Nota van Uitgangspunten Borger-Odoorn boekje
Tekst van het document
Kort samengevat houdt dit in dat als het schuifje ‘geluid’ omhooggaat (dus hogere ambitie/strengere eisen) ten opzichte van de grenswaarde (rode streep in de afbeelding), een ander schuifje - bijvoorbeeld ‘bodem’ - weer naar beneden kan worden gezet omdat dit milieuaspect dan minder belangrijk is voor het betreffende gebied. De Omgevingswet kan dus zorgen voor meer maatwerk per gebied. Deze aspecten hebben echter ook een relatie met de activiteiten die het Rijk regelt. Zo kunnen werkzaamheden binnen een bedrijf een milieubelastende activiteit zijn waarvoor algemene rijksregels in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) zijn opgenomen. Ook stelt het Rijk voor een aantal activiteiten geen regels meer, terwijl ze dat eerder wel deed. De gemeente kan die activiteiten in het omgevingsplan regelen. Het gaat dan om bijvoorbeeld regels over horeca-, recreatie- en detailhandelsactiviteiten.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
10
Maatwerkregels De gemeente kan in het omgevingsplan afwijken van de algemene rijksregels of provinciale regels die voor een gebied of activiteit gelden. Dit kan alleen als het Rijk of de provincie haar hiervoor de bevoegdheid geeft. Hiervoor bestaan de zogenoemde maatwerkregels. Het Rijk maakt maatwerkregels mogelijk voor: - Milieubelastende activiteiten (artikel 2.11 Bal); - Activiteiten rondom cultureel erfgoed (artikel 11.6 Bal); - Activiteiten rondom werelderfgoed (artikel 12.6 Bal); - Energieprestatie bij nieuwbouw (artikel 2.3,4.7 en 4.150 Bbl); - Milieuprestatie bij nieuwbouw (artikel 2.3, 4.7 en 4160 Bbl); - Bereikbaarheid bouwwerk bij nieuwbouw (artikel 4.161 Bbl); - Meldingsplicht gebruik (artikel 6.10 Bbl). Maatwerkregels toepassen De situaties waarbij het de bedoeling is dat de gemeente maatwerkregels opnemen, verschillen. Denk aan: - Onvoorziene situaties; - Bijzonder gevallen; - Lokale omstandigheden; - Gemeentelijke ambities voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving die (bijvoorbeeld) zijn opgenomen in de omgevingsvisie. Om maatwerk te kunnen toepassen, moet de gemeente wel onderbouwen waarom de regels van het Rijk of de provincie in het concrete geval niet genoeg zijn. Bij het stellen van maatwerkregels moet daarnaast altijd rekening worden gehouden met de doelen van de Omgevingswet. De regels en doelen mogen niet met elkaar in strijd zijn.
Ook moet de gemeente zich bij maatwerk aan de strekking van de rijksregels houden. Dit betekent dat de best beschikbare technieken worden toegepast. De doelen en de strekking van de rijksregels zijn te vinden in artikel 4.22 en 4.23 van de Omgevingswet.
3.1.1 Omgevingswaarden
Omgevingswaarden leggen de kwaliteit vast die gemeente, provincie of het Rijk wil bereiken voor – een onderdeel van – de fysieke leefomgeving. Omgevingswaarden kunnen ook volgen uit Europese of andere internationale verplichtingen. Ze bieden duidelijkheid over: - De staat of de kwaliteit van - een onderdeel - van de fysieke leefomgeving op een bepaald moment en een bepaalde plaats; - De toelaatbare belasting door activiteiten; - De toelaatbare concentratie of neerslag van stoffen (depositie). Het bepalen van omgevingswaarden is één van de instrumenten waarmee overheden het beleid van een omgevingsvisie kunnen uitvoeren. Omgevingswaarden zijn bedoeld om een veilige en gezonde leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken én in stand te houden. Wie stelt de omgevingswaarde vast? Het Rijk stelt omgevingswaarden vast in het Bkl, de provincie in een omgevingsverordening en de gemeente in een omgevingsplan. De mogelijkheid en - in een aantal gevallen - de verplichting voor de overheid om omgevingswaarden vast te stellen staat in artikel 2.9 van de Omgevingswet.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
11
Het Rijk stelt in het Bkl omgevingswaarden vast voor: luchtkwaliteit; waterkwaliteit; zwemwaterkwaliteit; waterveiligheid. Naast deze verplichte rijksomgevingswaarden is alleen de provincie verplicht om omgevingswaarden te stellen voor twee onderwerpen op het terrein van waterveiligheid. Los van deze verplichtingen mag de gemeente - net als nu -, provincies en het Rijk ook voor andere onderwerpen omgevingswaarden stellen, bijvoorbeeld bij geur van veehouderijen of lichthinder. De gemeente mag alleen omgevingswaarden vaststellen op terreinen waarvoor het Rijk of de provincie geen omgevingswaarden hebben vastgesteld. Een andere mogelijkheid die de regelgeving biedt is dat de gemeente of provincie voor luchtkwaliteit aanvullende of strengere omgevingswaarden vastlegt dan die het Rijk heeft bepaald. Voor de omgevingswaarden voor waterkwaliteit die het Rijk heeft vastgesteld mag alleen de provincie aanvullende waarden vastleggen. Welke omgevingswaarden kan de provincie of de gemeente stellen? De provincies en de gemeente kunnen afwijkende of aanvullende omgevingswaarden stellen voor luchtkwaliteit, zwemwater en waterkwaliteit. Ook kunnen ze omgevingswaarden bepalen voor onderwerpen waarover het Rijk geen omgevingswaarde stelt. Rijksomgevingswaarden zijn afgeleid van Europese normen. De afwijkende norm mag daarom alleen strenger zijn.
De provincies en de gemeente krijgen daarmee extra ruimte om vorm te geven aan lokale of regionale kwaliteitsambities. Provincies zijn bevoegd om strengere omgevingswaarden vast te stellen voor waterkwaliteit en voor zwemwater. Zowel de provincie als de gemeente mogen aanvullende of stengere omgevingswaarden stellen voor luchtkwaliteit. Hierbij moet de gemeente of de provincie ook de economische effecten betrekken. Het gaat dan om effecten op vestigingsklimaat, werkgelegenheid en bereikbaarheid. Omgevingswaarden voor andere onderwerpen De provincie of de gemeente kunnen zelf besluiten om een omgevingswaarde te stellen voor onderwerpen waarover het Rijk geen omgevingswaarde stelt. Zo stelt het Bkl geen omgevingswaarde voor geur- en lichthinder. De provincie of de gemeente kunnen hier wel voor kiezen. Hierbij weegt de overheid de samenhang van het beschermen en benutten van de leefomgeving af. De gemeenten mag geen decentrale omgevingswaarden stellen die het gebruik, de instandhouding, de verbetering of de vernieuwing van een rijksweg of hoofdspoorweg rechtstreeks belemmeren. Wat zijn de mogelijkheden voor de gemeente? De gemeente kan dus omgevingswaarden vaststellen over onderwerpen waarvoor het Rijk of de provincie dat niet gedaan heeft. Zo kan de gemeente de kwaliteit vastleggen die ze voor de fysieke leefomgeving wil bereiken.
Deze kwaliteit moet objectief vast te stellen en meetbaar zijn. De omgevingswaarde vervangt voor een deel huidige begrippen als grens- en richtwaarden en milieukwaliteitseisen. Hiermee is het systeem van luchtkwaliteit en waterkwaliteit geharmoniseerd. Dit vergroot de inzichtelijkheid en de toegankelijkheid.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
12
De gemeente moet bij vaststelling van een omgevingswaarde onderbouwen welke taken en bevoegdheden zij in ieder geval inzet om de omgevingswaarde te kunnen halen. Dit staat in artikel 2.10, lid 2 van de Omgevingswet. Het kan dan gaan om taken en bevoegdheden die voortvloeien uit de Omgevingswet, zoals het opnemen van regels in het omgevingsplan. Dit kan ook in het kader van andere wet- en regelgeving. Hierbij kan gedacht worden aan het in het leven roepen van een subsidieregeling waarvoor inwoners en bedrijven een bijdrage leveren om de omgevingswaarde te halen. De omgevingswaarde is redelijk vormvrij. Dat betekent dat de gemeente zelf kan bepalen binnen welke periode zij deze waarde wil halen. De waarde moet in ieder geval meetbaar zijn via monitoring. Maar ook daarin zit ruimte. De gemeente kan zelf bepalen hoe zij de monitoring doet. Voorbeeld In het Bkl staat voor roet geen rijksomgevingswaarde. Een gemeente kan vanuit gezondheidsoogpunt dus een omgevingswaarde vaststellen voor de roetconcentratie. Deze omgevingswaarde is een doelstelling die op zichzelf geen invloed heeft op de roetconcentratie. Om die te beïnvloeden, kan de gemeente regels over activiteiten opnemen in het omgevingsplan. Zonder regels in het omgevingsplan werken gemeentelijke omgevingswaarden niet door naar de vaststelling van besluiten in het kader van het omgevingsplan.
Wanneer zijn omgevingswaarden zinvol? Omgevingswaarden zijn alleen zinvol als de gemeente goed in staat is deze te beïnvloeden. Een omgevingswaarde met betrekking tot roet is bijvoorbeeld alleen zinvol wanneer de activiteiten die roet veroorzaken ook echt op het grondgebied van de gemeente plaatsvinden. Andere parameters In een omgevingsplan kan de gemeente ook andere parameters dan omgevingswaarden aanwijzen die ze door monitoring bewaakt. Deze parameters zijn dan referentiepunten voor de beoordeling ervan. Het gaat dan om parameters over de staat of de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, de belasting door activiteiten of de concentratie of het neerslaan van stoffen op de bodem (depositie) in de fysieke leefomgeving. Meer hierover is te vinden in artikel 20.1, lid 3 van de Omgevingswet. Afwijken van omgevingswaarden van rijk of provincie In sommige gevallen mag de gemeente afwijken van de omgevingswaarde van het Rijk of van de provincie. Het Rijk geeft dit aan bij de omgevingswaarden in het Bkl, de provincie – wanneer van toepassing - bij de omgevingswaarden in de omgevingsverordening. Het Bkl biedt de mogelijkheid af te wijken van de omgevingswaarde voor bijvoorbeeld luchtkwaliteit (artikel 2.2, lid 3 Bkl). De gemeente kan hier dan strengere omgevingswaarden voor vaststellen.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
13
Alle normen (mate van bescherming) op hetzelfde niveau Alle verplichte omgevingswaarden staan in één algemene maatregel van bestuur. Dat verbetert de inzichtelijkheid en de mogelijkheid voor samenhangende besluitvorming. De Rijksomgevingswaarden uit het Bkl bieden hetzelfde beschermingsniveau als de normen uit de huidige wetgeving. Deze waarden zijn gelijk aan de waarden uit EUrichtlijnen of de huidige Waterwet. Meer bevoegdheden decentrale overheden Nieuw is de bevoegdheid voor decentrale overheden om lokale omgevingswaarden voor luchtkwaliteit, waterkwaliteit en zwemwaterkwaliteit vast te stellen. De gemeente en de provincie kunnen hierdoor ervoor kiezen om lokaal meer ambitie vast te leggen. Daarmee kunnen bijvoorbeeld gezondheidsrisico’s van luchtverontreiniging verder worden ingeperkt. Verschil met huidige milieukwaliteitseisen: - Omgevingswaarden worden niet meer uitgedrukt als streefwaarden, richtwaarden of grenswaarden, maar als inspanningsverplichting, resultaatsverplichting of een andere verplichting. - Alleen de milieukwaliteitseisen waarvan monitoring zinvol is, worden omgezet naar een omgevingswaarde. - Omgevingswaarden hebben een potentieel ruimere strekking dan de milieukwaliteitseisen in hoofdstuk 5 van de Wet milieubeheer. Dit komt doordat omgevingswaarden de bescherming en de verbetering van de fysieke leefomgeving als doel hebben.
Milieukwaliteitseisen gaan alleen over de bescherming van het milieu. Het begrip ‘milieu’ is al ruim, maar het begrip ‘fysieke leefomgeving’ van de Omgevingswet is nog veelomvattender. - Onder de Omgevingswet is het mogelijk om omgevingswaarden ook op gemeentelijk niveau vast te stellen. Omgevingswaarden scheppen verplichtingen Een omgevingswaarde schept altijd een verplichting. Dit kan een resultaatsverplichting zijn, een inspanningsverplichting of een andere verplichting. Een voorbeeld van een omgevingswaarde is een waarde van 20 ug/m3 als kalenderjaargemiddelde voor zwaveldioxide. De gemeente moet haar taken en bevoegdheden zo uitvoeren dat deze omgevingswaarden worden behaald. Dat kan de gemeente doen door algemene regels te stellen voor activiteiten. Maar de gemeente kan ook feitelijk handelen of besluiten nemen die niet onder het bereik van de Omgevingswet vallen, zoals verkeersmaatregelen. Monitoring en programma Heeft een overheid een omgevingswaarde vastgesteld? Dan is die overheid verplicht om te meten en te beoordelen of aan die waarde wordt voldaan. Wordt de waarde niet gehaald of dreigt deze niet te worden gehaald? Dan moet de overheid een zogenoemd programma bij dreigende overschrijding vaststellen.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
14
In dat programma staan acties van de overheid om de omgevingswaarde alsnog te halen. Uitgangspunt hierbij is dat de gemeente of het waterschap bij dreigende overschrijding verantwoordelijk is voor het opstellen van een programma van de omgevingswaarde, ook als die waarde door het Rijk of de provincie is vastgesteld. Mocht het doelmatiger of doeltreffender zijn om hiervoor een ander bestuursorgaan aan te wijzen, dan is dat mogelijk. Voor wie geldt de omgevingswaarde? Omgevingswaarden gelden in de eerste plaats voor de overheid die ze vaststelt. Het is echter mogelijk dat deze waarden doorwerken en op die manier ook gaan gelden voor besluiten van - een decentraal bestuursorgaan. Het Rijk kan met instructieregels of beoordelingsregels voor omgevingsvergunningen ervoor zorgen dat omgevingswaarden ook gelden voor besluiten van de gemeente en de provincie en de waterschappen. Op haar beurt kan een provincie hetzelfde doen. Provinciale omgevingswaarden gelden dan ook voor de gemeente of de waterschappen. Alleen de overheid kan dus worden aangesproken op het (niet) behalen van een omgevingswaarde. Voor bedrijven of inwoners ontstaat pas een juridisch bindende werking als de omgevingswaarde is vertaald naar een omgevingsvergunning, een algemene regel of een maatwerkvoorschrift.
Een voorbeeld voor de gemeente Voor een gemeente hoort ‘donkerte’ tot één van de kernkwaliteiten van het landschap. Net als rust en ruimte. Lichthinder moet daarom worden voorkomen. Als een gemeente in een kassengebied de lichtemissie van een individueel bedrijf beoordeelt, lijkt een aanvaardbaar hinder niveau haalbaar. Maar als er meerdere kassen bij elkaar staan, stapelt de hinderemissie zich op. Dat kan leiden tot onaanvaardbare hinder. De gemeente kan dit in twee stappen oplossen. Allereerst door een omgevingswaarde voor licht vast te stellen voor het kassengebied. En vervolgens door in het omgevingsplan vast te leggen dat de opeenstapeling (cumulatie) van licht van alle bedrijven samen getoetst moet worden aan de omgevingswaarde. De gemeente kan van deze cijfers gebruikmaken als een nieuw bedrijf om toelating vraagt. Ander voorbeeld In het Bkl staan in bijlage IV omgevingswaarden voor een goede chemische toestand van grondwaterlichamen. Zo mag het arseengehalte in grondwater van Zand Eems maximaal 113,2 ug/l zijn. De provincie is verplicht om in de omgevingsverordening omgevingswaarden te stellen voor: - De waterveiligheid van niet-primaire waterkeringen, die niet in beheer zijn bij het Rijk; - De gemiddelde kans op overstroming per jaar van aangewezen gebieden voor bergings- en afvoercapaciteit van regionale wateren. Dit staat in artikel 2.13 van de Omgevingswet.
De gemeente is nog niet verplicht om omgevingswaarden op te stellen.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
15
3.1.2 Instructieregels
Het Rijk kan instructieregels opstellen om ervoor te zorgen dat omgevingswaarden ook gelden voor besluiten van de gemeente. Een instructieregel is een algemene regel waarmee een bestuursorgaan aan een ander bestuursorgaan aangeeft hoe dat orgaan een taak of bevoegdheid moet uitoefenen. Instructieregels gaan over de inhoud, toelichting of motivering van een instrument dat een bestuursorgaan op grond van de Omgevingswet kan inzetten. De ene instructieregel is flexibeler dan de andere. Er zijn drie basistypen: - Betrekken bij; - Rekening houden met; - In acht nemen. De instructieregels van het Rijk staan in het Bkl, die van de provincie in de omgevingsverordening. De gemeente en de waterschappen kunnen geen instructieregels opstellen. Wat verandert er? Instructieregels vervangen onder meer de regels die te vinden zijn in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening of in provinciale verordeningen. Voorbeelden hiervan zijn hoofdinfrastructuur, hoofdwateren, militaire functies, erfgoederen van uitzonderlijke en universele waarde, regelgeving voor geluid en veiligheid rond luchthavens, regels over provinciale taken op het gebied van zwemwater en andere regels uit provinciale ruimtelijke verordeningen.
Verschil tussen instructieregel en instructie Instructieregels bieden een oplossing voor zich herhalende situaties, terwijl een instructie gericht is op een eenmalige of specifieke situatie.
3.1.3 Bestuurlijke afwegingsruimte omgevingsplan
De gemeente beschikt binnen de omgevingsvisie en de uitwerking naar het omgevingsplan over bestuurlijke afwegingsruimte. Deze afwegingsruimte is op verschillende manieren aanwezig: 1. Activiteiten of onderwerpen die het Rijk niet meer regelt Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet regelt het Rijk een aantal activiteiten en onderwerpen niet meer. Dit geeft de gemeente ruimte om zelf regels te stellen. Het gaat hierbij om onder meer de bruidsschat, zoals beschreven in paragraaf 3.1.7. 2.
Maatwerk bij Rijksregels Voor activiteiten die het Rijk regelt in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) of het Bbl geldt een ruime maatwerkmogelijkheid. Dit geeft de gemeente ruimte om af te wijken van de rijksregels. Het gaat dan bijvoorbeeld om het maken van maatwerk voor geluid.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
16
3.
Omgevingswaarden Bij het opstellen van de omgevingswaarde zit veel bestuurlijke afwegingsruimte. De gemeente kan voor - onderdelen van - de fysieke leefomgeving omgevingswaarden opnemen in de omgevingsvisie en in het omgevingsplan. Dat kan alleen als het Rijk of de provincie er geen omgevingswaarde voor stelt. Het gaat dan om bijvoorbeeld lichthinder of geur.
4.
Instructieregels Als het Rijk instructieregels geeft aan de gemeente, is de bestuurlijke afwegingsruimte op verschillende manieren aanwezig. Het verschil zit in de formulering van de instructieregels. Dit wordt verderop in het document nader toegelicht. Het Bkl maakt onderscheid in de formulering tussen ‘betrekken bij’, ‘rekening houden met’ en ‘in acht nemen’.
De bestuurlijke afwegingsruimte op lokaal niveau heeft vooral betrekking op milieuaspecten, zoals geluid, geur, luchtkwaliteit, bodem en externe veiligheid. Impactanalyse In de regio Leiden hebben de Omgevingsdienst, de veiligheidsregio en de GGD een impactanalyse uitgevoerd. Deze analyse heeft antwoord gegeven op de vraag hoe de gemeente in de uitvoeringspraktijk op efficiënte wijze invulling kunnen geven aan de lokale afwegingsruimte (Zie bijlage 2). Per aspect zijn de volgende conclusies getrokken: Geluid/bedrijfsmatige activiteiten De gemeente krijgt de mogelijkheid om per gebied een bepaald geluidniveau vast te leggen in het omgevingsplan. Geluid/verkeerslawaai De gemeente moet een basiskaart vaststellen voor de geluidemissie. Daaraan is een vijfjaarlijkse monitoring van de feitelijke geluidontwikkeling gekoppeld. Geur Het rijk heeft de definitie van geurgevoelige gebouwen en locaties beperkt tot een aantal functies. Wanneer dat niet is gebeurd, mag de gemeente zelf regels maken. Daarnaast mag de gemeente de rijksregels in bijzondere situaties aanvullen. Luchtkwaliteit De Europese normen rondom luchtkwaliteit zijn leidend. Die heeft het rijk overgenomen. De gemeente mag geen slechtere luchtkwaliteit toestaan. Voor die situaties waar nu sprake is van een betere luchtkwaliteit mag de gemeente deze als norm vastleggen in het omgevingsplan.
Bodem De gemeente wordt bevoegd gezag voor de bodemsanering. Dat is nu niet zo. Mede hierdoor krijgt de gemeente veel meer ruimte voor het maken van lokale afwegingen. In het omgevingsplan moeten zij normen en kaders opnemen waarbij rekening wordt gehouden met de voorkeur en maximale waarden die het Rijk heeft vastgesteld.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
17
Externe veiligheid Door de regels in de vastgestelde AMvB’s krijgt de gemeenten hier geen nieuwe afwegingsruimte. Wel moeten ‘aandachtsgebieden’ worden aangewezen. Activiteiten Daarnaast ontstaat voor ‘activiteiten’ bestuurlijke afwegingsruimte. Dat komt omdat in de wetgeving het begrip ‘inrichting’ is vervallen en is vervangen door het begrip ‘milieubelastende activiteit’. Voor veel activiteiten heeft het Rijk regels vastgesteld in het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit geldt echter niet voor horeca en sport. De gemeente mag daarvoor zelf regels opnemen in het omgevingsplan. De aandachtsvelden houden niet op bij de gemeentegrens en zelfs niet bij het takenpakket. Daarom is samenwerking met andere gemeenten en instanties noodzakelijk.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
18
3.1.4 Beschikbare instrumenten
De omgevingsvisie De Omgevingswet schrijft voor dat iedere gemeente één omgevingsvisie vaststelt. Deze omgevingsvisie is vormvrij: de gemeenteraad bepaalt het detailniveau en de gebieden, sectoren en thema's. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisies, verkeers- en vervoersplannen, delen van de natuurvisie en de milieubeleidsplannen en heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving. De omgevingsvisie gaat specifiek in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. De Omgevingswet vraagt overheden de maatschappelijke opgaven integraal en samenhangend op te pakken. Dit vereist een goede samenwerking. Zowel intern (met collega's die meestal nog sectoraal georganiseerd zijn), als extern, dus met andere overheden en belanghebbenden. Denk hierbij aan onder meer de veiligheidsregio's, de GGD, milieuverenigingen en participerende inwoners. Bij het maken van een omgevingsvisie kan een overheid op basis van doelen en ambities een nieuwe koers uitzetten. Het omgevingsplan Het omgevingsplan bevat onder meer regels over activiteiten en beschrijft hoe de doelstellingen van de omgevingsvisie worden gerealiseerd.
3.1.5 Regels over activiteiten in het omgevingsplan
De gemeente kan in het omgevingsplan regels stellen aan activiteiten met mogelijk nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving, zoals het kappen van bomen, houden van evenementen en aanbrengen van reclame-uitingen. Regels over activiteiten kunnen op verschillende manieren in het omgevingsplan verwerkt worden: 1. Direct werkende regels waaraan degene die de activiteit uitvoert zich moet houden; 2. Regels die stellen dat het verboden is een activiteit uit te voeren zonder dit vooraf te melden (meldingsplicht); 3. Regels die stellen dat het verboden is een activiteit uit te voeren zonder omgevingsvergunning (vergunningplicht); 4. Regels die een activiteit verbieden.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
19
Voorbeeld: De gemeente neemt in het omgevingsplan regels op voor de activiteit ‘kappen van bomen’. Ad1: Bomen met een stamdiameter kleiner dan 10 cm mogen altijd worden gekapt. De initiatiefnemer moet alleen voldoen aan de algemene regels voor het kappen van bomen in het omgevingsplan. Hieronder valt bijvoorbeeld het niet hinderen van verkeer. Ad 2: Bomen met een stamdiameter tussen de 10 en 20 cm mogen ook worden gekapt, maar de initiatiefnemer moet 4 weken voor aanvang van de activiteit een melding indienen bij de gemeente. Bij het uitvoeren van de activiteit moet hij voldoen aan de algemene regels voor het kappen zoals opgenomen in het omgevingsplan. Ad3: Bomen met een stamdiameter tussen de 20 en 30 cm mogen alleen worden gekapt als de gemeente hiervoor een omgevingsvergunning heeft verleend. In de omgevingsvergunning staan regels waaraan de initiatiefnemer zich bij het uitvoeren van de activiteit moet houden. Ad 4: Voor bomen met een stamdiameter groter dan 30 cm geldt een verbod om deze te kappen. Verplichtingen Als de initiatiefnemer een melding voor een activiteit moet doen, bevat het omgevingsplan regels over de gegevens die bij de melding moeten worden aangeleverd. Ook staat in het omgevingsplan hoelang van tevoren de initiatiefnemer de melding moet doen.
Omgevingsvergunning Als de initiatiefnemer voor een activiteit een omgevingsvergunning moet aanvragen, bevat het omgevingsplan regels over de gegevens die moeten worden aangeleverd bij de vergunningaanvraag. Ook staan in het omgevingsplan de beoordelingsregels voor het verlenen van de omgevingsvergunning. Bijzondere gevallen Natuurlijk zijn er altijd bijzondere gevallen, zoals wij deze nu ook kennen. Als het bevoegd gezag de activiteit binnen de regels van het omgevingsplan niet kan toestaan, kan de initiatiefnemer via de route van de buitenplanse omgevingsplanactiviteit / afwijkingsbeleid mogelijk toch toestemming krijgen om de activiteit uit te voeren. Mogelijkheid op maatwerk Wijst de gemeente in het omgevingsplan activiteiten aan waarvoor een vergunning nodig is of waarvoor algemene regels worden gesteld? Dan kan de mogelijkheid worden geboden om maatwerkvoorschriften vast te stellen. Deze maatwerkvoorschriften maken bij een vergunningplichtige activiteit deel uit van de omgevingsvergunning.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
20
3.1.6 De Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
De NOVI - die men gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet wil vaststellen - heeft een aantal doelen. Om deze doelen te halen, moeten alle overheidslagen samenwerken. Hiervoor zijn de zogenoemde ‘omgevingsagenda’s’ in het leven geroepen. In een omgevingsagenda beschrijven het Rijk en de regio - op basis van een gemeenschappelijk beeld - de gezamenlijke opgaven en de gewenste aanpak. Hiermee slaan omgevingsagenda’s een brug tussen visie en projecten. Ook bieden ze een basis voor concrete uitvoeringsafspraken en inzet van programma’s en projectbesluiten van het Rijk en de regio op andere tafels. Voor Oost-Nederland is dit jaar nog een eerste omgevingsagenda klaar. Een aantal van de gestelde doelen is zodanig urgent dat de aanpak niet kan wachten op de inwerkingtreding van de wet. Dat zijn de zogenoemde NOVI 4-prioriteiten. Daarom heeft het kabinet hier een apart traject voor ingezet met onder meer de regiodeals en de energietransitie. De NOVI 4-prioriteiten zijn: - Duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland; - Ruimte voor de klimaat- en energietransitie; - Sterke, leefbare en klimaatbestendige steden en regio’s met voldoende ruimte om te wonen, werken en bewegen; - Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.
Maar wat willen we met elkaar? Het antwoord op die vraag is verwerkt in het document ‘Hoofdlijnen kwaliteit en verwachte ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving’. Hieruit vloeien een viertal opgaven: 1. Duurzaam en circulair; 2. Leefbaar en bereikbaar; 3. Welvarend en innovatief; 4. Veilig en gezond. Een (flink) aantal thema’s is als nationaal belang aangemerkt. In de volgende tabel zijn deze in willekeurige volgorde opgenomen. Thema
Korte beschrijving
Economische ontwikkeling
- Het versterken van het ruimtelijk-economisch vestigingsklimaat; - Het realiseren van een toekomstbestendige-circulaire economie; - Het realiseren en behouden van een kwalitatief hoogwaardige digitale connectiviteit; - Het waarborgen en versterken van grensoverschrijdende en internationale relaties. - Het zeker stellen van de opwekking, conversie, winning en opslag van energie, het tot stand brengen van de energietransitie en de reductie, vastlegging en opslag van broeikasgassen;
Energievoorziening en klimaat en natuurlijke hulpbronnen
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
21
Gebouwde omgeving
Bereikbaarheid
Gezondheid en veiligheid Water
Cultuur en erfgoed Natuur en landschap Voedsel Nationale veiligheid
- Duurzame ontwikkeling van Nederland als geheel en van alle onderdelen van de fysieke leefomgeving. - Een duurzame, toegankelijke en passende woningvoorraad die aansluit op de woningbehoefte; - Bevorderen van een gezonde, aantrekkelijke, leefbare omgeving; - Goede toegankelijkheid van de leefomgeving, waaronder gebouwen en openbare ruimten. - Realiseren van een veilig, robuust en duurzaam mobiliteitssysteem; - Waarborgen en ontwikkelen van de hoofdinfrastructuur voor transport van personen, goederen, informatie, elektriciteit en stoffen via wegen, luchtruim, zee en vaarwegen, havens en luchthavens, (buis)leidingen, lijnen en kabels. - Waarborgen van de omgevingskwaliteit (lucht, bodem en water) en bescherming tegen hinder en risico’s door stoffen, geluid en op het gebied van externe veiligheid. - Waarborgen van de waterveiligheid, van een klimaatbestendig Nederland, van vitale infrastructuren (kunstwerken als sluizen en gemalen) van een duurzame drinkwatervoorziening en van voldoende beschikbaarheid van zoet water. - Behoud en versterking van (inter)nationale unieke cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten. - Verbeteren en beschermen van biodiversiteit. - Ontwikkelen van een duurzame landbouw voor voedsel en biomassa. - Nationale veiligheid en ruimte bieden voor militaire activiteiten.
Meer informatie is te vinden op: https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/default.aspx
3.1.7 De bruidsschat
De bruidsschat vinden we in - het vijfde onderdeel van - het Invoeringsbesluit, onder de titel ‘Wijziging/Intrekking, Bruidsschat en Overgangsrecht’. Ook is er meer informatie over de bruidsschat te vinden via deze link: https://www.omgevingsweb.nl/cms/files/2018-10/deel-5-invoeringsbesluit-wijzigingen-intrekking-besluiten-bruidsschat-overgangsrecht-artikelen-en-nvt.pdf De bruidsschat moet zorgen voor een goede overgang van de oude naar de nieuwe situatie. In de bruidsschat is een heel aantal rijksregels opgenomen dat vanaf het moment dat de Omgevingswet in werking treedt onder de gemeente valt. Het gaat dan om ongeveer 650 artikelen. Vanaf de start van de Omgevingswet wordt in ieder geval deze gehele bruidsschat van rechtswege een onderdeel van het omgevingsplan. De betreffende regel blijft ongewijzigd gelden totdat de gemeente besluit om de bruidsschat aan te passen of te schrappen.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
22
In de bruidsschat vinden we ook de vergunningvrije bouwwerken terug. Dit artikel heeft als titel ‘Uitzonderingen op vergunningplicht voor binnenplanse vergunning omgevingsplanactiviteit bouwwerken’. In dit artikel is geregeld in welke gevallen er geen vergunning nodig is voor de omgevingsplanactiviteit, en waarbij dus zonder preventieve toets aan de voorschriften in het omgevingsplan een bouwwerk ruimtelijk kan worden gerealiseerd. Vergunningvrije omgevingsactiviteit In de omgevingswet valt het verbod voor een activiteit bouwen onder de definitie ‘Binnenplanse vergunning omgevingsplanactiviteit bouwwerken’. Hierin is opgenomen dat het verboden is zonder omgevingsvergunning een bouwactiviteit te verrichten en het te bouwen bouwwerk in stand te houden en te gebruiken. Echter, ook onder de omgevingswet kunnen bepaalde activiteiten vergunningvrij worden uitgevoerd. Dit geldt bijvoorbeeld als een bijbehorend bouwwerk voldoet aan de volgende voorwaarden: a. Een bijbehorend bouwwerk of een uitbreiding daarvan, als wordt voldaan aan de volgende eisen: 1. Op de grond staand; 2. Gelegen in achtererfgebied; 3. Op een afstand van meer dan 1m vanaf openbaar toegankelijk gebied; 4. Niet hoger dan 5m; 5. De ligging van een verblijfsgebied, bij meer dan een bouwlaag, alleen op de eerste bouwlaag; en 6. Niet voorzien van een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte.
Bouwwerken die aan deze criteria voldoen zijn - zolang de gemeente ze niet gaat wijzigen na invoering van de Omgevingswet - omgevingvergunningvrij als omgevingsplanactiviteit. Ook het huidige ‘Vergunningvrije bijbehorende bouwwerken in strijd met het bestemmingsplan’ vinden we terug in de bruidsschat. Dit onderdeel heeft als titel ‘Binnenplanse vergunningvrije activiteiten van rechtswege in overeenstemming met dit omgevingsplan’.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
23
Dit impliceert dat de gemeente hier - ook al is het in de bruidsschat opgenomen - geen invloed op heeft, en het hiermee dus een instructieregel is geworden. De gemeente heeft hierbij te accepteren dat deze regels van rechtswege een onderdeel zijn geworden van het omgevingsplan en kunnen dit dan ook niet inperken. Voor dit onderdeel verandert er dan ook niets ten opzichte van het huidige stelsel. Helaas wijzigt hiermee de complexiteit van het huidige vergunningvrije bouwen met achtererfgebied, bebouwingsgebied en alle andere lastig te doorgronden begrippen niet en worden ze dus ook op geen enkele wijze vereenvoudigd. Voordeel is wel dat de begrippen hetzelfde blijven als in het huidige stelsel dat sinds november 2014 actief is. Dit betekent dat men dus niet alle vergunningvrije mogelijkheden met nieuwe begrippen en dergelijke opnieuw moet leren.
3.1.8 Algemene maatregelen van bestuur
Vergunningvrije activiteiten: nu en onder de Omgevingswet De situatie rondom bouwmogelijkheden verandert amper. De activiteit bouwen zoals we die nu kennen binnen de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) wordt opgesplitst, zogenaamd ‘de knip’. Aan de ene kant krijgen we de activiteit die we de bouwactiviteit noemen. Dit gaat over de bouwtechnische toets aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De andere activiteit is de omgevingsplanactiviteit: de toets aan het omgevingsplan en hiermee aan de planologische aspecten (nu bestemmingsplantoets) en de toets aan de kwaliteitstoets uit het welstandsbeleid. In het nieuwe vergunningvrije bouwen zijn de mogelijkheden om zonder vergunning een bouwwerk te realiseren ook opgeknipt in de eerdergenoemde activiteiten. Daarnaast zijn de vergunningvrije bouwmogelijkheden gesplitst in een deel dat landelijk wordt geregeld in het Bbl en een deel dat via de bruidsschat in het Invoeringsbesluit aan het bevoegd gezag wordt overgedragen. Aan de gemeente dus. Meer informatie over de omgevingsvergunning is te vinden via: https://vng.nl/artikelen/omgevingsvergunning Voorbeeld bruidsschat Het plaatsen van een dakkapel aan de achterkant van een bouwwerk staat in het Bbl in zowel artikel 2.15d als in artikel 2.15f.
Voor dit bouwwerk is dus geen vergunning nodig voor de technische bouwactiviteit en niet voor de omgevingsplanactiviteit die bestaat uit het bouwen. Het plaatsen van zo'n dakkapel aan de voorzijde, wordt alleen genoemd in artikel 2.15d. Of er een vergunning nodig is voor een omgevingsplanactiviteit is dan ook afhankelijk van de regels in het omgevingsplan. Vergunningvrij bouwen voor de Bouwactiviteit De vergunningvrije bouwmogelijkheden voor de bouwactiviteit noemen we ook wel de Bouwbesluittoets vrije bouwwerken. Dat betekent dat hiervoor geen preventieve toets door middel van een vergunningaanvraag hoeft te worden uitgevoerd.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
24
Vergunningvrij bouwen voor de omgevingsplanactiviteit Onder planologisch en esthetisch vergunningvrije bouwwerken vallen bijvoorbeeld het gewone onderhoud, een dakkapel en een dakraam. Wat hier opvalt is dat het bijbehorende bouwwerk (garage aanbouw, overkapping) hierin niet is opgenomen. Dit betekent dat een vergunningvrij bijbehorend bouwwerk voor wat betreft de planologische en esthetische aspecten nu wordt opgenomen in de bruidsschat. Helemaal vergunningvrij Om een bouwwerk onder de Omgevingswet geheel vergunningvrij te kunnen realiseren moet het voldoen aan zowel de criteria van Bouwbesluittoetsvrije bouwwerken als aan de criteria voor een omgevingsplanactiviteitvrij bouwwerk. Als het bouwwerk slechts voldoet aan de criteria van één van deze twee activiteiten, moet voor de andere activiteit een vergunning worden aangevraagd. Meer informatie over vergunningvrij bouwen is te vinden op onderstaande pagina’s: https://www.omgevingsweb.nl/nieuws/vergunningvrij-bouwen-onder-deomgevingswet-bijbehorend-bouwwerk-het-is-niet-anders https://www.recht.nl/nieuws/bhv/174168/vergunningvrij-bouwen-op-de-schop/
3.1.9 Staalkaarten
Het maken van een omgevingsplan is een ingewikkeld proces. Het Rijk heeft daarom opdracht gegeven voor het maken van staalkaarten die kunnen helpen bij het uitwerken van een omgevingsplan. Er zijn een stuk of tien staalkaarten waarvan de verschillende onderdelen gebruikt kunnen worden als bouwstenen uit een legodoos. Op dit moment zijn vier staalkaarten klaar voor gebruik, namelijk die over bedrijfsmatige activiteiten, de energietransitie, het centrum stedelijk gebied en het buiten centrum stedelijk gebied. Voor onze gemeente is de staalkaart van het landelijk gebied erg belangrijk bij het maken van een omgevingsplan. Deze kaart is echter nog in voorbereiding. Als voorbeeld is de staalkaart energietransitie bijgevoegd aan dit document, zie hiervoor bijlage 4. Meer informatie over staalkaarten is te vinden op: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/praktijk/pilots-experimenten/staalkaartencasco/
3.1.10 Conclusie -
Eén van de belangrijke uitgangspunten van de Omgevingswet is de afwegingsruimte voor de gemeente. Deze afwegingsruimte zit in het vaststellen van omgevingswaarden en maatwerkregels en het uitwerken van instructieregels. De instrumenten die hiervoor gebruikt kunnen worden zijn de omgevingsvisie, het omgevingsplan met de planregels en een vergunningensysteem. Er moet daarnaast rekening worden gehouden met het rijksbeleid, zoals vastgesteld in de NOVI.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
25
3.2 Provincie
De provincie Drenthe beschikt over een omgevingsvisie uit 2010. Deze is herzien in 2014 en in 2018 en wordt beleidsarm herzien in 2020. De instructieregels in de Provinciale Omgevingsverordening (POV) vloeien voort uit het algemene beleid zoals opgenomen in de omgevingsvisie. Ook dit document wordt beleidsarm herzien in 2020. Provinciale omgevingsvisie Op 1 juli 2008 is de Wet ruimtelijke ordening in werking getreden. Provincies en gemeenten werden toen verplicht om een structuurvisie op te stellen. Deze was vormvrij. De provincie Drenthe had op dat moment het Provinciaal Omgevingsplan II. Daarnaast is besloten om in samenwerking met alle Drentse gemeenten te komen tot een nieuwe provinciale omgevingsvisie. Na het opstellen van de conceptvisie is een bestuurlijke ronde gehouden. Hierbij heeft het college van Gedeputeerde Staten met de colleges van burgemeester en wethouders afspraken gemaakt over hoe er beleidsmatig om moest gegaan worden met tal van onderwerpen. Uit dat gezamenlijke overleg blijkt de unieke verhouding tussen de gemeenten en de provincie Drenthe. Deze verhouding is er één van overleg en gaat niet om het gelijk aan een zijde te krijgen. Tijdens het bestuurlijk overleg is afgesproken dat de provincie binnen stedelijk (dorps)gebied alleen invloed heeft op het gebied van archeologie, landschap en cultuurhistorie.
Het beleid rondom het landelijk gebied buiten de kernen heeft een plek in het gemeentelijke beleidskader dat opgenomen is in het nieuwe Bestemmingsplan Buitengebied Borger-Odoorn. De provincie Drenthe heeft zich geconformeerd aan de inhoud. Het college van Gedeputeerde Staten wilde in 2008 op basis van wederzijds vertrouwen tot vaststelling van een provinciale omgevingsvisie komen. Het college wilde geen van rijkswege verlangde wettelijke borging van afspraken in een provinciale verordening opstellen. Het Rijk liet dat niet toe en verplichtte de provincie Drenthe met een POV te komen, een ongewenste verplichting. Zowel de provinciale omgevingsvisie, als de Provinciale Omgevingsverordening worden in 2020 nog beleidsarm herzien. Er is door de provincie meerdere malen aangegeven dat het ambtelijk- en bestuurlijk overleg in de voorfase van planvorming in de Omgevingswet nog belangrijker gaat worden. Juist in die voorfase moet helder worden of plannen doorgang kunnen vinden, of niet. Dit is belangrijk omdat de formele beslistermijn in de Omgevingswet is beperkt tot acht weken. Alles is erop gericht om gezamenlijk te werken vanuit het ‘ja, mits’-principe.
3.2.1 Provinciale Omgevingsverordening
De rode draad van de POV is in artikel 3.7 van de POV opgenomen. Daarin wordt omschreven hoe de gemeente beleidsvrijheid heeft om bij ruimtelijke plannen een eigen interpretatie te geven van plannen versus kernkwaliteiten. De provincie bepaalt vervolgens of de gemeentelijke opvatting wordt gedeeld en of er in voldoende mate tegemoet wordt gekomen aan de kernkwaliteiten. Dat geeft het model van overleg aan bij planvorming tussen gemeente en provincie: de ‘Ja, mits’-opstelling.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
26
In onderstaande tabel hebben we per onderwerp of artikel omschreven waar nog gemeentelijke beleidsvrijheid aanwezig is: Onderwerpen POV
Korte beschrijving
2.11 - Ondergrond 2.12 t/m 2.15 Agrarische bedrijvigheid 2.16 - Ruimte voor ruimteregeling 2.17 - Woningbouw
In hoofdzaak regelgeving provincie. Gemeentelijke beleidsvrijheid opgenomen in nieuw bestemmingsplan Buitengebied. Gemeentelijke beleidsvrijheid opgenomen in nieuw bestemmingsplan Buitengebied. - Gemeentelijke beleidsvrijheid opgenomen in Woonvisie. - Gemeentelijke beleidsvrijheid woningbouw geregeld in Woonvisie, nieuw bestemmingsplan Buitengebied, Voormalige Agrarische Bedrijfsbebouwing (VABregeling) en Ruimte voor Ruimteregeling. - Regeling bijzondere woonmilieus al opgesoupeerd door plan Anastasia. - Nieuwe bedrijvenlocaties grote gemeenten, de provincie regelt. - Beleidsvrijheid gemeenten op niveau VAB. - Buiten gemeentelijke wegen om is de provincie leidend. Een zone tot 400 meter van provinciale wegen is heilig voor de provincie. - Voorzieningen die verkeersstromen op bestaande wegen met zich meebrengen worden altijd getoetst door de provincie. Gemeentelijke beleidsvrijheid bepaalt welk recreatiepark gewenst wordt, maar de provincie beslist uiteindelijk.
2.18 - Bedrijvigheid 2.19 - Mobiliteit
2.20 - Functiewijziging verblijfsrecreatie naar wonen 2.21 - Nieuwe recreatieparken c.q. uitbreiding. 2.22 - Windenergie 2.24 - Zonne-energie 2.25 - Radioastronomie 2.28 - Natuurnetwerk Nederland (was EHS) 2.32 - Landgoederen 2.33 - Bosclustering 2.34 - Water
Gemeentelijke beleidsvrijheid, mits zekerheid van langjarige economische exploitatie en tegengaan permanente bewoning. Beleidsvrijheid gemeenten, mits passend binnen het landschap. Beleidsvrijheid rondom het plaatsen van molens met ashoogte max. 15 meter ook landschappelijk ingepast. Gemeente beleidsvrijheid, mits aantoonbaar passend in landschap, combinatiemodel en waarborgverwijdering. Bekend t.a.v. zone 2. Ontwikkelingen binnen de gebieden op kaart in NnN: provincie leidend. Gemeentelijke beleidsvrijheid in nieuw bestemmingsplan Buitengebied en landgoederenregeling. Aanleg nieuw bos beperkte gemeentelijke beleidsvrijheid mits aan provinciale criteria is voldaan. Provinciale bemoeienis in beekdalen, bergingsgebied en grondwaterwinning. Gemeentelijke beleidsvrijheid aanwezig, maar de waterschappen hebben invloed. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
27
Hoofdstuk POV
Onderwerp
Korte beschrijving
Hoofdstuk 3
Natuurbescher ming
Hoofdstuk 4
Bodemenergie
Hoofdstuk 5
Bodemsanering
Hoofdstuk 6
Gebieden
Hoofdstuk 7
Ontgrondingen
Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 9
Vaarverbod Drentsche Aa Water
Bescherming van de fauna in Drenthe is primair een provinciale taak. Alle gemeentelijke plannen die inbreuk daarop kunnen maken vragen om een beoordeling door de provincie. Warmte-koudeopslag, temperatuuropslag etc. is een provinciale taak, geen gemeentelijke beleidsvrijheid. De wet regelt, de provincie kan nadere regels stellen. Geen gemeentelijke beleidsvrijheid. 6.1 Waterwin- en grondwaterbescherming: De wet regelt, de provincie stelt nadere regels. Gemeentelijke beleidsvrijheid is minimaal. 6.4 Stiltegebieden: Provincie stelt vast, geen gemeentelijke beleidsvrijheid. Ontgronding tot 1000m3 is een gemeentelijke zaak. De rest regelt de provincie. Niet van toepassing.
Hoofdstuk 10
Wegen
Waterkeringen, aan- en afvoer water regionaal en vaarwegenbeheer is primair de bevoegdheid van de provincie. Heeft betrekking op provinciale wegen en op situaties buiten wegen waarbij het doelmatig en veilig gebruik van die wegen in het geding is. Dit is primair een provinciale aangelegenheid. Soms in samenspraak, zoals bij de N34.
3.2.2 Regionale Energiestrategie (RES)
Gemeenten, provincies en waterschappen hebben met het kabinet afgesproken te werken aan de energieopgave voor Nederland. Samen met de VNG, IPO en de Unie van waterschappen wordt per regio een Regionale Energiestrategie (RES) opgesteld, waarmee per regio of provincie regie wordt gehouden op de energietransitie. Inmiddels is er door de provincie Drenthe en alle Drentse gemeenten een intentieverklaring ondertekend. Ook is in alle gemeenteraden de Startnotitie RES Drenthe aan bod geweest. In juni 2020 moet namens geheel Drenthe een RES-aanbieding naar de Rijksoverheid worden gedaan. Het standpunt van de gemeente Borger-Odoorn is dat er al voldoende ingebracht is op het gebied van de win- en zonopgave (aanbieding juni 2020 Concept RES).
3.2.3 Conclusie
Van oudsher heeft de provincie Drenthe in het kader van de ruimtelijke ontwikkeling een stuk regie voor wat betreft plannen in het buitengebied. Er heerst binnen het stedelijk gebied een gemeentelijke autonomie. Het provinciale beleid in de omgevingsvisie en omgevingsverordening is tot stand gekomen in samenspraak met de Drentse gemeenten en gaat op basis van de ‘ja mits’-benadering. Maatgevend voor de planvorming is dat wat in de POV staat. De provincie Drenthe wil echter altijd het gesprek aangaan met het gemeentebestuur, wat ook voor ruimte zorgt voor de gemeenteraad. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’ 28
3.3 Waterschap
In onze gemeente zijn twee waterschappen actief. Hiermee moet afstemming plaatsvinden over regelgeving en werkwijzen. De waterschappen zijn op dit moment bezig met aanpassing van de waterschapskeur: een verordening waarin aangegeven staat welke activiteiten bij of in water mogen of wat verplicht is. De regels zijn zo opgesteld dat het waterschap haar taken - zoals waterbeheersing (grond- en oppervlaktewater), bescherming van sloten, kanalen, stuwen en gemalen - goed kan uitvoeren. Wat de beoogde aanpassingen van de keur gaan inhouden en wat dit betekent voor de afwegingsruimte van de gemeente is daardoor niet bekend. Meer informatie over de keur is te vinden op: https://www.hunzeenaas.nl/regelgeving/Paginas/Keur.aspx
3.4 Gemeente Borger-Odoorn
In onze gemeente is al veel beleid vastgesteld op onder meer het gebied van wonen, werken, recreatie, verkeer en gebiedsagenda’s. Ook zijn er in Drenthe samenwerkingsverbanden zoals BOCE, VDG en OPD aangegaan. Deze samenwerkingen kunnen van invloed zijn op verdere beleidsontwikkeling. Ook in relatie tot de Omgevingswet moet hiermee rekening worden gehouden. Daarnaast is er sprake van deelname aan bijzondere groepen, zoals de grootste plattelandsgemeenten in Nederland (P10) en de Cittaslow-gemeenten (wereldwijd).
3.4.1 P10
Inmiddels hebben zich 21 plattelandsgemeenten verenigd in de zogenoemde P10. Deze gemeenten met veel buitengebied en relatief gezien veel kleine kernen voelden zich door de Rijksoverheid weinig begrepen ten aanzien van de specifiek problemen die in deze gemeenten werden ervaren. Denk hierbij aan het openbaar vervoer en de leefbaarheid qua voorzieningen. Inmiddels zijn er 21 gemeenten uit heel Nederland lid en is de P10 een serieuze gesprekspartner van de Rijksoverheid geworden. In beleidsmatige zin geeft dit onze gemeente geen extra ruimte van handelen. Het grote voordeel is wel dat de P10-gemeenten als volwaardige gesprekspartner worden beschouwd en zo de specifieke landelijke problematiek in beeld kan komen. De P10 is betrokken geweest bij de voorfase om te komen tot de NOVI. Daarbij is aandacht voor het landelijke gebied gevraagd. De input is verwerkt in de conceptversie van de NOVI.
3.4.2 Omgevingsplatform Drenthe
Al een aantal jaar komen Drentse gemeenten in VDG-verband bij elkaar. In de VDGwerkgroep Omgevingswet is veelvuldig kennis en zijn ervaringen met elkaar gedeeld. Ook alle ketenpartners - zoals VDG, RUD en GGD -, de waterschappen, Rijkswaterstaat en de provincie Drenthe nemen inmiddels structureel deel aan dit overleg. De deelnemers zijn echter tot de conclusie gekomen dat het delen van kennis en ervaringen niet voldoende is om verder te komen met de naderende inwerkingtreding van de Omgevingswet. Dit was de reden voor de gehele werkgroep om onder de naam van Omgevingsplatform Drenthe (OPD) een meer actieve rol te gaan vervullen. In meerdere werksessies is gezamenlijk een plan van aanpak ontwikkeld, met daarin een rol voor verschillende werkgroepen. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
29
Hieronder beschrijven we deze werkgroepen en hun taak of taken: 1. Governance: Helderheid over aansturing van de samenwerking. Eerste aanspreekpunt voor de stuurgroep. 2. HRM: Onderzoeken of gezamenlijke opleidingen mogelijk zijn. 3. Proces vergunningverlening: Hoe moet het vergunningenproces worden ingericht, mede met alle ketenpartners (integrale afweging) en in relatie tot de beslistermijn van 8 weken. 4. DSO 1: Voorstel voor ICT-technische maatregelen om het vergunningverleningsproces Omgevingswet-proof te laten verlopen. 5. DSO 2: Onderzoek naar de noodzakelijke algemene informatievoorziening voor ketenpartners, inwoners, bedrijven en instellingen. 6. Beleid & Instrumenten: Gezamenlijke afstemming van de inhoud van onder meer de omgevingsvisies, de RES, gezondheid, veiligheid en (milieu)bouwstenen. 7. Participatie: Komen tot een toolkit participatie voor zowel overheidsinitiatieven, als initiatieven uit de samenleving.
3.4.3 BOCE
BOCE is een samenwerkingsverband van de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen. Het samenwerkingsverband richt zich voornamelijk op (boven)regionale vraagstukken. Deze vraagstukken hebben baat bij een gezamenlijke, regionale aanpak. Hierbij gaat het om de volgende thema’s: 1. Versterken ondernemersklimaat/economische infrastructuur; 2. Focus op samenwerking onderwijs en bedrijfsleven; 3. Het versterken van de werkgelegenheid en het creëren van banen; 4. Investeren in goede bereikbaarheid/infrastructuur; 5. Versterken van een prettige woon- en werkomgeving; 6. Uitbreiden en versterken van de toeristische en recreatieve sector; 7. Bepalen identiteit van de regio; 8. Aanleg snel internet (5G); 9. Inspelen op demografische ontwikkelingen, langer zelfstandig thuis wonen en het toekomstbestendig maken van de woningvoorraad; 10. In regionaal verband kijken naar de Omgevingswet: waar zit de meerwaarde en waar liggen de kansen voor de regio?; 11. Inspelen en inzetten op participatie; 12. Aanpak sociaaleconomische problematiek.
3.4.4 Bestuursagenda
Burgerparticipatie is ontzettend belangrijk en moet daarom een vast onderdeel worden van onze werkwijze. Inwoners kunnen en mogen zelf initiatieven nemen. Een duidelijk afwegingskader is hierbij van belang. De focus is gericht op nieuw beleid met betrekking tot het onderhoud van openbare ruimte. Het gaat om een leefgebied van goede kwaliteit, dat vitaal is en aansluit bij de wensen van de inwoners. Vanuit een integrale beleidsnota worden aspecten als onderhoud en beheer van de openbare ruimte geregeld.
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
30
Verder zijn ook de volgende zaken van belang: De inclusieve samenleving, waarbij inwoners centraal staan. Er moet aandacht zijn voor preventie in het kader van onder meer zorg en een gezonde leefstijl. Ook moet er meer aandacht komen voor informele zorg, waarbij ook cultuur ingezet wordt als middel. Een nieuwe duurzaamheidsagenda en het in kaart brengen van de Stresstest Klimaatbestendigheid. Dit doen we onder meer door het inrichten van een Gebiedsfonds voor de inwoners die gevolgen merken van de windmolens. Ook komt er meer ruimte voor ondernemers met aandacht voor leerwerktrajecten, stages en banen voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Voor ondernemers is ook snel internet een belangrijke voorwaarde. Toerisme en recreatie in relatie tot de profilering van ondernemers en werkgelegenheid. Hierbij hebben we speciale aandacht voor het veenkoloniale gebied. Ook een goede oost-west-verkeersverbinding, de snelfietsroute Borger-Emmen en uitvoeringsagenda van het gemeentelijk verkeers- en vervoersplan zijn essentieel.
3.4.5 Koersdocument
Het koersdocument uit 2019 biedt een organisatievisie voor de komende jaren. Zowel het college van burgemeester en wethouders, als de OR zijn akkoord met dit document. Daarnaast vraagt de OR om concrete uitvoeringsstappen, waarbij het belangrijk is om goed te prioriteren. We kunnen immers niet alles tegelijk. Het koersdocument vormt een leidraad voor onder meer de uitvoering van de Omgevingswet. Belangrijkste thema’s in het koersdocument: 1. Voldoende formatie passend bij de taken en het gewenste uitvoeringsniveau; 2. Voldoende passende budgetten; 3. De systemen op orde; 4. Professionele medewerkers die integraal werken; 5. Dienstverlening door een betrouwbare overheid, transparant en met ‘klare taal’; 6. Goed kunnen inspelen op veranderingen in de samenleving, inwoners komen makkelijk binnen; 7. Belang van Cittaslow als uitgangspunt van ons handelen; 8. Praktisch: goede huisvesting en mogelijkheid tot mobiel werken, goede interne communicatie, voldoende mogelijkheden tot ontplooiing en opleiding en goede arbeidsmarktbenadering. Het koersdocument is te downloaden via onderstaande link: http://ibo/index.php?eID=tx_securedownloads&p=10&u=523&g=1&t=1591269473& hash=9d2f9d7c32d336fbb0174c983e5e613e5c176020&file=fileadmin/files/Afbeeldin gen/Nieuws/2019/Gemeente_BO_Koersdocument_Organisatieontwikkeling_181123_ def.pdf
3.4.6 Cittaslow
Cittaslow is het internationale keurmerk voor gemeenten die streven naar de hoogst mogelijke kwaliteit van leven voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Een Cittaslow-gemeente investeert in duurzaamheid en kwaliteit. Dit is geen vrijblijvende opdracht en wordt dan ook periodiek door middel van beoordelingen en controles gemeten. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
31
Ook zorgt een Cittaslow-gemeente ervoor dat de culturele geschiedenis en de gemeenschapswaarden worden gehandhaafd en versterkt, bijvoorbeeld door middel van restauratie, door het beschrijven van de culturele geschiedenis en door het aanbieden van informatie met extra aandacht voor digitale technieken. Binnen onze Cittaslow-gemeente hebben we speciale aandacht voor: - Zorg voor het milieu, gastvrijheid; - Sociale cohesie, gemeenschapszin; - Waardevolle landschappen en biodiversiteit; - Regionale producten en korte voedselketens, oftewel slow food; - Innovatieve, duurzame technieken in aanvulling op waardevolle tradities; - Het voorkomen van negatieve effecten voor komende generaties; - De ecologische voetafdruk die jaarlijks verminderd moet worden. Meer informatie over Cittaslow is te vinden in dit manifest: https://www.cittaslownederland.nl/wp-content/uploads/2018/07/Manifest-Nederlands-Mirande-2018.pdf
3.4.7 Gebiedsagenda’s
Binnen de gemeente Borger-Odoorn zijn veel dorpen bezig met het opstellen van een Dorpsontwikkelingsplan (DOP). Hoe ver ze daarmee zijn, verschilt per dorp. Sommige dorpen hebben het plan al klaar, andere dorpen zijn nog druk bezig en weer een aantal dorpen staat nog aan de vooravond van het proces om te komen tot een DOP. De gemeente stimuleert de dorpen nadrukkelijk om hier actief mee aan de slag te gaan. Niet alleen de gemeente heeft hier belang bij, ook voor de dorpen zelf is een DOP van grote meerwaarde. Zo kan een dergelijk plan als onderlegger dienen voor het beschikbaar stellen van dorps- en wijkbudgetten.
Wat is een DOP? In een DOP geven inwoners van een dorp zelf aan welke thema’s, vragen of behoeften er spelen. Vaak hebben deze thema’s betrekking op leefbaarheidsvraagstukken.
Welke thema’s komen naar voren? Er is een aantal thema’s die in alle dorpen een belangrijke rol spelen. Ook zie je een duidelijk verschil tussen de dorpen met verhoudingsgewijs veel sociale huurwoningen en dorpen met minder sociale huurwoningen. Bij de laatste groep spelen sociaalmaatschappelijke vraagstukken en ervaren ‘overlast’ een nadrukkelijkere rol. Thema
Korte beschrijving
Communicatie
Veel dorpen hebben behoefte aan goede communicatiemiddelen. De huidige middelen hebben niet altijd een goed bereik. Vooral een activiteitenkalender (wat gebeurt er wanneer in het dorp) wordt gemist. Veel dorpen benoemen onveilige (verkeer)situaties en een te hoge verkeerssnelheid als een groot probleem. Dergelijke punten dragen niet bij aan een fijn woonklimaat en de leefbaarheid. Ook het (beperkte) openbaar vervoer is een punt van aandacht.
Verkeer en bereikbaarheid
Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
32
Groen en grijs
Wonen en verduurzaming Leefbaarheid
Werkgelegenheid en ondernemerschap (R&T)
Het algemene beeld van het onderhoud op het gebied van groen en grijs is onder de maat. Bermen en het openbaar gebied worden onvoldoende onderhouden en wegen en fietspaden vertonen tekenen van achterstallig onderhoud. Het organiseren van dorps- en wijkschouwen is een middel om dit probleem inzichtelijk te maken. Zorg voor voldoende starters- en levensloopbestendige woningen met lage energielasten. De dorpen willen hierover graag meedenken en ondernemen initiatieven om bijvoorbeeld energiecorporaties op te richten. Veel dorpen zien de sociale cohesie en de leefbaarheid teruglopen. Waar ‘vroeger’ alle dorpelingen elkaar kenden, is dit nu niet meer het geval. Men leeft steeds meer langs elkaar heen. Daarom wordt ingezet op het tegengaan van onder meer eenzaamheid en laaggeletterdheid. Ook het in standhouden van aanwezige voorzieningen als een dorpshuis en het verenigingsleven is van groot belang. Het tekort aan vrijwilligers speelt in deze context een rol. Combineer zaken, breng verenigingen met elkaar in contact en zorg voor voldoende speelvoorzieningen voor de jeugd. Zorg voor voldoende werkgelegenheid en versterk waar mogelijk de recreatieve en toeristische sector. Benut de sterke punten van de dorpen en heb oog voor de cultuurhistorie. Maak in dit verband leuke dorpsommetjes, betrek lokale ondernemers en organiseer leuke evenementen.
3.4.8 Conclusie
De bovengenoemde beleidsdocumenten zien vooral toe op een efficiënte samenwerking en vragen om een goede onderlinge en/of integrale afstemming. De concrete acties en thema’s die voortkomen uit de samenwerkingsverbanden zijn van invloed op de afwegingsruimte die beschikbaar is voor de gemeente binnen de Omgevingswet en de omgevingsvisie. Dit kan per situatie verschillen. Op dit moment is het nog lastig om in te schatten welke impact de samenwerkingsverbanden hebben op de beleidsmatige ruimte. Wel kan het zo zijn dat de verschillende samenwerkingsverbanden en de beleidsdocumenten uitgaan van tegenstrijdige belangen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de economische belangen tegenover de uitgangspunten van Cittaslow. Hier moet oog voor zijn.
3.5 Externe diensten
De gemeente Borger-Odoorn heeft een aantal taken ondergebracht bij externe organisaties, ook wel uitvoeringsdiensten genoemd. Ook hun activiteiten spelen een rol bij de invulling van de Omgevingswet.
3.5.1 Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD)
Het Omgevingsplatform Drenthe heeft de RUD opdracht gegeven om te onderzoeken wat er allemaal moet gebeuren voor implementatie van de Omgevingswet. Ook omdat de bruidsschat die de gemeente van het Rijk krijgt voor een groot deel uit milieutaken bestaat. Beleidsnotitie project ‘Beleid en bestuurlijke organisatie’
33
De RUD heeft daarom een bouwstenennotitie milieu opgesteld, die te vinden is in bijlage 5. Onderdeel van deze bouwstenennotitie is beantwoording van de vraag hoe de milieuaspecten kunnen worden meegenomen in de omgevingsvisie. De notitie is een dynamisch document. Er worden dan ook nog bouwstenen toegevoegd. In de notitie heeft de RUD een prioritering aangebracht. In samenspraak met hen gaat de gemeente hiermee aan de slag. Er wordt gekeken of en ten aanzien van welke bouwstenen een uniforme aanpak mogelijk is en wat de afwegingsruimte hierbinnen is. Maar er is uiteraard ook ruimte voor maatwerk. Dit gebeurt in het Omgevingsplatform Drenthe (OPD) waarin alle gemeenten, de externe diensten, de waterschappen en de provincie vertegenwoordigd zijn. De uitkomsten kunnen fasegewijs worden opgenomen in de omgevingsvisie en het omgevingsplan.