CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Kadernota 2027

RAAD: Raadsvergadering 25 juni 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Kadernota 202713.065 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kadernota 2027

Inhoudsopgave Kadernota 2027 ....................................................................................................1 Inhoudsopgave .....................................................................................................2 Voorwoord ............................................................................................................3 Samenvatting op hoofdlijnen...................................................................................5 Bestuursprogramma en Thema’s ............................................................................11 Meerjarig investeringsplan ....................................................................................12 Financiële ontwikkelingen .....................................................................................13 Onze portemonnee ..............................................................................................14 Financiële kaders voor Onze portemonnee ..............................................................20 Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) ..................................................24 Dynamische prioriteitenlijst (DPL) ..........................................................................26 Indexaties ..........................................................................................................39

2

Voorwoord Inleiding In de kadernota willen we normaliter voorsorteren op de begroting. In de begroting worden dan bestuurlijke keuzes gemaakt ten aanzien van ambities, speerpunten en middelen. In deze kadernota sorteren we echter beperkt voor op de begroting. We zijn namelijk in afwachting van het coalitiekoord 2026-2030 en het bestuursprogramma 2026-2030. De kadernota is dan ook beleidsarm. Grote en voelbare opgaven Onze samenleving staat voor grote en voelbare opgaven. Thema's als wonen, mobiliteit, brede welvaart en duurzaamheid raken direct het leven van onze inwoners. De keuzes die u de komende periode maakt, zijn dan ook van betekenis. Voor vandaag en voor de toekomst van onze gemeente. Wij kijken ernaar uit om samen met u te bouwen aan een toekomstbestendige gemeente. Een gemeente waarin we oog houden voor de menselijke maat, waarin we samenwerken aan oplossingen en waarin we met vertrouwen de uitdagingen van morgen tegemoet treden. Versterken ambtelijke organisatie De grote en voelbare opgaven zien we ook terug in de ontwikkeling van de ambtelijke organisatie. De groei van de organisatie en de toenemende complexiteit van onze taken en ambities, vragen om een flexibele en wendbare organisatie.

Daarbij richten we ons op vier belangrijke speerpunten: - dienstverlening bevorderen; - integraal werken versterken; - zelforganisatie bevorderen; - werkgeluk behouden en het liefst vergroten. Het is van belang om te blijven investeren in een sterke en professionele organisatie. Financieel op orde We geven het nieuwe bestuur graag een financieel goede start met de mogelijkheid om te blijven investeren en eigen beleidskeuzes te maken. En dat is ook gelukt! De financiële positie is net zo als bij het begin van deze bestuursperiode. En dat terwijl we in financieel roerige tijden leven waarin het gemeentefonds in onrustig vaarwater zit door landelijke keuzes. We hebben een behoedzame financiële positie waarin we vanzelfsprekend zorgvuldig omgaan met gemeenschapsgeld. Ambities en speerpunten In voorgaande Kadernota’s gaven we per thema de ambities en speerpunten aan. Het ging om de thema's Onze Inwoners, Onze Economie, Onze Toekomst en Onze Leefomgeving. In afwachting van het coalitieakkoord 2026-2030 en het bestuursprogramma 2026-2030 doen we dat in deze Kadernota niet. Na het vaststellen van het bestuursprogramma 2026-2030 vertalen we de ambities en speerpunten in de Begroting 2027. Bestuurlijke voorstellen en voorstellen Meerjareninvesteringsplan (MIJP) De bestuurlijke voorstellen en voorstellen MIJP zijn in deze Kadernota niet geprioriteerd.

Aan de hand van het Bestuursprogramma 2026-2030 gaan we de bestuurlijke voorstellen en de voorstellen MJIP prioriteren in de Begroting 2027. Begroting 2027 en faseren en keuzes maken We realiseren ons dat er grote en voelbare opgaven en investeringen op ons afkomen. Uit het overdrachtsdocument voor de raad blijkt dat er beperkte middelen zijn om deze opgaven financieel te dekken. Dit vraagt om faseren en het maken van keuzes.

3

College van burgemeester en wethouders

4

Samenvatting op hoofdlijnen In dit hoofdstuk geven we een samenvatting op hoofdlijnen. Eerst gaan we in op de beslispunten in deze kadernota. Vervolgens staan we stil bij de geactualiseerde saldi knop 1, knop 2, budget indexaties, MJIP en financiële ruimte. 1. Beslispunten 1.1 Ambities en speerpunten De kadernota sorteert normaliter voor op de begroting. Op het moment van samenstelling van deze Kadernota 2027 is het coalitieakkoord en het Bestuursprogramma 2026-2030 niet gereed. Zonder dit akkoord en programma kunnen we niet voorsorteren op de Begroting 2027. In deze Kadernota zijn dan ook geen ambities en speerpunten voor 2027 opgenomen. In deze Kadernota stellen we voor om, in tegenstelling tot voorgaande jaren, de ambities en speerpunten na vaststelling van het Bestuursprogramma 2026-2030 te concretiseren in de Begroting 2027. 1.2 Financiële kaders Het tweede beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de financiële kaders. Financiële kaders zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Ze zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2027 en de Meerjarenraming 2028-2030. Als wordt voorgesteld om van een kader af te wijken dan wordt dit een expliciet beslispunt in het raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota, Jaarrekening of Bestuursrapportage.

In het thema 'Onze portemonnee' lichten wij de kaders nader toe. In bijlage 1 staat een overzicht van de huidige financiële kaders. In voorgaande kadernota's hebben we geconstateerd dat het huidig kader Indexering niet toekomstbestendig is. Volgens dit kader passen wij, op grond van de huidige inflatiepercentages, geen prijsstijgingen toe voor veel onderdelen van de begroting. Een oplossing hiervoor is de stelpost Indexatie. De stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De stelpost is een incidentele oplossing voor de gestegen prijzen en geen structurele oplossing. De komende periode blijven we de inflatiecijfers nauwlettend volgen. De inflatie zal waarschijnlijk toenemen, als gevolg van de huidige energiecrisis. We gaan ervan uit dat het rijk door middel van mei- en septembercirculaires compensatie biedt voor de gestegen prijzen. We stellen in deze kadernota niet voor om het kader van prijsstijging aan te passen. Maar wel om de verwachte voordelen door prijscompensatie opgenomen in mei-circulaire 2026 en september-circulaire 2026, te reserveren voor de stelpost Indexatie. 1.3 Autonome bestedingsvoorstellen Het derde beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen. Deze kadernota bevat autonome bestedingsvoorstellen. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten.

We hebben de volgende autonome voorstellen opgenomen. In de bijlage Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) lichten we de autonome voorstellen toe.

5

Thema Onderwerp 1 Jeugd 2 Jeugd - inzet Bestemmingsreserve Jeugd 3 Jeugd - gemeenschappelijke regeling Jeugdhulpregio Drenthe

Structureel

Incidenteel 1.750.000 -750.000 pm

4

Subsidieverlening Stichting MFA ’t Brughuus Valthermond

127.000

5

Juridische capaciteit ter ondersteuning van de implementatie van de Omgevingswet

92.000

6

Inhoudelijke actualisatie Omgevingsvisie + een verplicht omgevingseffectrapportage ter toetsing en afweging van de haalbaarheid van de ambities

120.000

7 8 9 10 11 12

Herplantplicht Nieuw-Buinen Bedrijfscontinuïteit Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe (jaarlijkse bijdrage) Programma Woonzorgakkoord - voortzetting projecten Programma Woonzorgakkoord - coördinatie Beheerplan Bermen 2026-2030, omslag naar ecologisch bermbeheer

123.000 70.400 225.000 25.000 52.000 50.000

13

Bestrijding en beheersing Aziatische duizendknopen 2027 t/m 2031 en afhandeling motie 'Bermplanten IBOR

85.000

14 15

Bloemrijke akkerranden Extra kosten toekomstbestendig inrichten uitvoering leerplicht

10.000 40.000

16 17

Huisvesting peuterspeelzalen

-64.500 100.000

18

Toeristenbelasting 2027-2030 aan de hand van advies Recreatieschap Drenthe

Informatieveiligheid (Informatiebeveiliging en Privacy)

-300.000 1.754.900

1.4 Instemmen met een onttrekking uit de VAR Het vierde beslispunt van de raad is om een onttrekking te doen uit de Vrije Algemene Reserve (VAR). Deze onttrekking is noodzakelijk om de begroting 2027 sluitend te maken. De onttrekking bedraagt € 550.000. De verwachte omvang van de Vrije Algemene Reserve bedraagt na de bovenstaande onttrekking € 4.744.000.

6

Vrije Algemene Reserve

in miljoenen

Bedrag

Stand per 1 januari 2026

Volgens jaarrekening 2025

4,496

Toevoeging

Resultaat 2025 (8 april 2026)

1,793

Bestemming resultaat 2025

-0,140

Diverse toevoegingen

3,600

Diverse onttrekkingen

-3,454

Berap 2026 - I

-1,541

Stand per 31 dec 2026

Verwachte eindstand

4,754

Toevoeging

Resultaat 2026

Onttrekking

Onttrekking

Stand per 31 dec 2027

pm

Bijdrage uit de Bufferreserve gronden

0,600

Kadernota 2027 (alleen autonoom)

-0,610

Kadernota 2027 (bestuurlijke wensen)

pm

Verwachte eindstand

4,744

We geven het nieuwe bestuur graag een financieel goede start met de mogelijkheid om te blijven investeren en eigen beleidskeuzes te maken. En dat is ook gelukt! We zijn er trots op dat onze financiële positie beter is dan bij het begin van deze bestuursperiode. De stand van de VAR was aan het begin van deze bestuursperiode € 4 miljoen en is nu hoger. 1.5 Lokale lasten Het vijfde beslispunt van de raad is om het tarief toeristenbelasting voor 2027 te wijzigen ten opzichte van 2026. Toeristenbelasting We doen in de Kadernota 2027 een voorstel om de tarieven van de Toeristenbelasting te verhogen. De tarieven worden dan: - Groepsaccommodaties: € 1,00 per overnachting; - Campings: € 1,50 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken: € 2,00 per overnachting. Dit advies is mede gebaseerd op het advies van het Recreatieschap Drenthe 2027-2029. We realiseren ons dat het nieuwe bestuur, op basis van het coalitieakkoord 2026-2030, mogelijk andere tarieven wil. Dan is het mogelijk om bij het vaststellen van de Kadernota 2027 dit, met een amendement, te realiseren. De recreatieve ondernemers in onze gemeente willen graag zo vroeg mogelijk duidelijk over het tarief voor het jaar 2027 en daarom doen we, op hun verzoek, in de Kadernota 2027 een voorstel over de tarieven 2027: OZB We zijn in afwachting van het bestuursprogramma 2026-2030.

In de Begroting 2027 doen wij een voorstel voor de opbrengsten OZB 2027. In de meerjarenbegroting 20272030 is overeenkomstig de financiële kaders al rekening gehouden met een jaarlijkse opbrengststijging van 2,75%. In deze kadernota doen wij geen voorstel voor de extra opbrengsten van de OZB 2027.

7

1.6 Bestuurlijke bestedingsvoorstellen en voorstellen in MJIP Het zesde beslispunt van de raad is om een reactie te geven op de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan (MJIP). Aan de hand van het Bestuursprogramma 2026-2030 prioriteren we de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en voorstellen in het MJIP in de Begroting 2027. In deze Kadernota zijn deze voorstellen, in tegenstelling tot voorgaand jaar, niet geprioriteerd. We nodigen uw raad, bij de behandeling van de Kadernota 2027 op 25 juni 2026, om een reactie te geven op de niet geprioriteerde bestuurlijke voorstellen en MJIP. Uw reactie en het Bestuursprogramma 2026-2030 vormen dan de basis voor ons voorstel voor de Begroting 2027. Hieronder staat een overzicht van de bestuurlijke voorstellen die op de Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL) staan. In bijlage 2 worden de voorstellen toegelicht.

Thema Onderwerp 1 Participatiebeleid - Re-integratiebeleid 2 Stichting Sociale teams Borger-Odoorn - uitbreiding formatie sociale teams 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Uitvoeringsbudget Buurtsportcoaches en Cultuurcoaches Kansencoach Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval Transformatieplan Mentale gezondheid Drenthe Tennisclub Valthermond Privatisering en onderhoud tennisbanen Buurtsportcoach jongeren / senioren (extra inzet) Buurtkamers - coördinatie en exploitatie Aanpak overgewicht en obesitas - huidige inzet behouden Samenwerking cultuureducatie Budget Jeugdfonds Gezondheid - Welzijn op recept. Gezondheid - Eenzaamheid Schulddienstverlening - Financieel team Onderwijs - inrichten jongerenhub Esdal Borger Onderwijs - Ondersteuningsroute onderwijs-zorg VO Sport en Gezondheid - special Olympics Sport en Gezondheid - sport en cultuurgala BIOR - uitvoeringsbudget Hitteplan Begeleiding kinderraad

Programma beweegzeker Uitvoeringsagenda Duurzaamheid - duurzame ontwikkeling: ambitie actualiseren

8

Structureel

Incidenteel pm 360.000 40.000 245.000 90.000 pm 57.000 115.000 120.000 30.000 15.000 5.000 45.000 15.000 200.000 10.000 15.000 pm 10.000 400.000 10.000 15.000 35.000 195.075

25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37

Klimaatadaptatie - PM post Ondernemersdienstverlening: Verkenning oprichting ondernemersfonds Ondernemersdienstverlening: Doorstart overkoepelende ondernemersplatform OOV-adviseur BOA's openbare ruimte Trainees Funderingsproblematiek - inzet steunpunt Funderingsproblematiek - reservering subsidie Wonen en Mobiliteit Gebiedsontwikkeling Nw-B en NSL Participatie Beheerplan Bermen 2026-2030, omslag naar ecologisch bermbeheer Digitale transformatie Warmteprogramma Totaal bestuurlijke wensen (zonder prioritering)

pm 20.000 10.000 109.000 126.000 280.000 9.000 400.000 pm 10.000 100.000 50.000 500.000 3.641.075

MEERJARIG INVESTERINGSPLAN (MJIP) De voorstellen MJIP zijn net als de bestuurlijke voorstellen in deze Kadernota niet geprioriteerd. Aan de hand van het Bestuursprogramma 2026-2030 gaan we de voorstellen in het MJIP prioriteren in de Begroting 2027. We nodigen uw raad, bij de behandeling van de Kadernota 2027 op 25 juni 2026, om een reactie te geven op de voorstellen MIJP. Uw reactie en het Bestuursprogramma 20262030 vormen dan de basis voor ons voorstel voor de Begroting 2027. Het meerjarig investeringsplan is een afzonderlijk document dat wij gelijktijdig met de Kadernota 2027 aanbieden. In dit document lichten wij de investeringsvoorstellen afzonderlijk toe. In een afzonderlijk hoofdstuk Meerjarig Investeringsplan lichten wij de investeringen toe. 1.7 Vaststellen Kadernota 2027 Het laatste beslispunt is het vaststellen van de Kadernota 2027. Daarmee stemt uw raad in met de inhoud van deze kadernota. 2. Geactualiseerde saldi knop 1, knop 2, budget indexaties en het MJIP. Hieronder staan de geactualiseerde saldi van saldo begroting (knop 1), budget beleidsintensivering (knop 2), het budget voor indexaties en het budget voor de uitvoering van het MJIP.

9

Stand Kadernota 2027 Knop 1 Saldo begroting Beginstand begroting 2026 overheveling / mutaties Eindstand Kadernota 2027

2027 167.285 0 167.285

2028 68.308 0 68.308

2029 -1.835 0 -1.835

2030 -125.551 0 -125.551

Knop 2 Beleidsintensivering Beginstand begroting 2026 1.115.772 overheveling / mutaties -1.754.900 Eindstand Kadernota 2027 -639.128 Budget voor Indexaties Beginstand begroting 2026 overheveling / mutaties Eindstand Kadernota 2027

850.987 -738.090 112.897

1.732.164 -867.459 864.705

Meerjarig Investeringsplan Beginstand begroting 2026 overheveling / mutaties Eindstand Kadernota 2027

500.130 0 500.130

500.130 0 500.130

Eindsaldo Kadernota

141.184

1.433.143

totaal van de ruimte

2.728.810 2.728.810 -888.016 -1.035.299 1.840.794 1.693.511

500.130 0 500.130

500.130 0 500.130

2.339.089 2.068.090

Conclusie Het saldo bedraagt € 141.184. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de beschikbare ruimte voor de uitvoering van het Meerjarig Investeringsplan € 500.130. Als we deze ruimte besteden, is het saldo 2027 € 500.130 lager en bedraagt € -358.946. Om voor de uitvoering van de eerste BERAP 2027 € 250.000 beschikbaar te hebben is een bijdrage uit de Vrije Algemene Reserve noodzakelijk van € 610.000. Als we € 610.000 toevoegen aan de exploitatie hebben we nog € 1.054 over, dit voegen we toe aan het budget voor indexatie. Het gebruik van de knoppen 1 en 2 en het budget voor indexaties lichten wij toe bij het thema 'Onze portemonnee' (de knoppen). Het Meerjarig Investeringsplan wordt in een afzonderlijk document toegelicht. Financiële ruimte Uit bovenstaand overzicht blijkt dat de financiële ruimte voor 2027 beperkt is. De stand van de VAR is na vaststelling van deze Kadernota 2027 € 4.744.000. De structurele ruimte voor de jaren 2028-2030 is een gevolg van het budget Indexering. Deze ruimte is noodzakelijk voor het indexeren van budgetten voor de komende jaren. Een fors aantal budgetten (o.a. sociaal domein) is namelijk niet of gedeeltelijk geïndexeerd. Het budget Indexering wordt gevuld door de voordelen van de mei- en september circulaire daar aan toe te voegen. Voor de dekking van de MJIP is € 500.130 beschikbaar.

10

Bestuursprogramma en Thema’s Bestuursprogramma Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in de voorgaande begrotingen uitgewerkt aan de hand van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Duurzaamheid - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. Belangrijke leidraden voor de uitvoering van deze opgaven waren en zijn participatie en regionale samenwerking. Het in deze periode vastgesteld beleid krijgt ook uitvoering in de komende jaren. Met het aflopen van de huidige bestuursperiode zijn de maatschappelijke opgaven ook niet opgelost. Er is nog steeds sprake van een woningvraagstuk, de spanningen in het Midden-Oosten leiden mogelijk tot meer of verdere inflatie en hogere energieprijzen en de verduurzaming van de samenleving gaat onverminderd voort. Dit zijn maar enkele onderwerpen die op de politieke en bestuurlijke agenda zullen blijven staan. Het is aan de nieuwe raad en een nieuw college om afspraken te maken voor de komende vier jaar over waar de specifieke focus in Borger-Odoorn op gericht moet zijn. Thema's In voorgaande Kadernota's hebben we per thema de ambities en speerpunten weergegeven. Het ging om de thema's Onze Inwoners, Onze Economie, Onze Toekomst en Onze Leefomgeving. In afwachting van het nieuwe Bestuursprogramma doen we dat in deze Kadernota niet.

In het thema Onze Portemonnee geven we, net als in voorgaande jaren, de financiële kaders en een overzicht van de Knoppen.

11

Meerjarig investeringsplan Inleiding De eerste versie van het meerjarig investeringsplan (MJIP) is aangeboden bij de Begroting 2022. Het plan is een dynamisch document en wordt bij elke kadernota en begroting geactualiseerd. U vindt het geactualiseerde MJIP bij deze kadernota als bijlage. In de bijlage geven wij ook een toelichting op de voorstellen die in het MJIP zijn opgenomen. Financiële ruimte MJIP In het MJIP is budget beschikbaar voor de meerjarige investeringen. Uit de begroting 2026 blijkt dat de volgende bedragen nog beschikbaar zijn: Budget MJIP Begroting 2026

2027

2028

2029

2030

500.130 500.130 500.130 500.130

De voorstellen MIJP zijn net als de bestuurlijke voorstellen in deze Kadernota niet geprioriteerd. Aan de hand van het Bestuursprogramma 2026-2030 gaan we de voorstellen in het MJIP prioriteren in de Begroting 2027. We nodigen uw raad, bij de behandeling van de Kadernota 2027 op 25 juni 2026, om een reactie te geven op de niet geprioriteerde voorstellen MIJP. Uw reactie en het Bestuursprogramma 2026-2030 vormen dan de basis voor ons voorstel voor de Begroting 2027. Het meerjarig investeringsplan is een afzonderlijk document dat wij gelijktijdig met de Kadernota 2027 aanbieden. In dit document lichten wij de investeringsvoorstellen afzonderlijk toe.

12

Financiële ontwikkelingen Inleiding In dit hoofdstuk staan de financiële ontwikkelingen voor de komende periode. Het gaat om ontwikkelingen die mogelijk een forse impact op de gemeentelijke financiën hebben. Middelen van het Rijk - Gemeentefonds Gemeenten zijn in het algemeen financieel erg afhankelijk van de inkomsten van het Rijk. Het grootste deel van onze inkomsten komt uit het gemeentefonds. Al enige tijd zijn er op rijksniveau gesprekken over de Herziening van de verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2027. De gesprekken gaan over de aanpassingen van maatstaven en een ander verdeel model voor het sociaal domein. Op dit moment zijn de gevolgen voor ons nog niet te bepalen. Indien mogelijk worden de gevolgen van deze herziening in de meicirculaire 2026 verwerkt. Uitkomsten Voorjaarsnota 2026 van het Rijk Zoals gebruikelijk stelt het ministerie van Financiën de Voorjaarsnota op. De Voorjaarsnota 2026 geeft naast informatie over de rijksbegroting ook informatie over zaken die de gemeenten raken. In de Voorjaarsnota is opgenomen dat het noodzakelijk is dat de ambities van het rijk en middelen die beschikbaar worden gesteld met elkaar in balans moeten komen. Een aantal voornemens in de Voorjaarsnota dreigt die balans echter te verstoren.

Voorbeelden zijn:  Huishoudelijke hulp in de WMO Er is een voornemen van het huidige kabinet om huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de WMO per 1 januari 2029 te schrappen. Vanaf dat moment stopt het rijk ook 1 miljard euro minder in het gemeentefonds. Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien, waarbij het rijk aangeeft dat de beoogde besparing van 1 miljard euro taakstellend is.  Jeugdhulp De financiering van de jeugdzorg is structureel ontoereikend. Voor de jaren 2025–2027 zijn tussen Rijk en gemeenten afspraken gemaakt die zorgen voor tijdelijke financiële verlichting van de jeugdhulp. Voor de structurele financiering vanaf 2028 bestaat echter nog geen duidelijkheid. De deskundigencommissie onder leiding van Van Ark brengt begin 2027 een zwaarwegend advies uit over de financiële houdbaarheid van het jeugdstelsel, dat richtinggevend zal zijn voor vervolgbesluitvorming. Gemeenten blijven aandringen op structureel toereikende financiering vanuit het Rijk. Prijsstijgingen Recente geopolitieke spanningen zorgen voor veel onzekerheid en zijn in toenemende mate een bedreiging voor onze economie. Prijsstijgingen zijn het gevolg. Te noemen zijn de energiekosten, de brandstofkosten, bouwkosten en lonen. Uit onze financiële kaders blijkt dat we slechts een beperkte indexering toepassen voor inflatie.

In hoofdzaak worden de lasten van bedrijfsvoering (2%) en de gemeenschappelijke regelingen wel geïndexeerd. Dit betekent dat bijvoorbeeld niet de lasten van het sociaal domein worden geïndexeerd. Ongeveer de helft van de totale gemeentelijke begroting wordt niet geïndexeerd. In voorgaande begrotingen is besloten om een zogenaamde stelpost indexering te vormen. Deze stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De voordelen uit het Gemeentefonds worden, in navolgingen van de besluitvorming in voorgaande begrotingen, aan deze stelpost toegevoegd.

13

Onze portemonnee Financiële kaders Inleiding Jaarlijks houden we in de kadernota de financiële kaders tegen het licht. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Ze zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2027 en de Meerjarenraming 2028-2030. Een eventueel voorstel om van een kader af te wijken of toe te voegen wordt een expliciet beslispunt van het raadsvoorstel in de begroting, kadernota of bestuursrapportage. In deze kadernota stellen wij voor om één kader te wijzigen, namelijk de tarieven toeristenbelasting. In de Kadernota 2027 wordt dit een afzonderlijk beslispunt. Wij lichten dit hieronder bij onderdeel 15 toe. Toelichting kaders In bijlage 1 staat een overzicht van de huidige financiële kaders. In dit hoofdstuk lichten wij enkele kaders ter verheldering toe. Wij gebruiken daarbij dezelfde nummering van de kaders als in de bijlage. Wij stellen voor om: - in te stemmen met de financiële kaders; 5. Gemeentefonds Voor 2026 en daarna is het nog afwachten wat er met het Gemeentefonds gaat gebeuren. Op het moment van samenstellen van deze kadernota is de mei-circulaire nog niet klaar. In de mei-circulaire 2026 worden de financiële effecten van het regeringsbeleid voor het Gemeentefonds bekendgemaakt.

Halverwege juni informeren we uw raad over de uitkomsten van de mei-circulaire. U kunt dan de uitkomsten betrekken bij de besluitvorming over de financiële stukken in de raad van 25 juni 2026. Door de hoge inflatie in de afgelopen jaren is het voor onze gemeente een grote uitdaging om een sluitende begroting 2027 aan te bieden. We stellen niet voor om de financiële kaders bij te stellen op het gebied van indexatie. Maar wel om de verwachte voordelen door prijscompensatie van de mei-circulaire 2026 en de septembercirculaire 2026 te reserveren in de stelpost indexatie. In het algemene deel (hoofdstuk Financiële ontwikkelingen) staan we stil bij de voorjaarsnota 2026 van het Rijk en de mogelijke financiële consequenties voor mei- en septembercirculaire 2026. 8. Prijsstijging In bijlage 1 blijkt bij dit onderdeel: aanpassen budgetten 0%. Dit betekent dat budgetten in principe niet worden geïndexeerd. Een beperkt aantal budgetten wordt wel geïndexeerd, namelijk bedrijfsvoering (2%) en gemeenschappelijke regelingen en stichtingen (werkelijke indexatie). Concreet betekent dit dat ongeveer de helft van de lasten van de begroting niet wordt geïndexeerd. Zie verder de toelichting bij het hoofdstuk Financiële ontwikkelingen (kopje Prijsstijging). 9. Bedrijfsvoering Afspraak raad Wij hebben met uw raad een zogenaamde volumeafspraak.

Deze afspraak houdt in dat we de budgetten voor personele kosten jaarlijks met 3% indexeren. Deze indexering zetten wij in voor:

14

- Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); - Organisatieontwikkelingen (1%). Deze afspraak geldt niet voor nieuwe taken. Voorstel wijziging afspraak bij Begroting 2027 De veranderende samenleving vraagt ontwikkeling van de ambtelijke organisatie. De organisatie vraagt doorontwikkeling naar opgavegericht en integraal werken. Als gevolg van meer taken is de laatste jaren de organisatie gegroeid van 230 naar 280 medewerkers. We hebben voor de nieuwe bestuursperiode de volgende speerpunten: - de dienstverlening optimaliseren; - integraal werken bevorderen; - zelforganisatie bevorderen; - behoud en verbeteren werkgeluk. Als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen en speerpunten is het huidige kader (3%) waarvan 1% voor organisatieontwikkelingen niet toereikend. We stellen voor om bij de Begroting 2027 het kader voor deze bestuursperiode 2026-2030 aan te passen. Deze aanpassing nemen we dan als afzonderlijk beslispunt in de begroting op. We stellen dan voor om als volgt de kosten voor bedrijfsvoering te indexeren: - Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); - Organisatieontwikkelingen (2%). Het financieel effect van de structurele verhoging van deze budgetten is € 250.000 per jaar voor de jaren 2027 tot en met 2030. Voorgesteld wordt om dit dan te dekken ten laste van de budgetten Indexering.

We stellen vervolgens voor om na 2 jaar de herijkte afspraak te evalueren en de effecten te monitoren. Het is onze intentie om u jaarlijks bij te praten over de organisatie ontwikkelingen. Daarnaast gaan we in de paragraaf Bedrijfsvoering van de begroting en rekening u informeren over de organisatieontwikkelingen. CAO 2027 De huidige CAO voor gemeente loopt tot 31 maart 2027. In deze kadernota gaan we uit van het bovengenoemde kader en dat de personeelskosten met 2% zullen toenemen. Het is de verwachting dat de inflatie en een nieuwe CAO meer dan 2% zal zijn. Mogelijk dat we door het rijk hiervoor worden gecompenseerd. En anders zullen we een beroep moeten doen op de stelpost Indexaties. 10. Gemeenschappelijke regelingen Bij het opstellen van de Kadernota 2027 hebben we de begrotingen 2027 en meerjarenramingen 2028-2030 van de 7 gemeenschappelijke regelingen (GR’en) gecontroleerd. We hebben geïnventariseerd in hoeverre de gevraagde bijdrage voor de komende jaren in onze begroting is opgenomen. De verschillen tussen onze raming en de ramingen in de begroting van de GR brengen we ten laste van het begrotingssaldo. In onderstaande tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. We nemen de extra kosten mee in de stelpost indexatie. 2027 Totale mutatie:

2028

2029

2030

-1.679 -123.1702

-143.727

-291.010

Uit de bovengenoemde mutaties blijkt dat de verhogingen oplopend zijn. De oplopende verhogingen komen per saldo door hogere bijdragen aan de VRD en GGD.

15

11. Grondexploitatie De tekst met betrekking tot de tussentijdse winstneming is aangepast en is nu conform de nota grondbeleid 2026-2030 en de paragraaf grondbeleid. Inhoudelijk heeft dit geen gevolgen. 15. Belastingen: Onroerende zaakbelasting Het coalitieakkoord 2026-2030 en het bestuursprogramma 2026-2030 zijn bij het samenstellen van deze kadernota nog niet gereed en zijn leidend in de voorstellen voor de begroting 2027. In overeenstemming met de financiële kaders is in de meerjarenbegroting een jaarlijkse stijging van 2,75% verwerkt. In deze kadernota doen wij geen voorstel voor extra OZB-opbrengst stijgingen. 15. Belastingen: Toeristenbelasting Op basis van het bestuursprogramma 2022-2026 zijn de tarieven Toeristenbelasting voor 2023, 2024, 2025 en 2026 als volgt vastgesteld: - Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting; - Campings € 1,30 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting. In deze kadernota doen wij een voorstel om de toeristenbelasting 2027 te wijzigen. Dit advies is mede gebaseerd op het advies van het Recreatieschap Drenthe 2027-2029. We realiseren ons dat het nieuwe bestuur, op basis van het coalitieakkoord 2026-2030, mogelijk andere tarieven wil. Dan is het mogelijk om bij het vaststellen van de Kadernota 2027 dit, middels een amendement, te realiseren.

De recreatieve ondernemers in onze gemeente willen graag zo vroeg mogelijk duidelijk over het tarief voor het jaar 2027 en daarom doen we, op hun verzoek, in de Kadernota 2027 een voorstel over de tarieven 2027: Voorstel 2027 - groepsaccommodaties - campings - hotel/BenB/bungalowpark (per persoon per overnachting)

€ 1,00 € 1,50 € 2,00

16

De knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor de meerjarenbegroting 2027-2030. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de begroting 2026. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.

Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.

Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.

Knop Financiële ruimte: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.

Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend incidenteel beschikbaar hebben in de VAR om onze ambities te realiseren.

Knop 1: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar. De beginstand is de stand van de begroting 2026.

17

Knop 2: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar.

Knop 3: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit ontwikkeling belastingen De wijzigingen van de belastingen hebben geen effect op deze knop.

Knop 4: Financiële ruimte Voor de zoektocht naar financiële ruimte verwijzen we naar de bijlagen.

18

Knop 5: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit VAR Bij te weinig beschikbare middelen kunnen we een onttrekking aan de VAR doen. Voor 2027 is het voorstel om € 610.000 uit de VAR te halen voor de voorgestelde doelen.

19

Financiële kaders voor Onze portemonnee Jaarlijks houden we in de kadernota de financiële kaders tegen het licht. Deze financiële kaders zijn leidend voor de hele P&C cyclus. Toeristenbelasting: We stellen voor om in de periode 2027-2030 nieuwe, gedifferentieerde tarieven voor de toeristenbelasting te hanteren. Dit is in lijn met het advies van het Recreatieschap Drenthe. Hiermee wordt aangesloten bij provinciale uniformiteit, kan de sector tijdig worden geïnformeerd en ontstaat ruimte om te investeren in voorzieningen ten behoeve van onze economie én leefbaarheid. We doen een voorstel om de tarieven van de Toeristenbelasting te verhogen. De tarieven worden dan: - Groepsaccommodaties: € 1,00 per overnachting; - Campings € 1,50 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken € 2,00 per overnachting. De overige kaders zijn niet gewijzigd. Een aantal kaders is toegelicht in Onze portemonnee. Hieronder staat een overzicht van de huidige financiële kaders. Als het voorstel is om van een kader af te wijken of een kader toe te voegen, dan wordt dit expliciet in het beslispunt raadsvoorstel van de begroting, kadernota of bestuursrapportage opgenomen. Het toegevoegde kader is dan ook als afzonderlijk onderdeel in het beslispunt Kaders in het raadsvoorstel van deze kadernota opgenomen. N r 1

Omschrijving

Uitgangspunt

Begroting (knop 1)

Basis

2

Beleidsintensivering (knop 2)

Incidentele bestedingsvoorstell en

Structureel sluitende begroting Knop 1 (saldo begroting), knop 3 (belastingen) en knop 4 (bezuinigingen) inzetten om structurele risico’s op te kunnen vangen en of structureel nieuw beleid te financieren. Minimum bedrag voor toekenning van nieuw beleid bij de begroting en Bestuursrapportage I

Waarde

€ 250.000

Voor de begroting en Bestuursrapportage I is € 250.000 voor nieuw beleid beschikbaar. Dit geldt niet na Bestuursrapportage I en voor Bestuursrapportage II. 3 4

Onvoorzien Saldo jaarrekening

Calamiteiten Voordelig saldo

5

Gemeentefonds

Nadelig saldo Circulaire

Beschikbaar voor incidenten Ten gunste van vrije reserve (VAR). Ten laste van vrije reserve (VAR). Zo mogelijk o.b.v. de meest actuele circulaire 5 punten (UF) per jaar cumulatief in meerjarenbegroting

Behoedzaamheid

20

€ 50.000

N r 6

Omschrijving Financiering

Beleid

7

Rente

Percentage

8

Prijsstijging

Index

9

Bedrijfsvoering

Index

10

11

12

Uitgangspunt

Gemeenschappelijke regelingen (GR) en Werkvoorzieningsch appen (Wvs)

Exploitatie saldo

Grondexploitatie

Winstneming Reserve gronden

Reserves

Sturing, conform BBV, op lage rentekosten Nieuwe investeringen Geen (bespaarde) rente toerekenen aan de reserves en in plaats hiervan een vast bedrag toevoegen aan de algemene reserve (WAR) Financieringstekort Aanpassing van budgetten Stelpost voor prijsstijgingen Huur: conform landelijke richtlijn In totaal:

Waarde

2,5%

3,5% 0,0% €0 3,0%

Waarvan voor caoontwikkelingen, periodieke verhogingen en werkgeverslasten

2,0%

Waarvan voor organisatieontwikkelingen (uitgezonderd nieuwe taken)

1,0%

Nadelig saldo GR en Wvs is een verplichte uitgave Conform richtlijn Provincie nadelige saldi GR en Wvs structureel in meerjarenraming verwerken Op basis van BBV (POC-methode) % boekwaarde meest risicovolle plannen Geen winsten en verliezen van gronden rechtstreeks muteren op de vrije algemene reserve maar ten gunste of ten laste van de exploitatie brengen. Stille reserves bij berekening weerstandsvermogen meenemen tot de hoogte van de incidentele risico’s Een minimaal percentage solvabiliteit Minimumomvang van de WAR vaststellen op de gekwantificeerde risico’s die uit de paragraaf weerstandsvermogen blijken

Vermogenspositie

Vermogenspositie Weerstandsdeel algemene reserve (WAR)

21

30%

25%

N r

Omschrijving

Uitgangspunt Vrije Algemene reserve (VAR)

Waarde

Minimum van de VAR als buffer instellen op 1% van de totale lasten en baten van de begroting. Als de financiële ruimte van knop 2 onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking incidentele beleidswensen. Als de VAR door nadelige jaarrekeningresultaten lager wordt dan het minimum, dan kan aanvulling middels de WAR plaatsvinden. Mutaties (dotaties of onttrekkingen) aan de VAR als afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen. Mutaties (dotaties of onttrekkingen) van alle andere reserves geen afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen. Door in te stemmen met deze rapportages wordt ook ingestemd met de reservemutaties van deze rapportages.

Kern en Kader Herstructurering

Boekwinsten/-verliezen bij Kern en Kader accommodaties Bijdrage per gesloopte woning Voeding uit winstnemingen, grondexploitatie en saldi jaarstukken Conform financiële verordening

13

Afschrijving

Beleid

14

Projecten

Kern & kader

Vastgoed & Geld (groen, gebouwen) 3D's (jeugd, wmo, participatie)

Normbedrag per functie en leefgebied (minder accommodaties maar beter) Budget jaarlijks ophogen met Structureel vanaf 2024 In de gedachte van het regenboogmodel blijft ontschotting bestaan. We blijven integraal kijken naar het Sociaal Domein. Voor de 3D budgetten (jeugd, Wmo, participatie) passen we wel een schot toe.

22

€ 5.500

€ 25.000

N r 15

Omschrijving Belastingen

Uitgangspunt OZB

Jaarlijkse verhoging

2,75% 25%

€ 1,00 € 1,50 € 2,00

2,75%

16

Belastingdruk

Totaal OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing

Een deel van de areaaluitbreiding opbrengsten OZB is beschikbaar voor beheer openbare ruimte Kostendekkend Kostendekkend Voorstel 2027 - groepsaccommodaties - campings - hotel/BenB/bungalowpark (per persoon per overnachting) Gekoppeld aan de toeristenbelasting Jaarlijkse evaluatie ontwikkeling totale belastingdruk i.r.t. hiervoor beschikbare egalisatie reserve

17

Leges

Index

Gekoppeld aan de verhoging OZB

18

Kapitaallasten

Vrijval

19

DPL (dynamische prioriteitenlijst)

Wensen en prioriteiten van het college

Alle vrijval ten gunste van exploitatie m.u.v. bedrijfsvoertuigen Bestedingsvoorstellen bij de programmabegroting en/of Bestuursrapportage-I

20

Grote verschillen jaarrekening en begroting

O.a. opbrengst belastingen, bouwleges

Richtlijn: gedeelte van het verschil wordt als structureel gezien

Rioolheffing Afvalstoffenheffing Toeristenbelasting

Forensenbelasting

23

Waarde

100% 100%

50%

Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) Voor onze meerjarenbegroting is het uitgangspunt dat we bijdragen aan Gemeenschappelijke Regelingen ramen op basis van de meest recente gegevens van de GR. Inmiddels hebben alle GR’en een begroting 2027 aangeleverd en dit leidt tot aanpassingen van de bijdrage. In onderstaand overzicht is het effect zichtbaar. In deze kadernota beschouwen we de totale mutatie als een autonoom bestedingsvoorstel, omdat de provincie erop toeziet dat wij de bijdragen van de GR in onze eigen begroting opnemen. In de tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. De voor- en nadelen zijn verwerkt in de stelpost indexatie. Meerjarenraming GR'en

2027

2028

2029

2030

Emco raming GR

143.378

173.554

157.459

157.931

Wedeka raming GR

342.000

340.000

332.000

320.000

Totaal exploitatie bijdrage

485.378 740.855

513.554 732.052

489.459 689.619

477.931 785.664

255.477

218.498

200.160

307.733

Raming GR

134.426

137.912

141.594

144.631

Onze begroting

131.997

134.808

137.727

137.727

-2.429

-3.104

-3.867

-6.904

Basisbijdrage

825.948

855.682

882.209

908.675

Bijdrage huisvesting

66.520

68.915

71.051

73.183

Overige programma's

507.017

525.269

523.305

538.832

Financiering Zorg en Veiligheid

443.466

459.526

474.023

488.488

WSW bedrijven

Onze begroting Verschil Recreatieschap Drenthe

Verschil GGD

Raming GR

1.842.951 1.909.392 1.950.588 2.009.178

Onze begroting

1.692.492 1.760.192 1.827.080 1.827.080 Verschil -150.459 -149.200 -123.508 -182.098

VRD Raming GR

2.064.458 2.213.134 2.324.189 2.442.115

Onze begroting

1.967.177 2.050.750 2.128.015 2.128.015 Verschil

-97.281 -162.384 -196.174 -314.100

RUD (Omgevingsdienst) Raming GR

1.456.971 1.540.210 1.593.707 1.667.970

Onze begroting

1.450.042 1.513.331 1.573.580 1.573.580 Verschil

-6.929

-26.879

-20.127

-94.390

22.411 22.353

23.308 23.207

24.305 24.094

25.345 24.094

-58

-101

-211

-1.251

2027

2028

2029

2030

Publiek vervoer Raming GR Onze begroting Verschil

Totale mutatie:

-1.679 -123.170 -143.727 -291.010

24

Uit de bovengenoemde mutaties blijkt dat de beschikbare budgetten voor de bijdrage aan de gemeenschappelijke regelingen in de periode 2027-2030 niet toereikend zijn. De financiële stukken van de diverse Gemeenschappelijke Regelingen zijn geagendeerd voor de raadsvergadering van 18 juni 2026 en worden daarin toegelicht.

25

Dynamische prioriteitenlijst (DPL) In de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) maken we onderscheid tussen autonome voorstellen en bestuurlijke voorstellen. Autonome bestedingsvoorstellen worden alleen bij de kadernota beschikbaar gesteld. Over de niet geprioriteerde bestuurlijke voorstellen maken we een integrale afweging bij de begroting en bestuursrapportage. Als college doen we wel een voorstel voor deze bestuurlijke bestedingsvoorstellen voor de begroting 2027. Bij de vaststelling van de begroting 2027 neemt de raad een besluit over deze bestuurlijke bestedingsvoorstellen. Autonome voorstellen Hieronder staan de autonome voorstellen:

Thema Onderwerp

Structureel

Incidenteel

1 2 3

Jeugd Jeugd - inzet Bestemmingsreserve Jeugd Jeugd - gemeenschappelijke regeling Jeugdhulpregio Drenthe

4

Subsidieverlening Stichting MFA ’t Brughuus Valthermond

127.000

5

Juridische capaciteit ter ondersteuning van de implementatie van de Omgevingswet

92.000

6

Inhoudelijke actualisatie Omgevingsvisie + een verplicht omgevingseffectrapportage ter toetsing en afweging van de haalbaarheid van de ambities

120.000

7 8 9 10 11 12

Herplantplicht Nieuw Buinen Bedrijfscontinuitiet Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe (jaarlijkse bijdrage) Programma Woonzorgakkoord - voortzetting projecten Programma Woonzorgakkoord - coordinatie Beheerplan Bermen 2026-2030, omslag naar ecologisch bermbeheer

123.000 70.400 225.000 25.000 52.000 50.000

13

Bestrijding en beheersing Aziatische duizendknopen 2027 t/m 2031 en afhandeling motie 'Bermplanten IBOR

85.000

14 15

Bloemrijke akkerranden Extra kosten toekomstbestendig inrichten uitvoering leerplicht

10.000 40.000

16 17

Huisvesting peuterspeelzalen

-64.500 100.000

18

Toeristenbelasting 2027-2030 aan de hand van advies Recreatieschap Drenthe

Informatieveiligheid (Informatiebeveiliging en Privacy)

1.750.000 -750.000 pm

-300.000 1.754.900

1. Jeugd De budgetten voor jeugd zijn in 2026 incidenteel verhoogd. De budgetten 2027-2030 zijn gelijk gebleven. Daardoor ontstaat nu tussen de werkelijke uitgaven 2025 en de begroting 2027 een financieel gat van € 1.750.000. Het budget van 2027 zal nog met € 1.750.000 verhoogd moeten worden om op het niveau van de werkelijke uitgaven 2025 26

te komen. In BERAP I 2026 is als autonoom voorstel € 750.000 opgenomen en voor de Kadernota 2027 € 1.750.000. Met deze verhoging wordt nog geen rekening gehouden met de verwachte prijsindicatie in 2026 van 5,2% (OVA). Financieel effect: € 1.750.000 incidenteel nadelig 2. Jeugd - inzet Bestemmingsreserve Jeugd In de BERAP II 2025 is besloten om € 1.500.000 in de bestemmingsreserve Hervormingsagenda Jeugd toe te voegen. Deze bestemmingsreserve heeft als doel om de kosten van Jeugdzorg te egaliseren. Indien blijkt voor 2026 en 2027 dat de kosten van Jeugdzorg hoger zijn dan geraamd, kan een beroep op deze bestemmingsreserve worden gedaan. Het voorstel is om vanuit deze bestemmingsreserve € 750.000 toe te voegen aan het Jeugdbudget van 2026 en daarmee het autonome voorstel voor 2026 te dekken. Financieel effect: € 750.000 incidenteel voordelig 3. Jeugd - gemeenschappelijke regeling Jeugdhulpregio Drenthe De kosten voor het oprichten en uitvoeren van de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulpregio Drenthe zijn nog niet bekend. Deze zullen nog volgen. We verwachten dat er extra uitgaven ontstaan, er is nog geen begroting. Financieel effect: PM 4. Subsidieverlening Stichting MFA ’t Brughuus Valthermond Een aantal vrijwilligers, wil graag de dorpshuis- en sportfunctie in MFA ’t Brughuus behouden.

Ze hebben aangegeven dat zij bij de start, naast de subsidiebedragen voor de huur van de ruimtes, over een exploitatiebudget moeten kunnen beschikken. In gezamenlijkheid is afgesproken een pilot aan te gaan voor een periode van twee jaar. Er is afgesproken om in kwartaal 3 2027 een evaluatie te laten plaatsvinden. Voor het dorpshuis betekent dit een aanvullende subsidie van € 63.000,- per jaar incidenteel. Voor het exploiteren en beheren van de sportzaal in MFA ’t Brughuus op basis van daadwerkelijke kosten zijn de meerkosten € 64.000, -. Financieel effect: € 127.000 nadelig 5. Juridische capaciteit ter ondersteuning van de implementatie van de Omgevingswet De Omgevingswet brengt nieuwe instrumenten, procedures en bevoegdheden met zich mee. De transitie loopt tot tenminste 2032 en bevindt zich in een complexe fase waarin binnen strakke deadlines oude werkwijzen vervallen en nieuwe worden ingevoerd. In de organisatie ontbreekt momenteel echter specifieke juridische capaciteit om ontwikkelingen in wetgeving, aanpalende regelgeving en jurisprudentie te vertalen naar de gemeentelijke praktijk. Ook is een duidelijke signaalfunctie nodig om landelijke ontwikkelingen te volgen, wettelijke termijnen te bewaken en het bestuur en de ambtelijke organisatie te adviseren over bevoegdheden, delegatie en mandaat.

Zonder deze expertise ontstaan risico’s op juridisch kwetsbare besluiten en het onbewust niet naleven van procedures en termijnen. Er is hiervoor geen dekking meer vanuit de Omgevingswet-gelden. Financieel effect: € 92.000 incidenteel nadelig 6. Inhoudelijke actualisatie Omgevingsvisie + een verplicht omgevingseffectrapportage ter toetsing en afweging van de haalbaarheid van de ambities De omgevingsvisie wordt inhoudelijk geactualiseerd om nieuw beleid en toekomstige opgaven integraal te verwerken. Daarbij wordt een verplichte omgevingseffectrapportage (OER) opgesteld. De OER brengt de effecten van de voorgenomen ambities op onder meer milieu, leefomgeving, ruimtegebruik en duurzaamheid in beeld en ondersteunt de raad bij een zorgvuldige afweging van haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Zonder deze actualisatie en toetsing ontbreekt een actueel en juridisch houdbaar kader voor

27

richtinggevende keuzes in de fysieke leefomgeving. Er is hiervoor geen dekking meer vanuit de Omgevingswet-gelden. Financieel effect: € 120.000 incidenteel nadelig 7. Herplantplicht Nieuw Buinen Als gevolg van de vergroting van de visvijver in Nieuw-Buinen (naast het openluchtzwembad) hebben we de verplichting tot herplanting. Op de plek van de vijver is 105 are bos gekapt. 62 are daarvan valt buiten de bebouwde kom en daarvoor krijgen we vanuit de provincie een herplantplicht opgelegd. Eerder hebben we een maatwerkverzoek ingediend bij de provincie en daarna zijn er 62 elzen en berken aangeplant rondom de oude ijsbaan Drouwenerveen. Er staat daarom nu nog een verplichting van 50 are open. Financieel effect: € 123.000 incidenteel nadelig 8. Bedrijfscontinuïteit Verstoringen kunnen in allerlei vormen en maten voorkomen. Bijvoorbeeld een elektriciteitsstoring of een brand. Dit kan grote impact hebben op de bedrijfscontinuïteit en dus ook op de dienstverlening door de gemeente. Om ervoor te zorgen dat cruciale processen kunnen doorlopen bij verstoringen, werken wij aan een bedrijfscontinuïteitsplan. We gaan de nodige maatregelen treffen om ongeacht de omstandigheden, de continuïteit van de meest kritische bedrijfsprocessen te garanderen. De impact van verstoringen in de dienstverlening van onze gemeente worden hierdoor beheersbaar.

Als één of meerdere van deze bedrijfsprocessen wordt onderbroken, moeten wij snel en besluitvaardig kunnen optreden om deze activiteiten binnen de kortst mogelijke termijn te herstellen. Voor de inzet van projectleden zijn de verwachte kosten € 70.400. Op dit moment is nog niet duidelijk welke structurele middelen het bedrijfscontinuïteitsbeheer gaat vragen. Financieel effect: € 70.400 incidenteel nadelig 9. Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe (jaarlijkse bijdrage) De raad heeft in de vergadering van 13 juli 2023 besloten om weer te participeren in een nieuwe Regio Deal. Er zijn 4 nieuwe programmalijnen: Leven Lang Ontwikkelen, Zorg en Welzijn, Economische Structuurversterking en Aantrekkelijke Regio. Aan de hand van deze programmalijnen worden er nieuwe projecten opgestart. De kosten bedragen vanaf 2024 € 225.000 per jaar voor een periode van 4 jaar. Voor 2027 nemen we de kosten als autonoom voorstel mee. Financieel effect: € 225.000 incidenteel nadelig 10. Programma Woonzorgakkoord - voortzetting projecten Het programma Woonzorgakkoord bestaat uit acht projecten: vijf reguliere BO-projecten en drie Regio Deal-projecten plus Leren & Ontwikkelen. Voor voortzetting van de vijf reguliere projecten in 2027 ligt er een afspraak dat partners financieel gaan bijdragen, maar de hoogte en realisatie van deze bijdragen zijn nog niet duidelijk.

Daarom wordt het volledige bedrag van de programmateamkosten in begroting van onze gemeente opgenomen. De drie Regio Deal-projecten en Leren & Ontwikkelen lopen tot eind 2027 en vormen een verplichting, ongeacht de verdere vorm van het WOZO-programma. Deze inzet is belegd bij het extern programmateam. Beschikbare uren-cofinanciering is al in mindering gebracht op de kosten van 2026. Voor de resterende inzet tot eind 2027 is €25.000 nodig. Financieel effect: € 25.000 incidenteel nadelig 11. Programma Woonzorgakkoord - coordinatie De coördinatie van het Woonzorgakkoord wordt geleidelijk overgedragen naar de lijn. Daarom zijn voor 2027 alleen uren opgenomen voor inzet vanuit Sociaal domein en Wonen en niet meer voor een aparte coördinator zoals in 2026. Zolang het programma

28

en de Regio Deal nog lopen is inzet vanuit beide beleidsterreinen noodzakelijk voor borging en vervolg van de werkzaamheden. Financieel effect: € 52.000 incidenteel nadelig 12. Beheerplan Bermen 2026-2030, omslag naar ecologisch bermbeheer Om te kunnen voldoen aan de flora- en fauna wetgeving en om de gedragscode te kunnen implementeren, is het noodzakelijk om te weten waar beschermde flora- en fauna in de berm voorkomen. Voor het implementeren van de Gedragscode Soortenbescherming is een budget van € 50.000 nodig. Financieel effect: € 50.000 incidenteel nadelig 13. Bestrijding en beheersing Aziatische duizendknopen 2027 t/m 2031 en afhandeling motie 'Bermplanten IBOR Voor de bestrijding van haarden met prioriteit “hoog” en “middel” is € 85.000,- per jaar, gedurende een periode van vijf jaar, totaal € 425.000,- nodig. Financieel effect: € 85.000 incidenteel nadelig 14. Bloemrijke akkerranden Ieder jaar doen wij een bijdrage aan de agrariers voor bloemrijke akkerranden. Dit sluit ook aan op de vastgestelde groenvisie. Financieel effect: € 10.000 incidenteel nadelig 15.Extra kosten toekomstbestendig inrichten uitvoering leerplicht De uitvoering van de Leerplichtwet 1969 is een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Alle leerlingen moeten bovendien de kans krijgen om naar school te gaan en zich te ontwikkelen.

Dit betekent dat we moeten zorgen voor hulp en steun die passen bij de behoeften van elke leerling. Om de uitvoering van Leerplicht toekomstbestendig in te richten is door het MT een voorgenomen besluit genomen om de uitvoering van leerplicht volledig onder te brengen bij Menso N.V. te Emmen (hierna Menso) voor de duur van vier jaren met ingang van 1 januari 2026. Menso is de uitvoeringsorganisatie voor leerplicht in de gemeenten Emmen en Coevorden. Door de uitvoering bij Menso onder te brengen wordt de gehele BOCE-regio bediend. De Ondernemingsraad heeft positief op het voorgenomen besluit geadviseerd. Op dit moment zijn de beschikbare middelen in de personeelsbegroting loonkosten leerplicht niet voldoende. Met dit voorstel beogen we structurele financiering voor de uitvoering leerplicht bij Menso. Het tekort bedraagt € 40.000. In de Kadernota 2028 doen we een nieuw autonoom voorstel. Financieel effect: € 40.000 nadelig 16. Huisvesting peuterspeelzalen Door overname van huurcontracten door andere partijen en een verandering in de functie van leegstaande ruimtes is het oorspronkelijk begroot bedrag te hoog geraamd. Dit kan structureel verlaagd worden. Dat levert een voordeel op van € 64.500. Financieel effect: € 64.500 incidenteel voordelig 17.

Informatieveiligheid (Informatiebeveiliging en Privacy) In de begroting 2026 is een incidentele raming opgenomen voor informatieveiligheid. De overheid moet digitaal weerbaarder worden en daarvoor moeten we voldoen aan allerlei wettelijke voorschriften op gebied van informatieveiligheid, waaronder de Cyberbeveiligingswet die in werking gaat treden. Naast aanpassing in de techniek, moeten investering gedaan worden voor monitoring, risicomanagement en extra bewustwording. De kosten zijn structureel van aard, en nemen in de toekomst toe. Financieel effect: € 100.000 incidenteel nadelig 18. Toeristenbelasting 2027-2030 aan de hand van advies Recreatieschap Drenthe

29

We stellen voor om in de periode 2027-2030 nieuwe, gedifferentieerde tarieven voor de toeristenbelasting te hanteren. Dit voorstel is in lijn met het advies van het Recreatieschap Drenthe. Hiermee wordt aangesloten bij provinciale uniformiteit, kan de sector tijdig worden geïnformeerd en ontstaat ruimte om te investeren in voorzieningen ten behoeve van onze economie én leefbaarheid. De tarieven worden dan per 2027 € 2,00 per persoon per nacht voor bungalows en hotels, € 1,50 voor kamperen en € 1,00 voor groepsaccommodaties. Voor de begroting 2027 levert dit een meeropbrengst van € 300.000 op. De meeropbrengst is structureel. Financieel effect: € 300.000 incidenteel voordelig Bestuurlijke voorstellen Hieronder staat een overzicht van de bestuurlijke voorstellen die we voor de begroting 2027 in beeld hebben.

Thema Onderwerp 1 Participatiebeleid - Reintegratiebeleid 2 Stichting Sociale teams Borger-Odoorn - uitbreiding formatie sociale teams 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26

Uitvoeringsbudget Buurtsportcoaches en Cultuurcoaches Kansencoach Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval Transformatieplan Mentale gezondheid Drenthe Tennisclub Valthermond Privatisering en onderhoud tennisbanen Buurtsportcoach jongeren / senioren (extra inzet) Buurtkamers - coordinatie en exploitatie Aanpak overgewicht en obesitas - huidige inzet behouden Samenwerking cultuureducatie Budget Jeugdfonds Gezondheid - Welzijn op recept. Gezondheid - Eenzaamheid Schulddienstverlening - Financieel team Onderwijs - inrichten jongerenhub- Esdal Borger Onderwijs - Ondersteuningsroute onderwijs-zorg VO Sport en Gezondheid - special Olympics Sport en Gezondheid - sport en cultuurgala BIOR - uitvoeringsbudget Hitteplan Begeleiding kinderraad

Programma beweegzeker Uitvoeringsagenda Duurzaamheid - duurzame ontwikkeling: ambitie actualiseren Klimaatadaptatie - PM post Ondernemersdienstverlening: Verkenning oprichting ondernemersfonds

30

Structureel

Incidenteel pm 360.000 40.000 245.000 90.000 pm 57.000 115.000 120.000 30.000 15.000 5.000 45.000 15.000 200.000 10.000 15.000 pm 10.000 400.000 10.000 15.000 35.000 195.075 pm 20.000

27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37

Ondernemersdienstverlening: Doorstart overkoepelende ondernemersplatform OOV-adviseur BOA's openbare ruimte Trainees Funderingsproblematiek - inzet steunpunt Funderingsproblematiek - reservering subsidie Wonen en Mobiliteit Gebiedsontwikkeling Nw-B en NSL Participatie Beheerplan Bermen 2026-2030, omslag naar ecologisch bermbeheer Digitale transformatie Warmteprogramma Totaal bestuurlijke wensen (zonder prioritering)

10.000 109.000 126.000 280.000 9.000 400.000 pm 10.000 100.000 50.000 500.000 3.641.075

Beleidsmatige voorstellen 1. Participatiebeleid - Reintegratiebeleid Het aantal uitkeringen in het kader van de reguliere bijstand nemen toe en hierdoor is de verwachting dat ook de kosten van re-integratie toenemen. De verwachting is dat de komende jaren de uitkeringen en de duur van de uitkeringen blijven toenemen waardoor een blijvende verhoging van het budget noodzakelijk is. We ramen deze kosten in eerste instantie PM en gaan dit de komende periode monitoren. Financieel effect: PM 2. Stichting Sociale teams Borger-Odoorn - uitbreiding formatie sociale teams Door meerdere (maatschappelijke) ontwikkelingen en indexatie van de salarisschalen CAO Sociaal Werk is de begroting van de Stichting Sociale Teams Borger-Odoorn voor 2026 niet toereikend. De caseload bij de SSTBO is in 2 jaar tijd (met peildatum januari) met ruim 240 dossiers gestegen en er staan momenteel rond de 200 wachtenden op de wachtlijst. Ook is het nodig dat de SSTBO voldoende voorbereid is op de verdere implementatie van de hervormingsagenda jeugd en het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. De ontwikkelingen verlangen dat vragen van inwoners zoveel als mogelijk in het voorliggende veld opgelost kunnen worden en we zien ook dat er meer voorliggend van de SSTBO wordt gevraagd.

Er wordt daarom een financiële bijdrage gevraagd voor extra formatie bij de SSTBO om de huidige kwaliteit van dienstverlening te behouden en te kunnen voldoen aan de opdracht voor stevige lokale teams. Financieel effect: € 360.000 incidenteel nadelig 3. Uitvoeringsbudget Buurtsportcoaches en Cultuurcoaches In de begroting 2026 is werkbudget voor de buurtsportcoaches en cultuurcoaches opgenomen. Dit is niet structureel. Voor 2027 vragen we daarom opnieuw een financiële ondersteuning van € 40.000. Met dit budget kunnen de buurtsportcoaches en cultuurcoaches hun activiteiten en plannen uitvoeren. Financieel effect: € 40.000 incidenteel nadelig 4. Kansencoach In 2021 is gestart met de inzet van de ondersteuningsroute onderwijs-zorg en daarmee het toevoegen van Kansencoaches op scholen. De inzet van de Kansencoach versterkt het schoolteam en wordt door partners als zeer waardevol ervaren. Dankzij vroegtijdige signalering en ondersteuning op school helpt deze inzet de instroom naar jeugdhulp te verminderen of uit te stellen. De Kansencoach is inmiddels een onmisbare schakel in de verbinding tussen onderwijs en zorg.

31

De inzet van kansencoaches wordt berekend op basis van het aantal leerlingen per school. De ondersteuningsroute onderwijs-zorg wordt gefinancierd middels cofinanciering van gemeente en personele inzet via schoolbestuur. Door het wegvallen van subsidies is er vanaf 2025 geen dekking. Voor 2025 en 2026 is incidenteel € 210.000 beschikbaar gesteld. Er wordt gezocht naar structurele financiering voor de komende jaren. Momenteel is het incidentele financiering, valt deze weg dan verdwijnen de kansencoaches van de scholen. Voor 2027 wordt er € 245.000 gevraagd om de inzet van de kansencoaches te continueren. Financieel effect: € 245.000 incidenteel nadelig 5. Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval Het voorkomen van schooluitval is essentieel voor een kansrijke omgeving. Jongeren worden laagdrempelig benaderd en gecoacht om hun ontwikkeling te bevorderen en mentale problemen te voorkomen. Dit gebeurt via peer-to-peer coaching. Momenteel voert een externe partij dit uit en worden de effecten gemonitord. Voor 2027 wordt onderzocht of deze aanpak wordt voortgezet of aangepast. Hiervoor is € 90.000 nodig. Deze inzet wordt meegenomen in de doorontwikkeling van de pedagogische basis en stevige lokale teams onder de Hervormingsagenda Jeugd. Financieel effect: € 90.000 incidenteel nadelig 6.

Transformatieplan Mentale gezondheid Drenthe We zijn in dit voorjaar de regionale samenwerkingsovereenkomt (SOK) voor het transformatieplan Mentale Gezondheid Drenthe aangegaan. De druk op de (geestelijke) gezondheidszorg neemt toe door een groeiende zorgvraag, personeelstekorten en oplopende wachttijden. Om inwoners tijdiger passende ondersteuning te bieden, is betere samenwerking tussen medische zorg en het sociaal domein noodzakelijk. Om dit te realiseren zijn wij de SOK aangegaan. Van gemeenten worden op dit moment geen aanvullende structurele middelen gevraagd. Een Specifieke Uitkering Transformatiemiddelen (SPUK) is aangevraagd. Er zijn nog veel (financiële) onzekerheden voor de komende jaren en we ramen dan ook PM. Financieel effect: PM 7. Tennisclub Valthermond Privatisering en onderhoud tennisbanen De tennisclub Valthermond is de enige tennisvereniging in onze gemeente waarvan de grond met de 2 tennisbanen nog niet is geprivatiseerd. Voor het privatiseren is netto € 57.000 van onze gemeente nodig voor onderhoud/renovatie. De club gaat dit na privatisering zelf uitvoeren. Ook draagt de club en het gebiedsfonds bij in de totale kosten van de privatisering. Financieel effect: € 57.000 incidenteel nadelig 8. Buurtsportcoach jongeren / senioren (extra inzet) In 2026 is er extra inzet van een buurtsportcoach jongeren en een buursportcoach senioren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=6a13fea4-d016-40dc-ae16-c56f7dfd6de0