CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Notitie Visie op vormgeving van en samenwerking in Integrale Kindcentra Borger-Odoorn

RAAD: Raadsvergadering 3 maart 2022, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Onderwijsvisie6.427 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Notitie

Een visie op de vormgeving van en de samenwerking in IKC’s binnen de gemeente Borger-Odoorn

Opdrachtgever Opgesteld door Kenmerk Datum

Gemeente Borger-Odoorn, OPO Borger-Odoorn en CKC Drenthe Ronald de Bie, PentaRho U21214 23 april 2021

Postbus 2145 | 7302 EM Apeldoorn | T (055) 538 66 90 | info@pentarho.nl | www.pentarho.nl | KvK-nr. 08165338 | Btw-nr. NL8186.09.746.B01

Inhoudsopgave 1.

2

3

4

5

Inleiding

3

1.2 1.3 1.4 1.5

3 3 4 5

Introductie Aanleiding De opdracht Beschrijving betrokken organisaties

Een IKC

7

2.1 2.2 2.3

7 8 8

Definitie IKC gemeente Borger-Odoorn Waarom een IKC in Borger-Odoorn? Kenmerken IKC gemeente Borger-Odoorn

Van basisschool naar IKC

10

3.1 3.2 3.3

10 10 12

Missie Visie Kaders

Relatie met gemeentelijk beleid

14

4.1 4.2 4.3

14 15 16

Lokale Educatieve Agenda 2021-2024 Integrale gebiedsagenda Mondengebied (2019) Toekomstvisie binnensport (2020)

Kaders voor huisvesting

17

5.1 5.2 5.3 5.4

17 17 18 19

Kwaliteit onderwijsgebouwen IKC-vorming Veilige en gezonde onderwijsgebouwen Duurzame, energieneutrale onderwijsgebouwen

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 2 van 19

1.

Inleiding

1.2

Introductie In deze notitie beschrijven de samenwerkende schoolbesturen binnen de gemeente Borger-Odoorn hun visie op de vormgeving van en samenwerking in integrale kindcentra (IKC’s). Samen met de gemeente zijn de schoolbesturen overeengekomen dat een gezamenlijke visie wenselijk is om verder beleid – met name als basis voor het integraal huisvestingsplan (IHP) – te formuleren.

1.3

Aanleiding In januari 2019 heeft de gemeente Border-Odoorn in samenwerking met de betrokken schoolbesturen, wooncorporaties, sociale teams en welzijnsinstellingen de integrale gebiedsagenda voor het Mondengebied vastgesteld. Deze gebiedsagenda biedt een leidraad en handelingsperspectief voor een aanpak die gestoeld is op de volgende drie uitgangspunten: ontwikkelingen vinden in samenwerking met de inwoners plaats; ontwikkelingen vinden in samenwerking met andere partijen plaats; er dient goed met inwoners gecommuniceerd te worden om draagvlak te vergroten. Door alle professionele organisaties die in het Mondengebied werken is onderschreven dat een nieuwe manier van samenwerken in deze regio aan de orde is om te anticiperen op ontwikkelingen die hier plaatsvinden. Hierbij is onderkend dat het gebied er vooral bij gebaat is om energie in vergroting van de aspecten die bijdragen aan de items te steken; zorgen voor elkaar, vrijheid en ruimte, ondernemerschap en de versterking van de eigen identiteit.

De Drentse Monden zijn ontstaan ten tijde van de ontginning van het veen in Groningen en Drenthe. Door het graven van de zijkanalen die bijna loodrecht op het Stadskanaal lagen, ontstonden de zogenoemde monden die dienden ter afwatering van het veen en voor het vervoer daarvan. Langs deze monden ontstonden dorpen. Hoewel de Drentse Monden negen dorpen beslaat, gaat het in deze notitie met name om het gebied rond Valthermond, Eerste en Tweede Exloërmond, Buinerveen en Nieuw-Buinen.

In de notities ‘Kern en Kader’ (1, 2 en 3) en aanvullingen (2003-2006) heeft de gemeente BorgerOdoorn destijds haar meerjarenbeleid beschreven. In Kern en Kader 1 is de kernenstructuur beschreven met als uitgangspunt dat binnen de hoofdkernen goede voorzieningen aanwezig moeten zijn. In Kern en Kader 2 zijn voor peuterspeelzalen, scholen, bibliotheken en dorpshuizen criteria vastgesteld en in Kern en Kader 3 vond de uitwerking van deze criteria plaats. Hierin zijn uitspraken gedaan over de locatie en inrichting van multifunctionele accommodaties (MFA’s), onderwijsvoorzieningen en peuterspeelzalen, dorpshuizen, bibliotheken en gymof sportzalen. Tijdens het ontwikkelen van de gebiedsagenda hebben inwoners aangegeven het gemeentelijk beleid van Kern en Kader als ongelijk verdeeld te ervaren. In de gebiedsagenda is goed onderwijs benoemd als sleutel voor een leefbaar gebied. “De inzet moet erop gericht zijn dat in de toekomst goed onderwijs behouden blijft, juist nu dat onder druk staat”.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 3 van 19

In de betreffende regio is sprake van een aantal kleine tot zeer kleine scholen; een situatie die vraagt om actief beleid op samenwerking. Vanuit de stuurgroep ‘gebiedsagenda de Monden’ heeft de gemeente Borger-Odoorn de schoolbesturen Stichting OPO Borger-Odoorn (hierna: OPO Borger-Odoorn) en CKC Drenthe daarom gevraagd om een visie op het Mondengebied te formuleren in relatie tot de ontwikkeling van IKC’s. Dit past erg goed bij de visie van de betrokken schoolbesturen. Een IKC kan de verschijningsvorm zijn waarin optimaal samengewerkt wordt om de beste ontwikkelingskansen voor kinderen te realiseren in een gebied waar het voorzieningenniveau bij bevolkingskrimp onder druk staat, maar de behoefte aan een IKC groot is. IKC’s komen dan ook al veelvuldig binnen het scholenbestand van de individuele besturen voor. De schoolbesturen nemen graag de handschoen op en hebben als doel het formuleren van een gezamenlijke visie op de organisatie van het aanbod voor 0-12jarigen in de gemeente Borger-Odoorn, eventueel gekoppeld aan toekomstbestendige (dorps)voorzieningen. De gezamenlijke visie heeft een ambitie in zich. Niet alleen voor het Mondengebied, maar voor de gehele gemeente. Een ambitie die het mogelijk maakt om optimale kansen voor kinderen te creëren. Hierbij gaat het niet alleen om de kinderen, ook ouders en de omgeving worden betrokken.

Naast het tegemoetkomen aan de vraag van ouders om opvang, onderwijs en ondersteuning thuisnabij aan te bieden, de inhoudelijke afstemming in doorgaande leer- en ontwikkellijnen voor kinderen en het organiseren van toekomstbestendig onderwijs, kan deze visie bijdragen aan het vitaal houden van de dorpen door het bieden van voldoende voorzieningen. 1.4

De opdracht De schoolbesturen hebben naast de opdracht om voor de Een krachtige bereikbare leerlingen het beste aanbod van onderwijs te verzorgen kindvoorziening is een tevens de ambitie om optimale opvang en ontwikkelingsvoorziening binnen de mogelijkheden in een krachtige bereikbare voorziening te leefomgeving van ouders bieden, ook in het Mondengebied. Het belangrijkste en kinderen waar een element dat aan de orde is bij een visie op dit soort ontwikkel- en leeraanbod voorzieningen, is samenwerking. Het gaat hierbij niet in samenhang wordt alleen om samenwerking binnen bijvoorbeeld VVEvormgegeven. Krachtig trajecten of met (de eigen) kinderopvang, maar ook met betekent dat er een andere individuele scholen, sociale teams, de gemeente en divers aanbod is dat andere maatschappelijke instellingen. Ook op andere kwalitatief hoogwaardig locaties kunnen nu of in de toekomst dergelijke (samenen bestendig (qua werkings)vraagstukken aan de orde zijn die om een schaalgrootte, dus voor gezamenlijke visie hierop vragen. Op basis van dit langere tijd) vormgegeven ligt de volgende opdracht voor: gegeven kan worden. Definieer een dergelijke voorziening.

Wat is een IKC en welke verschijningsvormen zijn er? Wat zijn kenmerken, uitgangspunten en kaders bij de inrichting van een IKC die mede gebruikt kunnen worden bij bijvoorbeeld het opstellen van het IHP of de uitvoeringsagenda van het LEA? Welke kansen en mogelijkheden zijn er in het (Monden)gebied voor de scholen van OPO Borger-Odoorn en CKC Drenthe?

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 4 van 19

1.5 Beschrijving betrokken organisaties 1.5.1 OPO Borger-Odoorn OPO Borger-Odoorn biedt leerlingen eigentijds en kwalitatief goed onderwijs met aandacht voor het ontdekken van kwaliteiten en talenten van leerlingen. Ze gaan voor onderwijs dat naast het aanleren van basisvaardigheden, ieder kind de ruimte om te leren met het hoofd, het hart en de handen biedt. De stichting biedt ruimte voor diversiteit. Daarnaast wil OPO Borger-Odoorn een vertrouwde partner zijn voor ouder en kind in opvoeding en ontwikkeling, waarbij sprake is van betrokkenheid en wederzijds respect. Voorzieningen worden versterkt door samenwerking tussen onderwijs en opvang, waar mogelijk in de vorm van een Integraal Kind Centrum (IKC). De elf openbare basisscholen van OPO Borger-Odoorn bevinden zich in Borger (2x), Drouwen, Ees, Exloo, Tweede Exloërmond, Nieuw-Buinen (2x), Odoorn, Valthe en Valthermond. De basisscholen voor openbaar basisonderwijs werken met elkaar samen, maar wel met behoud van ieders eigen identiteit en schoolprofiel. Doel van de samenwerking is het behouden en verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Samen met partners geeft OPO Borger-Odoorn met zo’n 130 medewerkers vorm aan het onderwijs en opvang voor rond de 1000 kinderen. Het bestuursbureau is gevestigd in Borger. 1.5.2 CKC Drenthe CKC Drenthe biedt basisonderwijs en kinderopvang vanuit een christelijke levensvisie.

Iedereen is welkom op de open christelijke kindcentra, waar ze respectvol met elkaars cultuur en achtergrond omgaan. Er is sprake van een warme, inspirerende leef- en leeromgeving voor kinderen en medewerkers waar met ouders wordt samengewerkt en zij worden ontzorgd. CKC Drenthe zet het kind centraal en is gericht op het leveren van kwaliteit. Samen werken zij met plezier aan de ontwikkeling van de kinderen, de kwaliteit van het onderwijs en de opvang en aan hun eigen professionele ontwikkeling, zodat ze ieder kind zo optimaal mogelijk kunnen begeleiden in de ontwikkeling van zijn/haar talenten en het kind een stabiele basis voor de toekomst kunnen geven. Onder CKC Drenthe vallen 30 christelijke kindcentra in zes Drentse gemeenten, te weten: Assen, MiddenDrenthe, Tynaarlo, Borger-Odoorn, Noordenveld en Aa en Hunze. Op 1 januari 2021 bezochten ruim 6.500 kinderen deze kindcentra. In totaal zetten ca. 750 medewerkers zich in om – naast het geven van goed onderwijs en het bieden van een vertrouwde kinderopvang – binnen de kindcentra een prettige en veilige sfeer te creëren. Op de meeste locaties van CKC Drenthe wordt kinderopvang in eigen beheer met een eigen doorgaande lijn aangeboden en op een aantal kindcentra wordt met externe kinderopvangpartners samengewerkt. CKC Drenthe werkt daarnaast betekenisvol samen met andere maatschappelijke organisaties in het belang van het kind.

Het bestuursbureau van CKC Drenthe is gehuisvest in Assen. 1.5.3 Stichting Primenius De missie van Stichting Primenius is om kwalitatief hoogwaardig, meetbaar en eigentijds onderwijs te verzorgen voor leerlingen in het primair onderwijs, op basis van de Katholieke identiteit. De directie en leerkrachten van 34 basisscholen (27 katholieke, 2

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 5 van 19

katholiek protestant christelijk - waarvan één SBO, 1 katholiek openbaar en 4 algemeen bijzondere scholen) in Groningen en Drenthe hebben samen met de ouders een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de vorming van kinderen in de volle breedte van het menszijn. Binnen de stichting staan kinderen centraal en gaat het om de kwaliteit van hun leven op school en de vorming van een hecht fundament voor hun latere sociale en maatschappelijke leven. Dagelijks zetten 500 medewerkers zich met passie in en zorgen er voor dat meer dan 5000 basisschoolleerlingen zich in een veilige en inspirerende omgeving kunnen ontwikkelen. Op uitvoeringsniveau werken de 34 basisscholen in Groningen en Drenthe al geruime tijd samen onder de verantwoordelijkheid van één College van Bestuur, dat gevestigd is in Oude Pekela. Binnen de gemeente Borger-Odoorn verzorgt Stichting Primenius onderwijs op RoomsKatholieke basisschool Sint Joseph te Zandberg.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 6 van 19

2

Een IKC

2.1

Definitie IKC gemeente Borger-Odoorn Er is in Nederland geen eenduidige definitie van een IKC. Er bestaat geen regelgeving die voorschrijft aan welke voorwaarden een voorziening moet voldoen of welke activiteiten minimaal moeten worden uitgevoerd. Daardoor worden verschillende definities gehanteerd.

Binnen een IKC werken kinderopvang en onderwijs integraal samen. Integraal wil zeggen dat de gezamenlijke inhoud, de doorgaande lijn en het pedagogisch klimaat middels een centrale aansturing wordt vormgegeven.

Binnen de gemeente Borger-Odoorn willen de schoolbesturen de leerlingen het beste aanbod van onderwijs, opvang en ontwikkelingsmogelijkheden in krachtige bereikbare voorzieningen bieden. Zij hebben daarbij de ambitie gesteld om voor elk kind optimale kansen te creëren. De overtuiging is dat een IKC hiervoor wellicht de optimale verschijningsvorm is. Echter, de beginsituatie en ontwikkelcapaciteit verschilt binnen de gemeente Borger-Odoorn per locatie. Scholen worden steeds meer uitgedaagd om zich te ontwikkelen tot organisaties met meer dan alleen goed onderwijs. Een aantal scholen binnen de gemeente Borger-Odoorn hebben zich al tot kindcentrum ontwikkeld met in sommige gevallen zelfs kinderopvang in eigen beheer. Op andere locaties is sprake van een school met uitsluitend onderwijsaanbod of met een samenwerking met een externe kinderopvangpartner. De gezamenlijke schoolbesturen hebben de overtuiging dat een goede samenwerking waarbij doorgaande lijnen zijn vormgegeven, er samengewerkt wordt als één team en de organisatie centraal wordt aangestuurd voorwaarden zijn om te kunnen spreken van een Integraal Kindcentrum. Deze centrale aansturing kan ook vormgegeven worden door meerdere personen met een eigen én een gezamenlijke portefeuille. Onderwijs en opvang kunnen onder één organisatie vallen maar dat is geen voorwaarde voor een goede invulling van een Integraal Kindcentrum.

Er zijn legio voorbeelden waar dit niet aan de orde is maar inhoudelijk alle doelen van een Integraal Kindcentrum ruimschoots gehaald worden. Het ontwikkelen van een IKC met opvang en onderwijs binnen dezelfde organisatie kan een stip op de horizon zijn. Dit is echter geen voorwaarde en in de volledigheid soms niet haalbaar. Het is belangrijker om een optimaal samenhangend aanbod voor kinderen van 0-12 jaar en hun ouders te realiseren, dan een specifieke organisatievorm af te dwingen. Andere verschijningsvormen in samenwerking zijn daarmee aan de orde en mogelijk binnen de IKC’s binnen de gemeente Borger-Odoorn. In de situatie in de gemeente Borger-Odoorn is daarom de volgende definitie van een IKC geformuleerd: ‘Een integraal kindcentrum is een voorziening waar kinderen van 0-12 jaar van 7.00 tot 19.00 terecht kunnen voor minimaal opvang en onderwijs. Het is een voorziening waar onderwijs integraal samenwerkt met de kinderopvang. In een integraal kindcentrum werken de kernpartners onder één aansturing structureel samen om een hedendaags, sluitend aanbod te verzorgen. Gedurende de dag wisselen spelen (ontspannen), leren, ontwikkelen (opvoeding) en ontmoeten elkaar af.’

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 7 van 19

2.2

Waarom een IKC in Borger-Odoorn? Waarom willen de betrokken schoolbesturen een IKC realiseren? Er zijn zowel pedagogischdidactische, organisatorische als omgevingsgerelateerde kenmerken van een IKC die een meerwaarde kunnen bieden ten opzichte van een gescheiden setting waar onderwijs, opvang en zorg minder vanuit gezamenlijkheid naar het kind kijken.

2.2.1 Voor kinderen Een IKC biedt kinderen een veilige, structurele en duidelijke plek met een goed en continu aanbod. Dit betekent dat kinderen binnen de voorziening – waar nodig – maximale begeleiding krijgen. Door het bundelen van de krachten kan de expertise toenemen, waardoor de mogelijkheid ontstaat dat kinderen meer zorg en aandacht kan worden geboden. Ook biedt het IKC wellicht meer kansen voor kinderen om hun talenten te ontdekken. De samenwerking en aanpak zorgt voor een samenhangende, pedagogische omgeving en doorgaande (leer)lijnen. 2.2.2 Voor ouders Voor ouders biedt het IKC kwaliteit, structuur en rust en de mogelijkheid om voor kinderen van 0-12 jaar onderwijs en opvang te verzorgen. Het aanbod in opvang is een prettige voorziening voor werkende ouders en biedt kinderen de kans om een gebalanceerd aanbod tussen ontspanning en inspanning te verkrijgen. 2.2.3 Voor medewerkers Voor medewerkers ontstaat bij de komst van een IKC flexibiliteit, werkgelegenheid, meer gelaagdheid in functies en rollen en kunnen er carrièremogelijkheden ontstaan. Doordat sprake is van een voorziening met één (pedagogische) visie, ontstaat voor de werknemers duidelijkheid. Ook kan het mogelijk zijn om personeel van opvang en onderwijs breder in te zetten, wat leidt tot een meer uitdagende werkomgeving met meer groeimogelijkheden.

2.2.4 Voor de organisatie Met het IKC kan continuïteit en kwaliteit voor de lange termijn gerealiseerd worden door profilering en door ouders met kinderen vanaf 0 jaar aan het kindcentrum te binden. Verder bestaat de mogelijkheid om als bestuur invloed te hebben op de kwaliteit van alle geledingen binnen het kindcentrum. 2.2.5 Voor de omgeving Binnen het IKC kan samenwerking met bijvoorbeeld verenigingen of (zorg)instellingen leiden tot een breder en optimaal aanbod van maatschappelijke instellingen in het dorp of de kern. Dit kan tevens leiden tot een optimaal en efficiënt gebruik van ruimten binnen de locatie en zodoende bijdragen aan vitale dorpen. 2.3

Kenmerken IKC gemeente Borger-Odoorn Binnen het IKC wordt zoveel mogelijk gewerkt vanuit een gezamenlijke visie. De gezamenlijke schoolbesturen willen ieder kind een optimale basisontwikkeling meegeven. Kinderen mogen daarbinnen ontdekken wat ze leuk vinden én waar ze goed in zijn. Het is voor een kind belangrijk om zichzelf te kennen. Daarom maken kinderen binnen het onderwijs en de opvang – naast de reguliere vakken – kennis met sport, cultuur, techniek e.d.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 8 van 19

Het IKC is er – waar mogelijk – voor kinderen van 0-12 jaar. Centraal daarin staat de doorgaande ontwikkelingslijn; hoe kan het competente kind zich verder ontwikkelen in zelfstandigheid en vanuit vertrouwen binnen onderwijs en opvang? Belangrijk daarin is hoe het aanbod op de leeftijdsgroep wordt afgestemd, zowel pedagogisch als didactisch. Schakelmomenten in zowel de dag als leeftijd zijn laagdrempelig en middels bijvoorbeeld een warme overdracht goed georganiseerd. Het IKC is de gehele dag geopend (van 07.00-19.00 uur), 52 weken per jaar op alle werkdagen. Het IKC heeft één aanspreekpunt, één e-mailadres, één telefoonnummer en één website. Het personeel werkt als één team samen. Collega’s zijn breed inzetbaar, functies, talenten en taken worden voor het hele kindcentrum ingezet. Het gezamenlijke team werkt aan een gezamenlijke opdracht: het samen vormgeven van het IKC. Het heeft sterk de voorkeur om het IKC onder één dak te organiseren. Daarmee zal samenwerking op een meer natuurlijke manier vorm krijgen en makkelijker kunnen worden georganiseerd. Binnen het IKC is sprake van een centrale aansturing, wellicht door meerdere mensen middels een managementteam uitgevoerd. Specifieke kennis en expertise van kinderopvang en onderwijs is een vereiste. Competenties en talenten worden ook daar effectief en complementair ingezet.

Er is een heldere taakverdeling ten aanzien van de aansturing van het IKC. Onderwijs en opvang georganiseerd binnen dezelfde stichting kan wenselijk zijn maar is geen voorwaarde.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 9 van 19

3

Van basisschool naar IKC

3.1

Missie De schoolbesturen stellen het belang van het kind voorop. Men heeft de overtuiging dat een IKC een krachtige voorziening kan zijn, met alle kansen voor kinderen in een veilige en vertrouwde omgeving. Een voorziening die aantrekkelijk is voor ouders en kinderen en ouders voorziet van een aanbod voor opvang, onderwijs en ontwikkeling; het liefst onder één dak en passend bij de lokale situatie. Op basis van dit motief is de volgende missie geformuleerd: ‘We werken samen om krachtige en bereikbare integrale kindcentra te realiseren met een kwalitatief goed aanbod, optimale kansen voor kinderen en een doorlopende leerlijn van 0 tot 12 jaar in opvoeding, ontwikkeling en onderwijs.’

3.2

Een missie en visie worden opgesteld om richting te geven en vast te stellen waarvoor men bestaat. De missie en visie zijn dan ook de leidraad bij alles wat er in dit licht wordt ontwikkeld. Missie en visie zijn twee verschillende invalshoeken. Het een kan niet zonder het ander. De missie is het fundament. De vraag die eronder ligt, is: waar staan we voor? Het formuleren van een gezamenlijke visie geeft vorm en richting voor de toekomst. Het biedt houvast om deze toekomst waar te maken en geeft richting aan het handelen in de organisatie.

Visie Om uitvoering te geven aan de voorliggende missie, is de visie in de navolgende paragrafen per onderdeel geformuleerd.

3.2.1 Visie op kindontwikkeling Binnen de IKC’s in de gemeente Borger-Odoorn is ruimte voor leren, spelen, ontwikkelen en ontmoeten. Specifieke aandacht gaat uit naar het taalonderwijs. Hier wordt intensief op ingezet. VVE-trajecten zijn hierbij van groot belang, met name in de voor- en vroegschoolse periode. Binnen het IKC komen alle ontwikkelingsgebieden aan de orde in een rijke leer- en speelomgeving. Voor een optimale ontwikkeling van het kind zijn hoge verwachtingen aan de orde. 3.2.2 Visie op samenwerking Zoals eerder benoemd is samenwerking één van de belangrijkste elementen in een visie op kindcentra. Het gaat hierbij niet alleen om samenwerking binnen bijvoorbeeld VVEtrajecten of met de eigen kinderopvang, maar ook met andere individuele scholen, sociale teams, de gemeente, verschillende organisaties voor kinderopvang en andere maatschappelijke instellingen. Men maakt gebruik van elkaars talenten en kwaliteiten en deelt de expertise als professionals. Een krachtige kindvoorziening is gerelateerd aan schaalgrootte. Samenwerking tussen scholen of kindcentra binnen hetzelfde dorp, ligt daar voor de hand. Met name in de kleine kernen is er om die reden een duidelijke voorkeur om samen op te trekken en te verkennen hoe richting een IKC of andere samenwerkingsvorm gewerkt kan worden.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 10 van 19

3.2.3 Visie op doorgaande lijn De doorlopende ontwikkellijn tussen voorschool, kinderopvang, onderwijs en buitenschoolse opvang, vormt de basisgedachte achter het IKC. Er is sprake van één gezamenlijk pedagogisch klimaat waarbij het kind zich veilig en gekend voelt omdat het omringd wordt door vertrouwde gezichten die elkaar aanvullen in hun pedagogische benadering. Het onderscheid tussen formeel en informeel leren vervaagt (minder schakelen, meer rust en energie). 3.2.4 Visie op huisvesting en fysieke leef-, leer- en werkomgeving De schoolbesturen hebben zeggenschap en regie over de organisatie, financiën en inrichting van het gebouw in het belang van de flexibiliteit en doorgaande lijnen. Het uitgangspunt is dat onderwijs en opvang een bovenliggend belang hebben en daarop kunnen en mogen acteren bij het gebruik van IKC’s. De gemeente heeft als opdracht om huisvesting te faciliteren, passend bij de visie van de besturen en (school)concepten. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar het gebouw, maar naar de totale fysieke leef-, leer- en werkomgeving. Goede en voldoende (sport)accommodaties zijn een randvoorwaarde voor goed en effectief bewegingsonderwijs, de facilitering van een toekomstbestendig verenigingsleven en de stimulering van een gezonde leefstijl.

3.2.5 Visie op identiteit Het is mogelijk dat IKC’s ontstaan door fusie van scholen of kindcentra met een verschillende denominatie. Er wordt dan altijd gezocht naar de mogelijkheid om een (informele) samenwerkingsschool in te richten. Hierbij wordt ervoor gezorgd dat een proces plaatsvindt waarbij kernwaarden en verworvenheden omtrent identiteit van beide instellingen onderzocht en vastgesteld zijn en voor teams, ouders en kinderen in de nieuwe situatie in meer of mindere mate terug te vinden zijn. De schoolbesturen zijn zich bewust van hun gezamenlijke verantwoordelijkheid om zo goed mogelijk aan een zorgvuldige geografische spreiding van denominatie in de regio vorm te geven. 3.2.6 Visie op zorg De driehoek kind, gezin en onderwijs/opvang is van groot belang. Daarom is het goed om het hele gezin in beeld te hebben. Binnen de IKC’s wordt zoveel als mogelijk en wenselijk samengewerkt met (zorg)organisaties die een rol spelen binnen de driehoek. Vanuit de overheid zijn er kansen om aan te sluiten bij projecten rondom bijvoorbeeld opvoedingsondersteuning, taalontwikkeling of kansenongelijkheid. Binnen het IKC staan deze op de agenda. 3.2.7 Visie op personeel Visie op teams In het IKC is sprake van één pedagogisch klimaat. Kinderen worden door professionals van verschillende organisaties op eenzelfde manier aangesproken.

Het personeel binnen het kindcentrum voelt en gedraagt zich als één team en heeft een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor alle kinderen. Daarbij is uitwisseling van personeel tussen kinderopvang en onderwijs mogelijk (in- en uitruil of combinatiefuncties). De verschillende cao’s (onderwijs en kinderopvang) zouden hierbij geen belemmerende factor mogen zijn.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 11 van 19

Talenten van medewerkers worden binnen het brede spectrum van het kindcentrum ingezet. Er is ruimte om vakleerkrachten en/of medewerkers met specifieke expertise/ talenten in de verschillende organisaties in te zetten. Persoonlijke ontwikkeling, professionele kwaliteitsreflectie, peer reviews en/of interviews is/zijn wellicht beter mogelijk in een grotere voorziening. Teamleden kiezen er bewust voor om in een IKC te werken. Visie op aansturing Binnen het IKC is zoveel mogelijk sprake van een centrale aansturing, die door meerdere personen vanuit een gezamenlijke missie en visie uitgevoerd kan worden. De opdracht is dan ook om deze missie en visie te bewaken en verder door te ontwikkelen. Alle medewerkers moeten ervaren dat er als één team met één centrale aansturing wordt gewerkt. De rollen en verantwoordelijkheden zijn hierbij duidelijk en uitgewerkt. Van deze aansturing wordt verwacht dat men aandacht heeft voor het opbouwen, onderhouden en verder ontwikkelen van goede relaties met ouders, gemeenten en zorginstellingen. Een ander belangrijk aspect is om de medewerkers als één team samen te laten werken ongeacht het feit of men formeel dezelfde werkgever heeft of niet. 3.3

Kaders OPO Borger-Odoorn en CKC Drenthe hebben voor de ontwikkeling naar IKC’s een aantal heldere kaders vastgelegd. Deze worden hieronder beschreven. Het doel is om binnen de gemeente Borger-Odoorn optimale ontwikkelingskansen voor kinderen van 0-12 jaar te realiseren. Een IKC biedt grote kansen op een optimale samenwerking. Dat wil niet zeggen dat iedere basisschool zich moet ontwikkelen tot een IKC. De schoolbesturen kiezen ervoor om – waar mogelijk en wenselijk – onderwijslocaties in stand te houden. Dit is belangrijk voor het dorp (thuisnabij onderwijs). Continuïteit van het primaire proces voor 0-12-jarigen is belangrijk, voor nu en in de toekomst. Het uitgangspunt is onderwijs en opvang thuisnabij en kwalitatief goed. Kerndoelen van het onderwijs en de opvang zijn leidend, sociale veiligheid is een basisvoorwaarde. Ieder IKC kan daarnaast vormgeven aan de eigen identiteit of het concept. Het strategisch beleid en de eigen visie in relatie tot de populatie bepaalt de invulling hiervan. Om te spreken van een volwaardig IKC is capaciteit nodig. Volume is daarbij een startcriterium. Indien wenselijk kunnen fusies en/of het organiseren van samenwerkingsscholen hiervoor zorgen. In kernen waar zich meerdere IKC’s ontwikkelen of ontwikkeld hebben is er voor ouders wat te kiezen.

De schoolbesturen kiezen ervoor om in het belang van het kind concurrentie zoveel mogelijk te voorkomen. In plaats hiervan is het devies om krachten te bundelen in de vorm van samenwerking. Samenwerken vraagt om een constructieve relatie tussen organisaties. De rol van de aansturing (directie/management) is groot. De aansturing is actief bij het ontwikkelen en vormgeven van de samenwerking en het concretiseren van een gezamenlijke visie en gezamenlijk beleid. De aansturing is verantwoordelijk voor de uitrol van de visie en het beleid ten behoeve van het eigen IKC. Functies, taken, verantwoordelijkheden, procedures en communicatie zijn binnen het IKC helder omschreven. Binnen het huisvestingsbeleid van de gemeente Borger-Odoorn moet integraal gedacht worden bij de huisvestingsvraagstukken rondom IKC’s. De voorzieningen voor 0-4 jaar en de bso zijn een structureel onderdeel van deze organisatievorm

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 12 van 19

-

-

-

ruimte om te zijn

en een voorwaarde voor het vormgeven van een doorgaande lijn. Dit moet gefaciliteerd worden. Huisvestingsbeleid (zoals verwoord in het IHP) moet faciliterend zijn voor de vorming van IKC’s. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat dit beleid ook daadwerkelijk wordt uitgedragen door de gemeente én de andere partijen binnen de IKC’s. Binnen de IKC’s moet bij het huisvestingsvraagstuk nagedacht worden over het huisvesten van (medewerkers van) maatschappelijke partners die een inhoudelijke bijdrage kunnen leveren aan de missie van het IKC. Hierbij zijn zorginstellingen – maar ook sportinstellingen of culture instellingen – als voorbeeld genoemd. Het IKC moet voor het gemeentelijk beleid voor 0-12-jarigen fungeren als ‘preferred supplier’. Subsidies, regelingen, VVE-beleid etc. worden in ieder geval binnen de IKC’s aan de orde gesteld.

U21214

Pagina 13 van 19

4

Relatie met gemeentelijk beleid

4.1

Lokale Educatieve Agenda 2021-2024 De gemeente Borger-Odoorn, schoolbesturen, kinderopvang en andere relevante partners in de gemeente hebben de ambitie om gezamenlijke doelstellingen over (de uitvoering van) het onderwijs en jeugdbeleid verder te concretiseren en doelen te formuleren. Hiermee wordt getracht om heldere keuzes te maken en focus aan te brengen. De partijen hebben daarom een gezamenlijke hoofdambitie opgesteld (aansluitend bij de doelstelling van het LEA-overleg): ‘It takes a village to raise a child’. Dit is een van oorsprong Afrikaans gezegde. Als partners rondom het kind en de jongere, dragen we zorg voor hen, zodat iedereen mee kan doen vanuit zijn/haar eigen unieke situatie en persoon. Vanuit verschillende domeinen (gezin, educatie, onderwijs, zorg, kinderopvang, sport en cultuur) is aandacht voor kansengelijkheid en (risico’s op) achterstanden, waarin we elkaar versterken door te verbinden. Goede en gezondere kinderopvang, primair en voortgezet onderwijs thuisnabij De kwaliteit van instellingen – en vooral van professionals – is hoog omdat dit kansengelijkheid versterkt en het (risico’s op) achterstanden verkleint. Voor alle kinderen is het belangrijk dat ze naar school kunnen gaan in de directe woonomgeving. Programmaonderdelen a. ontwikkelingen IKC; b. peuters en kleuters samen leren; c. huisvestingszaken; d.

maatschappelijke ontwikkelingen signaleren en in het LEA integreren. Een vroege start van inzet op gelijke kansen voor alle kinderen is effectief Door samenwerking in en buiten de organisaties in de jeugdsector, bevorderen we preventie en vroegsignalering, waardoor de opgroeiomgeving van het (zeer) jonge kind en jongeren wordt versterkt. Programmaonderdelen a. heldere en eenduidige zorgstructuur, inclusief meldcode(s) (VVE en zorg); b. interventie VVE als integraal onderdeel van kinderopvang, jeugd, onderwijs, cultuur en sport; c. het bereiken van de hoogst mogelijke dekking voor de VVE-doelgroep; d. instroom kinderen in het onderwijs uit achterstandsgezinnen (zindelijkheid, zelfstandigheid in basisvaardigheden, spraaktaal); e. laaggeletterdheid/leesbevordering; f. vluchtelinggezinnen; g. armoedebestrijding; h. sport en gezondheid; i. regiodeal: expeditie de Monden en kansen voor kinderen (K4k).

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 14 van 19

Alle kinderen leren en ontwikkelen in een doorgaande lijn in voor hen de meest passende omgeving Gedurende de gehele ontwikkel- en leerperiode van een kind, stapt een kind over van de ene vorm van kinderopvang/onderwijs naar de andere. Maar ook gedurende een dag hebben kinderen te maken met overgangen tussen kinderopvang, onderwijs, sport en cultuur. Een betekenisvol moment voor alle kinderen is de overgang naar het voortgezet onderwijs. Door zorg te dragen voor soepele overstappen, zit er geen ’knip’ tussen deze overgangen. Programmaonderdelen a. brede ontwikkeling van kinderen en jongeren in en buiten onderwijstijd inhoudelijk afstemmen en optimaal organiseren (kinderopvang, sport, cultuur en beweging); b. ouderparticipatie (visieontwikkeling), afspraken over communicatie rondom kinderen; c. gezonde school/kinderopvang/bso; d. doelmatigheid van aanbod en aanpak in beeld en doorgaande lijn op het gebied van taalprogramma’s, lezen, rol van de bibliotheek, aansluiting met taalhuis, regionaal en speciaal onderwijs en kinderopvang, etc.; e. passend onderwijs; f. talentontwikkeling; g. sterke samenwerking in de keten. De schoolbesturen zouden graag zien dat de gemeente in de toekomst een partnerrol op het gebied van de huisvesting voor IKC’s vervult.

Onder een partnerrol verstaat men onder andere het gezamenlijk uitdragen van de visie op IKC’s, het samen opstellen van doelen en het beschikbaar stellen van middelen om deze doelen te bereiken. De gemeente heeft daarnaast een faciliterende rol bij de realisatie van deze voorzieningen. De beslissingsbevoegdheid ligt bij de schoolbesturen. 4.2

Integrale gebiedsagenda Mondengebied (2019) Aan de professionele organisaties die in het Mondengebied werken, wordt gevraagd om te anticiperen op ontwikkelingen die in de regio spelen: krimp en vergrijzing; duurzaamheid en de maatschappelijke impact daarvan. Vanuit de leefwereld van de bewoners in het gebied worden die ontwikkelingen vaak niet of op een ander niveau ervaren. De organisaties hebben daarop geconstateerd dat het gebied er meer bij gebaat is als er energie gestoken wordt in de vergroting van de aspecten die daadwerkelijk aan de kwaliteiten in het gebied bijdragen: zorgen voor elkaar, vrijheid en ruimte, ondernemerschap en versterking van de eigen identiteit.

4.2.1 Projecten Wat betreft de samenwerkende organisaties moeten de projecten die de komende jaren gezamenlijk opgepakt gaan worden perspectief voor de toekomst van het Mondengebied bieden. Men wil oog hebben voor de belangrijke lessen die men heeft geleerd en aandacht voor de grotere thema’s in het Mondengebied geven. Voor de keuze van projecten is een meetlat met vijf ijkpunten ontwikkeld: 1. iedereen doet mee; 2. goed onderwijs; 3. goed wonen; 4. aanpak gelaagde problematiek; 5. slim interveniëren.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 15 van 19

Met de eerste drie punten wordt bewaakt waar men zich op richt. In het kader van de visie op de ontwikkeling van IKC’s is geconstateerd dat goed onderwijs de sleutel voor een leefbaar gebied is. De inzet moet erop gericht zijn dat goed onderwijs voor de toekomst in het Mondengebied behouden blijft, juist nu dat onder druk staat. 4.3

Toekomstvisie binnensport (2020) De gemeente Borger-Odoorn hecht aan een goede gezondheid van haar inwoners. Sport en bewegen speelt daarbij een belangrijke rol. Ingegeven door verschillende ontwikkelingen, zoals levensduur en inrichting van de accommodaties, beleid rond gemeentelijk vastgoed (kern en kader), veranderingen in bevolkingsopbouw en leerlingenaantallen van scholen, is de behoefte voor een nieuwe visie op binnensportaccommodaties die richting geeft aan hoe de gemeente de komende jaren moet omgaan met het accommodatiebestand, het onderhoud en eventuele renovatie en/of nieuwbouw ontstaan. Op basis van alle verzamelde informatie is de visie ontwikkeld dat de gemeente BorgerOdoorn de komende jaren wil inzetten op voldoende, functionele, efficiënte en toekomstbestendige binnensportaccommodaties. Tevens zijn een aantal kaders voor de invulling hiervan geschetst. Relevant in het licht van de ontwikkeling van IKC’s zijn hierbij de volgende kaders: De gemeente heeft een wettelijke taak om te zorgen voor onderwijshuisvesting, waaronder voorzieningen voor het geven van bewegingsonderwijs. Op de uren dat het onderwijs geen gebruik van deze voorzieningen maakt, zijn de voorzieningen voor het verenigingsleven en andere sportaanbieders beschikbaar.

Goede en voldoende binnensportaccommodaties zijn een randvoorwaarde voor goed en effectief bewegingsonderwijs, de facilitering van een toekomstbestendig verenigingsleven en de stimulering van een gezonde leefstijl. Daarnaast zijn de binnensportaccommodaties een middel om de leefbaarheid in de leefgebieden in stand te houden en – waar nodig – te versterken. De verordening onderwijshuisvesting is leidend als het gaat om de benodigde capaciteit voor bewegingsonderwijs en de afstand van de school tot de binnensportaccommodatie. Bij nieuwbouw of renovatie wordt geïnvesteerd in duurzame MFA’s die voor iedereen toegankelijk zijn.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 16 van 19

5

Kaders voor huisvesting

In dit hoofdstuk worden de kaders voor huisvesting aangegeven als basis voor het vormgeven van bijvoorbeeld het Integraal Huisvestingplan waarin integraal gedacht, ontwikkeld en afgestemd wordt over het aanbod voor kinderen van 0-12 jaar. Momenteel bevinden zich in de gemeente Borger-Odoorn zeventien (onderwijs)locaties voor kinderen van 0-12 jaar. 5.1

Kwaliteit onderwijsgebouwen Huisvesting is één van de instrumenten waar scholen en de gemeente mee kunnen sturen om nu en in de toekomst goed onderwijs te verzorgen. De kwaliteit van schoolgebouwen is een voorwaarde voor goed onderwijs. Een goed onderwijsgebouw heeft een positief effect op het gedrag, welbevinden en leerproces van leerlingen en leerkrachten die het gebouw dagelijks gebruiken en draagt daardoor bij aan het optimaal kunnen presteren door leerlingen en leerkrachten. Het kwaliteitskader van Ruimte-OK1 kan hierbij bijvoorbeeld als sturingsdocument worden gebruikt om richting aan integraal beleid van scholen en gemeenten te geven. Zo kunnen kwaliteitskeuzes zoals beleving, techniek en ambitie locatie-overstijgend worden vastgelegd. In het kwaliteitskader is gedetailleerd aangegeven aan welke kwaliteitseisen een schoolgebouw als goede leer- en werkomgeving moet voldoen. Ook is een financiële vertaling van de kwaliteitseisen gemaakt.

5.2

IKC-vorming Vaak zijn schoolbesturen of organisaties voor kinderopvang aanjager en initiator van een inhoudelijke visie op IKC’s, waarbij we zien dat de grenzen tussen beide sectoren vervagen. De vraag is in hoeverre en op welke manier een gemeente bij de implementatie van de visie c.q. realisatie van het IKC wordt betrokken. Een gemeente heeft wettelijk gezien de zorgplicht voor goede onderwijshuisvesting. Gemeenten zien echter steeds meer in dat het realiseren en behouden van goede sociale voorzieningen, zoals kinderopvang, belangrijk is voor de leefbaarheid binnen de gemeente. Daarnaast wil men over het algemeen de gemeente aantrekkelijk houden. Daar horen goede voorzieningen bij. Ook is een gemeente gebaat bij een duurzame relatie met onderwijs, kinderopvang en andere sociale partners. Op basis van deze rolinterpretatie zijn steeds meer gemeenten bereid om hun verantwoordelijkheid te nemen en te investeren in de realisatie van IKC’s. Hier ligt de link tussen inhoud en vorm. We zien dat onderwijs en opvang de overeengekomen visie op een IKC veelal vastleggen in een samenwerkingsovereenkomst als basis om de huisvesting van onderwijs en kinderopvang in een IKC tot een succes te maken.

1 Kwaliteitskader Huisvesting 2016 (https://www.ruimte-ok.nl/sites/default/files/2020-

07/Kwaliteitskader_Huisvesting_2016_po.pdf).

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 17 van 19

Figuur 2: van visie naar beleid

Met het vaststellen van beleid ten aanzien van de realisatie van kinderopvang in IKC’s, kunnen de navolgende doelstellingen worden bereikt: Naar een gereguleerde situatie Vanuit de driehoeksverhouding gemeente-primair onderwijs-kinderopvang zoeken naar een gereguleerde situatie, waarin primair onderwijs en kinderopvang intensief met elkaar kunnen samenwerken (publiek én privaat samen) en waarbij eenduidige afspraken over de huisvesting van kinderopvang binnen een IKC van toepassing zijn. Het bieden van transparantie en daarmee een gelijk speelveld met eenduidige afspraken en tarieven Hierbij gaat het om het creëren van meer transparantie omtrent de verhuur van ruimten in bestaande schoolgebouwen en nieuwbouw. Door gezamenlijk afspraken te maken over het proces, voorwaarden en tarieven, is het voor iedereen helder waaraan de verhuur moet voldoen. Het benutten van leegstand in schoolgebouwen Gemeenten en schoolbesturen willen structurele leegstand vermijden. Beleid stelt schoolbesturen in staat om leegstaande ruimten in een school in te zetten ten behoeve van onderwijs- en wijkgerelateerde activiteiten, zodat leegstand wordt benut om inhoudelijke doelen te behalen. Het stimuleert maatschappelijk ondernemerschap. Binnen een integraal kindcentrum worden ruimtes voor kinderopvang niet als leegstand geïnterpreteerd.

Het faciliteren van IKC-ontwikkeling, visievorming Het beleid stelt de school, het schoolbestuur en de gemeente in staat om ruimten in of bij de school of het IKC te verhuren aan huurders die bijdragen aan de ontwikkeling van een IKC.2 5.3

Veilige en gezonde onderwijsgebouwen Wanneer gekeken wordt naar de veiligheid van onderwijsgebouwen, zijn er een aantal voorschriften waaraan alle gebouwen volgens de bepalingen uit het Bouwbesluit wettelijk moeten voldoen. Daarnaast wordt gekeken naar exterieure veiligheid zoals de verkeersveiligheid en bereikbaarheid van de scholen. Sinds maart 2020 (start COVID-19) wordt niet alleen meer gekeken naar de veiligheid van het gebouw en speelt gezondheid een steeds grotere rol. Elementen als goed geluid, voldoende licht en goede ventilatie door het plaatsen van de juiste installaties, zijn hierbij van belang. Bij het revitaliseren van de gebouwen worden veiligheid en gezondheid meegenomen.

2 whitepaper realisatie van huisvesting voor kinderopvang binnen IKC’s, PentaRho 2020, E. Kampman &

C.J.T. van der Velden.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 18 van 19

5.4

Duurzame, energieneutrale onderwijsgebouwen Vanaf 1 januari 2021 moeten alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna energieneutraal (BENG) zijn. De BENG-eisen vervangen de EPC als maat voor de energieprestatie3. In de afgelopen jaren zijn in Nederland diverse duurzame scholen gebouwd. Een aantal succesfactoren om dit te realiseren, zijn: goede samenwerking tussen gemeente en schoolbestuur; goed opdrachtgeverschap (kan ook worden ingehuurd); goede samenwerking met marktpartijen; werken in een integraal bouwteam; flexibel ontwerpen; ambities helder formuleren, zorgen voor draagvlak bij alle partijen en dit in het gehele bouwproces borgen.

3 https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/technieken-beheer-en-

innovatie/frisse-scholen/een-energieneutrale-school-nieuw.

ruimte om te zijn

U21214

Pagina 19 van 19

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=ad770709-0ff3-43bd-884c-5ed786ea4f2b