CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Nota van Uitgangspunten Borger-Odoorn boekje 25-05-2021.pdf

RAAD: Raadsvergadering 3 juni 2021, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Bespreekstuk: Nota van Uitgangspunten Omgevingsvisie28.461 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

3.5.2 Gemeentelijke Gezondheidsdienst Drenthe (GGD)

De GGD is verantwoordelijk voor de volksgezondheid in de gemeenten. Iedere GGD heeft een aantal wettelijk verplicht uit te voeren taken. Ook zijn er veel ontwikkelingen in het maatschappelijk en fysieke domein waar GGD Drenthe haar bijdrage levert. Een belangrijke ontwikkeling hierbij is de transformatie van de nog jonge taken van de gemeenten vanuit de Jeugdwet, Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Participatiewet. Dit vraagt van de gemeente, maar zeer zeker ook van haar uitvoeringspartners, een proactieve en flexibele inzet. GGD Drenthe gaat en staat voor het behalen van zo veel mogelijk gezondheidswinst voor de inwoners van de provincie. Daarbij geldt: “Gezondheid is het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven”. In relatie tot de Omgevingswet is dit te vertalen naar drie acties: 1. Bevorderen: het verleiden tot een gezonde leefstijl door een gezond ingerichte leefomgeving; 2. Beschermen: verminderen van een milieu gerelateerde ziektelast; 3. Faciliteren: zelf- en samenredzaamheid faciliteren. Dit alles met aandacht voor het vergroten van het gezondheidspotentieel van kwetsbare groepen.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

34

Situatie gemeente Borger-Odoorn In de volgende afbeelding zijn alle op de gezondheid van invloed zijnde onderwerpen verwerkt. De algehele lijn is dat de gemeente Borger-Odoorn niet opmerkelijk afwijkt van de rest.

1. Bevorderen: het verleiden tot een gezonde leefstijl door een gezond ingerichte leefomgeving In de gemeente Borger-Odoorn zijn kwalitatief hoogwaardige recreatieterreinen aanwezig. Er is voldoende bos en veel open natuurlijke terreinen. Daarnaast wordt er hard en actief gewerkt aan het stimuleren van gezond gedrag. Dit wordt mede gedaan door de combi-coaches en het recent getekende sport- en gezondheidsakkoord. Dit akkoord is met een grote groep actieve vrijwilligers en verenigingen tot stand gebracht. 2. Beschermen: verminderen van milieu gerelateerde ziektelast Kijkend naar de gemeente Borger-Odoorn en de provincie Drenthe als geheel, valt op dat de gemeente Borger-Odoorn slechts op één punt afwijkt, namelijk ‘geurhinder landbouw en veeteelt’. Een afwijking die goed te verklaren is. De gemeente BorgerOdoorn kent immers een groot agrarisch gebied en zo’n 130 actieve agrarische veebedrijven. Daarvan ligt ook nog een groot aantal veebedrijven in de lintbebouwing, wat logischerwijs zorgt voor meer geurhinder. De tweede actie richt zich op de ziektelast. De grootste ziektelast wordt veroorzaakt door roken. Op de tweede plaats staat een ongezond milieu en op de derde plaats overgewicht. Ten aanzien van het milieu zijn de volgende thema’s van belang: bodemkwaliteit, geluid, geur, fijnstof, waterafvoer en -kwaliteit en luchtverontreiniging.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

35

De GGD heeft voor de gemeente Borger-Odoorn een top drie gemaakt van vragen en/of klachten. Deze top drie bestaat uit: 1. Houtrook; 2. Elektromagnetische velden (zonneakkers); 3. Laagfrequent geluid (windpark). 3. Faciliteren: zelf- en samenredzaamheid faciliteren Ten aanzien van dit onderwerp wijkt de gemeente Borger-Odoorn af op het punt ‘Nabijheid van voorzieningen’. De afstand tot voorzieningen is de afgelopen jaren steeds groter geworden. Dat komt doordat - vanwege allerlei redenen - voorzieningen steeds meer uit de linten en kernen verdwijnen. Inwoners zijn daardoor steeds meer genoodzaakt naar Borger, Stadskanaal en/of Emmen te gaan. Relatie omgevingsvisie Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie moet ook de GGD belangrijke input leveren om het thema gezondheid goed te kunnen plaatsen. De GGD kan onder meer de monitoring gezondheid en leefgewoonten van inwoners bijhouden. Ook kunnen zij praktisch advies geven over welke maatregelen de gezondheid van inwoners beschermen, bevorderen en/of faciliteren. Belangrijk is wel dat de geformuleerde beleidsdoelen en ambities een relatie hebben met de fysieke leefomgeving, dus van normen naar waarden. De daadwerkelijke afwegingsruimte moet worden gevonden in het gesprek tussen de GGD en de gemeente. Voorbeeld In gemeente Borger-Odoorn is recentelijk een sport- en gezondheidsakkoord getekend.

Dit gebeurt in samenwerking met een grote hoeveelheid aan externe partijen. Bij de formulering / uitvoering van dit akkoord zou al goed rekening moeten worden gehouden met hoe dit akkoord kan worden vertaald naar omgevingswaarden.

3.5.3 Veiligheidsregio Drenthe (VRD)

De VRD is een netwerkorganisatie die de gemeentelijke taken op het gebied van brandweer en crisisbeheersing ondersteunt. Ook alle brandweerposten in Drenthe vallen onder de VRD. Samen met gemeenten en partners werkt de VRD aan een veilig Drenthe. De VRD is van mening dat bewustwording over (brand)veilig leven het beste wordt gestimuleerd door in gesprek te gaan met de inwoners en ondernemers van Drenthe, bijvoorbeeld over risico’s, effecten en zelfredzaamheid. De VRD zet in op het voorkomen van incidenten, op minder slachtoffers en minder schade. Het uitgangspunt hierbij is ‘van regelgericht naar risicogericht’. Ook zetten ze netwerken op die gezamenlijk fysieke veiligheidsthema’s aanpakken. Dit zorgt mogelijk voor meer afwegingsruimte, maar vereist wel een goede samenwerking.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

36

Relatie omgevingsvisie Ook de Veiligheidsregio Drenthe krijgt een rol in de omgevingsvisie. De veiligheid van de fysieke leefomgeving moet binnen de gemeente Borger-Odoorn gewaarborgd zijn. Maar hoe bereiken we dit? De VRD heeft aangegeven actief te willen bijdragen aan de totstandkoming van de omgevingsvisie. De afwegingsruimte moet worden gevonden in gesprekken. Voorbeeld tekst omgevingsvisie De VRD wil graag meedenken bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. Ook hebben zij al nagedacht over mogelijke tekstvoorstellen. De volgende tekst zou in de omgevingsvisie kunnen worden opgenomen: “De gemeente Borger-Odoorn wil een gezonde en veilige fysieke leefomgeving bieden aan haar inwoners en bezoekers. In samenwerking met de veiligheidsregio, omgevingsdienst en overige partners draagt zij zorg voor een ruimtelijk ordeningsproces waarin in een vroegtijdig stadium, vanaf de eerste initiatieven, veiligheidsaspecten worden meegewogen. Hierbij is expliciet aandacht voor zowel het voorkomen en beperken van veiligheidsrisico’s als de zelfredzaamheid van mensen die aan deze veiligheidsrisico’s zijn blootgesteld. Voor zover mogelijk worden risicobronnen en –ontvangers zo veel mogelijk van elkaar gescheiden.

Onder meer de volgende fysieke veiligheidsthema’s worden beschouwd: natuurbranden, externe veiligheid, gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen, uitval vitale infrastructuur, evenementen, bluswatervoorzieningen en bereikbaarheid van hulpdiensten.”

3.4.8 Conclusie

In de omgevingsvisie en het omgevingsplan moeten ook de rollen van externe diensten zoals de RUD, de GGD en de VRD een plek krijgen. De RUD heeft in opdracht van het Omgevingsplatform Drenthe een bouwstenennotitie milieu opgesteld. Onderdeel van deze notitie is de beantwoording van de vraag hoe de milieuaspecten kunnen worden meegenomen in de omgevingsvisie. Er is door de RUD ook een prioritering aangebracht. De notitie is een dynamisch document, waaraan nog bouwstenen worden toegevoegd. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie moet de GGD belangrijke input leveren om het thema gezondheid goed te kunnen plaatsen. De GGD gaat hierover graag in gesprek met de gemeente. De GGD heeft de opgave om te komen tot een gezonde leefomgeving. In relatie tot de Omgevingswet wordt dit vertaald naar drie acties: bevorderen, beschermen en faciliteren. De VRD is van mening dat bewustwording over (brand)veilig leven het beste wordt gestimuleerd door in gesprek te gaan met inwoners en ondernemers van Drenthe over risico’s, effecten en zelfredzaamheid. De VRD zet in op het voorkomen van incidenten, minder slachtoffers en minder schade met als uitgangspunt ‘van regelgericht naar risicogericht’. De veiligheidsregio heeft aangegeven graag te willen bijdragen aan het proces om te komen tot een omgevingsvisie.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

37

Hoofdstuk 4: Beleidswaardengenerator Antea Group 4.1 Inleiding

Vanuit de werkgroep ‘Beleid en organisatie’ is aan Antea Group gevraagd om een - deel van - de verordeningen, beleidsdocumenten en bestemmingsplannen van de gemeente Borger-Odoorn te analyseren. Het doel van deze analyse is om een overzicht te krijgen over het volgende: - Welke verordeningen belangrijk zijn voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan; - Welke regels uit de verordeningen direct bindend zijn; - Welke regels uit de verordeningen moeten worden opgenomen in de omgevingsvisie en het omgevingsplan; - Hoe de regel zou moeten worden vertaald/aangepast en Omgevingswet-proof gemaakt kan worden; - Onder welk (sub)thema de beleidsregel logischerwijs kan worden ondergebracht. Een deel van deze bestaande documenten wordt – naar verwachting - straks opgenomen in de instrumenten van de Omgevingswet, zoals de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Het doel is om een goed en duidelijk overzicht te krijgen van de hoeveelheid juridische (beleids)regels die moet worden vertaald in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Beleidswaardengenerator In de beleidswaardengenerator zijn relevante onderdelen uit het beleid (bestemmingsplannen, verordeningen, omgevingswaarden, de provinciale omgevingsverordening en de waterschapsverordening) verwerkt.

De beleidswaardengenerator geeft bij het opstellen van de omgevingsvisie en het omgevingsplan input voor de – zoals de naam al zegt – beleidswaarden. Ook vormt het de rode draad bij de beleidsverankering in deze Omgevingswet-instrumenten. De beleidswaardengenerator is daarnaast zeer bruikbaar bij harmonisatie van bestaand beleid. Wat wordt bedoeld met beleidswaarden? De beleidswaardengenerator staat vol met beleidswaarden. Dit is echter geen eenduidige term. Daarom is het goed om te weten wat in dit verband allemaal onder een ‘beleidswaarde’ kan worden verstaan: 1. Beleidsregel; 2. Bestemmingsplanregel; 3. Beleidsdoel, -streven, -ambitie; 4. Verplichte omgevingswaarde (vanuit Besluit kwaliteit leefomgeving); 5. Autonome omgevingswaarde (vanaf inwerkingtreding 2021); 6. Verplichte regels/doelen/normen omgevingsverordening (vanuit provincie en/of waterschap); 7. Beleidsnorm. Dit betekent dat alle wettelijke verplichtingen, belemmeringen en/of voorwaarden gebonden aan de fysieke leefomgeving als beleidswaarde kunnen worden aangemerkt. Keuze van beleidsdocumenten Voor het invullen van de beleidsgenerator heeft de gemeente de voor haar belangrijkste documenten opgestuurd naar de Antea Group. Deze zijn in dit document als bijlage 6 opgenomen. De lijst bevat de door Antea Group geanalyseerde verordeningen, beleidsdocumenten en bestemmingsplannen.

Niet alle verordeningen en Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

38

beleidsdocumenten zijn door Antea Group geanalyseerd, simpelweg omdat niet alle documenten regels bevatten over de fysieke leefomgeving. De lijst met documenten is mede tot stand gekomen op advies van Antea Group en diverse interne collega’s. Volledigheidshalve is een overzicht gemaakt van alle verordeningen, beleidsregels en regelingen van de gemeente Borger-Odoorn. De conclusies hierbij vindt u in paragraaf 4.1.4. Keuze geografische duidingen Het projectteam heeft zeven geografische duidingen gekozen die in de beleidswaardengenerator worden gehanteerd. Er is voor deze geografische duidingen gekozen, omdat ze passen bij het DNA van de gemeente Borger-Odoorn. 1. Bedrijventerrein Binnen de gemeentegrenzen is sprake van de aanwezigheid van bestaande bedrijventerreinen. Nieuwe locaties worden niet mogelijk gemaakt door de provincie Drenthe. Kenmerkend is dat bedrijventerreinen allemaal zijn gesitueerd aan de randen van kernen. Geringe uitbreidingen kunnen in overleg met de provincie beoordeeld worden. Dit gaat vanuit het ‘Ja, mits’-principe. 2. Buitengebied Het buitengebied is een overkoepelende benaming van alle gronden gelegen buiten de aanwezige kernen, die als stedelijk gebied zijn aangewezen. Het buitengebied is door het aanwezige DNA van Borger-Odoorn uitgesplitst in een zand-, veen-, en Hunzelaagtegedeelte.

Deze driedeling van het totale buitengebied is van invloed op alle hierna te noemen geografische duidingen. 3. Gehele grondgebied De gemeente Borger-Odoorn wordt gekenmerkt als een landelijke gemeente met een groot buitengebied, verdeeld in drie kenmerkende delen en verschillende kleinere kernen (25). 4. Hoofdkern Borger In de provincie Drenthe wordt al decennialang een aanduiding van categorieën kernen gebruikt. De zogenoemde HEMA-gemeenten (Hoogeveen, Emmen, Meppel, Assen) kenmerken zich door de aanwezigheid van een grote stedelijke kern. De kern Borger heeft dat niet, maar wel een winkelbestand waarvan men vanuit de omgeving gebruik maakt. 5. Natuur & landschap In de gemeente Borger-Odoorn is veel natuur en landschap te vinden, allemaal te verdelen in verschillende deelgebieden: - Zand: het gebied wordt gekenmerkt door kleinschaligheid met kleinere kernen en bos- en heidevelden. Hoogteverschillen nabij de essen zijn veelvuldig aanwezig. - Hunzelaagte: de gemeente wordt gekenmerkt door de overgang van zand (hoog) naar veen (laag). Het gaat hier om het uitloopgebied van de vroegere Hunze met water, natte natuur en agrarische gronden. Ook is het hart van het project LOFAR binnen het gebied gesitueerd.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

39

-

Meer informatie over LOFAR is te vinden via deze link: http://www.lofar.org/about-lofar/informatie-over-lofar-dutch/lofar-de-ogen-vande-aarde Veen: Borger-Odoorn kent weidsheid, waterwijken en lintdorpen en wordt door de Drentse Mondenweg van Noord naar Zuid verdeeld. Het oostelijke deel ligt tegen de kernen Stadskanaal en Musselkanaal aan. De energietransitie komt in dit gebied duidelijk terug in de plaatsing van windturbines.

6. Wonen: veen In het veengebied zijn zogenaamde lintdorpen aanwezig. Van vroeger uit ontstaan door bebouwing links en rechts langs een gegraven kanaal (Noorder- en Zuiderdiep). Aan de landzijde waren meestal de grote boerderijen te vinden, in het binnengebied tussen de diepen de arbeiderswoningen. Deze kennen veelal lange en smalle percelen. Van oudsher is er gemixte bedrijvigheid in combinatie met wonen aanwezig. 7. Wonen: zand In het zandgebied zijn naast de grote kern Borger veelal kleinere esdorpen te vinden. Bewoning is meestal rondom een kerngedeelte (de brink) ontstaan. Buiten de dorpen is veel bos aanwezig, waardoor een vorm van kleinschaligheid in uitzichten ontstaat. De agrarische percelen zijn verspreid aanwezig, in combinatie met natuur en bos.

4.1.1 Informatie uit de beleidsgenerator

We zien in onderstaand overzicht dat er voornamelijk waarden zijn voor het gehele grondgebied en het buitengebied. Er zijn geen waarden specifiek voor ‘wonen: veen’ en ‘wonen: zand’ en daarmee dus niet voor Valthermond of Valthe. Dit geeft overigens wel de mate van afwegingsruimte weer, zoals eerder in het stuk al is aangegeven.

Opgehaalde waarden Uit de analyse blijkt dat het aantal waarden uitkomt op 3606 stuks. De bestemmingsplannen bevatten de meeste waarden, namelijk 2150 stuks. Daarna komen het beleid met 650 waarden en de verordeningen met 400 waarden. In onderstaande overzichten wordt dit duidelijk weergegeven:

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

40

Beleidswaarden (mate van gebondenheid) De Omgevingswet heeft als doel het stellen van kaderstellend beleid. Dat vraagt in de praktijk om meer stimulerende en faciliterende maatregelen. Daarnaast draagt kaderstellend beleid bij aan de afwegingsruimte van de overheid. Dit maakt maatwerk in specifieke gevallen mogelijk. Een positieve conclusie uit de analyse van de Antea Group is dat de gemeente Borger-Odoorn al voor een groot deel kaderstellend beleid heeft. Onderstaand overzicht geeft dit nog eens duidelijk weer:

Uitkomsten totaal Het volgende overzicht toont alle beleidswaarden per onderwerp. Een aantal opvallende uitkomsten lichten we nader toe. Voor de leesbaarheid is het overzicht in een meer leesbare vorm opgenomen in de bijlage, te vinden onder bijlage 7.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

41

Duurzaamheid In de beleidswaardengenerator scoort ‘duurzaamheid’ heel laag. Daar moet wel bij worden opgemerkt dat de uitkomsten uiteraard een relatie hebben met de aangeleverde verordeningen en beleidsdocumenten. Zo is bijvoorbeeld het beleidsdocument Zonneoogst niet meegenomen, omdat dit beleid inmiddels is uitgevoerd. Om die reden zijn ook alle vastgestelde (postzegel)bestemmingsplannen niet geanalyseerd. Ten aanzien van de duurzaamheidsagenda wordt opgemerkt dat deze beleidskaders nog in ontwikkeling zijn en daarom niet zijn meegenomen bij de inventarisatie. Het is wellicht raadzaam om dergelijke beleidsstukken na vaststelling alsnog mee te nemen in de beleidsgenerator. Ook biedt dat mogelijkheden om het beleid zodanig te formuleren dat hieruit meer gebiedswaarden kunnen worden geventileerd. Bouwen en gebruik In het overzicht is te zien dat ‘bouwen en gebruik’ met 1064 waarden het hoogst scoort. Dit komt vooral door bestemmingsplannen. Cittaslow kent slechts één beleidswaarde. Deze komt uit het evenementenbeleid. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat er geen specifieke beleidsdocumenten over Cittaslow zijn. Dit wordt opgepakt als de nieuwe functie Cittaslow-medewerker is ingevuld. Recreatie en toerisme Wanneer er een specifiek beleidsdocument is over een onderwerp, zijn er logischerwijs meer beleidswaarden over te vinden.

Een goed voorbeeld hiervan is het onderwerp ‘recreatie en toerisme’ met 222 waarden. De waarden over dit onderwerp staan in de beleidsnota kleinschalig kamperen en de beleidsnota bed and breakfast. Deze documenten zijn later verwerkt in de bestemmingsplannen. Dit neemt niet weg dat - gelet op de hoeveelheid recreatie en toerisme in de gemeente -, het aantal waarden gevoelsmatig erg laag is. Cultuurhistorie en gezondheidsbeleid Wat verder opvalt, is dat de 56 beleidswaarden bij cultuurhistorie allemaal niet voortvloeien uit de cultuurnota, maar uit het bestemmingsplan. Daarnaast is het opvallend dat er wel een gezondheidsbeleid is, maar hieruit geen beleidswaarden komen. Bij de formulering van het sport- en gezondheidsakkoord zou hier rekening mee moeten worden gehouden. In de beleidsgenerator staat veeteelt op nul. Dit komt doordat de Antea Group veeteelt heeft opgenomen onder de term landbouw, waardoor het beeld vertekend raakt.

4.1.2 Conclusie

De gemeente moet daar waar sprake is van nulwaarden of een gering aantal waarden aandacht besteden aan de manier van formuleren. Bij het opstellen en herijken van beleid moeten (meetbare) beleidswaarden worden opgesteld en expliciet rekening worden gehouden met de fysieke leefomgeving. Zodat sociaal en fysiek beter op elkaar aansluiten.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

42

4.1.3 Vervolg

De beleidswaardengenerator bestaat ook uit de module ‘Profielen’. Met behulp van deze aanvullende module kunnen profielen worden samengesteld op basis van de gekozen omgevingsvisie. Hierbij wordt gekeken naar ambities, doelen en opgaven in het traject van de nota van uitgangspunten, de omgevingsvisie en/of het omgevingsplan. De profielen zijn thematisch (op hoofdlijn) en vertegenwoordigen de integrale reikwijdte van de Omgevingswet. Aan ieder profiel wordt vanuit het vigerende beleid ‘onderwerpen’ gekoppeld. Dit wordt geheel op maat van de gemeente Borger-Odoorn uitgevoerd. Vervolgens kan per profiel inhoudelijk worden geanalyseerd of een beleidswaarde bijdraagt aan het betreffende profiel. Ook wordt beoordeeld of de beleidswaarde een plek moet krijgen in de omgevingsvisie of het omgevingsplan. Hiermee wordt duidelijk waar: - Dubbelingen in beleidswaarden voorkomen; - Tegenstrijdigheden qua beleidswaarden zitten; - Hiaten qua beleidswaarden voorkomen; - Welke beleidswaarden (regeldrukvermindering) onvoldoende bijdragen aan het beleid.

4.1.4 Analyse beleidsdocumenten en verordeningen

Alle beleidsdocumenten, regelingen en verordening van de gemeente Borger-Odoorn zijn geïnventariseerd. Een overzicht is te vinden in bijlage 8. Hiervoor is gebruik gemaakt van een aantal beschikbare bronnen, waaronder www.officielebekendmakingen.nl en de college- en raadsbesluiten vanaf 2016. Deze inventarisatie gaat niet verder terug dan 2016, omdat over de periode daarvoor al eerder een inventarisatie heeft plaatsgevonden. Ook is - via de coördinatoren - aan collega’s gevraagd mee te denken en aan te geven met welke beleidsregels, regelingen en verordeningen er wordt gewerkt. Zo is geprobeerd een volledig beeld te schetsen. Daarnaast is inzichtelijk gemaakt of de verschillende documenten zijn gepubliceerd, of dit op juiste wijze is gebeurd en of er nog documenten zijn die moeten worden ingetrokken. Ook is benoemd welke documenten eventueel moeten worden geactualiseerd. Het projectteam zal de conclusies - dus daar waar een stuk nog openbaar moet worden gemaakt, ingetrokken of geactualiseerd - van de inventarisatie intern onder de aandacht brengen. De afdelingen zijn er zelf verantwoordelijk voor om dit op te pakken.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

43

Hoofdstuk 5: Lokale keuzes rondom de robuuste en de flexibele lagen 5.1 Het DNA van Borger-Odoorn

De gemeente Borger-Odoorn voorziet in een Structuurvisie. Deze visie verbeeldt en beschrijft de strategische ruimtelijke visie op de ontwikkeling van het grondgebied voor de komende 10-20 jaar. In de structuurvisie wordt ingegaan op de landschappelijke driedeling en voor belangrijke elementen in het landschap. Het landschap van de gemeente Borger-Odoorn kent een driedeling op basis van ondergrond (de geomorfologische kaart) en reliëf (de hoogtekaart). Het (noord)westelijke deel wordt gevormd door het zand op het Drents-Friese keileemplateau en de Hondsrug. In het oostelijke en zuidwestelijke deel van de gemeente staat het veenkoloniale landschap centraal. Het Hunzedal - het centrale deel dat grofweg de scheiding markeert tussen zand- en veengebied - is hierin opgegaan.

5.1.1 Zand

Hondsrug Het meest kenmerkende van het ‘zand’ is de aanwezigheid van de Hondsrug. De Hondsrug is ontstaan als gevolg van tektonische bewegingen en verdere opstuwing door landijs. De rug vormt een natuurlijke scheiding tussen de gronden van het Drentse keileemplateau in het westen en de hoogveengebieden in het oosten. Al in het verre verleden zochten mensen bij voorkeur hoger gelegen locaties uit in de nabijheid van water. Vanaf de steentijd was de Hondsrug geschikt voor bewoning. In de middeleeuwen ontstonden esdorpen met een aantal boerderijen gegroepeerd rond een centrale brink. Ophoging van de hoger gelegen gronden met plaggenmest zorgde voor het ontstaan van essen voor de landbouw, die tegenwoordig nog als verhoging in het landschap zichtbaar zijn. De lager gelegen gronden langs beken waren in gebruik als hooi- en weiland.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

44

Van esdorpenlandschap naar coulisselandschap Rond 1900 werden de heidevelden bebost en boerderijen naar de veldgronden verplaatst. Na de Tweede Wereldoorlog vonden in Drenthe de eerste ruilverkavelingen plaats. Het versnipperde bezit op de essen werd geconcentreerd, waarbij landschapselementen zoals houtwallen en -singels deels verdwenen. Beken werden rechtgetrokken om de waterhuishouding te verbeteren. Ook de waterloop van de Hunze in de gemeente Borger-Odoorn is daarbij gekanaliseerd. Nieuwe landschappelijke elementen in de vorm van wegbeplanting werden aangebracht. Door deze ingrepen is het oude esdorpenlandschap nog slechts ten dele zichtbaar en omgevormd tot het hedendaagse coulisselandschap.

5.1.2 Hunzedal

Het oerstroomdal van de Hunze ontstond doordat het smeltwater van het ijspakket een weg naar zee zocht. Het water sleet een dal uit met een diepte van 25 meter. De beek de Hunze begint in de vorm van het Voorste en het Achterste diep, twee bovenlopen die beide gelegen zijn in Borger-Odoorn. Het Achterste Diep begint in de Zoersche Landen bij Exloo en ontsprong vroeger als klein beekje vanuit het hoogveengebied rond Emmen. Het Voorste Diep ontspringt op de Hondsrug (vanuit het vroegere Odoornerveen) en ligt in een dal dat bij Borger een doorbraak door de Hondsrug heeft geforceerd. De beek is hier deels vervangen door het kanaal Buinen-Schoonoord. Het Drents Plateau fungeert als infiltratiegebied voor het Hunzedal. Vooral onder aan de Hondsrug vertaalt dit zich in een sterke kweldruk, die richting de Hunze afneemt. Het Hunzedal is in de loop van de 20e eeuw waterhuishoudkundig steeds intensiever ingericht ten behoeve van het agrarisch gebruik. Aanvankelijk was alleen hooilandgebruik vanaf de Hondsrug en vanuit de randveenontginningen mogelijk omdat het gebied voor het overige landbouwgebruik veel te nat was. In de jaren zestig is de Hunze rechtgetrokken, verbreed en voorzien van stuwen. De oorspronkelijke meanders kwamen hierdoor los van de Hunze te liggen, hadden geen afvoerende functie meer en verlandden.

Door hermeandering wordt geprobeerd de oorspronkelijk kronkelende loop terug te brengen.

5.1.3 Veen

Na de laatste ijstijd steeg de temperatuur geleidelijk en keerde de vegetatie terug. Op de ondoordringbare keileem bleef regenwater staan wat zorgde voor een hoge grondwaterstand. In deze natte omstandigheden begon zich veen te ontwikkelen, met uitgestrekte veenmoerassen in de gebieden ten oosten van de Hondsrug tot gevolg. Ten westen van de Hondsrug trad op meer lokale schaal veenvorming op in beekdalen en geïsoleerd gelegen laagtes. Toen vanaf de 16e eeuw de vraag naar turf toenam, begon men met het ontginnen van het hoogveen. In deze periode ontstond aan de voet van de Hondsrug het randveenontginningslint. Pas vanaf de 19e eeuw werd de ontginning in Drenthe grootschaliger aangepakt en werd er een systematische structuur van kanalen en wijken aangelegd. De complexiteit van de verschillende patronen nam toe naarmate de tijd vorderde. De veenkoloniale dorpen die vanaf deze tijd ontstonden, volgen deze structuur. Ze zijn als lintbebouwing te herkennen in het tegenwoordig uitgestrekte landbouwgebied, dat een weids en open karakter heeft. Deze lintbebouwing en openheid zijn kenmerkend voor het veengebied. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

45

5.1.4 Robuuste en flexibele lagen

Deze rijke ontstaansgeschiedenis zorgt ervoor dat in de gemeente Borger-Odoorn vele omgevingswaarden zijn te onderscheiden. De robuuste laag bestaat uit elementen van grote en vaak unieke landschappelijke-, natuurlijke-, cultuurhistorische-, geomorfologische-, aardkundige- of archeologische waarde. Maar ook een ontwikkeling als Lofar kan als robuust worden aangemerkt. Het hart van deze unieke geluidstelescoop is inmiddels een vast gegeven geworden in het landschap van Borger-Odoorn. Al deze elementen moeten de basis vormen voor de vele nog te nemen besluiten en de ontwikkelingen, waarbij behoud van deze waarde gerespecteerd en waar mogelijk versterkt wordt. De robuuste lagen zijn grotendeels beschreven in de huidige structuurvisie. De vraag is echter wel of de gemaakte keuzes nog steeds actueel zijn? Het antwoord en de te nemen vervolgstappen moeten samen met het college en de gemeenteraad worden ingevuld.

In de contourennota worden ook twee flexibele lagen voorgesteld. De eerste flexibele laag kent een heel lage dynamiek. De verwachting is dat nog de komende 25 jaar met deze laag rekening moet worden gehouden. Dit betekent echter niet dat er geen ontwikkelingen mogelijk zijn. Goede voorbeelden hiervan zijn het hermeanderen van de Hunze en het doorontwikkelen van natuur- en bosgebieden. De tweede flexibele laag richt zich op een periode kleiner dan 10 jaar en is daarom regelmatig aan veranderingen onderhevig. Hieronder valt onder meer de ontwikkeling van woningbouw, uitbreidingsplannen, herstructureringsprojecten, het verbreden van de N34 en particuliere plannen.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

46

Onderstaande tabel laat zien welke robuuste kenmerken op dit moment binnen onze gemeente belangrijk zijn en de thema’s voor de twee flexibele lagen: Robuuste lagen - Hondsrug - Heide- en bosgebieden - Natuurgebied (nationaal landschap) - Lintstructuren en openheid veen - Kleinschaligheid en afwisseling zand - Beekdalen Hunze - Essen en esdorpen - Grafheuvels en hunebedden - Archeologie - Cultuurhistorie - Aardkundige waarden - Lofar

Flexibele laag ≤ 25 jaar - Water en watersystemen - Wegen - Bossen - Dorpsgezichten (karakteristiek) - Gasleiding - Windmolens - Zonneparken - Laagvliegroutes

Flexibele laag ≥ 10 jaar - Landbouw - Wonen: - lint - zand - Economie en werken - Voorzieningen - Recreatie en toerisme - Cultuur en ontspanning - Sport - Maatschappelijk - Horeca - Klimaat - Leefbaarheid en gezondheid

5.1.5 Vertalen kenmerken en thema’s naar de Omgevingsvisie

Na de afronding van de inventarisatie wordt begonnen aan het opstellen van een nota van uitgangspunten. Dit betreft een document waarin concreet invulling wordt gegeven aan en ambitie wordt uitgesproken over de volgende onderwerpen: - Gezonde en veilige leefomgeving; - Gemeenschap, sociaal en welzijn; - Klimaat en biodiversiteit; - Economie en werkgelegenheid; - Mobiliteit en veiligheid; - Duurzaamheid; - Vitaal wonen (lint en zand); - Agrarisch gebied (landbouw en voedsel); - Recreatie en toerisme; - Natuur en landschap; - Erfgoed en cultuur. Deze onderwerpen vloeien voort uit het huidige beleid van gemeente Borger-Odoorn, maar zijn niet in beton gegoten. Gemeente Borger-Odoorn draagt het cittaslow keurmerk. Dit is geen vrijblijvende opdracht. Daarom is het noodzakelijk dat om dit keurmerk een prominente plaats te geven. Als een paraplu boven de gemeentelijke organisatie en -beleid. Bij de totstandkoming van de nota van uitgangspunten is altijd nog ruimte aanwezig om de samenstelling van onderwerpen aan te passen en/of onderwerpen weg te laten of te voegen. Het document resulteert in een raamwerk voor de omgevingsvisie waarin door de gemeenteraad keuzes zijn gemaakt en kaders zijn gesteld en overleg zal plaatsvinden met externe en lokale partijen.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

47

Hoofdstuk 6: Conclusies speelveld 6.1 Inleiding

Het Rijksbeleid geeft de gemeente enige mogelijkheden om zelf specifiek beleid te maken. De gemeente kan bijvoorbeeld strengere regels toepassen in hun beleid rondom natuurgebieden of andere bijzondere waarden. In het bestaande, lokale beleid zitten aanknopingspunten voor het nieuwe omgevingsbeleid, maar daarbij moet rekening gehouden worden met tegenstrijdige belangen: Hoe kun je bijvoorbeeld als gemeente enorme kippenschuren toestaan terwijl je ook Cittaslow wilt zijn? En hoe duurzaam is de landbouw en veeteelt in onze gemeente? Hoeveel ruimte geef je aan recreatie? Er moet – binnen de beschikbare ruimte - dus goed worden nagedacht over hoe wij als gemeente beleidsdoelen (meetbare) handen en voeten willen geven, zonder dit soort tegenstrijdigheden.

6.1.1 Welke ruimte biedt het Rijk?

Na de start van de Omgevingswet regelt het Rijk een groot aantal activiteiten en onderwerpen niet meer. Op deze gebieden kan de gemeente zelf regels stellen. Het gaat dan met name om milieuaspecten die zijn opgenomen in de bruidsschat. Voor de activiteiten die het Rijk regelt in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) geldt een ruime maatwerkmogelijkheid. Dit geeft de gemeente ruimte om af te wijken van de Rijksregels. Een voorbeeld is het maken van maatwerk voor geluid. Bij het opstellen van een omgevingswaarde zit veel bestuurlijke afwegingsruimte. De gemeente kan - onderdelen van - de fysieke omgevingswaarden opnemen in de omgevingsvisie en in het omgevingsplan, maar alleen als het Rijk of de provincie er geen omgevingswaarde voor stelt. Het gaat dan bijvoorbeeld om lichthinder of geur. Als het Rijk instructieregels aan een gemeente geeft, is de bestuurlijke afwegingsruimte op verschillende manieren aanwezig. Het verschil zit in de formulering van de instructieregels. Het Bkl (Besluit kwaliteit leefomgeving) maakt onderscheid tussen ‘betrekken bij’, ‘rekening houden met’ en ‘in acht nemen’. De bestuurlijke afwegingsruimte op lokaal niveau heeft vooral betrekking op milieuaspecten, zoals geluid, geur, luchtkwaliteit, bodem en externe veiligheid.

6.1.2 Welke ruimte biedt de provincie?

Het provinciale beleid voor ruimtelijke ordening is in samenspraak met de Drentse gemeenten tot stand gekomen op basis van de ‘ja mits’-benadering. Dus met ruimte voor lokale invulling. De Provinciale Omgevingsverordening (POV) is daarbij weliswaar bepalend, maar de provincie Drenthe is altijd bereid ‘het goede gesprek’ aan te gaan met het gemeentebestuur. Daar zit ruimte in voor de gemeenteraad en voor lokale inkleuring.

6.1.3 Waar moet de gemeente nog meer rekening mee houden?

Een efficiënte samenwerking en een goede integrale afstemming is van groot belang voor een plattelandsgemeente als Borger-Odoorn. De concrete acties en thema’s die voortkomen uit de samenwerkingsverbanden, kunnen van invloed zijn op de afwegingsruimte die beschikbaar is voor de gemeente in het kader van de Omgevingswet en de omgevingsvisie.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

48

Zo kan het voorkomen dat de verschillende samenwerkingsverbanden en beleidsdocumenten tegenstrijdige belangen laten zien. Denk hierbij aan economische belangen die soms lijnrecht tegenover de uitgangspunten van Cittaslow staan. Bij het opstellen en/of het opnieuw bekijken van beleid moet er aandacht zijn voor het formuleren van (meetbare) beleidswaarden. Daarbij moet heel goed rekening worden gehouden met de fysieke én de sociale leefomgeving. Deze leefomgevingen moeten goed op elkaar aansluiten.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

49

Hoofdstuk 7: Doorkijk omgevingsvisie 7.1 Inleiding vervolgstappen

Zoals eerder beschreven bestaat het project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’ uit een vijfstappenplan, met daarin de volgende onderwerpen: 1. Inventarisatie beleidsstukken; 2. Nota van uitgangspunten; 3. Omgevingsvisie; 4. Uitvoeringsprogramma; 5. Omgevingsplan. De onderwerpen 2 t/m 5 worden niet met voorliggend project opgeleverd, want de onderwerpen worden fasegewijs opgepakt. Ieder onderwerp wordt via een PSU opgestart, met de uitgangspunten die in het voorliggend document zijn beschreven. Gelet op de inhoud en het tijdsbestek van punt 2 en 3, is er inmiddels voor gekozen om deze punten te combineren in één PSU.

7.1.1 Verwachting nota van uitgangspunten

De nota van uitgangspunten is een document waarin concreet invulling wordt gegeven aan een naar schatting tiental onderwerpen, zoals mobiliteit, duurzaamheid, wonen en agrarisch gebied. In de nota bepaalt de gemeente haar ambitie. Het document resulteert in een raamwerk voor de omgevingsvisie waarin door de gemeenteraad keuzes zijn gemaakt en kaders zijn gesteld. Dit is ook het moment om de gemeentelijk ambitie intensief en integraal te bespreken met externe partijen - RUD, VRD, GGD, waterschappen en BOCE - en lokale partijen, zoals dorpsbelangen, woningbouwcorporaties, midden- en kleinbedrijf, sociale teams, horeca en ontwikkelaars. De nota vormt het moment om draagvlak te creëren en gebruik te maken van de uitkomsten van het deelproject ‘Participatie’. Aan de hand van alle reacties en wensen kan de gemeente bepalen of de uitgesproken ambities nog moeten worden bijgesteld. Alle keuzes worden ook besproken in het deelproject ‘Informatievoorziening en ICT en werkprocessen’. Het beleid moet immers wel digitaal omsloten kunnen worden en werkprocessen hierop ingericht.

7.1.2 Verwachting omgevingsvisie

De vervolgstap is te komen tot een omgevingsvisie: een – verplicht door de gemeenteraad op te stellen – integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Uitgangspunt is om meer gebiedsgericht te denken. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat er voor het ene gebied en die ene kern andere uitgangspunten en normen gelden dan voor het andere. De totstandkoming van de omgevingsvisie zal op intensieve en actieve wijze tot een breed gedragen visie moeten leiden. Dit vraagt om een uitgebreid (extern) participatietraject en een grote betrokkenheid vanuit onder meer inwoners, verenigingen, corporaties en het midden- en kleinbedrijf. Het vaststellen van een omgevingsvisie is de eerste stap in de beleidscyclus. De verwachting is dan ook dat de omgevingsvisie de komende jaren nog aan verandering onderhevig is. Dit komt doordat de implementatie van de Omgevingswet steeds duidelijk wordt. Daarnaast moet de omgevingsvisie digitaal toegankelijk zijn.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

50

Dit vraagt om een zorgvuldige afstemming met het deelproject ‘Informatievoorziening en ICT’. De planning is om na de zomervakantie van 2020 te starten met het proces om te komen tot een omgevingsvisie. Het volgende stappenplan is ter illustratie toegevoegd. De verwachting is dat deze stappen aardig overeenkomen met de denkwijze van de gemeente Borger-Odoorn. De exacte aanpak wordt bepaald in de nog te houden PSU.

7.2 Advies voor 2020 - 2021

De Omgevingswet is complex. Naast het vaststellen van de omgevingsvisie moet nog op vele andere punten invulling worden gegeven aan de implementatie. Uit de inventarisatie blijkt dat de volgende acties de komende periode belangrijk zijn: - Er moet een eerste keuze gemaakt worden over de inhoud van de bruidsschat die vanuit het Rijk wordt overgedragen aan de gemeente; - Bij complexe aanvragen voor een omgevingsvergunning moet binnen 8 weken een besluit genomen worden. Binnen dit termijn heeft de gemeenteraad instemmings- en adviesrecht. Deze stap hoeft niet te worden doorlopen als de gemeenteraad op voorhand een zogeheten ‘Verklaring van geen bedenkingen’ heeft opgesteld. Hierin is opgenomen welke ontwikkelingen en initiatieven namens de gemeenteraad mogen worden afgedaan door het college. Dit bepaalt de effectiviteit van het instrument ‘afwegingsruimte’. - De huidige regels uit de bestemmingsplannen moeten grotendeels worden vertaald naar een omgevingsplan. Welke regels is mede afhankelijk van de ambitie van de gemeenteraad. Ook moeten er nieuwe regels vanuit andere vakgebieden worden toegevoegd. Dit vraagt om een andere manier van denken en een nieuwe opbouw van regels.

De nieuwe wetgeving en de nieuwe instrumenten maken veel mogelijk, maar voor een deel blijven vraagstukken als rechtszekerheid versus flexibiliteit en het individueel belang versus het algemeen belang gewoon aanwezig. Het is goed om alvast na te denken over standaardregels. - Het Omgevingsplatform Drenthe geeft vorm aan de uitwerking van de milieubouwstenen. De wens is om in het OPD per bouwsteen en/of andere onderwerpen na te denken over de beschikbare afwegingsruimte en hoe gemeenten het beste kunnen omgaan met de invulling hiervan.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

51

-

-

-

-

Het doel is niet om te komen tot uniforme (bestuurlijk vastgestelde) uitgangspunten, maar om te komen tot een middel om een gezamenlijk resultaat te behalen. Uiteraard is dit wel een mooie bijkomstigheid. De uitkomsten kunnen worden vertaald naar de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De wens is om de planologische regelgeving te vereenvoudigen voor inwoners en/of initiatiefnemers. Een onderdeel hiervan is het maken van vragenbomen die digitaal zijn ontsloten. Via de computer kunnen initiatiefnemers zo beoordelen of een omgevingsvergunning al dan niet noodzakelijk is. De veranderende rol leidt ook tot een andere inrichting van werkafspraken en processen. Wat is noodzakelijk om snel te kunnen besluiten? Hoe kan de inrichting van agenda’s helpen om te komen tot snellere besluitvorming en welke mogelijkheden zijn er om de gemeenteraad vroegtijdig te informeren over complexe initiatieven? Hoe, wanneer en in welke vorm kan door de gemeenteraad een advies worden afgegeven? Bij het opstellen van nieuw beleid is het goed om op voorhand na te denken over concrete en meetbare beleidswaarden die vertaald kunnen worden in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. In het zogenoemde ‘grensgebied’ is afstemming met buurgemeenten aan te raden.

De kern van dat overleg is dan het vaststellen van enerzijds de gebieden en anderzijds de thema’s waar mogelijk conflicterende belangen aan de orde zijn. Vanuit de VNG zijn 21 minimale acties voor de Omgevingswet op papier gezet. Wat moeten gemeenten op 1-1-2021 minimaal hebben gedaan om voorbereid te zijn op de Omgevingswet? Deze acties zijn voor het merendeel al belegd in het programma implementatie Omgevingswet. De VNG-lijst is al bijlage 9 toegevoegd.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

52

Hoofdstuk 8: Rol lokaal bestuur 8.1 Rolverdeling gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders

In het huidige stelsel stelt de gemeenteraad de kaders en het strategisch beleid van de gemeente vast. Daarnaast toetst en controleert de raad of het college van burgemeester en wethouders het beleid volgens afspraak en naar tevredenheid uitvoert. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet blijft de rolverdeling tussen de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders in essentie onveranderd. Het college krijgt de ruimte die de gemeenteraad hem geeft. Wel krijgt het college van burgemeester en wethouders meer bevoegdheden bij de uitvoering van het beleid. De gemeenteraad wordt namelijk nadrukkelijker belast met de hoofdlijnen en het toezicht op het beleidsproces. Met het bestaand raadsinstrumentarium (het indienen van amendementen, moties, schriftelijke en mondelinge vragen, interpellatie, recht van onderzoek en initiatief en de actieve informatieplicht van het college van burgemeester en wethouders) houdt de gemeenteraad zoals gebruikelijk gedurende het beleids- en besluitvormingsproces vinger aan de pols en stuurt het in de gewenste ontwikkelrichting. In hoeverre sluit het omgevingsplan nog steeds aan op de vastgestelde omgevingsvisie? Dit is een vraag waar de gemeenteraad zich mee bezig dient te houden en zich in de toekomst over moet uitspreken.

8.1.1 Raad in verbinding met de gemeenschap

De gemeenteraad geeft als volksvertegenwoordiger een stem aan opvattingen die in de gemeenschap leven. De raad wordt hier via verschillende wegen in voorzien. Denk aan sprekers tijdens een raadsvergadering, direct contact met inwoners, brieven en e-mails gericht aan leden en input vanuit het ambtelijk apparaat. Vervolgens weegt de gemeenteraad alle belangen mee om te komen tot gedegen keuzes en besluiten. Welke bevoegdheden de gemeenteraad wel of niet heeft is voor inwoners niet relevant. De inwoners zullen raadsleden en de gemeenteraad aanspreken op alles wat in de gemeente speelt en verwachten dat er dan actie wordt ondernomen. Dat het interne proces van visievorming en kaderstelling en controle en verantwoording op gespannen voet kan staan met de verbinding van de gemeenteraad met de gemeenschap is ook niet nieuw. Eigen initiatief Dit vraagt om politiek-bestuurlijke sensitiviteit en evenwichtskunst van de gemeenteraad. Nieuw in de Omgevingswet is, dat bij de fysieke leefomgeving ook van inwoners sterke betrokkenheid en eigen initiatief wordt verwacht. Niet alleen bij het ontwikkelen van een visie op de fysieke leefomgeving, ook bij het oppakken van initiatieven en het zoeken naar draagvlak daarvoor bij belanghebbenden en andere betrokkenen.

Dit is wezenlijk anders dan in het huidige systeem en past bij de algemene maatschappelijke trend naar meer zelfredzaamheid van inwoners en een terugtredende overheid. Van de gemeenteraad wordt verwacht dat hij welwillend tegenover initiatieven staat en daarvoor inwoners ook de benodigde ruimte geeft. Omdat het gaat om zowel de ontwikkeling en de inrichting, als de bescherming en het behoud van de leefomgeving, moet de gemeenteraad telkens alle belangen binnen de gemeenschap bezien, afwegen en waar nodig beschermen. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

53

De gemeenteraad heeft de verantwoordelijkheid om ruimte te bieden aan initiatieven en tegelijkertijd om op te komen voor de belangen van betrokkenen en mogelijke tegenstanders. Hierbij vindt een constante weging plaats.

8.1.2 Sturingsinstrumenten voor de raad

De belangrijkste instrumenten voor gemeenten in het kader van de Omgevingswet zijn de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De omgevingsvisie omvat de integrale en lange termijn strategische visie voor het gehele grondgebied van de gemeente. De visie omvat alle aspecten en ambities voor de fysieke leefomgeving en is in dat opzicht enigszins vergelijkbaar met de huidige structuurvisie. De bevoegdheid tot vaststelling van de omgevingsvisie ligt vervolgens bij de gemeenteraad. De omgevingsvisie bevat geen bindende werking voor inwoners, wel voor de gemeenteraad en het college. Afwijken van de in de visie vastgelegde kaders, is enkel mogelijk als het inhoudelijk goed onderbouwd wordt. De omgevingsvisie vormt het uitgangspunt voor het omgevingsplan. Het omgevingsplan kan worden gezien als de opvolger van de huidige bestemmingsplannen en diverse verordeningen. Het omgevingsplan is alleen breder en integraler dan een bestemmingsplan. Het bevat alle regels voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Ook het omgevingsplan wordt door de gemeenteraad vastgesteld. Het is een verplichting om deze in digitale vorm te kunnen raadplegen. Het plan is daarnaast bindend voor inwoners, bedrijven en andere overheden. Het omgevingsplan bevat het beoordelingskader voor aanvragen van omgevingsvergunningen.

Een omgevingsplan wordt in beginsel voor onbepaalde tijd door de gemeenteraad vastgesteld. We kunnen dit document zien als een dynamisch stuk. Het plan kan op onderdelen worden geactualiseerd op de momenten waarop dat nodig blijkt te zijn. Dit gebeurt onder meer aan de hand van de besluiten van het college van burgemeester en wethouders over het afwijken van het omgevingsplan. Deze besluiten zorgen voor nieuwe input en dienen daarom mee te worden genomen bij een herziening.

8.1.3 Adviesrol raad bij afwijkingen van het omgevingsplan

De gemeenteraad stuurt het te volgen beleid met de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Over initiatieven en (bouw)plannen die passen binnen het omgevingsplan kan snel en eenvoudig een besluit worden genomen. Onder de nieuwe wetgeving kan het college van B en W uitsluitend een omgevingsvergunning voor een initiatief of (bouw)plan dat in strijd is met het bestemmingsplan verlenen met instemming van de gemeenteraad of aan de hand van de zogenoemde ‘verklaring van geen bedenkingen’. De besluitvorming rond plannen die in strijd zijn met het omgevingsplan worden in de Omgevingswet neergelegd bij het college van B en W. Het college vormt het bevoegd gezag voor het afgeven van vergunningen binnen de kaders van het omgevingsplan en heeft - als een ander orgaan het bevoegd gezag is - een advies- en instemmingsbevoegdheid. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

54

Dat geldt ook voor plannen die afwijken van het omgevingsplan. De raad heeft hierin een adviesrol. Die adviesrol is vastgelegd en wordt geregeld via de Invoeringswet en het Invoeringsbesluit.

8.1.4 Adviesrol van de raad in de praktijk

In combinatie met de kortere procedure van acht weken om vergunningen te verlenen lijkt de positie van de gemeenteraad zwakker te worden. Hieronder gaan we in op de inrichting van het besluitvormingsproces, de verbinding van de gemeenteraad met de gemeenschap en de controlerende rol achteraf. De gemeenteraad stelt na de invoering van de Omgevingswet twee documenten vast: de omgevingsvisie en het omgevingsplan. In deze documenten krijgen ambities, kaders, lokale afwegingsruimte en binnenplanse afwijkingen een plek. In de nieuwe situatie moet ook worden nagedacht over het kader met betrekking tot de – uitgebreide - buitenplanse afwijkingen. We gaan graag verder in op de afwijkingen van het omgevingsplan, dat ruimte geeft om lokaal – dus op gemeentelijk niveau - keuzes te maken. Hierbij kan gekozen worden voor het vasthouden aan de huidige structuur. Er zijn gemeenteraden die de bevoegdheid gedeeltelijk of volledig hebben gedelegeerd aan het college van B en W.

Bij het maken van keuzes op dit vlak is het vooral van belang ook oog te hebben voor enkele praktische aspecten zoals: Hoe is agendering georganiseerd? Welke termijnen gelden voor besluitvorming? Hoe wordt hierover gecommuniceerd? Op welke manier zijn inwoners hierbij betrokken en hoe kunnen zij hun mening kenbaar maken? Om een goede keuze hierin te maken is het daarnaast belangrijk om te inventariseren hoe vaak initiatieven die afwijken van het bestemmingsplan door de gemeenteraad worden behandeld en hoe vaak de gemeenteraad instemming heeft verleend. Deze inventarisatie kan dienen als nulmeting en om meer ‘gevoel’ te krijgen bij de omvang van de afwijkingen. Het is belangrijk dat raden reeds gemaakte afspraken en vastgelegde procedures intern tegen het licht houden en deze afzetten tegen de (on)mogelijkheden van de nieuwe wet. In het bijzonder tegen de versnelling van de besluitvormingstermijn.

8.1.5 Voorstel en advies VNG

De meest logische procedure om de adviesrol van de gemeenteraad in te richten is vergelijkbaar met die van de huidige ‘wensen en bedenkingen-procedure’. Daarbij legt het college van burgemeester en wethouders een ingekomen aanvraag omgevingsvergunning en het voorgenomen besluit voor aan de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders neemt de input van de gemeenteraad mee in de verdere besluitvorming en legt achteraf verantwoording af over het definitieve besluit. Een andere optie is het agenderen door de gemeenteraad zelf van dergelijke verzoeken in een commissie- of gemeenteraadsvergadering. Dit kan door afzonderlijke fracties of door het Presidium.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

55

Tot slot zijn er raden die afspraken hebben vastgelegd om dergelijke verzoeken schriftelijk af te doen. Bij alle varianten kan het college een advies van de gemeenteraad overnemen, maar dit is niet verplicht. Het college legt achteraf verantwoording af over zijn definitieve besluit. Aan de andere kant is een advies met een groot draagvlak binnen de gemeenteraad politiek lastig te negeren. Nadat de gemeenteraad de geldende procedure tegen het licht heeft gehouden kan een nieuwe adviesprocedure worden ingevoegd. Vanwege de krappe doorlooptijd die voor deze procedure aanvraag omgevingsvergunning beschikbaar is, is de inzet van digitale middelen onmisbaar. Denk daarbij aan mogelijkheden voor de gemeenteraad om stukken - voornamelijk de vergunningaanvraag met relevante achtergrondinformatie - vroegtijdig digitaal in te zien en direct te kunnen reageren.

8.1.6 De raad luistert en ‘hoort’ wat er in de gemeenschap speelt

De Omgevingswet gaat uit van het principe ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. Dat geeft gemeenten meer afwegingsruimte om lokaal maatwerk te leveren. De gemeenteraad moet vragen beantwoorden als ‘Wat is belangrijk in mijn gemeente?’ en ‘Wat voor een gemeente willen wij zijn?’. Daarin moeten duidelijke keuzes worden gemaakt. De gemeenteraad stelt per gebied vast welke kwaliteit er is, welke kwaliteit wenselijk is en welke stappen kunnen worden gezet om deze te behouden, dan wel te realiseren. Dit laatste wordt ook wel uitnodigingsplanologie genoemd. Het is de bedoeling van de Omgevingswet dat de gemeenschap en ook de gemeenteraad al in een vroegtijdig stadium wordt betrokken, dus ‘aan de voorkant’. Dat geldt voor de ontwikkeling van de omgevingsvisie en het omgevingsplan, maar ook voor (concrete) plannen. De gemeenteraad vormen de ‘oren en ogen’ van de gemeenschap. De Omgevingswet kan die rol versterken. Het is echter aan de gemeenteraad om die rol te pakken. Hoe draagt hij bij aan een beleid waarin uitnodigingsplanologie centraal staat? Goede en transparante informatievoorziening Overigens moet de initiatiefnemer bij de aanvraag voor een omgevingsvergunning vermelden of en hoe omwonenden en andere belanghebbenden zijn geïnformeerd en betrokken. Dat is tevens het moment om de gemeenteraad over een initiatief of ruimtelijke ontwikkeling te informeren.

Afwijkingen van het omgevingsplan leiden vaak zoals dat nu ook regelmatig het geval is - tot commotie binnen de lokale gemeenschap. Of de gemeenteraad nou bevoegd is om besluiten te nemen of niet, inwoners spreken raadsleden aan op alles wat er in de gemeente speelt en verwachten dat er actie wordt ondernomen. Goede en transparante informatievoorziening is daarom cruciaal voor de werking van de lokale democratie en blijft onverminderd van belang. Het advies van de gemeenteraad - met daarin ook al zijn nuances over plannen die afwijken van het omgevingsplan - moet door het college worden meegenomen en meegewogen. Dat proces met alle overwegingen, argumenten en standpunten moet transparant zijn. Er moeten intern afspraken worden gemaakt over hoe hierover te communiceren. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

56

De gemeenteraad heeft een volksvertegenwoordigende rol en zal in dat kader een podium willen bieden aan geluiden vanuit de gemeenschap. Daarnaast heeft de gemeenteraad zich maatschappelijk te verantwoorden. Om de gemeenschap bij de besluitvorming te betrekken heeft de gemeenteraad diverse mogelijkheden, zoals het recht van inwoners om in te spreken bij commissie- en raadsvergaderingen. Ook zijn er gemeenteraden met een ‘open agenda’ of ‘vragenhalfuurtje’, waarin inwoners onderwerpen aan de orde kunnen stellen. De gemeenteraad kan op deze manier input van inwoners in een vroegtijdig stadium meenemen en daarmee het college bevragen. Dat betekent dat insprekers al heel snel nadat een aanvraag omgevingsvergunning is ingediend hun voor- en tegenargumenten moeten kunnen presenteren. Dat vraagt om een kritische blik naar het vergaderstelsel en de vergaderfrequentie van de gemeenteraad. De adviserende rol van de griffie is hierbij onmisbaar. Ook is flexibiliteit van groot belang, net als duidelijke communicatie over inspreekmogelijkheden. Vergunningaanvragen - ook die in strijd zijn met het omgevingsplan - worden na ontvangst gepubliceerd. Daarna vraagt het college advies aan de gemeenteraad. Waarschijnlijk formuleren belanghebbenden en andere betrokkenen na publicatie al hun standpunt.

Wanneer de gemeenteraad zich over de aanvraag buigt, is het voor inwoners nog een kleine moeite om hun standpunt met de gemeenteraad te delen. Er moet onderzocht worden of de gemeenteraad al in de fase van de publicatie van de aanvraag omgevingsvergunning kan worden geïnformeerd en in positie kan worden gebracht. Dat levert tijdwinst op. Aan de andere kant moet ook worden nagedacht over verwarring die kan ontstaan als politieke en juridische procedures door elkaar gaan lopen en over wat dat betekent voor de rechtszekerheid van alle betrokkenen. Let wel: het gaat hierbij uitsluitend over de vergunningaanvragen voor plannen die in strijd zijn met het omgevingsplan. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn om een permanente ‘hoorcommissie’ in te stellen, waarin indieners van zienswijzen hun inbreng komen toelichten aan de gemeenteraad. Dit betekent wel dat indieners van zienswijzen al hun standpunt komen toelichten, terwijl het college mogelijk nog geen besluit heeft genomen. Het is belangrijk dat afspraken over hoe deze hoorcommissie omgaat met de informatie en op welke manier indieners vraag en antwoord krijgen, een plek krijgen. Slechts acht weken proceduretijd De reguliere voorbereidingsprocedure is - met slechts acht weken voor besluitvorming door het college - erg kort. In die periode moet ook de gemeenteraad zijn advies uitbrengen aan het college.

Het wordt lastig om zienswijzen voor alle betrokkenen voldoende in beeld te brengen en mee te nemen in het definitieve besluit. Elke procedure waarbij ook de gemeenteraad betrokken is, moet binnen zeer korte tijd worden doorlopen. Om tot een werkbare invulling van deze proceduretijd te komen, moeten de gemeenteraad en het college goed met elkaar in gesprek. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

57

Achteraf controleren, verantwoorden en leren De gemeenteraad toetst en controleert of het college van B en W het beleid volgens afspraak en naar tevredenheid heeft uitgevoerd. Ook al gaat het om bevoegdheden van het college, de controle op de uitvoering, consistentie, rechtmatigheid en doelmatigheid is aan de gemeenteraad. Zeker in de eerste jaren na de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het aan te raden dat het college periodiek aan de gemeenteraad rapporteert over alle aanvragen omgevingsvergunning voor activiteiten die afwijken van het omgevingsplan. De gemeenteraad kan deze informatie natuurlijk halen uit de besluitenlijsten van de collegevergaderingen, maar om de samenhang goed in het vizier te houden heeft een aparte kwartaal- of halfjaarlijkse rapportage de voorkeur. De nadruk ligt vooral op de afwegingen die tot de gemaakte keuzes hebben geleid. Deze moeten transparant en navolgbaar zijn. Omdat het in het begin ook zal gaan om een leerproces, wil de gemeenteraad weten wat er intern daadwerkelijk van geleerd is. Ten slotte wil de gemeenteraad extra inzoomen op onderwerpen die maatschappelijk belangrijk zijn en op het verloop van het participatieproces.

8.1.7 Conclusie

Van de raad wordt verwacht dat hij meer op hoofdlijnen stuurt, welwillend staat tegenover initiatieven en hier ruimte voor biedt. De keuze om wel of geen medewerking te verlenen aan een plan strijdig met het omgevingsplan wordt neergelegd bij het college. De raad kan hier met zijn adviserende rol sturing aan geven. In hoeverre de raad wil adviseren bij buitenplanse afwijkingen moet nader worden verkend. Aangezien het om een advies gaat, is het college niet verplicht deze ook daadwerkelijk over te nemen. Wel moet het college zich achteraf verantwoorden voor het genomen besluit. Plannen die strijdig zijn met een bestemmingsplan en niet voldoen aan bepaalde criteria van de Wabo vallen nu onder de uitgebreide procedure met een besluittermijn van 26 weken. De Omgevingswet bepaalt dat alle aanvragen binnen acht weken moeten worden afgewikkeld, dus ook de plannen waarover de raad een advies moet uitbrengen! Dit betekent dat de voorbereidende werkzaamheden voorafgaande aan een officiële aanvraag van groot belang zijn. In dit stadium moet het nodige worden verkend.

Dit heeft ook invloed op de bijeenkomsten van de raad en gaat vraagstukken opleveren als: ‘Is het zomerreces nog houdbaar?’, ‘Is de frequentie van raadsvergaderingen nog voldoende?’ en ‘Vraagt de Omgevingswet om meer flexibiliteit van vergadermomenten?’ Het zijn allemaal belangrijke vraagstukken die aan de orde komen in de werkgroep ‘Werkprocessen’.

Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’

58

De Omgevingswet: naslagwerk Wilt u meer weten over de verschillende thema’s rondom de Omgevingswet? Op aandeslagmetdeomgevingswet.nl is veel informatie te vinden, ook themagericht. Fysieke thema’s - Bodem: - Water: - Lucht: - Natuur: - Geluid: - Trillingen: - Geur: - Afval: - Licht: - Bouw: - Windhinder:

https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/bodem/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/water/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/lucht/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/natuur/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/geluid/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/trillingen/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/geur/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/afval/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/licht/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/bouw/ https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/windhinder/

Specifieke thema’s - Participatie: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/inspiratiegids/ - Gezonde fysieke leefomgeving: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/gezonde-fysieke/ - Externe veiligheid: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/externe-veiligheid/ - Maatschappelijke opgaven: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/maatschappelijke/ - Erfgoed: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/erfgoed/ - Toegankelijkheid: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/toegankelijkheid/ - Ruimte voor toekomstige functies: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/ruimte-toekomstige/ Algemene info - https://www.atlasleefomgeving.nl/ - https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/digitaal-stelsel/ - https://vng.nl/onderwerpenindex/omgevingswet

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=92b95615-d1d1-41c8-bc47-0094fab53cb5