN Bepalen schadebeelden per locatie De aanpak vereist langdurige inzet om de verspreiding terug te dringen. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat het volledig uitroeien van de plant niet meer mogelijk is en ook niet overal noodzakelijk is. Er zijn situaties waar de plant traag groeit en de overlast en de kans op verdere verspreiding beperkt is. Om te bepalen waar de aanpak prioriteit heeft is een afwegingskader gemaakt op basis van een puntensysteem om de prioriteit te bepalen per locatie. Per locatie is daarbij vastgesteld in welke mate onderstaande schadebeelden zich voordoen: ► Schade civiele- en oeverconstructies: Indien er sprake is van ingroei van wortels in funderingen van wegen, kunstwerken of andere bouwwerken levert dat een score op van 3 punten. Ook ernstige erosievorming bij oevers van watergangen is hier in meegenomen. ► Verkeersveiligheid: Indien de bovengrondse delen een onoverzichtelijke situatie verkeerssituatie opleveren langs wegen, bijvoorbeeld in bochten of op kruispunten levert dat een score op van 3 punten. ► Kleine haard: Op plekken waar er sprake is van een kleine haard (<10m²) is snel ingrijpen wenselijk om verdere uitbreiding te voorkomen en zo grotere kosten te voorkomen. Dit levert een score op van 2 punten.

► Verspreiding door onderhoud: Indien er sprake is van een groot risico op verdere verspreiding door de uitvoering van noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden, bijvoorbeeld het maaien van bermen en sloten of door bewerking van landbouwpercelen, levert dat een score op van 2 punten. ► Uitbreiding naar derden: Indien er sprake is van uitbreiding richting percelen van derden levert dat een score op van 1 punt. ► Vermindering biodiversiteit: Bij situaties waar inheems flora wordt verdrongen door de plant levert dat een score op van 1 punt. Bepalen prioriteit per locatie De scores voor bovenstaande onderdelen zijn opgeteld en geven een totaalscore per locaties. Daarbij geldt dus dat hoe hoger de score des te meer prioriteit een locatie heeft. Onderstaand zijn drie niveaus bepaald op basis van de totaalscore: ► Score 1-3 = Prioriteit ‘Laag’ ► Score 4-6 = Prioriteit ‘Middel’ ► Score 7-13 = Prioriteit ‘Hoog’ Scenario’s voor de aanpak Op basis van de prioriteit en de meest geschikte methode per locatie zijn een drietal scenario’s opgesteld. Per scenario is in beeld gebracht wat de kosten (inclusief nazorg) zijn voor de aanpak van de duizendknoop. Onderstaand zijn de kosten weergeven, dit is exclusief de kosten van lopende pilots. Hiervoor is reeds budget gevonden. Een uitgebreider overzicht is terug te vinden in bijlage III. Scenario ‘Prio Hoog’ € 245.300,-

Scenario ‘Prio Middel’ € 180.000,-

Scenario ‘Prio Laag’ € 157.975,-

De kosten kunnen hoger of lager uitvallen als gevolg van onvoorziene omstandigheden en aanbestedingsvoordeel doordat grotere opdrachten op de markt kunnen worden gezet. Voorstel Het voorstel is om de komende jaren aan de slag te gaan met de scenario’s Hoog en Middel en hier een uitvoeringsprogramma verder voor uit te werken en op te markt te zetten.

BIJLAGE I: Overzicht waarnemingen Aziatische Duizendknoop

Klik hier voor een de actuele kaartweergave online

BIJLAGE II: Overzicht bestrijdingsmethoden in Borger-Odoorn Afgraven en thermisch verhitten

Werking methode

Afgraven en zeven

De grond met duizendknoop De grond met duizendknoop wordt machinaal afgegraven wordt machinaal afgegraven en elders thermisch verhit tot 1,5m en gezeefd de zodat de delen afsterven. Na wortelstukken te verhitting is de grond schoon verwijderen. De gezeefde en wordt teruggebracht naar grond wordt direct terug de locatie gebracht,er blijven vaak kleine deeltjes achter waardoor nazorg nodig is Op goed bereikbare, grotere Op goed bereikbare locaties locaties met voldoende met voldoende werkruimte werkruimte

Afgraven en afvoeren

Roots Reset

Elektrocuteren

De grond met duizendknoop wordt machinaal afgegraven en afgevoerd naar een erkende verwerkingsinstallatie. Er wordt nieuwe schone grond teruggebracht

Door het loswerken van de Door geleiding van Uitputting door de stengels bodem, het uitstrooien van elektriciteit door de stengels en een deel van de wortel een granulaat en de grond verdampt het vocht in de weg te steken zuurstofdicht af te dekken plant en barsten de met folie, breken de wortels plantcellen zodat af door een gebrek aan bovengrondse delen zuurstof. Na 1 jaar is de plant afsterven en de plant uit afgestorven wordt geput

Op goed bereikbare locaties Kan op veel plekken worden Op kleine/middelgrote met voldoende werkruimte toegepast, zoals langs plekken met een beperkte wegen, taluds, waterkanten, bereikbaarheid of als Wanneer toepassen en op nazorgmaatregel plekken waar kabels, leidingen en riolering liggen Kan niet worden toegepast Kan niet worden toegepast Kan niet worden toegepast Kan niet worden toegepast Op grote locaties, bij open op locaties met veel bomen op locaties met veel bomen op locaties met veel bomen op locaties met veel bomen water, metalen objecten en of andere obstakels, of op of andere obstakels, of op of andere obstakels, of op of andere obstakels, of op K&L te passen bij regen of plekken waar kabels en plekken waar kabels en plekken waar kabels en plekken waar kabels en natte omstandigheden Wanneer niet toepassen leidingen dichtbij het leidingen dichtbij het leidingen dichtbij het leidingen dichtbij het oppervlak liggen. Ook minder oppervlak liggen. Ook minder oppervlak liggen. Ook minder oppervlak liggen geschikt bij taluds en oevers. geschikt bij taluds en oevers geschikt bij taluds en oevers

Handmatig uitsteken

Begrazing Uitputting door de stengels en een deel van de wortel op te eten door bijvoorbeeld varkens

Op kleine locaties of als nazorgmaatregel

Op grote,slecht bereikbare en afsluitbare plekken waar andere methoden niet volstaan

Op grote locaties

Op kleine locaties, niet afsluitbare plekken of bij aanwezigheid bijzondere F&F in het perceel

Kenmerken per methode op basis van eigen ervaringen en resultaten andere terreinbeheerders Resultaat ingreep (na 1 jaar)

>98%

>70%

>99%

>95%

<10%

<10%

<10%

Geschikt oppervlakte

>100 m2

alle

alle

>100m2

<200m2

<5 m2

>500 m2

Kosten ingreep per m2 (1e jaar)

€ 160

€ 50

€ 200

€ 150

€ 30

€ 50

€8

Nazorgtraject nodig (uitsteken/elektrocutie)

Ja, 1-2 jaar

Ja, 2-4 jaar

Ja, 1-2 jaar

Ja, 1-2 jaar

Ja, 4-6 jaar

Ja, 4-6 jaar

Ja, 3-5 jaar (nazorg=begrazing)

Kosten nazorg per jaar/per m2

€ 10

€ 25

€ 10

€ 10

€ 25

€ 40

€8

100 % bestrijding mogelijk incl. nazorg

Ja

Ja

Ja

Ja

Soms

Soms

Soms

BIJLAGE III: Overzichten kosten onderverdeeld naar prioriteit Afgraven en thermisch verhitten

Afgraven en zeven

Afgraven en afvoeren

Roots Reset

Elektrocuteren

Handmatig uitsteken

Begrazing

Aanpak alle locaties in eigendom van gemeente Totaal locaties

4

9

6

5

23

1

4

Totaal oppervlake (m2)

670

565

30

1025

915

8

1600

€ 70.625

€ 6.450

€ 169.125

€ 141.825

€ 2.000

€ 76.000

Totaalkosten incl. nazorg € 117.250 (excl. VAT)

Prioriteit HOOG Aantal locaties

0

5

0

5

2

1

0

Totaal oppervlake (m2)

0

395

0

1025

160

8

0

Kosten incl. nazorg (excl. VAT)

€0

€ 49.375

€0

€ 169.125

€ 24.800

€ 2.000

€0

Prioriteit MIDDEL Aantal locaties

4

0

6

0

6

0

1

Totaal oppervlake (m2)

670

0

30

0

260

0

100

Kosten incl. nazorg (excl. VAT)

€ 117.250

€0

€ 6.450

€0

€ 40.300

€0

€ 16.000

Prioriteit LAAG Aantal locaties

0

4

0

0

15

0

3

Totaal oppervlake (m2)

0

170

0

0

495

0

1500

Kosten incl. nazorg (excl. VAT)

€0

€ 21.250

€0

€0

€ 76.725

€0

€ 60.000

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=8d1850c1-c90f-44ea-88cd-5e0eb04e4428