Kadernota 2025
Tekst van het document
Kadernota 2025
Inhoudsopgave Kadernota 2025 ....................................................................................................1 Inhoudsopgave .....................................................................................................2 Voorwoord ............................................................................................................3 Samenvatting op hoofdlijnen...................................................................................5 Bestuursprogramma ............................................................................................10 Meerjarig investeringsplan ....................................................................................12 Financiële ontwikkelingen .....................................................................................16 Onze portemonnee ..............................................................................................21 Financiële kaders voor Onze portemonnee ..............................................................27 Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) ..................................................31 Dynamische prioriteitenlijst (DPL) ..........................................................................32
2
Voorwoord Met veel genoegen bieden we u de kadernota 2025 aan. Met de Kadernota proberen wij zoveel mogelijk beleidsmatige richting te geven voor de begroting 2025 en de navolgende jaren. Wij bieden u deze Kadernota aan in financieel onzekere tijden. Onzekere tijden zowel voor onze inwoners als voor ons als gemeente. We hebben te maken met de na-ijl effecten van een hogere inflatie. Dit heeft een grote impact op onze inwoners maar ook op onze begroting. Dit maakt het stellen van kaders voor de begroting 2025 lastig en maakt het plannen van ons financieel perspectief complex. Naast de hoge inflatie is er ook onzekerheid over de effecten van de nieuwe financieringssystematiek van het gemeentefonds, de hervormingsagenda Jeugd en de bijdrage WMO. En tot slot bevinden we ons middenin een kabinetsformatie. Daarom weten we momenteel niet welk nieuw beleid gemaakt zal worden en hoe dit onze gemeente en onze inwoners ook financieel gaat raken. Op het moment van samenstellen van deze kadernota zijn we halverwege de bestuursperiode 2022-2026. Voor ons als college een goed moment om terug te blikken en vooral vooruit te kijken wat we de tweede helft van de bestuursperiode nog voor onze inwoners kunnen doen. Wij zullen u hierover per brief nader informeren. Wel willen we hier alvast benoemen dat we trots zijn op wat we in de afgelopen twee jaren hebben kunnen bereiken.
Samen met u als gemeenteraad, onze medewerkers en onze inwoners. Als eerste hebben we de gevolgen van de acute stijging van de gasprijs na de inval van Rusland in Oekraïne verzacht door snelle en concrete maatregelen te nemen, vooral voor inwoners met een smalle beurs. Uw raad heeft de Omgevingsvisie BuitenGewoon Borger-Odoorn en de Duurzaamheidsagenda 2024-2030 ‘Samen duurzaam doen’ vastgesteld. De laatste krijgt vervolg in een uitvoeringsprogramma. Inclusie begint zijn terechte plaats in al ons handelen in te nemen. Sportpark Odoorn krijgt zijn vorm. De Koel staat in de steigers en VV Valthermond is geprivatiseerd. We zijn gestart met het Gezond Actief Leven Akkoord (Gala) en met het Integraal Zorgakkoord (IZA) We bouwen verder in Borger-Odoorn! Er komen woningen bij in Borger-West, NieuwBuinen en Drouwenermond. We zijn mooi op route om de afgesproken 200 woningen in deze bestuursperiode in onze gemeente te halen. De effecten zien we ook. Door toename van woningen ontvangen we meer OZB-inkomsten. Dat biedt financiële mogelijkheden om voorzieningen in stand te houden. Wat de leefbaarheid ten goede komt. Het nieuwe Esdal college is geopend en biedt perspectief voor jongeren uit BorgerOdoorn om lokaal voortgezet onderwijs te blijven volgen. In Nieuw-Buinen en Valthermond zijn buurtkamers geopend voor een laagdrempelige toegang van inwoners tot voorzieningen.
En we zijn dus pas halverwege. In de tweede helft van deze bestuursperiode gaan we verder uitvoering geven in het algemeen aan de urgente maatschappelijke opgaven en specifiek aan de uitvoering van onder meer het Integraal Huisvestingsplan (IHP), sport, budgetcoaches en investeringen in de openbare ruimte. Daarnaast vragen grootschalige ontwikkelingen om extra inzet zoals de gebiedsontwikkeling in relatie tot de Nedersaksenlijn. De diversiteit en veelheid aan maatschappelijke opgaven vraagt ook het nodige van onze ambtelijke organisatie. Dit betekent dat we (college en raad) moeten prioriteren en keuzes maken. 3
In deze kadernota hebben wij diverse voorstellen gedaan en daar een prioritering aan toegekend. Wij nodigen uw raad uit om hierover verder te spreken en daar waar gewenst wijzigingen aan te brengen in de voorliggende Dynamische Prioriteiten Lijst en het Meerjarig Investeringsplan. Graag gaan wij op 20 juni met uw raad in gesprek over de wijze waarop we de gemeente samen nog mooier kunnen maken! College van burgemeester en wethouders
4
Samenvatting op hoofdlijnen In dit hoofdstuk geven we een samenvatting op hoofdlijnen. Eerst gaan we in op de beslispunten in deze kadernota. Vervolgens staan we stil bij een actueel overzicht van de stelpost indexatie en de nieuwe ramingen van knop 1 en knop 2. 1. Beslispunten 1.1 Ambities en speerpunten Het eerste beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de ambities en speerpunten voor het jaar 2025. De ambities en speerpunten worden in de begroting 2025 verder uitgewerkt. We hebben vastgesteld dat de huidige UMO's nog steeds actueel zijn en deze zijn daarmee belangrijke input voor het opstellen van de nieuwe ambities en speerpunten. 1.2 Financiële kaders Het tweede beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de financiële kaders en expliciet af te wijken van het kader leges in relatie tot het voornemen om de leges voor lijkbezorging per 1 januari 2025 te verhogen. Financiële kaders zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Deze kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2025 en de Meerjarenraming 2026-2029. Indien voorgesteld wordt om van een kader af te wijken dan wordt dit een expliciet beslispunt in het raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. In het Thema onze portemonnee zijn de kaders nader toegelicht.
In bijlage 1 is een overzicht van de huidige financiële kaders opgenomen. In deze kadernota wordt voorgesteld om van één kader af te wijken. Het gaat dan om het kader waarbij een verhoging van de leges wordt gekoppeld aan de verhoging van de OZB ten behoeve van het dekken van kapitaallasten voor een aantal investeringen die voortvloeien uit het door de raad vastgestelde begraafplaatsenbeleid. In de kadernota 2024 hebben we geconstateerd dat het huidig kader waarin we geen prijsstijgingen toepassen voor veel onderdelen van de begroting, op grond van de huidige inflatiepercentages, niet toekomstbestendig is. Een oplossing hiervoor is de stelpost Indexatie. De stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De stelpost is een incidentele oplossing voor de gestegen prijzen en geen structurele oplossing. De komende periode blijven we de inflatiecijfers nauwlettend volgen. We zien dat de extreme prijsstijgingen tot het verleden behoren, maar ook dat de prijsstijgingen nog wel relatief hoog zijn. Indien de inflatiecijfers stabiliseren op ongeveer 2% (doelstelling Europese Centrale Bank) dan is een toekomstige aanpassing van dit kader niet nodig.
We stellen in deze kadernota niet voor om het kader van prijsstijging aan te passen, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie opgenomen in de meicirculaire 2024 en septembercirculaire 2024 te reserveren voor de stelpost indexatie. 1.3 Autonome bestedingsvoorstellen Het derde beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen. Deze kadernota bevat enkele autonome bestedingsvoorstellen. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. We hebben de volgende autonome voorstellen opgenomen. In de bijlage Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) lichten we de autonome voorstellen toe.
5
Nr. Onderwerp Autonome voorstellen 1 Regio Deal 2 WMO huishoudelijke hulp 3 Publiek vervoer 4 Leerlingenvervoer 5 Dimpact 6 Toeristenbelasting 7 OZB 8 Griffie
Structureel 2025
-100.000 -50.000 59.000 Subtotaal: -91.000
Incidenteel 2025 225.000 300.000 50.000 50.000 75.000
700.000
1.4 Lokale lasten Het vierde beslispunt van de raad is om het tarief toeristenbelasting 2025 t.o.v. 2024 niet te wijzigen. Toeristenbelasting De tarieven zijn (net als in 2024): - Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting: - Campings € 1,30 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting. In deze Kadernota doen wij, conform het bestuursprogramma 2022-2026, een voorstel om de toeristenbelasting 2025 gelijk te houden. OZB In deze kadernota doen wij geen voorstel voor de tarieven OZB 2025. Het is onze intentie om voor 2025, conform het bestuursprogramma 2022-2026, de tarieven met 2,75% te verhogen. In de begroting 2025 doen wij een voorstel voor de tarieven OZB 2025. 1.5 Vervroegde afschrijvingen Het vijfde beslispunt is om in te stemmen met een vervroegde afschrijving van € 2 miljoen en deze afwaardering ten laste van de VAR te brengen. Scenario structurele ruimte voor investeringen We zien momenteel dat we veel incidentele middelen hebben en dat er beperkte structurele middelen zijn. Een manier om meer structurele middelen te genereren, is door activa op de balans af te boeken, waardoor er kapitaallasten vrijvallen. Dit vraagt wel incidenteel geld. Het afboeken van activa kan niet zomaar en moet mogelijk zijn op basis van het BBV.
Wij hebben onderzocht of we kleine activa met een waarde van minder dan € 25.000 kunnen afboeken om structurele kapitaallasten te laten vrijvallen. Deze gedachtegang komt voort uit de nieuwe financiële verordening waarin een bedrag van € 25.000 is opgenomen als minimaal criterium om te mogen activeren. In de begroting 2024 hebben we over het onderzoek gerapporteerd dat dit mogelijk is. Het financiële effect hiervan is dat we € 2 miljoen incidenteel mogen afwaarderen ten laste van de VAR. Hier tegenover staat een structureel voordeel van € 180.000 als gevolg van vrijvallende kapitaallasten. In deze kadernota stellen we voor om in te stemmen met een vervroegde afschrijving van € 2 miljoen en dit bedrag te onttrekken uit de VAR. De vrijvallende kapitaallasten worden toegevoegd aan de post Meerjarig investeringsplan (MJIP).
6
1.6 Bestuurlijke bestedingsvoorstellen Het laatste beslispunt van de raad is om in te stemmen met de voorzet van het college ten aanzien van de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan. Hieronder een overzicht van de voorstellen die op de DPL staan. We willen benadrukken dat dit het beeld is vanuit ons als college. Uw raad wordt gevraagd om mee te denken en alternatieven aan te geven. Wij hebben bij het bepalen van de prioritering o.a. rekening gehouden met de volgende aspecten: 1. Voorstellen die al langere tijd op de DPL staan krijgen sneller hogere prioriteit. 2. Voorstellen die een vervolg zijn op iets dat al in gang is gezet krijgen sneller hogere prioriteit. 3. Als het voorstel concreet is uitgewerkt, dan is er ook sneller hogere prioriteit van toepassing. In bijlage 2 worden de geprioriteerde en de niet geprioriteerde voorstellen toegelicht. Wij stellen voor de volgende voorstellen te prioriteren: Structureel 2025 Voorstellen Kadernota 2025 Investeringen 1 2e Exloërmond herstructurering openbare ruimte Subtotaal: 1 2 3 4
Incidenteel 2025
pm 0
0
Beleidsmatige voorstellen Trainees Uitvoeringsbudget bewegen in de openbare ruimte Formatie griffie Nedersaksenlijn
265.000 100.000 96.000 50.000
5 Novex/DPLG
50.000
6 Mentale weerbaarheid ter voorkoming schooluitval
90.000
7 Kansencoach
pm
8 Verduurzaming brandstof voertuigen BORG (HVO100)
43.000
9 Budgetcoaches en projectcoördinator Financieel Team
175.000
10 Cultuurcoach
36.500
11 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027 12 Dutch TechZone
38.000 26.000
13 Economische beleidsvisie 2025-2030 Bijdrage programma Vitale Vakantieparken(VVP) 14 Drenthe 2025-2027
30.000 20.000
15 Uitvoering Omgevingsprogramma Exloo
pm
Subtotaal:
43.000
711.500
Bestuursprogramma 16 Preventie en inclusie
25.000
17 Duurzaamheid
250.000
18 Participatie
25.000
Subtotaal: Totaal:
7
0
300.000
43.000
1.011.500
Uw raad wordt in het bijzonder uitgenodigd een reactie te geven ten aanzien van het meerjarig investeringsplan. Het meerjarig investeringsplan is een afzonderlijk document dat gelijktijdig met de kadernota 2025 wordt aangeboden. In dit document worden de investeringsvoorstellen afzonderlijk toegelicht. Hieronder een overzicht van de voorstellen van het MJIP waar ons college een hoge prioriteit aan geeft. Investering Structureel
Investeringen met hoge prioriteit
2025 1 Gemeentehuis, renovatie en verduurzaming
3.000.000
150.000
2 Bruggen
196.800
11.000
3 Nieuwbouw School 59 en 75 in Buinerveen
515.050
3.000
4 Lokaal bewegingsonderwijs in Buinerveen
714.230
11.964
5 2e Exloermond, scholen IHP en MFA
5.077.000
228.465
6 Fietspad Exloo-Leewal
75.000
5.625
7 Top terrein (aanpassing gemeentewerf)
167.000
11.500
8 Investering GVVP 2025
600.000
45.000
10.345.080
466.554
Totaal:
2. Stelpost indexatie Met de huidige hoge inflatie dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. In de begroting 2024 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er een sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10%. Ook verhogingen van externe partijen komen ten laste van deze stelpost. In onderstaande tabel zijn de nieuwe indexeringen aangegeven. Het restantbudget uit de begroting 2024 is in de eerste regel aangegeven. Stelpost indexatie
2025
2026
2027
2028
968.848
888.937
911.169
921.366
2025
2026
2027
2028
1. Bedrijfsvoering (4%)
-720.000
-720.000
-720.000
-720.000
2. Griffiebudget communicatie
-10.000
-10.000
-10.000
-10.000
3. Collectieve vervoersvoorziening WMO
-150.000
-150.000
-150.000
-150.000
4. Leerlingenvervoer
-75.000
-75.000
-75.000
-75.000
5. Hunebedcentrum
-20.000
-20.000
-20.000
-20.000
6. WMO huishoudelijke hulp
-500.000
-500.000
-500.000
-500.000
7. Dierenasiel Ter Marse
-39.000
-39.000
-39.000
-39.000
8. Subsidie dorpshuizen
-46.268
-46.268
-46.268
-46.268
Stand Begroting 2024 Indexatie
9. Sociaal medische indicatie
-30.000
-30.000
-30.000
-30.000
10. Gemeenschappelijke reg.
-236.617
-242.724
-285.775
-296.765
11. VNG GGU-gelden
-60.000
-60.000
-60.000
-60.000
12. Schoonmaakkosten
-72.000
-72.000
-72.000
-72.000
-1.958.885 -1.964.992
-2.008.043
-2.019.033
-990.037 -1.076.055
-1.096.874
-1.097.667
Totaal: Nieuwe stand stelpost
Voor een toelichting van de posten wordt verwezen naar het hoofdstuk Financiële ontwikkelingen.
8
Conclusie We zien een structureel tekort in deze stelpost van ruim € 1 miljoen. We gaan er vanuit dat het Rijk voor de gestegen prijzen compensatie biedt. We stellen dan ook voor dat de voordelen die uit de mei- en septembercirculaire voortvloeien, worden toegevoegd aan deze stelpost Indexatie. Indien het Rijk hiervoor onvoldoende of geen compensatie biedt, dan komen we bij de begroting 2025 met voorstellen om dit tekort te dichten. 3. Geactualiseerde saldi knop 1 en knop 2 We presenteren de geactualiseerde saldi van saldo begroting (knop 1) en budget beleidsintensivering (knop 2). Knop 1: Saldo begroting Onderstaand de stand van knop 1 Saldo begroting. Knop 1 Saldo begroting
2025
2026
2027
2028
505.731
547.597
72.886
8.701
Mutaties
2025
2026
2027
2028
1. Autonome voorstellen
91.000
91.000
91.000
91.000
2. Toevoegen aan knop 2
-400.000
3. Toevoegen OZB aan MJIP
-50.000
-50.000
-50.000 -50.000
Totaal:
-359.000
41.000
41.000 41.000
Totaal knop 1
146.731
Stand Begroting 2024
588.597 113.886 49.701
Knop 2: Budget beleidsintensivering Hieronder geven we een toelichting op de financiële mutaties die hebben plaatsgevonden op knop 2 budget beleidsintensivering sinds de begroting 2024. Knop 2 Beleidsintensivering
2025
Stand Begroting 2024
1.703.272
Mutaties
2025
1. Autonome voorstellen
-700.000
2. Toevoegen van knop 1
400.000
3. Beschikbaar BERAP 2025 I
-250.000
Totaal:
-550.000
Totaal knop 2
1.153.272
9
Bestuursprogramma Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in voorgaande begrotingen uitgewerkt aan de hand van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. Een belangrijke leidraad voor de uitvoering van deze opgaven is participatie. We zitten ongeveer halverwege deze bestuursperiode. De bovengenoemde opgaven blijven urgent. Daarom stellen we ook in deze kadernota voor om ook in de begroting 2025 en verder hiervoor de nodige prioriteit te behouden. In het restant van deze bestuursperiode willen we met name aandacht besteden aan het realiseren van betaalbare woningen voor de verschillende doelgroepen als jongeren, ouderen en statushouders. Eveneens specifieke aandacht gaan we besteden aan het oppakken van inwonersparticipatie in brede zin, het organiseren van de warmte transitie in zes wijken binnen onze gemeente. We zetten breed in op gezondheid en welzijn in de gemeente. Dit doen we door invulling te geven aan het gezond en actief leven akkoord. Hierin zal ook het opgroeien in een kansrijke gemeente (ijslandsmodel) een plaats krijgen. Waar het gaat om armoede en bestaanszekerheid ontwikkelen we een breed netwerk met partners om te komen tot een passende aanpak met oog voor de relatie tussen inkomen/vermogen, wonen en duurzaamheid.
Tot slot gaan we verder met het realiseren en vernieuwen van onderwijshuisvesting binnen onze gemeente. Dit gezegd hebbende blijven we ons realiseren dat nog steeds verschillende ontwikkelingen zichtbaar zijn die invloed kunnen uitoefenen op wat we in Borger-Odoorn doen en willen bereiken. Denk daarbij aan de vorming van een nieuw kabinet in Den Haag (met onduidelijkheid over nieuwe wet- en regelgeving en de financiën), de opvangen vluchtelingencrisis en de gespannen arbeidsmarkt. Ook zal de wens en noodzaak tot samenwerking (en de samenhang tussen verschillende samenwerkingsverbanden) mogelijk extra inspanningen vereisen.
10
Verwachtingen rapport Elke regio telt De Raad voor leefomgeving en infrastructuur, de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) hebben vorig jaar het rapport "Elke regio telt" gepubliceerd. Uit dit rapport blijkt dat de regionale verschillen in brede welvaart in Nederland groot zijn en ze nemen toe.
Uit bovenstaand figuur blijkt dat de brede welvaart in de gemeente Borger-Odoorn laag scoort. Uit het rapport blijkt verder dat in vijf regio's, o.a. de Veenkoloniën, de brede welvaart op belangrijke onderdelen sterk achterblijft ten opzichte van de rest van Nederland en dat het nationale overheidsbeleid daaraan heeft bijgedragen. Essentiële voorzieningen brokkelen gelijktijdig af: basisscholen gaan dicht, huisartspraktijken verdwijnen, winkels sluiten hun deuren, bushaltes worden opgeheven. Deze neerwaartse spiraal van verschraling heeft verstrekkende gevolgen voor het gemeenschapsleven. De leefbaarheid komt onder druk te staan en dit leidt tot achterstanden in de gezondheid en hoogte van inkomen. In BOCE-verband en vanuit onze lobby binnen de P10 zetten we ons in om het nieuwe kabinet te bewegen om als Rijk en regio gezamenlijk langjarig te investeren in de brede welvaart in de regio Zuidoost-Drenthe. Een belangrijke onderlegger hiervoor vormt de Kansenagenda Zuidoost-Drenthe ‘Grenzeloos Groene Kansen’.
11
Meerjarig investeringsplan Inleiding De eerste versie van het meerjarig investeringsplan (MJIP)is aangeboden bij de begroting 2022. Het plan is een dynamisch document en wordt bij elke kadernota en begroting geactualiseerd. Het geactualiseerde MJIP is bij deze kadernota gevoegd als bijlage. Tevens is er een toelichting gegeven in de bijlage op de voorstellen die in het MJIP zijn opgenomen. Financiële ruimte Begroting 2024 In het MJIP is budget beschikbaar voor de meerjarige investeringen. Dit budget is in eerste instantie gevoed door voordelen die voortvloeien uit de Herziening van het gemeentefonds. Uit de begroting 2024 blijkt dat de volgende bedragen nog beschikbaar zijn: Budget MJIP Begroting 2024
2025
2026
2027
2028
258.205 258.205 258.205 258.205
Na de besluitvorming van de begroting 2024 worden een viertal mutaties/voorstellen toegelicht. Amendement plattelandswegen Bij de begrotingsbehandeling 2024 is een amendement over plattelandswegen aangenomen. Het amendement houdt in dat € 250.000 extra geïnvesteerd wordt in plattelandswegen en dat de structurele kapitaallasten (€ 18.750) ten laste komen van het Budget MJIP. Voorstel structurele ruimte voor investeringen We zien momenteel dat we veel incidentele middelen hebben en dat er beperkte structurele middelen zijn. Een manier om meer structurele middelen te genereren is door activa op de balans af te boeken, waardoor er kapitaallasten vrijvallen. Dit vraagt wel incidenteel geld. In de Kadernota 2024 is al aangekondigd dat we gingen onderzoeken of we activa met een aanschafwaarde van kleiner dan € 25.000 op basis van onze financiële verordening kunnen afwaarderen. Dit blijkt, in overleg met onze accountant, te kunnen. Het financiële effect hiervan is dat we € 2 miljoen incidenteel mogen afwaarderen ten laste van de VAR. Hier tegenover staat een structureel voordeel van € 180.000 als gevolg van vrijvallende kapitaallasten. Ons voorstel is om dit bedrag toe te voegen aan het budget voor het MJIP. Dit is als een afzonderlijk beslispunt in deze kadernota opgenomen, omdat dit één van de kaders van uw raad is. Mutaties in de VAR worden afzonderlijk aan de raad voorgelegd.
Opschalingskorting Uit de voorjaarsnota 2024 van het Rijk blijkt dat de opschalingskorting structureel vanaf 2026 wordt geschrapt. Dit betekent dat het gemeentefonds vanaf 2026 structureel stijgt met € 750 miljoen oplopend tot ongeveer € 1 miljard in 2029. Voor onze gemeente betekent dit vanaf 2026 een structurele verhoging van ongeveer € 900.000. Het kabinet vraagt hiervoor wel een prijs: in 2025 wordt het gemeentefonds met eenmalig € 675 miljoen lager vastgesteld. Voor onze gemeente een incidenteel nadeel van € 900.000 voor 2025.
12
Indien deze opschalingskorting wordt afgeschaft, is het onze intentie om een deel (bij voorkeur groot deel) toe te voegen aan het budget MJIP. We willen graag dat ook in de bestuursperiode 2026-2030 weer middelen beschikbaar kunnen worden gesteld voor het uitvoeren van meerjareninvesteringen. In deze kadernota 2025 kunnen we nog niets toevoegen, omdat besluitvorming hierover nog niet afgerond is. Voor de jaren 2027 en 2028 hebben we dan ook dit op € 0 gezet. Areaaluitbreiding: OZB Een belangrijk speerpunt van Bestuursprogramma 2022-2026 is Wonen. De concrete ambitie van het college is om deze bestuursperiode 200 woningen te bouwen. Het afgelopen jaar zijn een kleine negentig nieuwe woningen gebouwd. Uit BERAP 2023 II en de Jaarrekening 2023 zien we de meeropbrengsten van de OZB als gevolg van areaal uitbreiding. In deze kadernota hebben we dan ook de areaalopbrengst met € 50.000 verhoogd. Deze opbrengst is in eerste instantie toegevoegd aan knop 1 en we stellen voor om deze opbrengst toe te voegen aan het budget voor het MJIP. We hechten veel waarde aan investeringen voor onze inwoners om op deze wijze onze gemeente leefbaar en toekomstbestendig te houden. Actuele financiële ruimte Na bovenstaande mutaties/voorstellen bedraagt de financiële ruimte: Budget MJIP Begroting 2024
2025
2026
2027
2028
258.205 258.205 258.205 258.205
Mutaties/voorstellen 1. Budget plattelandswegen
-18.750
-18.750
-18.750
-18.750
2. Structurele ruimte voor investeringen
180.000
180.000
180.000
180.000
0
0
50.000
50.000
3. Afschaffing opschalingskorting 4. Areaaluitbreiding: OZB
50.000
50.000
Totaal:
211.250 211.250 211.250 211.250
Totaal
469.455 469.455 469.455 469.455
Keuzes en fasering Meerjarig investeringsplan Uit het Meerjarig investeringsplan blijkt dat de totale investeringen van bijna € 70 miljoen bedragen. Dit betekent een kapitaallast van bijna € 4 miljoen. Het is duidelijk dat de totale beschikbare ruimte voor bestuurlijke bestedingsvoorstellen beperkt is en dat er keuzes moeten worden gemaakt. Ook is duidelijk dat investeringen gefaseerd moeten worden uitgevoerd.
13
Voorzet college Het laatste beslispunt van de raad is om in te stemmen met de voorzet van ons college ten aanzien van de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan. Hieronder een overzicht van de voorstellen van het MJIP waar het college een hoge prioriteit aan geeft. Investering Structureel
Investeringen met hoge prioriteit
2025 1 Gemeentehuis, renovatie en verduurzaming
3.000.000
150.000
2 Bruggen
196.800
11.000
3 Nieuwbouw School 59 en 75 in Buinerveen
515.050
3.000
4 Lokaal bewegingsonderwijs in Buinerveen
714.230
11.964
5 2e Exloermond, scholen IHP en MFA
5.077.000
228.465
6 Fietspad Exloo-Leewal
75.000
5.625
7 Top terrein (aanpassing gemeentewerf)
167.000
11.500
8 Investering GVVP 2025
600.000
45.000
10.345.080
466.554
Totaal: De voorzet van ons college wordt kort toegelicht:
1. Gemeentehuis Uw raad heeft voor de revitalisatie van het gemeentehuis (inclusief nieuwe raadzaal) een investeringsbudget van circa € 5 miljoen beschikbaar gesteld. Hierbij is voorzien in verduurzamen, vernieuwen kantooromgeving, oplossen van klimaatklachten en vernieuwen van de raadszaal. Op basis van het door uw raad genomen besluit zijn wij gestart met de uitwerking. In de bijpraatsessie van 15 februari 2024 is uw raad mondeling ingelicht over de kostenraming op basis van het voorlopig ontwerp en over de uitgewerkte scenario's van de mogelijke beheersmaatregelen op bouwkundig en installatietechnisch vlak. In deze kadernota nemen we een indicatief bedrag van € 3.000.000 op. Dit bedrag is gebaseerd op het economisch meest voordelige scenario zoals gepresenteerd in de bijpraatsessie van 15 februari 2024. We benadrukken dat dit een indicatief bedrag betreft en dat het uit eindelijk aan uw raad is om bij het vaststellen van de begroting 2025 te besluiten over een eventueel extra investeringsbedrag. 2. Bruggen In het MJIP is voor het groot onderhoud van bruggen een totaal bedrag van € 984.000 opgenomen. In het concept beleidsplan bruggen wordt voorgesteld om het groot onderhoud, over 5 jaren, gefaseerd uit te voeren. 3. Nieuwbouw School 59 en 75 Buinerveen Voor de investering van de nieuwbouw van School 59 en School 75 is budget opgenomen vanuit het IHP.
Het beschikbare budget is na het opstellen van het Programma van Eisen niet toereikend gebleken. De netto extra structurele last van € 3.000 kan niet worden gedekt uit de beschikbare budgetten zoals aangegeven in het IHP. Dit heeft twee oorzaken. Ten eerste zijn de budgetten die vermeld staan in het IHP gebaseerd op normbedragen uit 2022 (bouwkosten vanaf 2022 gestegen). Ten tweede zijn de leerlingenaantallen in de meest recente leerlingenprognoses hoger waardoor er meer m2 gebouwd moet worden. De investeringen in kinderopvang worden terugbetaald door de kinderopvangorganisaties.
14
4. Lokaal bewegingsonderwijs in Buinerveen Een lokaal bewegingsonderwijs voor de nieuwe scholen is een passende vervanging voor de huidige voorziening bewegingsonderwijs bij School 75. Een lokaal bewegingsonderwijs is in overeenstemming met de visie op het onderwijs en IKC’s van de gemeente en de schoolbesturen. Hiermee worden vervoersbewegingen voorkomen en het verlies van onderwijstijd tot een minimum beperkt. Ook is een lokaal bewegingsonderwijs een middel om de leefbaarheid in stand te houden en/of te vergroten. 5. 2e Exloërmond, scholen IHP en MFA De scholen in 2e Exloërmond zijn in blok 2 (periode 2027-2030) van het IHP opgenomen. Op dit moment vindt er een verkenning plaats of de scholen samen met andere maatschappelijke voorzieningen samengebracht kunnen worden in een MFA. De wensen en behoeften van het onderwijs en de haalbaarheid qua financiën staan hierbij voorop. 6. Fietspad Exloo-Leewal Het fietspad vanaf de komgrens Exloo naar zwembad de Leewal is te smal en daarbij onveilig. Door het fietspad te verbreden wordt dit opgelost. 7. TOP terrein (aanpassing gemeentewerf) Door aangescherpte regelgeving ten aanzien van de opslag van grond op het TOP (Tussentijdse OpslagPlaats) terrein is het noodzakelijk om de inrichting aan te passen. Gelijktijdig worden de aanpassing zo uitgevoerd dat ook de routing rond het Afvalbrengpunt wordt verbeterd.
Het betreft een deel-financiering. De overige gelden komen uit de reguliere budgetten. 8. Investering GVVP Het GVVP is vastgesteld voor de periode 2019-2029. Om projecten in het kader van het GVVP te kunnen uitvoeren wordt jaarlijks voorgesteld om een bedrag van € 600.000 beschikbaar te stellen.
15
Financiële ontwikkelingen Inleiding In dit hoofdstuk worden de financiële ontwikkelingen voor de komende periode weergegeven. Het gaat om ontwikkelingen die mogelijk een forse impact op de gemeentelijke financiën hebben. Kabinetsformatie Op het moment van het samenstellen van deze kadernota is nog geen nieuw kabinet geformeerd. Een hoofdlijnenakkoord en een nieuw regeerprogramma zijn tevens nog niet bekend. We zijn als gemeentes hier sterk afhankelijk van. Uw raad realiseert zich dit en heeft dan ook de motie vreemd "Zonder geld geen gemeentes" aangenomen. Uit het manifest "Zonder geld geen gemeentes" blijkt dat gemeentes zich grote (financiële) zorgen maken over de structurele korting vanuit het Rijk van € 3 miljard en de democratische stabiliteit van gemeentes. De motie is inmiddels o.a. ter kennis van de informateurs en de onderhandelende partijen gebracht. We wachten op een nieuw regeerakkoord en zullen de raad middels circulaires hierover informeren. VNG resolutie In de ALV van de VNG van 24 mei 2024 komt een resolutie, voorbereid door verschillende netwerken zoals G4, G40, M50, P10 en K80, aan de orde met een oproep aan het VNG met de volgende strekking: -zet in voor een totaaloplossing voor een solide, stabiele en duurzame financiële positie van gemeenten; - dring aan bij de onderhandelaars c.q.
een nieuw kabinet op het lossen van het financiële ravijn en om taken en middelen in balans te brengen; - zet de voornemens uit de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk over Wmo om in concrete afspraken; - organiseer een ALV als de formatie geen of onvoldoende antwoord geeft op onze zorgen en daar een passende escalatiestrategie voorlegt; - spreek met het kabinet een tussentijdse evaluatie van de toepassing van de BBPsystematiek af. Gemeentefonds Gemeenten zijn in het algemeen financieel erg afhankelijk van de inkomsten van het Rijk. Dit geldt ook voor de gemeente Borger-Odoorn. In totaal ontvangt de gemeente ongeveer € 60 miljoen van het Rijk en dat is ruim 75% van de totale baten. De belangrijkste bijdrage van het Rijk is het gemeentefonds (€ 52 miljoen). De andere € 8 miljoen bestaat uit de uitkering voor de bijstandsgerechtigden en meerdere specifieke uitkeringen. Nieuwe financieringssystematiek In de voorjaarsnota 2023 van het Rijk kondigde het kabinet aan dat het gemeentefonds voortaan via de "bbp-systematiek" te indexeren. Dit besluit was eenzijdig tot stand gekomen. Voor de VNG is dit geen goede vervanger van de trap-op-trap-af- systematiek, omdat de te verwachten grotere uitgaven voor de zorg niet in deze nieuwe systematiek worden meegenomen.
Ook voor onze gemeente verwachten we fors hogere kosten voor de zorg.We gaan er vanuit dat het Rijk de komende jaren voor deze kosten compensatie geeft. Uit de voorjaarsnota 2024 van het Rijk blijkt dat dit ook het geval is. Het Rijk stelt € 75 miljoen in 2026 beschikbaar, oplopend tot € 300 miljoen in 2029. In de meicirculaire 2024 wordt dit uitgewerkt.
16
Opschalingskorting Uit de voorjaarsnota 2024 van het Rijk blijkt dat de opschalingskorting structureel vanaf 2026 wordt geschrapt. Dit betekent dat het gemeentefonds vanaf 2026 structureel stijgt met € 750 miljoen oplopend tot ongeveer € 1 miljard in 2029. Voor onze gemeente betekent dit vanaf 2026 een structurele verhoging van ongeveer € 900.000. Het kabinet vraagt hiervoor wel een prijs: in 2025 wordt het gemeentefonds met eenmalig € 675 miljoen lager vastgesteld. Voor onze gemeente een incidenteel nadeel van € 900.000 voor 2025. Mei-circulaire Door middel van een memo zullen we de raad informeren over alle financiële effecten van de mei-circulaire 2024. De stelpost Indexatie geeft een negatieve stand weer en we adviseren dan ook om eventuele incidentele en/of structurele voordelen die uit de meien/of septembercirculaire voortvloeien, te reserveren voor deze stelpost indexatie. Hervormingsagenda Jeugd De hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 heeft als doelstelling het verbeteren van de hulpverlening en een financieel beheersbaar en duurzaam jeugdstelsel. De agenda is met name opgezet om de toegenomen stijging van kosten stop te zetten. De agenda gaat er vanuit dat er vanaf 2026 besparingsmaatregelen worden genomen om de lasten voor jeugdhulp te laten dalen.
Voorbeelden van besparingsmaatregelen zijn de invoering van een eigen bijdrage en het overdragen van de zwaarste jeugdzorg aan provincie of Rijk met als doel om dit efficiënter te organiseren. Met deze besparingsmaatregelen houdt het Rijk al rekening met compensatie voor jeugdhulp vanaf 2026. Concreet betekent dit dat gemeenten dan minder middelen krijgen van het Rijk voor de uitvoering voor jeugdhulp. Uit de voorjaarsnota 2024 van het Rijk blijkt dat de geraamde extra besparing van het Rijk van € 500 miljoen voor 2025 komt te vervallen. De geraamde kortingen vanaf 2026 gaan niet van tafel en blijven staan. In de mei circulaire 2024 wordt het financieel effect verwerkt. In een memo zullen we de raad begin juni 2024 hierover informeren. Naast deze ontwikkelingen is er op dit moment een gesprek gaande over van de inrichting van de jeugdhulp en de bijbehorende governance. In de Hervormingsagenda is een beweging naar andere typen zorg en het anders organiseren van de Jeugdzorg. Dit betekent dat er meer ingezet zal worden op collectieve zorg maar ook op het beschikbaar maken van een POH bij iedere huisarts. In Borger-Odoorn is dit inmiddels gerealiseerd. In de regio wordt een andere samenwerking van ons gevraagd en wordt ingezet op deskundigheidsbevordering en verdere versterking van de wijkteams.
Deze ontwikkelingen volgen wij en zodra hierover meer bekend is zullen we de raad hierover informeren. Wmo Diverse raamovereenkomsten Wmo lopen dit jaar af zoals Hulpmiddelen, Huishoudelijke hulp en Beschermd wonen. De aanbestedingen worden met andere gemeenten gedaan en als gevolg van marktontwikkelingen en inflatie stijgen de kosten van Wmo vanaf 2025 fors. De verhoging wordt vooral veroorzaakt door de nieuwe (hogere) CAO afspraken. De kosten van Wmo worden voornamelijk bepaald door loonkosten. In de stelpost Indexatie bij de kadernota 2024 is deels vanaf 2025 de structurele verhoging van de budgetten verwerkt. Een ander deel is incidentdeel als autonome mutatie in de kadernota verwerkt. De verhoging van de lasten komen ook door de toenemende vraag als gevolg van vergrijzing en de relatief lage eigen bijdrage. In de begroting 2025 en meerjarenraming zullen we deze hogere lasten ramen en we gaan er vanuit dat ook het Rijk hiervoor compensatie geeft. Mocht dat onvoldoende het geval, dan zullen we met elkaar moeten bezien welke keuzes we hierin kunnen maken. Op basis van de reguliere circulaires van het Rijk zullen we de raad hierover informeren.
17
Prijsstijgingen In de begroting 2024 staat dat we leven in onzekere tijden. Dat is niet veranderd. We hebben te maken met na-ijl effecten van een hoge inflatie als gevolg CAO stijgingen. De inflatie is weliswaar minder hoog dan een jaar geleden maar fors hoger dan we in onze begroting rekening mee houden. Dit zien we terug in de begroting van de gemeente bij onder andere energiekosten, bouwkosten en lonen. Uit de financiële kaders van de raad (bijlage 1) blijkt dat de gemeente weinig lasten in de begroting indexeert voor inflatie. In hoofdzaak worden de lasten van bedrijfsvoering (2%) en de gemeenschappelijke regelingen wel geïndexeerd. Dit betekent dat bijvoorbeeld niet de lasten van het sociaal domein worden geïndexeerd. Ongeveer de helft van de totale gemeentelijke begroting wordt niet geïndexeerd. Na een recordhoogte van 11,6% in 2022 is de inflatie in 2023 gedaald naar 4,1%. De Nederlandse Bank (DNB) verwacht voor 2024 een inflatie van 2,9% en in 2025 met 2,2%, dichterbij de geraamde 2%. In voorgaande begrotingen is besloten om een zogenaamde stelpost indexering te vormen. Deze stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De voordelen van voorgaande circulaires zijn aan deze stelpost toegevoegd. We stellen voor om ook de eventuele voordelen uit de mei- en septembercirculaire 2024 aan de stelpost toe te voegen.
In deze kadernota willen we voorsorteren voor het begrotingsjaar 2025. DNB verwacht voor 2025 een inflatie van 2,2%. Vanwege de hoge inflatie in de afgelopen jaren is het voor onze gemeente een grote uitdaging om een sluitende begroting 2025 aan te bieden. We stellen niet voor om de financiële kaders bij te stellen op het gebied van indexatie, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de meicirculaire 2024 en de septembercirculaire 2024 te reserveren in de stelpost indexatie.
18
Stelpost indexatie Er dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. Hiervoor hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10%. Ook verhogingen van externe partijen komen ten laste van deze stelpost. In onderstaande tabel zijn de nieuwe indexeringen aangegeven. Het restantbudget is in de eerste regel aangegeven. Stelpost indexatie Stand Begroting 2024 Indexatie 1. Bedrijfsvoering (4%) 2. Griffiebudget communicatie 3. Collectieve vervoervoorziening WMO 4. Leerlingenvervoer 5. Hunebedcentrum 6. WMO huishoudelijke hulp 7. Dierenasiel Ter Marse 8. Subsidie dorpshuizen 9. Sociaal medische indicatie 10. Gemeenschappelijke reg. 11. VNG GGU-gelden 12. Schoonmaakkosten Totaal: Nieuwe stand stelpost
2025 968.848
2026 888.937
2027 911.169
2028 921.366
2025 2026 -720.000 -720.000 -10.000 -10.000 -150.000 -150.000 -75.000 -75.000 -20.000 -20.000 -500.000 -500.000 -39.000 -39.000 -46.268 -46.268 -30.000 -30.000 -236.617 -242.724 -60.000 -60.000 -72.000 -72.000 -1.958.885 -1.964.992
2027 -720.000 -10.000 -150.000 -75.000 -20.000 -500.000 -39.000 -46.268 -30.000 -285.775 -60.000 -72.000 -2.008.043
2028 -720.000 -10.000 -150.000 -75.000 -20.000 -500.000 -39.000 -46.268 -30.000 -296.765 -60.000 -72.000 -2.019.033
-990.037 -1.076.055
-1.096.874
-1.097.667
Toelichting 1. Er is een nieuwe CAO afgesloten. De gemiddelde loonstijging bedraagt circa 6% voor onze medewerkers. Aangezien we maar 2% voor CAO hebben opgenomen, dienen we de loonsom met 4% te verhogen. Dit kost structureel € 720.000. 2. In de begrotingsvergadering 2024 is een amendement over het griffiebudget communicatie aangenomen. De financiële dekking komt uit de stelpost Indexatie. 3. Uit de jaarrekening 2023 blijkt dat het budget voor het collectief vervoer is overschreden (de taxipas die aan inwoners wordt verstrekt vanuit de Wmo). De ritprijzen en het aantal kilometers zijn gestegen, terwijl het budget niet was bijgesteld. In verband met de gestegen prijzen zal het budget voor € 150.000 structureel worden bijgesteld vanuit de stelpost indexatie. 4. Uit de jaarrekening 2023 blijkt dat ondanks tussentijds verhogen van het budget voor leerlingenvervoer het budget is overschreden. Dit komt door het maken van meer ritten maar ook door een hogere prijs. Daarom zal het budget structureel voor € 75.000 worden bijgesteld vanuit de stelpost indexatie. 5. Door prijs-en cao-stijgingen is het niet indexeren niet meer haalbaar en is het voorstel om de subsidie te verhogen met structureel € 20.000. 6. De WMO huishoudelijke hulp is recentelijk voor de periode 2025 tot en met 2028 aanbesteed.
Deze aanbesteding is samen met de gemeente Coevorden gedaan en de kosten zijn beduidend hoger. De financieringssystematiek is vanaf de nieuwe aanbesteding gewijzigd. Uitgangspunt is dat de werkelijke prestaties (prijs * hoeveelheid) worden gefactureerd. Hierdoor worden hogere kosten verwacht. Daarnaast blijkt dat de prijzen fors zijn toegenomen als gevolg van CAO aanpassingen. De structurele extra lasten worden op € 800.000 geraamd. In deze stelpost Indexering nemen we structureel € 500.000 mee en € 300.000 incidenteel als autonome mutatie. We gaan er vanuit dat het Rijk gaat compenseren voor de gestegen WMO kosten en/of dat er in de toekomst de eigen bijdrage kan worden verhoogd.
19
7. De meest recente afspraken zijn vastgelegd in een overeenkomst die stamt uit 2009. Na vaststelling van deze laatste overeenkomst is het jaarbedrag niet meer geïndexeerd. 8. De schoonmaak- en beheerskosten van dorpshuizen zijn al jaren niet geïndexeerd. Als gevolg van CAO aanpassingen zijn de loonkosten fors hoger. Vanaf 2025 betekent dit een hogere subsidie voor dorpshuizen. 9. Uit de jaarrekening 2023 blijkt dat het budget voor de vergoeding van kinderopvang op basis van Sociaal Medische Indicatie ondanks tussentijdse bijstelling is overschreden. Om dit structureel op te lossen is het voorstel dit budget bij te stellen op basis van werkelijk uitgaven in 2023. 10. De gemeenschappelijke regelingen vragen meer middelen dan we in de begroting 2024 hadden opgenomen. Aangezien dit samenwerkingsrelaties zijn, dienen we in onze begroting het bedrag op te nemen dat zij vragen als deelnemersbijdrage. Vanaf 2025 nemen we de effecten van de begrotingswijzigingen mee. 11. De Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering(GGU) is onderdeel van de VNG. De bijdrage aan het bijbehorende fonds GGU is, als gevolg van onder andere loon- en prijsstijgingen, gestegen. 12. In het tweede kwartaal van 2024 worden de schoonmaakkosten en glasbewassing opnieuw aanbesteed. Het is onze inschatting dat, als gevolg van onder andere de CAO verhogingen, de lasten in totaal met € 72.000 toenemen.
Conclusie We zien een structureel tekort in deze stelpost van ruim € 1 miljoen. We gaan er vanuit dat het Rijk voor de gestegen prijzen compensatie biedt. We stellen dan ook voor dat de voordelen die uit de mei- en septembercirculaire voortvloeien, worden toegevoegd aan deze stelpost Indexatie. Indien het Rijk hiervoor onvoldoende of geen compensatie biedt, dan komen we bij de begroting 2025 met voorstellen om dit tekort te dichten. Regio Deal In de raadsvergadering van 13 juli 2023 heeft de raad ingestemd met het aangaan van de Regio Deal Zuid en Oost Drenthe II voor de periode 2024-2027. Het Rijk heeft middelen voor een nieuwe Regio Deal vrijgemaakt. In totaal is voor de regio Zuid Oost Drenthe € 60 miljoen beschikbaar (waarvan € 30 miljoen uit de regio beschikbaar moet worden gesteld). De kosten voor de gemeente Borger-Odoorn bedragen voor vier jaar € 900.000. Dit is € 225.000 per jaar (2024 tot en met 2027). Voor 2025 is dit bedrag opgenomen bij de autonome bestedingsvoorstellen.
20
Onze portemonnee Financiële kaders Inleiding Jaarlijks houden we de financiële kaders tegen het licht in de Kadernota. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. De kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2025 en de Meerjarenraming 2026-2029. Een eventueel voorstel om van een kader af te wijken wordt een expliciet beslispunt van het raadsvoorstel in de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. Toelichting kaders In bijlage 1 is een overzicht van de huidige financiële kaders opgenomen. In dit hoofdstuk lichten wij enkele kaders ter verheldering toe. Er wordt voorgesteld om van één kader af te wijken, namelijk het kader voor het verhogen van leges. Een nadere toelichting is opgenomen bij punt 17. Wij hanteren daarbij dezelfde nummering van de kaders, zoals ook in de bijlage opgenomen. Wij stellen voor om in te stemmen met: - afwijking van het kader leges voor de begraafplaatsen (Lijkbezorging); - de overige kaders zijn ongewijzigd. 5. Gemeentefonds In de Bestuursrapportage 2024-I is het Gemeentefonds voor 2024 geactualiseerd. Voor 2024 en daarna is het nog afwachten wat er met het Gemeentefonds gaat gebeuren, namelijk op het moment van samenstellen van deze kadernota is deze meicirculaire niet gereed.
In de mei-circulaire 2024 zullen de financiële effecten van het regeringsbeleid voor het Gemeentefonds bekend worden gemaakt. Halverwege juni informeren we uw raad over de uitkomsten van de mei-circulaire, zodat u de uitkomsten kunt betrekken bij de besluitvorming over de financiële stukken in de raad van 20 juni. Uit de Bestuursrapportage 2024-I blijkt dat de stelpost Indexatie negatief is. Dit komt doordat in onze begroting diverse posten (o.a Sociaal Domein) niet zijn geïndexeerd en een aantal posten (o.a. bedrijfsvoering) voor een beperkt percentage (2%), terwijl de werkelijke prijsstijgingen de afgelopen periode fors waren. Om deze stelpost Indexatie weer positief te maken, gaan we voorstellen om de eventuele voordelen die uit de meien septembercirculaire voortvloeien, toe te voegen aan deze stelpost Indexatie. 8 Prijsstijging In bijlage 1 blijkt bij dit onderdeel: aanpassen budgetten 0%. Dit betekent dat budgetten in principe niet worden geïndexeerd. Een beperkt aantal budgetten wordt wel geïndexeerd, namelijk bedrijfsvoering (2%) en gemeenschappelijke regelingen en stichtingen (werkelijke indexatie). Concreet betekent dit dat ongeveer de helft van de lasten van de begroting niet wordt geïndexeerd. Door de hoge inflatie wordt het een grote uitdaging om een sluitende begroting 2025 aan te bieden.
We stellen niet voor om de financiële kaders bij te stellen op het gebied van indexatie, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de mei-circulaire 2024 en de septembercirculaire 2024 te reserveren in de stelpost Indexatie.
21
9. Bedrijfsvoering Afspraak raad Wij hebben met uw raad een zogenaamde volumeafspraak. Deze afspraak houdt in dat de budgetten voor personele kosten jaarlijks met 3% geïndexeerd worden. Deze indexering wordt ingezet voor: Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); Organisatieontwikkelingen (1%). Deze afspraak geldt niet voor nieuwe taken. Eind december 2023 is een nieuwe CAO voor gemeente afgesloten. De looptijd is 15 maanden (van 1 januari 2024 tot en met 31 maart 2025). De loonstijging bedraagt in totaal 6%. Dit is ten opzichte van het kader (2%) een overschrijding van 4%. In BERAP 2024-I wordt vervolgens voorgesteld om het budget bedrijfsvoering te verhogen met € 720.000 (4% van € 18 miljoen) ten laste van de stelpost indexatie. De CAO loopt tot 31 maart 2025, de verwachting is in 2025 een verhoging van het budget noodzakelijk is. Dit is afhankelijk van de inflatiecijfers in 2024 en 2025. 10. Gemeenschappelijke regelingen Bij het opstellen van de Kadernota 2025 hebben we de begrotingen 2025 en meerjarenramingen 2026-2028 van de zeven gemeenschappelijke regelingen (GR’en) gecontroleerd en geïnventariseerd in hoeverre de gevraagde bijdrage voor de komende jaren in onze begroting is opgenomen. De verschillen tussen onze raming en de ramingen in de begroting van de GR brengen we ten laste van het begrotingssaldo.
In onderstaande tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. We nemen de extra kosten mee in de stelpost indexatie. 2025 Totale mutatie:
2026
2027
2028
-236.617 -242.724
-285.775
-296.765
12. VAR In de raadsvergadering van 30 mei 2024 komt de nota reserves en voorzieningen aan de orde. De raad wordt voorgesteld om het minimum voor de VAR te wijzigen. Het minimum voor de VAR was op basis van de oude nota reserves en voorzieningen de gekwantificeerde incidentele risico's die uit de paragraaf weerstandsvermogen voortvloeien. Op verzoek van onze toezichthouder, provincie Drenthe, maken we geen onderscheid meer tussen incidentele en structurele risico's. In de nieuwe nota reserves en voorzieningen is voorgesteld het minimum als volgt te wijzigen: - minimum van de VAR als buffer instellen op 1% van de totale lasten en baten van de begroting. Door deze wijziging ontstaat er een grotere buffer voor negatieve jaarrekeningresultaten. Naar aanleiding van discussies in de raad bij de Kadernota 2024 over wel of niet beslispunten over mutaties in eigen vermogen, is in een afzonderlijk raadsvoorstel in 2023 het kader als volgt gewijzigd: - mutaties (dotaties of onttrekkingen) aan de VAR als afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen: - mutaties (dotaties of onttrekkingen) van alle andere reserves geen afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen. Door in te stemmen met deze rapportages wordt ook ingestemd met de reservemutaties van deze rapportages.
22
15. Belastingen: Onroerende zaakbelasting In deze Kadernota 2025 wordt geen voorstel ten aanzien van het OZB-tarief 2025 gedaan. Dit gebeurt in de begroting 2025. Het is onze intentie om voor 2025, conform bestuursprogramma 2022-2026, de tarieven met 2,75% te verhogen. Dit percentage is lager dan de huidige en de verwachte inflatiecijfers. 15. Belastingen : Toeristenbelasting Op basis van het Bestuursprogramma 2022-2026 zijn de tarieven Toeristenbelasting voor 2023 en 2024 als volgt vastgesteld: - Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting: - Campings € 1,30 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken �€ 1,75 per overnachting. In deze Kadernota doet het college, conform Bestuursprogramma 2022-2026, een voorstel om de toeristenbelasting 2025 niet te wijzigen. 17. Leges: Lijkbezorgingsrechten Om op de begraafplaatsen de gewenste ruimtelijke kwaliteit te realiseren en invulling te kunnen geven aan het vastgestelde begraafplaatsenbeleid wordt voorzien in de renovatie (verharding, groen) en herinrichting van de begraafplaatsen en de realisatie van een urnentuin in Borger. Dit vraagt een investering van € 738.753,-. Dekking van de kapitaallasten van deze investering wordt verkregen door de leges voor lijkbezorgingsrechten de komende drie jaar stapsgewijs uniform te verhogen. Het gaat om respectievelijk 10% in 2025, 10% in 2026 en 5% in 2027.
Na deze verhoging van de leges staat Borger-Odoorn in vergelijking met andere Drentse gemeenten in de middenmoot wat betreft de kosten voor begraven. Er wordt voorgesteld om van het kader leges (2,75%) af te wijken. In deze kadernota stellen wij voor om de leges voor Lijkbezorgingsrechten in 2025 te verhogen met 10%, in 2026 met 10% en in 2027 ook met 5%. Vervolgens zullen we dan in de begroting 2025 de financiële consequenties van zowel de lasten als de baten voor begraafplaatsen verwerken. Uiteindelijk komen we in de verordening leges 2025 (voor begraafplaatsen) met een voorstel om de leges voor Lijkbezorgingsrechten te verhogen voor het jaar 2025 en wel met 10% (in plaats van 2,75%).
23
De knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor de meerjarenbegroting 2025-2027. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de begroting 2023. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.
Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.
Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.
Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.
Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend incidenteel beschikbaar hebben in de VAR om onze ambities te realiseren.
Knop 1: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar. De beginstand is de stand van de begroting 2024.
24
Knop 2: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar.
Knop 3: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit ontwikkeling belastingen De wijzigingen van de belastingen heeft geen effect op deze knop.
Knop 4: bezuinigingen Deze kadernota bevat geen bezuinigingen.
25
Knop 5: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit VAR Bij te weinig beschikbare middelen kunnen we een onttrekking aan de VAR doen. Voor 2025 is het voorstel om 2 mln uit de VAR te halen voor de voorgestelde vervroegde afschrijvingen.
26
Financiële kaders voor Onze portemonnee Jaarlijks houden we de financiële kaders tegen het licht in de Kadernota. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele P&C cyclus. In deze Kadernota stellen we voor om van één kader af te wijken, namelijk van de Leges voor de Lijkbezorgingsrechten, zoals eerder is toegelicht. De overige kaders zijn niet gewijzigd en aantal kaders zijn toegelicht in Onze portemonnee. Hieronder een overzicht van de huidige financiële kaders. Indien het voorstel is om van een kader af te wijken, dan wordt dit een expliciet in het beslispunt raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage opgenomen. Nr 1
Omschrijving Begroting (knop 1)
Basis
2
Beleidsintensivering (knop 2)
Incidentele bestedingsvoorstellen
Uitgangspunt Structureel sluitende begroting Knop 1 (saldo begroting), knop 3 (belastingen) en knop 4 (bezuinigingen) inzetten om structurele risico’s op te kunnen vangen en of structureel nieuw beleid te financieren. Minimum bedrag voor toekenning van nieuw beleid bij de begroting en Bestuursrapportage I
Waarde
€ 250.000
Voor de begroting en Bestuursrapportage I is € 250.000 voor nieuw beleid beschikbaar. Dit geldt niet na Bestuursrapportage I en voor Bestuursrapportage II. 3
Onvoorzien
Calamiteiten
4
Saldo jaarrekening
Voordelig saldo Nadelig saldo
5
Gemeentefonds
Circulaire Behoedzaamheid
6
Financiering
Beleid
7
Rente
Percentage
27
Beschikbaar voor incidenten Ten gunste van vrije reserve (VAR). Ten laste van vrije reserve (VAR). Zo mogelijk o.b.v. de meest actuele circulaire 5 punten (UF) per jaar cumulatief in meerjarenbegroting Sturing, conform BBV, op lage rentekosten Nieuwe investeringen
€ 50.000
2,5%
Nr
8
9
Omschrijving
Prijsstijging
Bedrijfsvoering
Uitgangspunt Geen (bespaarde) rente toerekenen aan de reserves en in plaats hiervan een vast bedrag toevoegen aan de algemene reserve (WAR) Financieringstekort Aanpassing van budgetten Stelpost voor prijsstijgingen Huur: conform landelijke richtlijn In totaal :
Index
Index
Waarvan voor caoontwikkelingen, periodieke verhogingen en werkgeverslasten Waarvan voor organisatieontwikkelinge n (uitgezonderd nieuwe taken) 10
11
Gemeenschappelijke regelingen (GR) en Werkvoorzieningschappen (Wvs)
Exploitatie saldo
Grondexploitatie
Winstneming
Reserve gronden
12
Reserves
Vermogenspositie
Vermogenspositie
28
Waarde
3,5% 0,0% €0
3,0%
2,0%
1,0%
Nadelig saldo GR en Wvs is een verplichte uitgave Conform richtlijn Provincie nadelige saldi GR en Wvs structureel in meerjarenraming verwerken Op basis van BBV (POCmethode) en bij voordelige boekwaarde groter dan % boekwaarde meest risicovolle plannen Geen winsten en verliezen van gronden rechtstreeks muteren op de vrije algemene reserve maar ten gunste of ten laste van de exploitatie brengen. Stille reserves bij berekening weerstandsvermogen meenemen tot de hoogte van de incidentele risico’s Een minimaal percentage solvabiliteit
€ 50.000
30%
25%
Nr
Omschrijving Weerstandsdeel algemene reserve (WAR)
Vrije Algemene reserve (VAR)
Uitgangspunt Minimumomvang van de WAR vaststellen op de gekwantificeerde risico’s die uit de paragraaf weerstandsvermogen blijken Minimum van de VAR als buffer instellen op 1% van de totale lasten en baten van de begroting.
Waarde
Als de financiële ruimte van knop 2 onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking incidentele beleidswensen. Als de VAR door nadelige jaarrekeningresultaten lager wordt dan het minimum, dan kan aanvulling middels de WAR plaats vinden. Mutaties (dotaties of onttrekkingen) aan de VAR als afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen. Mutaties (dotaties of onttrekkingen) van alle andere reserves geen afzonderlijk beslispunt in rapportages opnemen. Door in te stemmen met deze rapportages wordt ook ingestemd met de reservemutaties van deze rapportages. Kern en Kader Herstructurering
13
Afschrijving
Boekwinsten/-verliezen bij Kern en Kader accommodaties Bijdrage per gesloopte woning Voeding uit winstnemingen, grondexploitatie en saldi jaarstukken Conform financiële verordening
Beleid
29
€ 5.500
Nr 14
Omschrijving Projecten
Kern & kader
Vastgoed & Geld (groen, gebouwen) 3D's (jeugd, wmo, participatie)
15
Belastingen
OZB Rioolheffing Afvalstoffenheffing Toeristenbelasting
Forensenbelasting 16
Belastingdruk
Totaal OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing
17
Leges
Index
18
Kapitaallasten
Vrijval
19
DPL (dynamische prioriteitenlijst)
Wensen en prioriteiten van het college
20
Grote verschillen jaarrekening en begroting
O.a. opbrengst belastingen, bouwleges
30
Uitgangspunt Normbedrag per functie en leefgebied (minder accommodaties maar beter) Budget jaarlijks ophogen met Structureel vanaf 2024 In de gedachte van het regenboogmodel blijft ontschotting bestaan. We blijven integraal kijken naar het Sociaal Domein. Voor de 3D budgetten (jeugd, wmo, participatie) passen we wel een schot toe. Jaarlijkse verhoging Kostendekkend Kostendekkend Voorstel 2025 (conform 2023 en 2024): - groepsaccommodaties - campings hotel/BenB/bungalowpar k Gekoppeld aan de toeristenbelasting Jaarlijkse evaluatie ontwikkeling totale belastingdruk i.r.t. hiervoor beschikbare egalisatie reserve Gekoppeld aan de verhoging OZB Alle vrijval ten gunste van exploitatie m.u.v. bedrijfsvoertuigen Bestedingsvoorstellen bij de programmabegroting en/of Bestuursrapportage-I Richtlijn: gedeelte van het verschil wordt als structureel gezien
Waarde
€ 25.000
2,75% 100% 100% € 0,60 € 1,30 € 1,75
2,75%
50%
Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) Voor onze meerjarenbegroting is het uitgangspunt dat we bijdragen aan GR’en ramen op basis van de meest recente gegevens van de GR. Inmiddels hebben alle GR’en een begroting 2025 aangeleverd en dit leidt tot aanpassingen van de bijdrage. In onderstaand overzicht is het effect zichtbaar. In deze Kadernota beschouwen we de totale mutatie als een autonoom bestedingsvoorstel, omdat de provincie erop toeziet dat wij de bijdragen van de GR in onze eigen begroting opnemen. In onderstaande tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. We hebben het nadeel verwerkt in de stelpost indexatie.
Meerjarenraming GR'en 2025 2026 2027 2028 Emco Raming GR 245.000 204.000 153.000 136.000 142.000 102.000 62.000 62.000 Onze begroting Verschil -103.000 -102.000 -91.000 -74.000 Wedeka Raming GR 514.000 503.000 493.000 486.000 600.000 585.000 579.000 579.000 Onze begroting Verschil 86.000 82.000 86.000 93.000 Recreatieschap Drenthe Raming GR 129.290 132.345 135.676 138.765 Onze begroting 127.002 130.343 133.382 136.382 Verschil -2.288 -2.002 -2.294 -2.383 GGD Basisbijdrage 657.062 662.874 685.412 707.345 Bijdrage huisvesting 49.824 51.568 53.321 55.027 Overige programma's 341.113 320.923 331.834 342.453 Veilig thuis Drenthe 291.535 291.535 291.535 291.535 Raming GR exclusief VTD 1.177.995 1.215.691 1.261.887 1.306.052 Raming GR VTD 326.828 337.286 350.103 362.357 Onze begroting 1.458.830 1.504.597 1.546.245 1.596.245 Verschil -45.993 -48.380 -65.745 -72.164 VRD Raming GR 1.818.372 1.851.109 1.925.851 1.997.295 Onze begroting 1.823.774 1.872.405 1.942.362 2.002.362 Verschil 5.402 21.296 16.511 5.067 RUD Raming GR 1.403.383 1.477.567 1.556.439 1.612.883 Onze begroting 1.230.198 1.283.096 1.326.721 1.366.523 Verschil -173.185 -194.471 -229.718 -246.360 Publiek vervoer Raming GR 25.507 21.560 22.423 23.319 21.955 22.394 22.894 23.394 Onze begroting Verschil -3.552 834 471 75 2025 2026 2027 2028 Totale mutatie: -236.617 -242.724 -285.775 -296.765 In de raadvergadering van 27 juni