Nota reserves en voorzieningen 2024
Tekst van het document
Nota Reserves en Voorzieningen 2024
Gemeente Borger-Odoorn
Inhoud Inleiding ................................................................................................................................. 3 1. Onderscheid tussen reserves en voorzieningen ..................................................................... 3 Algemene Reserve (WAR) .................................................................................................... 3 Vrije Algemene Reserve (VAR) ............................................................................................. 3 Bestemmingsreserves.......................................................................................................... 4 Voorzieningen...................................................................................................................... 4 2. Kaders reserves en voorzieningen ........................................................................................ 5 Algemene kaders ................................................................................................................. 5 Specifieke kaders................................................................................................................. 5 3. Informatievoorziening en beheersing ...................................................................................
6 Samenvatting............................................................................................................................................................................. 6 Samenvatting voorstellen ........................................................................................................ 6
Bijlage 1: Beoordeling en verloop reserves Bijlage 2: Beoordeling en verloop voorzieningen
2
Inleiding Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bepaalt het wettelijk kader voor de reserves en voorzieningen. In deze nota vindt u terug hoe wij als gemeente Borger-Odoorn met onze reserves en voorzieningen willen omgaan. Het college biedt de raad, indien noodzakelijk geacht, periodiek een nota Reserves en Voorzieningen aan. Deze nota is een herziening van de vorige nota uit 2019. De raad stelt de nota vast. De nota bestaat naast de inleiding uit drie hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk wordt het onderscheid tussen reserves en voorzieningen duidelijk gemaakt. Ook wordt ingegaan op de verschillende functies van de reserves. De kaders rond reserves en voorzieningen wordt in het tweede hoofdstuk uiteengezet. Het derde hoofdstuk gaat over de informatievoorziening en beheersing. Wat is er gewijzigd? De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de Nota Reserves en voorzieningen 2019 zijn: 1. Een beschrijving van de functies van reserves en kaders over de toepassing hiervan; 2. Het geven van specifieke kaders voor het overhevelen van niet bestede middelen van specifiek benoemde budgetten en projecten; 3. Het mogelijk maken van niet begrote dotaties en onttrekkingen bij bestemmingsreserves zolang de mutaties passen binnen het doel van de reserve en ze bij de jaarstukken goed worden toegelicht.
1. Onderscheid tussen reserves en voorzieningen De keuze voor een reserve en/of voorziening wordt conform het gestelde in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gemaakt. Reserves worden altijd gevormd met eigen middelen en zijn ter dekking van verwachte toekomstige uitgaven. Ze zijn een onderdeel van het eigen vermogen. Het instellen en opheffen van reserves is de bevoegdheid van de raad. Dit ligt in de lijn met het budgetrecht van de raad. Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves worden via de begroting geautoriseerd door de raad of gedurende het jaar via een raadsvoorstel dat vervolgens in een begrotingswijziging wordt verwerkt. De algemene reserves vormen een buffer voor financiële tegenvallers. Het BBV kent behalve de algemene reserves ook bestemmingsreserves. Dat zijn reserves waaraan de gemeenteraad al een bepaalde bestemming heeft gegeven. Voorzieningen kunnen worden gevormd met eigen middelen of met middelen van derden. Het instellen en opheffen van voorzieningen vloeit voort uit de reguliere exploitatie. Deze hangen samen met een risico waarvoor volgens de voorschriften verplicht een voorziening moet worden gevormd. Omdat de vorming van een voorziening geen keuze is, is er geen afzonderlijk raadsbesluit nodig. Hetzelfde geldt voor toevoegingen en onttrekkingen aan voorzieningen. Voorzieningen worden gerekend tot het vreemd vermogen.
Algemene Reserve (WAR) De WAR is bedoeld als buffer voor de weerstandscapaciteit om alle risico’s op te vangen waarvoor geen raming (voorziening of exploitatiepost) in de begroting is opgenomen. De wetgeving geeft geen algemene regel voor de bepaling van het minimale niveau van de algemene reserve. Een maximale of gewenste omvang van de WAR is niet relevant, het gaat om een minimale buffer voor het opvangen van risico’s. Wij hanteren als norm voor de minimale omvang het totaal van de gekwantificeerde risico’s, zoals opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen van zowel de jaarrekening als de begroting.
Vrije Algemene Reserve (VAR) De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. De benaming van deze reserve impliceert dat de reserve ‘vrij’ is voor besteding. De reserve is niet volledig ‘vrij’, maar bedoeld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Daarnaast wordt deze reserve soms gedeeltelijk belast voor incidenteel nieuw beleid. De laatste jaren hebben we geen rekeningtekorten gehad. De voeding van deze reserve vindt met name plaats door voordelige rekeningresultaten toe te voegen. Daarnaast worden ook boekwinsten en –verliezen van gronden (niet uit het grondbedrijf) rechtstreeks ten gunste of ten laste van deze
3
reserve gebracht. Ten opzichte van een aantal jaren geleden is deze reserve de laatste jaren (fors) toegenomen door positieve rekeningresultaten. Op basis van een voorstel uit de nota Reserves en Voorzieningen 2019 is de minimum hoogte van de VAR gesteld op de gekwantificeerde incidentele risico’s, voortvloeiend uit de paragraaf Weerstandsvermogen van de begroting en jaarrekening. Met het vervallen van het onderscheid tussen incidentele en structurele risico’s in 2023 is deze systematiek niet meer houdbaar. Gezien het feit dat de minimumpositie van de WAR ook gekoppeld is aan de gekwantificeerde risico’s zou dit een dubbeling inhouden. Een buffer voor nadelige rekeningresultaten is echter wel wenselijk. Voorstel De huidige systematiek aanpassen en voor de VAR een minimum van 1% van de begroting aanhouden.
Bestemmingsreserves Het algemene uitgangspunt in het BBV is om terughoudend te zijn bij het instellen van bestemmingsreserves, zowel qua aantal als omvang. Dat is namelijk transparant en bevordert de integrale afweging van de inzet van budgetten. Het bevordert ook de inzichtelijkheid in de financiële positie van de organisatie. Bestemmingsreserves zijn reserves die voor een bepaald doel door de raad zijn ingesteld. Deze middelen zijn daarom niet vrij besteedbaar. Daarnaast zijn er bestemmingsreserves om de kapitaallasten van bepaalde activa die al in het bezit zijn van de gemeente te dekken. Het veranderen van de bestemming van deze reserves is in feite niet mogelijk, vanwege de dekking van de kapitaallasten. De gemeente Borger-Odoorn kent naar aanleiding van de nota Reserves en Voorzieningen 2019 een aantal bestemmingsreserves. Bij het vaststellen van de jaarrekening 2021 is de bestemmingsreserve Coronacrisis gevormd. Een bedrag van € 578.000 is gereserveerd voor uitgaven als gevolg van de pandemie. Bij het vaststellen van deze nota wordt voorgesteld deze reserve weer op te heffen en het saldo ten gunste van de VAR te boeken. Voor de overige reserves geldt dat ze op dit moment gehandhaafd dienen te worden. In de bijlage bij deze nota geven we per reserve een toelichting en geven we inzicht in het verloop van het saldo.
Voorstel De bestemmingsreserve Coronacrisis opheffen en het saldo ten gunste van de VAR boeken.
Voorzieningen In vergelijking met reserves hebben voorzieningen een dwingender karakter en is de vrije beleidskeuze van de raad beperkt. Voorzieningen zijn aan te merken als vreemd vermogen en de middelen zijn niet vrij besteedbaar. Er staat altijd een verplichting (last) of kwantificeerbaar risico tegenover en er is een relatie met een gebeurtenis in de periode voorafgaand aan de balansdatum. Voorzieningen dienen naar beste schatting dekkend te zijn voor de achterliggende verplichtingen en risico’s. Ze mogen niet groter of kleiner zijn dan de verplichtingen of risico’s waarvoor ze zijn ingesteld. Wij onderkennen de volgende soorten voorzieningen: Voorziening voor verplichtingen en verliezen De voorziening is ingesteld voor verplichtingen die onvermijdelijk zijn, maar in een volgend begrotingsjaar tot uiting zullen komen. Voorziening ter egalisatie van kosten Een dergelijke voorziening is ingesteld met als doel om lasten gelijkmatig over de jaren heen te verdelen. De voorzieningen en beheersplannen die daaraan ten grondslag liggen worden door de raad bij besluit ingesteld voor eventuele keuzes in onderhouds- en kwaliteitsniveaus. Voorziening van derden verkregen middelen met specifieke besteding. De voorziening is ingesteld om (grote) schommelingen in heffingen (riool/afval) te voorkomen, doordat de uitgaven in het ene jaar hoger zijn dan in het andere jaar.
Het voor- of nadeel in de exploitatie wordt verrekend met de voorziening. De voorziening mag alleen ingezet worden voor de heffing die de inwoners betalen.
4
2. Kaders reserves en voorzieningen Algemene kaders 1. 2. 3. 4.
Tekorten/overschotten op de jaarrekening worden ten laste/ten gunste van de VAR gebracht. Reserves worden alleen ingesteld bij een expliciet besluit van de raad. Incidentele lasten kunnen worden gedekt uit de reserves. Voor het tijdelijk dekken van structurele lasten uit de reserves is een besluit nodig van de raad. 5. De reserves worden niet geïndexeerd. 6. Er worden geen winsten en verliezen (bijvoorbeeld bij verkoop gronden niet uit het Grondbedrijf) rechtstreeks gemuteerd op de VAR maar ten gunste dan wel ten laste van de exploitatie gebracht. Op deze wijze maken dergelijke mutaties deel uit van het jaarrekeningresultaat en gaat het jaarrekeningresultaat vervolgens naar de VAR. 7. Er wordt geen (bespaarde) rente toegerekend aan reserves, in plaats hiervan wordt een vast bedrag toegevoegd aan de WAR. 8. Gekoppelde reserves worden voornamelijk ingezet voor éénmalige investeringen. Dit zijn investeringen die na afloop van de afschrijvingstermijn niet vervangen worden. 9. Het uitgangspunt voor de vorming van reserves is dat dit zo min mogelijk gebeurd. 10. De opname van geplande dotaties aan en onttrekkingen uit de voorzieningen in de begroting wordt gebaseerd op een adequate onderbouwing. 11. Bij de berekening van het weerstandsvermogen wordt geen rekening gehouden met stille reserves. 12. Voor de solvabiliteit wordt een minimum van 25% gehanteerd. 13.
De minimale omvang van de WAR is gebaseerd op het totaal van de gekwantificeerde risico’s, zoals opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen van zowel de jaarrekening als de begroting.
Specifieke kaders 1. Niet bestede middelen van specifiek benoemde budgetten en projecten. Het college geeft uitvoering aan de door de raad vastgestelde begroting en de, in aanvulling daarop, gedurende het jaar vastgestelde beleids- en begrotingsaanpassingen. In de praktijk wijkt de werkelijke besteding af van de in de begroting opgenomen bedragen. Het komt regelmatig voor dat deze afwijkingen worden veroorzaakt doordat activiteiten, waarvoor de raad geld beschikbaar heeft gesteld, nog niet (geheel) zijn uitgevoerd. Dit leidt dan tot een voordelig saldo ten opzichte van de begroting. Om deze gelden beschikbaar te houden om uitvoering van de activiteiten in een volgend jaar mogelijk te maken worden deze gelden zoveel mogelijk gereserveerd door de budgetten via Berap I en II aan te passen. Toch blijkt vaak aan het eind van het jaar dat ook na bijstelling in Berap II er nog geld overblijft op deze budgetten. Voorstel Met het vaststellen van de jaarrekening accorderen van toevoegingen van overgebleven budget voor activiteiten die aan het eind van het jaar nog niet (geheel) zijn uitgevoerd aan de bestemmingsreserve Nog Uit te voeren Werken (NUW). De activiteiten moet wel passen binnen het gemeentelijk beleid en voldoende zijn toegelicht. 2. Niet begrote dotaties en onttrekkingen bij bestemmingsreserves.
Voor bepaalde bestemmingsreserves (onderhouds- en egalisatieserves zoals onderhoud gebouwen, rioleringen, afval etc.) worden in de praktijk alle lasten verrekend met de reserve. Omdat pas aan het eind van het jaar de totale lasten kunnen worden vastgesteld ontstaat er veelal een afwijking ten opzichte van de (bijgestelde) begroting. Voor een rechtmatige uitvoering is het belangrijk dat de raad deze mutaties accordeert. Voorstel De volgende kaders stellen voor mutaties van onderhouds- en egalisatiereserves: - Onderhouds- en egalisatiereserves kunnen worden gemuteerd ongeacht wat begroot is; - Mutaties moeten passen binnen de doelstelling van de reserve; - In de jaarrekening worden de afwijkingen toegelicht ten opzichte van de bijgestelde begroting van zowel de exploitatie als van de stortingen en onttrekkingen aan de reserves;
5
- Met het vaststellen van de jaarrekening worden verrekeningen van hogere lasten ten opzichte van de bijgestelde begroting geaccordeerd.
3. Informatievoorziening en beheersing Jaarlijks analyseren wij bij het opstellen van de begroting en de jaarrekening of de door de raad ingestelde bestemmingsreserves nog noodzakelijk zijn voor het doel waarvoor deze zijn ingesteld. Daarbij wordt ook beoordeeld of de in de reserve opgenomen middelen toereikend zijn om de beoogde doelstellingen te realiseren. Deze actualisatie kan leiden tot een voorstel aan de raad tot afroming of aanvulling van het saldo van een bestemmingsreserve, verlenging van de duur van of omzetting of opheffing van een bestemmingsreserve. Vrijvallende middelen uit de reserve vallen onder de algemene middelen en kan voor wat betreft de aanwending opnieuw ter besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. In de begroting wordt per reserve en voorziening inzicht gegeven in: • De stand aan het begin van het boek(verslag)jaar; • De toevoegingen en onttrekkingen in het betreffende boekjaar; • Het verwachte saldo aan het einde van het boekjaar; • De instelling en opheffing van voorzieningen. In de Jaarrekening wordt in de toelichting op de balans de aard en reden van elke reserve en voorziening toegelicht.
Per reserve en voorziening wordt inzicht gegeven in: • De stand aan het begin van het boek(verslag)jaar; • De toevoegingen en onttrekkingen in het betreffende boekjaar; • Het saldo aan het einde van het boekjaar; • De eventuele instellingsbesluiten, niet financiële wijzigingen en opheffing van voorzieningen.
Samenvatting Voor u ligt de nieuwe Nota Reserves en Voorzieningen 2024. Deze nota is een uitwerking van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), waarin vooral definities en vereisten voor de verslaggeving staan. Deze nota geeft de regels en richtlijnen rondom de reserves en voorzieningen en geeft aan wanneer onttrekkingen en toevoegingen kunnen plaatsvinden. Om te voldoen aan het budgetrecht van de gemeenteraad en om het college van burgemeester en wethouders te faciliteren bij een goede bedrijfsvoering is het van belang dat altijd op een transparante wijze de financiële positie van de gemeente te bepalen is. Daarom is het van belang dat eenduidig en consistent omgegaan wordt met reserves en voorzieningen.
Samenvatting voorstellen Samenvattend komen uit de nota Reserves en Voorzieningen 2024 de volgende voorstellen voort: 1. De systematiek aanpassen en voor de VAR een minimum van 1% van de begroting aanhouden. 2. De bestemmingsreserve Coronacrisis bij het opmaken van de jaarrekening 2023 ten gunste van de VAR vrij te laten vallen. De verwachting is dat er geen posten meer komen waarvoor het in stand houden van de reserve noodzakelijk is. 3. Het accorderen van toevoegingen van overgebleven budget aan de bestemmingsreserve Nog Uit te voeren Werken (NUW) met het vaststellen van de jaarrekening voor activiteiten die aan het eind van het jaar nog niet (geheel) zijn uitgevoerd. De activiteiten moet wel passen binnen het gemeentelijk beleid en voldoende zijn toegelicht. 4. De volgende kaders toepassen voor de onderhouds- en egalisatiereserves: - Onderhouds- en egalisatiereserves kunnen worden gemuteerd ongeacht wat er begroot is; - Mutaties moeten passen binnen de doelstelling van de reserve; - In de jaarrekening worden de afwijkingen toegelicht ten opzichte van de bijgestelde begroting van zowel de exploitatie als van de stortingen en onttrekkingen aan de reserves; - Met het vaststellen van de jaarrekening worden verrekeningen van hogere lasten ten opzichte van de bijgestelde begroting geaccordeerd.
6