Memo op de Meicirculaire.pdf
Tekst van het document
Memo Exloo, 2 juni 2021 Bestemd voor: Afkomstig van: Onderwerp:
Raad College Financiële effecten Meicirculaire 2021
Inhoud: Inleiding We hebben op 31 mei 2021 de Meicirculaire 2021 ontvangen. Dit is de eerste circulaire van 2021. Deze circulaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van het Rijk voor de gemeenten. We gaan in dit memo in op dit de belangrijkste ontwikkelingen uit de circulaire. Effecten Meicirculaire op saldo begroting In onderstaande tabel zijn de effecten van de meicirculaire zichtbaar. De effecten hebben allemaal een structureel effect en invloed op knop 1 saldo begroting en dus niet op knop 2 budget beleidsintensivering. Het beginpunt is de stand van knop 1 saldo begroting die is gepresenteerd in de BERAP 2021-I en de Kadernota 2022. Vervolgens brengen we de effecten van meicirculaire in beeld en dat resulteert in een nieuw begrotingssaldo. Hieronder lichten we de effecten verder toe. Effecten Meicirculaire op saldo begroting Stand BERAP/Kadernota
2021
2022
2023
2024
2025
-60.419
455.776
164.453
16.389
164.178
-550.000
Effecten Meicirculaire 2021: Accres-ontwikkeling
0
-175.000
-350.000
-500.000
BTW compensatiefonds
125.000
0
0
0
0
Wijzigingen in uitkeringsfactor en maatstaven
150.000
400.000
400.000
400.000
400.000
0
125.000
125.000
125.000
125.000
Totaal:
275.000
350.000
175.000
25.000
-25.000
Saldo begroting na Meicirculaire 2021
214.581
805.776
339.453
41.389
139.178
Aanpassing behoedzaamheid
Accres-ontwikkeling De ontwikkeling van rijksuitgaven beïnvloedt de hoogte van de algemene uitkering. Dit noemen we de trap op, trap af systematiek die door het huidige kabinet is bepaald. Zoals gemeld in de meicirculaire 2020 zijn de accressen voor de jaren 2020 en 2021 bevroren. Hierdoor wijzigt de hoogte van de algemene uitkering in tijden van corona niet. Deze circulaire bevat de nieuwe accresraming voor de jaren 2022 en verder. Voor de jaren 2022 en daarna is sprake van een neerwaartse bijstelling van het accres. Het Centraal Planbureau verwacht dat de lonen en prijzen minder hard stijgen in de periode 20222025 dan eerder was ingeschat. Ook de verwachte rijksuitgaven stijgen minder hard omdat er lagere rentelasten en EU-afdrachten verwacht worden. Deze ontwikkelingen dragen bij aan de verlaging het accres.
De uiteindelijke ontwikkelingen van het accres voor de jaren 2022 en daarna zijn afhankelijk van de keuzes van een nieuw kabinet. Als de accresrelevante uitgaven van het Rijk omhoog gaan door keuzes van het nieuwe kabinet zal de algemene uitkering hoger worden. Ook kan het kabinet de huidige normeringssystematiek (trap op, trap af) wijzigen. In een volgende circulaire worden we daarover geïnformeerd. Conclusie is echter op dit moment dat we de algemene uitkering voor de jaren 2022 t/m 2025 als gevolg van de accresontwikkeling dienen te verlagen. BTW compensatiefonds (BCF) Via het BCF kunnen gemeenten en provincies de btw terugvragen voor de meeste uitgaven. Indien niet het gehele beschikbare bedrag in het BCF is besteed, wordt de beschikbare ruimte teruggestort in het gemeente- en provinciefonds. De afrekening van het BCF over 2020 is afgerond € 193 miljoen voordelig voor gemeenten. Dat is € 96 miljoen hoger dan de prognose in de septembercirculaire (€ 97 miljoen). Dat verschil van € 96 miljoen is een voordeel in deze circulaire en voor het jaar 2021. Voor onze gemeente is het voordeel € 125.000. Het ministerie van BZK, de VNG en de provinciale toezichthouders hebben ook een advies uitgebracht hoe om te gaan met het BCF in de meerjarenraming: dit bedrag is maximaal gebaseerd op de meest recente afrekening van het BCF.
De meest recente afrekening is die van boekjaar 2020 en betreft € 193 miljoen. Voor onze gemeente is dat € 250.000. Dit bedrag zouden we structureel mogen ramen. Het opnemen van een structurele raming is risicovol, omdat bij toekomstige tegenvallende BCF afrekeningen dan een neerwaartse bijstelling zal volgen. Indien we bij het opmaken van de begroting 2022 te weinig structurele ruimte hebben kunnen we alsnog overwegen om dit bedrag (of een gedeelte hiervan) te ramen. Wijzigingen in uitkeringsfactor en maatstaven We kunnen met uitzondering van 2021 alle jaarschijven met € 400.000 verhogen door de voordelen in de uitkeringsfactor en verschillende maatstaven. De uitkeringsfactor gaat in alle jaren iets omhoog. Ook zijn meerdere maatstaven, zoals het inwonertal en het vaste bedrag, gestegen en dat zorgt voor meer algemene uitkering. Aanpassing behoedzaamheid In de begroting 2021 hebben we de behoedzaamheid van € 125.000 voor 2021 incidenteel laten vervallen. Voor de jaren daarna is de behoedzaamheid nog cumulatief met € 125.000 per jaarschijf verwerkt. Dat betekent dat de behoedzaamheid in 2022 nog € 250.000 is en jaarschijf 2023 € 375.000 etc. Omdat we bij het opstellen van de begroting 2022 een nieuwe jaarschijf 2026 aanleggen, kan de behoedzaamheid voor de jaren 2022 t/m 2025 met € 125.000 worden verlaagd. Dit betekent een voordeel van het hetzelfde bedrag in deze jaren.
Overige effecten Meicirculaire Algemeen De overige effecten van deze Meicirculaire zijn allemaal budgettair neutraal en per saldo hebben deze effecten geen invloed op Saldo Begroting (knop 1) en budget beleidsintensivering (knop 2). De overige effecten worden hieronder toegelicht. Herijking verdeling Gemeentefonds Op dit moment ligt de adviesvraag nog bij de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Het aangepaste verdeelvoorstel zal samen met de geactualiseerde voorlopige uitkomsten per gemeente over 2019 begin juni gereed zijn en vervolgens worden gepubliceerd. Daarna zal de VNG om advies worden gevraagd. Besluitvorming over de invoering van de herverdeling per 2023 wordt overgelaten aan het nieuwe kabinet. 2
Extra middelen voor problematiek jeugdzorg 2021 Het kabinet heeft bekend gemaakt dat er € 613 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor de problematiek in de jeugdzorg voor het jaar 2021. Hiervan wordt € 120 miljoen via specifieke uitkeringen verdeeld en € 493 miljoen via de algemene uitkering. Het deel dat via specifieke uitkeringen verdeeld wordt, komt terecht bij een beperkt aantal gemeenten en jeugdzorgregio’s. Dit wordt nog nader uitgewerkt. Van de resterende € 493 miljoen wordt in deze circulaire € 438 miljoen beschikbaar gesteld. Het restant wordt vooralsnog gebruikt voor het opzetten voor een landelijke informatievoorziening over wachtlijsten bij specialistische jeugdzorg. Meer informatie daarover volgt in de septembercirculaire. Voor onze gemeente betekent het uitgekeerde bedrag van € 438 miljoen een voordeel van € 600.000. In BERAP 2021-II zullen we dit bedrag verwerken en naar verwachting inzetten voor het jeugdbudget. Daarom beschouwen het bedrag in dit memo als budgettair neutraal. Na toevoeging van de € 600.000 ziet het jeugdbudget voor 2021 er als volgt uit: Jeugdzorgbudget Stand Begroting 2021
2021 6.372.718
Compensatie Voogdij/18+
535.301
Stand BERAP/Kadernota
6.908.019
Extra middelen jeugdzorg Indexatie Voogdij/18+ Stand Meicirculaire 2021
600.000 36.268 7.544.287
De werkelijke kosten jeugdhulp waren in 2020 € 7.470.804. Geconcludeerd wordt dat door de toevoeging van de compensatie voor Voogdij/18+ en met de middelen uit deze circulaire de raming 2021 iets hoger ligt dan de werkelijke kosten 2020. De extra middelen jeugdzorg die we ontvangen zijn niet geheel vrijblijvend. Het kabinet heeft een aantal doelen gesteld over waar de focus op moet liggen met de besteding van de extra middelen. Het is aan de gemeenten zelf om hier verder invulling aan te geven. De uitgekeerde € 438 miljoen is bedoeld om: 1. De consultatiefunctie ggz vorm te geven; 2. Wachtlijsten bij lichtere jeugdhulpproblematiek tegen te gaan; 3. Verdringing van andere uitgaven bij gemeenten tegen te gaan; 4. De POH (praktijkondersteuner huisarts) functie uit te breiden; 5. Gemeenten beter regie te laten voeren op het voorkomen en aanpakken van wachttijden van ingekochte specialistische jeugdzorg aan de hand van goede data. Structurele compensatie jeugdzorg Tot op heden is het Rijk nog niet met structurele compensatie voor jeugdzorg over de brug gekomen. Wel werden incidentele bedragen verstrekt in de jaren 2019 t/m 2022 en heeft het Rijk onderzoeksbureau AEF de opdracht gegeven de werkelijke kosten jeugdhulp van gemeenten te onderzoeken. Het rapport van AEF concludeerde dat gemeenten in 2019 ongeveer € 1,7 miljard meer hadden uitgegeven dan gecompenseerd hadden gekregen.
De uitkomsten zijn door de VNG voorgelegd aan de onafhankelijke Commissie van Wijzen (ook wel arbitragecommissie). Een advies van deze commissie is geen gerechtelijke uitspraak, maar wel een zwaarwegend advies voor een kabinet. De commissie heeft geconcludeerd dat het niet realistisch was dat gemeenten in 2015 moesten bezuinigen op jeugdzorg, omdat in de periode daarvoor de kosten ook al fors waren toegenomen. Daarnaast hadden gemeenten geen ervaring met de uitvoering van jeugdzorg. Al met al concludeert de commissie dat er niet is voldaan aan artikel 108 lid 3 van de 3
Gemeentewet. In dit artikel is benoemd dat de kosten die gemeenten maken door het Rijk moeten worden vergoed. Inmiddels is bekend geworden dat het Rijk n.a.v. de uitspraak van de arbitragecommissie de gemeenten compenseert voor een bedrag van € 1,3 miljard voor het jaar 2022. De verdeling per gemeente is nog niet bekend, maar naar verwachting gaat het om een behoorlijk bedrag voor Borger-Odoorn. Wij schatten op dit moment dat dit voor Borger-Odoorn € 1,3 miljoen compensatie betekent. Van dit bedrag zal een groot deel noodzakelijk zijn om een realistische raming 2022 voor jeugdzorg in de begroting op te nemen. Vanaf 2023 is er nog geen structurele compensatie toegekend. Dat wordt overgelaten aan het nieuwe kabinet. Het huidige kabinet gaat op korte termijn in gesprek met de VNG om de vervolgstappen te bepalen om te komen tot een Ontwikkelagenda jeugdzorg. Deze ontwikkelagenda zal door het nieuwe kabinet definitief worden vastgesteld. De verwachting is dat het Rijk een deel van de tekorten zal compenseren en daarnaast in overleg met de VNG meerdere maatregelen zal invoeren die kostenbesparend moeten werken. Hierbij kan gedacht worden aan: invoeren inkomensafhankelijke ouderbijdrage, afbakenen reikwijdte jeugdwet, standaardisatie van de uitvoering etc. In de begroting 2022 zullen we compensatie voor 2022 verwerken.
Voor de jaren erna hanteren we, in afwachting van verdere besluitvorming van het nieuwe budget, het huidige budget als uitgangspunt. Coronacompensatie Ten aanzien van de coronacompensatie spelen de volgende ontwikkelingen die in deze circulaire zijn beschreven. Er was nog € 60 miljoen gereserveerd voor cultuur en buurt- en dorpshuizen. Dit bedrag wordt overgeheveld naar het gemeentefonds ter compensatie van extra uitgaven. De voorlopige bedragen voor BO zijn: € 57.000 voor cultuur en € 10.000 voor buurt- en dorpshuizen. In de septembercirculaire worden de definitieve bedragen bekend gemaakt. Deze bedragen verwerken we in BERAP 2021-II. Voor jeugd en Wmo is voor 2021 afgesproken dat de meerkosten worden vergoed. Hiervoor is voorlopig € 141 miljoen gereserveerd. In de loop van het jaar wordt verder onderzoek verricht naar de meerkosten. De verwachting is dat in de decembercirculaire het definitieve bedrag per gemeente wordt uitgekeerd. Voor de compensatie voor inkomstenderving 2020 op onderdelen zoals toeristenbelasting, marktgelden en evenementenleges gaat het Rijk aan de hand van de jaarrekeningen 2020 van de gemeenten de balans opmaken. De uitkomsten worden aan de betreffende gemeenten voorgelegd. Het streven is dat de compensatie in december 2021 worden uitgekeerd. De reële compensatie voor de inkomstenderving over 2021 wordt over het gehele kalenderjaar bezien.
Daarnaast reserveert het kabinet voor het derde kwartaal 2021 € 51,5 miljoen voor de regionale en lokale cultuur. Aangezien de lockdown weer gedeeltelijk wordt opgeheven worden er geen nieuwe middelen gereserveerd. Indien er weer opnieuw coronamaatregelen getroffen worden zal overleg met betrekking tot reële compensatie worden hervat. Decentralisatie- en integratieuitkeringen De Decentralisatie- en integratieuitkeringen Voogdij/18+, Participatie en Beschermd wonen zijn geïndexeerd. Hieronder een korte toelichting over de ontwikkeling per uitkering. Ook geven we een update over de nieuwe wet inburgering.
4
1. Voogdij/18+ De uitkering Voogdij/18+ is geïndexeerd met een bedrag van € 36.328. Verder gaat met ingang van 2022 het nieuwe woonplaatsbeginsel in werking. Met de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel verschuift de verantwoordelijkheid en bekostiging voor de zorg van naar inschatting zo’n 20.000 kinderen naar een andere gemeente. Als gevolg daarvan wordt de uitkering Voogdij/18+ op basis van de huidige verdeelsystematiek verlaagd met € 516.759. We beschouwen deze mutatie als budgettair neutraal en verwachten vooralsnog voor tenminste hetzelfde bedrag minder kosten te maken op het gebied van jeugdhulp. Voogdij 18+ (onderdeel jeugdhulp) Stand BERAP/Kadernota Indexatie
2021
2023
2024
2025
1.733.725 1.733.725 1.733.725 1.733.725 1.733.725 36.268
Nieuw woonplaatsbeginsel 2022 Stand na Meicirculaire 2021
2022 36.268
36.268
36.268
36.268
-516.759
-516.759
-516.759
-516.759
1.769.993 1.253.234 1.253.234 1.253.234 1.253.234
Verder is het relevant te melden dat er opnieuw een gelegenheid komt om een aanvraag in te dienen voor de compensatieregeling Voogdij/18+. Ditmaal komen er twee compensatieregelingen die samenhangen met de invoering van het nieuwe woonplaatsbeginsel. Er is nog veel onduidelijk over de nieuwe regelingen. We gaan voor beide regelingen de mogelijkheden onderzoeken om gecompenseerd te worden zodra er meer bekend is. 2. Participatie Ook de uitkering participatie wordt geïndexeerd. Het grootste gedeelte van dit bedrag is bestemd voor de WSW-bedrijven Emco en Wedeka en sluizen we dus één op één door. Het restant wordt toegevoegd aan het re-integratiebudget. Participatie Stand BERAP/Kadernota Indexatie Stand na Meicirculaire 2021
2021
2022
2023
2024
2025
4.562.168 4.523.711 4.387.995 4.319.385 4.132.900 117.107
113.781
105.559
99.777
85.312
4.679.275 4.637.493 4.493.554 4.419.162 4.218.212
3. Beschermd wonen (BW) De indexatie voor BW wordt toegevoegd aan het bedrag voor de centrumgemeenten. Gemeente Emmen ontvangt extra middelen voor de verlening van zorg aan onze BW cliënten. Besluitvorming over de invoering van het nieuwe verdeelmodel BW vanaf 2023 wordt overgelaten aan het nieuwe kabinet. 4. Nieuwe wet inburgering De inwerkingtreding van de nieuwe inburgeringswet is met een half jaar uitgesteld naar 1 januari 2022. Het ministerie van SZW doet een beroep op de gemeenten om nieuwe instroom vanaf 1 juli zoveel mogelijk in de geest van de nieuwe wet op te vangen. Al met al vinden er wat verschuivingen in het budget plaats, waardoor het budget voor alle jaren iets toeneemt. Nieuwe wet inburgering Stand Decembercirculaire 2020 Wijziging Stand Meicirculaire 2021
2021
2022
2023
2024
2025
31.493
69.995
77.003
77.003
77.003
3.030
15.847
8.617
5.582
2.202
34.523
85.842
85.620
82.585
79.205
5