CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Kadernota 2024

RAAD: Raadsvergadering 22 juni 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Kadernota 202410.683 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kadernota 2024

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................ 3 Samenvatting op hoofdlijnen ................................................................................... 4 Bestuursprogramma .............................................................................................. 9 Meerjarig investeringsplan ..................................................................................... 10 Financiële ontwikkelingen ...................................................................................... 12 Onze portemonnee ............................................................................................... 18 Financiële kaders voor Onze portemonnee ............................................................... 22 Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) ................................................... 25 Dynamische prioriteitenlijst (DPL) ........................................................................... 26

2

Voorwoord De Kadernota geeft zoveel mogelijk richting voor de begroting 2024. Deze Kadernota komt tot stand in financieel onzekere tijden. Dit geldt zowel voor onze inwoners als voor ons als gemeente. Een van de onzekerheden is de hoge inflatie waar we mee te maken hebben. Dit heeft een grote impact op onze inwoners maar ook op onze begroting. Dit maakt het stellen van kaders voor de begroting 2024 onzeker en maakt het plannen van ons financieel perspectief complex. Naast de hoge inflatie is er politiek ook de nodige onzekerheid. De effecten van het Provinciaal Programma Landelijk Gebied zijn nog niet bekend maar de verwachte maatregelen gaan wel effecten hebben in onze organisatie maar vooral ook in het agrarisch gebied en voor de agrariërs. We zetten in op het onderzoeken van de mogelijkheden die het rapport “Elke regio telt” aan ons biedt. Uit dit rapport blijkt dat de regionale verschillen in brede welvaart in Nederland groot zijn en verder toenemen. Ook voor een deel van onze gemeente is dat het geval. Als college willen we met de uitkomsten van dit rapport aan de slag omdat brede welvaart voor iedereen moet zijn. We willen als college aan de slag om de brede welvaart in onze gemeente te bevorderen, in het bijzonder in het veenkoloniale gebied. Hiertoe benutten wij onder meer de nieuwe Regio Deal die we als gemeente aan willen gaan.

We willen als gemeente, ondanks dat niet alles zeker is, een aantal stappen voorwaarts maken en inzetten op het afronden van zaken die al langer spelen. We doen daarom in deze kadernota een aantal voorstellen aan de gemeenteraad op het gebied van duurzaamheid, sport, huisvesting van scholen, preventie en armoede bestrijding, verkeer en de inrichting van de openbare ruimte. De diversiteit en veelheid aan maatschappelijke opgaven legt een groot beslag op onze ambtelijke organisatie. Dit betekent dat we moeten prioriteren en keuzes maken. De krappe arbeidsmarkt stelt ons hierbij voor een uitdaging. Om een goede bijdrage te kunnen leveren aan de grote maatschappelijke opgaven is het in toenemende mate noodzakelijk om in regionaal verband met onze partners samen te werken. In deze kadernota hebben wij diverse voorstellen gedaan en daar een prioritering aan toegekend. Graag nodigen we de raad van harte uit om hierover het gesprek aan te gaan en waar gewenst wijzigingen aan te brengen in de voorliggende Dynamische Prioriteiten Lijst en het Meerjarig Investeringsplan. Samen denken en samen doen. College van burgemeester en wethouders

3

Samenvatting op hoofdlijnen In dit hoofdstuk geven we een samenvatting op hoofdlijnen. Eerst gaan we in op de beslispunten in deze kadernota. Vervolgens staan we stil bij een actueel overzicht van de stelpost indexatie en de nieuwe ramingen van knop 1 en knop 2. 1. Beslispunten 1.1 Ambities en speerpunten Het eerste beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de ambities en speerpunten voor het jaar 2024. De ambities en speerpunten worden in de begroting 2024 verder uitgewerkt. Naar verwachting zijn de huidige UMO's belangrijke input voor het opstellen van de nieuwe ambities en speerpunten. 1.2 Financiële kaders Het tweede beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de financiële kaders. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Deze kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2028. Indien voorgesteld wordt om van een kader af te wijken dan wordt dit een expliciet beslispunt in het raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. In het Thema onze portemonnee zijn de kaders nader toegelicht. In bijlage 1 is een overzicht van de huidige financiële kaders opgenomen. In deze kadernota worden geen wijzigingen van kaders voorgesteld.

We hebben geconstateerd dat het huidige kader waarin we geen prijsstijgingen toepassen voor veel onderdelen van de begroting met de huidige inflatiepercentages niet toekomstbestendig is. Voor de jaren 2023 en 2024 is de stelpost Indexatie in het leven geroepen. De stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De stelpost is een incidentele oplossing voor de gestegen prijzen en geen structurele oplossing. De komende periode zullen we de inflatiecijfers nauwlettend volgen. Indien de inflatiecijfers stabiliseren op ongeveer 2% (doelstelling Europese Centrale Bank) dan is een toekomstige aanpassing van dit kader niet nodig. We stellen in deze kadernota niet voor om het kader van prijsstijging aan te passen. We stellen wel voor om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de meicirculaire 2023 en de septembercirculaire 2023 te reserveren in de stelpost indexatie. 1.3 Autonome bestedingsvoorstellen Het derde beslispunt voor de raad is om in te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen. Deze kadernota bevat enkel autonome bestedingsvoorstellen. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. We hebben de volgende autonome voorstellen opgenomen. In de bijlage Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) lichten we de autonome voorstellen toe.

Buiten de gemeenschappelijke regelingen hebben we op dit moment geen autonome voorstellen geselecteerd voor 2024. De extra kosten voor de gemeenschappelijke regelingen dekken we uit de stelpost indexatie. 1.4 Lokale lasten Het vierde beslispunt van de raad is om het tarief toeristenbelasting 2024 t.o.v. 2023 niet te wijzigen. 4

Toeristenbelasting De tarieven voor 2023 zijn bij de behandeling van de Kadernota 2023 als volgt vastgesteld: - Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting: - Campings € 1,30 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting. In deze Kadernota doet het college, conform Bestuursprogramma 2022-2026, een voorstel om de toeristenbelasting 2024 gelijk te houden. OZB In deze kadernota doen wij geen voorstel voor de tarieven OZB 2024. Het is onze intentie om voor 2024, conform bestuursprogramma 2022-2026, de tarieven met 2,75% te verhogen. Dit percentage is lager dan de huidige en de verwachte inflatie voor 2024. In de begroting 2024 doen wij een voorstel voor de tarieven OZB 2024. 1.5 Bestuurlijke bestedingsvoorstellen Het laatste beslispunt van de raad is om een reactie te geven op de voorzet van het college ten aanzien van de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan. Hieronder een overzicht van de voorstellen die op de DPL staan. Tevens is aangegeven welke voorstellen het college prioriteit geeft. We willen benadrukken dat dit het beeld is vanuit het college. De raad wordt gevraagd om mee te denken en alternatieven aan te geven. Het college heeft bij het bepalen van de prioritering o.a. rekening gehouden met de volgende aspecten: 1. Voorstellen die al langere tijd op de DPL staan krijgen sneller hogere prioriteit.

2. Voorstellen die een vervolg zijn op iets dat al in gang is gezet krijgen sneller hogere prioriteit. 3. Als het voorstel concreet is uitgewerkt dan is er ook sneller hogere prioriteit van toepassing.

Voorstellen Kadernota 2024

1

Investeringen 2e Exloërmond herstructurering openbare ruimte

Voorzet college Structureel Incidenteel Incidenteel Prioriteit

2024

nee

p.m.

Subtotaal:

0

2024

2025

0

0

Beleidsmatige voorstellen 1 2

Breed offensief (participatiewet) Verhoging budget griffie communicatie

3

Volkshuisvestingsfonds

4

Onderhoud gemeentelijk vastgoed

5

nee

50.000

ja

10.000

ja

30.000

nee

p.m.

Dimpactprogramma Beyond23

ja

75.000

6

BOA's

ja

53.000

7

Trainees

ja

225.000

8

Projecten Andes Uitvoeringskosten project centrumplan Exloo

ja

75.000

nee

100.000

ja

225.000

9

10 Regio Deal

5

225.000

11 Budget voor vrijwilligerswaardering

ja

12 Onderhoud Aukje Wolf park

17.500

nee

8.000

13 Digitalisering archief

ja

100.000

14 Buurtbemiddeling

ja

20.000

15 Formatie jeugdhulpregio Uitvoeringsbudget bewegen in de 16 openbare ruimte Investering basisvoorziening 17 voetbalcomplexen Vervanging sporttechnische inrichting 18 sportcomplexen Renovatie hoofdvelden overige 19 kernen

ja

20.000

nee

100.000

ja

250.000

nee

50.000

ja

125.000

20 Renovatie bijvelden seizoen 2024

ja

150.000

21 Transformatie Veilig Thuis Drenthe LEADER bijdrage Oost-Drenthe 202422 2027

ja

23 Motie afvalbakken 24 Evaluatie zonne-oogst

58.000

ja

38.000

nee

p.m.

ja

50.000

Subtotaal:

283.500

1.538.000

38.000

271.000

Bestuursprogramma 1

Subsidie stichting urgente noden

ja

2

Nedersaksenlijn

ja

35.000

3

Publieke laadinfrastructuur

ja

20.000

Subtotaal: Totaal:

5.000

5.000

55.000

0

288.500

1.593.000

271.000

De raad wordt in het bijzonder uitgenodigd een reactie te geven ten aanzien van het meerjarig investeringsplan. Het meerjarig investeringsplan is een afzonderlijk document dat gelijktijdig met de kadernota 2024 wordt aangeboden. In dit plan zijn de investeringsvoorstellen afzonderlijk toegelicht. Hieronder een overzicht van de voorstellen van het MJIP waar het college een hoge prioriteit aan geeft. Investering Incidenteel Structureel

Investeringen met hoge prioriteit

2024 Renovatie Sportpark Borger kleedruimte 1 (gebouw) Overdragen gebouw voetbalvereniging 2 Nieuw-Buinen Subsidie instandhouding kerncomplexen 3 voetbal

750.000

VAR/knop 2

1.000.000

1.000.000

-100.000 VAR/knop 2 Stelpost 70.000 MJIP Stelpost 94.950 MJIP Stelpost 97.845 MJIP Stelpost 45.000 MJIP

1.750.000

207.795

4 IHP renovatie en nieuwbouw (blok 1)

2.110.000

5 Binnenklimaat en verduurzaming (blok 1)

1.067.400 600.000

Totaal:

5.527.400

6

dekking

750.000

n.v.t

6 Investering GVVP 2024

2024

Voorstel

2. Stelpost indexatie Met de huidige hoge indexatie dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. In de begroting 2023 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er een sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10%. Ook verhogingen van externe partijen komen ten laste van deze stelpost. In onderstaande tabel zijn de nieuwe indexeringen aangegeven. Het restantbudget uit de begroting 2023 is in de eerste regel aangegeven. Toevoegingen

2024

2025

2026

2027

Restant begroting 2023

764.161

754.162

744.163

734.164

1

Vrijvallen behoedzaamheid

0

0

0

0

2

Vrijval verwachte bezuiniging Rijk

1.350.000

1.350.000

1.350.000

1.350.000

Restant 2024 t/m 2027

2.114.161 2.104.162 2.094.163 2.084.164

Afnames

2024

2025

2026

2027

3

Nieuwe CAO gemeenten

-960.000

-960.000

-960.000

-960.000

4

ICT kosten Emmen en indexatie

-600.000

-600.000

-600.000

-600.000

5

Indexatie zwembaden

-40.000

-55.000

-60.000

-75.000

6

Emco en Wedeka groenvoorziening

-61.000

-61.000

-61.000

-61.000

7

Premie WGA verzekering

-20.000

-20.000

-20.000

-20.000

8

Dienstverlening Andes

-43.000

-64.500

-86.000

-107.500

9

Gemeenschappelijke regelingen

-531.400

-631.242

-650.460

-651.476

-21.750

-21.750

-21.750

-21.750

10 Indexatie verkeer 11 Indexatie openbare verlichting Totaal:

-17.850 -17.850 -17.850 -17.850 2.295.000 2.431.342 2.477.060 2.514.576

Restant 2024 t/m 2027

-180.839

-327.180

-382.897

-430.412

Voor een toelichting van de posten wordt verwezen naar het hoofdstuk Financiële ontwikkelingen. Conclusie Zichtbaar is dat er een tekort is in deze stelpost. Het voorstel is om deze stelpost weer aan te vullen als de meicirculaire wordt gepubliceerd. Er is namelijk toegezegd door het Rijk dat gemeenten worden gecompenseerd in de meicirculaire voor de hoge indexatie die in 2022 heeft plaatsgevonden.

7

3. Geactualiseerde saldi knop 1 en knop 2 We presenteren de geactualiseerde saldi van saldo begroting (knop 1) en budget beleidsintensivering (knop 2). Knop 1: Saldo begroting Onderstaand de stand van knop 1 Saldo begroting. Deze wijzigt alleen door de structurele mutaties uit de bestuursrapportage 2023-I aangezien deze Kadernota geen autonome voorstellen bevat. Knop 1 Saldo begroting

2024

2025

2026

2027

Stand Begroting 2023

442.099

414.013

491.469

65.850

Structurele mutaties BERAP 2023-I

-12.750

-12.750

-12.750

-12.750

0

0

0

0

429.349

401.263

478.719

53.100

Autonome mutaties Stand Kadernota 2024

Knop 2: Budget beleidsintensivering Hieronder geven we een toelichting op de financiële mutaties die hebben plaatsgevonden op knop 2 budget beleidsintensivering sinds de begroting 2023. Deze wijzigt niet, aangezien deze Kadernota geen autonome voorstellen bevat. Knop 2 Beleidsintensivering Stand Begroting 2023

2024 0

Autonome mutaties Stand Kadernota 2024

2025

2026

2027

1.515.772 1.703.272 1.115.772 1.115.772 0

0

0

1.515.772 1.703.272 1.115.772 1.115.772

8

Bestuursprogramma Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in de begroting 2023 uitgewerkt aan de hand van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. Een belangrijke leidraad voor de uitvoering van deze opgaven is participatie. In deze kadernota sorteren we voor op de begroting voor 2024 en stellen we voor dat deze vijf UMO's (en eveneens participatie) ook in 2024 en verder in deze bestuursperiode prioriteit hebben. We doen dit eveneens met het oog op verschillende ontwikkelingen die momenteel zichtbaar zijn en de grote onvoorspelbaarheid die sommige van deze ontwikkelingen met zich meebrengen. We benoemen hieronder enkele: - De opvang- en vluchtelingencrisis is nog niet opgelost en gaat mogelijk opnieuw veel capaciteit van de ambtelijke organisatie vergen; - Het blijft in de gespannen arbeidsmarkt lastig voldoende en/of voldoende gekwalificeerde medewerkers te vinden om andere politiek-bestuurlijke ambities binnen onze gemeente uit te voeren; - De wens en noodzaak tot samenwerking zoals al geconstateerd in het bestuursprogramma maken dat er mogelijk extra inspanningen nodig zullen zijn, bijvoorbeeld op het gebied van een lobby naar aanleiding van het verschijnen van het rapport 'Elke regio telt'.

Het is wat ons betreft daarmee van groot belang dat we de acties en maatregelen zoals benoemd in de huidige UMO's gaan afmaken.

9

Meerjarig investeringsplan Inleiding De eerste versie van het meerjarig investeringsplan (MJIP)is aangeboden bij de begroting 2022. Het plan is een dynamisch document en wordt bij elke kadernota en begroting geactualiseerd. Het geactualiseerde MJIP is bij deze kadernota gevoegd als bijlage. Tevens is er een toelichting gegeven in de bijlage op de voorstellen die in het MJIP staan. Financiële ruimte In het MJIP is budget beschikbaar voor de meerjarige investeringen en dit budget is in hoofdzaak gevoed door voordelen als gevolg van de Herziening van het gemeentefonds. Uit de begroting 2023 blijkt dat de volgende bedragen nog beschikbaar zijn: Nr Budget MJIP

2024

2025

2026

2027

1

Toevoeging begroting 2022

500.000

500.000

500.000

500.000

2

Gymzaal Esdal College

-43.000

-43.000

-43.000

-43.000

3

Toevoeging Herziening GF

562.500

937.500

937.500

937.500

Totaal:

1.019.500 1.394.500 1.394.500 1.394.500

Bestedingsvoorstellen begr 2023 1

De Koel scenario 4b

457.000

457.000

457.000

457.000

2

Krediet voor een basisschool

150.000

150.000

150.000

150.000

3

GVVP

37.500

37.500

37.500

37.500

4

Renovatie gemeentehuis

140.000

140.000

140.000

140.000

5

Instandhouding kerncomplexen voetbal

70.000

70.000

70.000

70.000

6

Investering bruggen

11.000

11.000

11.000

11.000

7

Aanpassing wegen Sportpark Odoorn

21.000

21.000

21.000

21.000

Totaal:

886.500

886.500

886.500

886.500

Restant:

133.000

508.000

508.000

508.000

Uit dit overzicht blijkt dat voor het jaar 2024 € 133.000 en vanaf 2025 € 508.000 structureel beschikbaar is. Afhankelijk van de plannen kan voor het jaar 2024 het budget incidenteel aangevuld worden ten laste van knop 2 Beleidsintensivering, zodat er maximaal € 508.000 geïnvesteerd kan worden. Een overweging kan ook zijn om de resterende € 508.000 te verdelen over de jaren 2024 en 2025. Scenario structurele ruimte voor investeringen We zien momenteel dat we veel incidentele middelen hebben en dat er beperkte structurele middelen zijn. Dit komt onder andere door de hoge indexatie. Een manier om meer structurele middelen te genereren is door activa op de balans af te boeken, waardoor er kapitaallasten vrijvallen. Dit vraagt wel incidenteel geld. Dit voorbeeld zien we nu ontstaan bij privatisering van gebouwen, zoals de voetbalvereniging NieuwBuinen. Als we een gebouw privatiseren, mag het niet meer op de balans staan en dienen we een reserve te gebruiken om het bedrag af te boeken. Het afboeken van activa kan niet zomaar en moet mogelijk zijn op basis van het BBV. Wij willen onderzoeken of we kleine activa met een waarde van minder dan € 25.000 kunnen afboeken om structurele kapitaallasten te laten vrijvallen. Deze gedachtegang komt voort uit de nieuwe financiële verordening waarin een bedrag van € 25.000 is opgenomen als minimaal criterium om te mogen investeren.

Tevens kan het verkopen en privatiseren van gemeentelijk vastgoed zorgen voor vrijval van kapitaallasten. We stellen voor dat we deze scenario's gaan onderzoeken en hierop terugkomen in de begroting 2024. Indien de 10

uitvoering van één van de scenario's structurele middelen oplevert, kan worden bepaald hoe we deze middelen weer gaan inzetten. We zouden ze bijvoorbeeld kunnen toevoegen aan de stelpost van het meerjarig investeringsplan, maar ook aan de algemene middelen. Keuzes en fasering Meerjarig investeringsplan Uit het Meerjarig investeringsplan blijkt dat de totale investeringen van ruim € 70 miljoen bedragen. Dit betekent een kapitaallast van afgerond € 4 miljoen en een incidentele last van circa € 2 miljoen. Het is duidelijk dat de totale beschikbare ruimte voor bestuurlijke bestedingsvoorstellen beperkt is en dat er keuzes moeten worden gemaakt. Ook is duidelijk dat investeringen gefaseerd moeten worden. Voorzet college Het laatste beslispunt van de raad is om een reactie te geven op de voorzet van het college ten aanzien van de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan. Hieronder een overzicht van de voorstellen van het MJIP waar het college een hoge prioriteit aan geeft. Investeringen met hoge prioriteit

Investering Incidenteel 2024

Renovatie Sportpark Borger kleedruimte 1 (gebouw) Overdragen gebouw voetbalvereniging Nieuw2 Buinen Subsidie instandhouding kerncomplexen 3 voetbal

750.000

1.000.000

1.000.000

n.v.t 2.110.000

5 Binnenklimaat en verduurzaming (blok 1)

1.067.400

6 Investering GVVP 2024 Totaal:

2024

750.000

4 IHP renovatie en nieuwbouw (blok 1)

600.000 5.527.400

11

Structureel Voorstel

1.750.000

dekking

VAR/knop 2 VAR/knop -100.000 2 Stelpost 70.000 MJIP Stelpost 94.950 MJIP Stelpost 97.845 MJIP Stelpost 45.000 MJIP 207.795

Financiële ontwikkelingen Inleiding In dit hoofdstuk worden de financiële ontwikkelingen voor de komende periode weergegeven. Het gaat om ontwikkelingen die mogelijk een forse impact op de gemeentelijke financiën hebben. Verwachtingen rapport Elke regio telt De raad voor leefomgeving en infrastructuur heeft op 27 maart 2023 het rapport "Elke regio telt" gepubliceerd. Uit dit rapport blijkt dat de regionale verschillen in brede welvaart in Nederland groot zijn en ze nemen toe.

Uit bovenstaand figuur blijkt dat de brede welvaart in de gemeente Borger-Odoorn laag scoort. Uit het rapport blijkt verder dat in vijf regio's, o.a. de Veenkoloniën, de brede welvaart op belangrijke onderdelen sterk achterblijft ten opzichte van de rest van Nederland. Essentiële voorzieningen brokkelen gelijktijdig af: basisscholen gaan dicht, huisartspraktijken verdwijnen, winkels sluiten hun deuren, bushaltes worden opgeheven. Deze neerwaartse spiraal van verschraling heeft verstrekkende gevolgen voor het gemeenschapsleven. De leefbaarheid komt onder druk te staan en dit leidt tot achterstanden in de gezondheid en hoogte van inkomen. Als college willen we met de uitkomsten van dit rapport aan de slag omdat brede welvaart voor iedereen moet zijn. Hiertoe benutten wij onder meer de nieuwe Regio Deal die we als gemeente aan willen gaan. Ook willen we samen met andere plattelandsgemeenten een lobby voeren dat het rijk meer gaat investeren in het platteland. De P-10 behartigt de belangen van de grootste plattelandsgemeenten en kan een goede rol spelen in de lobby. Aanvullend kunnen ook de overleggen met VDG, VNG etc. worden benut. Regio Deal De huidige Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe 2019-2023 loopt dit jaar af. Deze deal richt zich op projecten en samenwerking in 3 peilers: werken, wonen en welzijn.

Ook in 2024 zullen de projecten doorlopen omdat er nog veel middelen beschikbaar zijn. Recentelijk heeft het rijk middelen voor een nieuwe Regio Deal vrijgemaakt. In totaal is voor de regio Zuid Oost Drenthe € 60 miljoen beschikbaar (waarvan € 30 miljoen uit de regio beschikbaar moet worden gesteld). Besluitvorming van deze nieuwe Regio Deal zal

12

voor de zomer in de provincie Drenthe en Overijssel met 5 gemeenteraden plaatsvinden. Voor de gemeente Borger-Odoorn is dit onderwerp in de raad van 13 juli 2023 geagendeerd. De kosten voor de gemeente Borger-Odoorn bedragen voor vier jaar € 900.000. Dit is € 225.000 per jaar (2024 tot en met 2027). Wij komen, na besluitvorming van de raad en het sluiten van het convenant tussen de regio en het Rijk, met voorstellen over de uitwerking van deze regiodeal. Aan de hand van de reguliere P&C cyclus wordt de raad hierover geïnformeerd. Tevens zal de raad actief betrokken worden bij de uitwerking van de deal in de komende jaren. Sociaal domein De lasten van het sociaal domein zijn ongeveer de helft van de totale begroting van de gemeente en sterk afhankelijk van diverse ontwikkelingen. In de begroting 2023 hebben we enkele belangrijke ontwikkelingen toegelicht, namelijk: het nieuwe woonplaatsbeginsel, vergrijzing, beleid abonnementstarief Wmo en de hervormingsagenda jeugdhulp. In deze kadernota staan nog even stil bij de hervormingsagenda en gaan we in op de ontwikkelingen bij de Wmo. Hervormingsagenda Jeugd De hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 heeft als doelstelling het verbeteren van de hulpverlening en een financieel beheersbaar en duurzaam jeugdstelsel. De agenda is met name ingezet om de toegenomen stijging van kosten stop te zetten.

De agenda gaat er vanuit dat er vanaf 2026 besparingsmaatregelen worden genomen, zodat de lasten voor jeugdhulp gaan dalen. Voorbeelden van besparingsmaatregelen zijn de invoering van een eigen bijdrage of het overdragen van de zwaarste jeugdzorg aan provincie of Rijk met als doel om dit efficiënter te organiseren. Met deze besparingsmaatregelen houdt het rijk al rekening met de compensatie voor jeugdhulp vanaf 2026. Concreet betekent dit dat gemeenten dan minder middelen krijgen van het rijk voor de uitvoering voor jeugdhulp. In de begroting 2023 is toegelicht dat de verwachte besparing van € 500 miljoen vanaf 2025 is verwerkt. Er wordt op het moment van schrijven gewerkt aan een verdere uitwerking van de hervormingsagenda jeugd. Er is een akkoord tussen gemeenten en rijk op hoofdlijnen en dat moet verder uitgewerkt worden. Ontwikkelingen Wmo Op het gebied van de Wmo staan de komende jaren meerdere aanbestedingen op de agenda. 1. De raamovereenkomst voor Wmo hulpmiddelen loopt af op 31 maart 2024. Deze kan niet meer worden verlengd. De huidige overeenkomst is gezamenlijk aanbesteed door de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, Hoogeveen, Meppel, Westerveld en De Wolden. Het voornemen is om ook de nieuwe overeenkomst voor Wmo Hulpmiddelen samen aan te besteden. We zijn bezig met de eerste stappen in dit proces.

Naast onze eigen personele inzet wordt ook gebruik gemaakt van externe ondersteuning. 2. De raamovereenkomst voor Wmo Huishoudelijke hulp loopt af op 31-12-2024. Deze kan niet meer worden verlengd. De huidige overeenkomst is samen met de gemeente Coevorden aanbesteed. Ook de nieuwe overeenkomst voor Wmo huishoudelijke hulp wordt samen met de gemeente Coevorden aanbesteed. De voorbereidingen voor de aanbesteding zijn inmiddels gestart. 3. De raamovereenkomst voor Wmo Beschermd Wonen loopt af op 31-12-2024. Deze kan niet meer worden verlengd. Beschermd Wonen wordt uitgevoerd door Emmen, ook voor Coevorden en Borger-Odoorn. De nieuwe aanbesteding zal ook samen met Emmen en Coevorden worden gedaan. De voorbereiding hierop gebeurt momenteel onder begeleiding van een extern bureau.

13

4.

De raamovereenkomst voor Wmo Maatwerkvoorzieningen loopt af op 31-12-2028. Deze aanbesteding is gezamenlijk met Coevorden gedaan. Mede door alle kostenontwikkelingen in de markt zijn er, vooral binnen Coevorden, veel vragen van aanbieders over o.a. de wijze van financieren in deze overeenkomst. Hierdoor ligt de vraag voor hoe we de vraagstukken binnen de huidige raamovereenkomst kunnen oplossen om een vervroegde, nieuwe aanbesteding te voorkomen.

We verwachten door alle marktontwikkelingen, inflatie en gestegen lasten, dat bij de aanbestedingen de tarieven in ieder geval zullen stijgen. Op dit moment zijn er nog CAO onderhandelingen over de lonen in de zorg waardoor die mogelijk nog met 10% zullen stijgen. In de begroting 2024 verstrekken we nadere informatie over de stand van zaken van de hervormingsagenda en de aanbestedingen Wmo. Prijsstijgingen In de begroting 2023 staat dat we leven in onzekere tijden. Stijgende energieprijzen, een vluchtelingencrisis in Europa, ongekende inflatie en een pandemie die ieder moment weer de kop kan opsteken. We zijn ruim een half jaar verder sinds de begroting 2024 en constateren dat de tijden nog steeds onzeker zijn. De inflatie is erg hoog en dit zien we terug in de begroting van de gemeente bij onder andere energiekosten, bouwkosten en lonen. Uit de financiële kaders van de raad (bijlage 1) blijkt dat de gemeente weinig lasten in de begroting indexeert voor inflatie. In hoofdzaak worden de lasten van bedrijfsvoering (2%) en de gemeenschappelijke regelingen wel geïndexeerd. Dit betekent dat bijvoorbeeld niet de lasten van het sociaal domein worden geïndexeerd. Ongeveer de helft van de totale gemeentelijke begroting wordt niet geïndexeerd. De Nederlandse Bank (DNB) verwacht voor 2023 een inflatie van 4,9%.

Ook de verwachte indexen uit het Centraal Economisch Plan hebben ongeveer deze hoogte. In de begroting 2023 is besloten om een zogenaamde stelpost indexering te vormen. Deze stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. Het voordeel van de meidcirculaire 2022 is aan deze stelpost toegevoegd. In de begroting 2023 is een voorstel voor gedeeltelijke invulling van deze stelpost gedaan. Vervolgens wordt in BERAP 2023-I een verder invulling van deze stelpost voor 2023 voorgesteld. In deze kadernota willen we voorsorteren voor het begrotingsjaar 2024. DNB verwacht voor 2024 een inflatie van bijna 5%. Als de lasten van het niet geïndexeerde deel van de begroting wel moet worden geïndexeerd, betekent dit een lastenverhoging van afgerond € 2 miljoen (5% van € 40 miljoen). De lasten voor bedrijfsvoering worden in de meerjarenraming met 2% geïndexeerd. Indien de CAO met 5% stijgt in 2024, betekent dit dat we aanvullend 3% extra moeten indexeren. Dat is ongeveer € 500.000. Geconcludeerd kan worden dat het vanwege de hoge inflatie een grote uitdaging wordt om een sluitende begroting 2024 aan te bieden. We stellen niet voor om de financiële kaders bij te stellen op het gebied van indexatie, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de meicirculaire 2023 en de septembercirculaire 2023 te reserveren in de stelpost indexatie.

We verwachten namelijk dat deze circulaires positief worden, omdat de indexering van de algemene uitkering naar verwachting ook hoger gaat uitvallen dan nu is begroot. In juni biedt het college de raad een memo aan met de uitkomsten van de meicirculaire 2023. Het lukt namelijk niet om de uitkomsten van deze circulaire in de Kadernota te verwerken. Stelpost indexatie Er dienen diverse budgetten te worden geïndexeerd. In de begroting 2023 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er

14

sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10%. Ook verhogingen van externe partijen komen ten laste van deze stelpost. In onderstaande tabel zijn de nieuwe indexeringen aangegeven. Het restantbudget is in de eerste regel aangegeven. Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Restant begroting 2023

764.161

754.162

744.163

734.164

1

Vrijvallen behoedzaamheid

0

0

0

0

2

Vrijval verwachte bezuiniging Rijk

1.350.000

1.350.000

1.350.000

1.350.000

Restant 2024 t/m 2027

2.114.161

2.104.162

2.094.163

2.084.164

2024

2025

2026

2027

Omschrijving 3

Nieuwe CAO gemeenten

-960.000

-960.000

-960.000

-960.000

4

ICT kosten Emmen en indexatie

-600.000

-600.000

-600.000

-600.000

5

Indexatie zwembaden

-40.000

-55.000

-60.000

-75.000

6

Emco en Wedeka groenvoorziening

-61.000

-61.000

-61.000

-61.000

7

Premie WGA verzekering

-20.000

-20.000

-20.000

-20.000

8

Dienstverlening Andes

-43.000

-64.500

-86.000

-107.500

9

Gemeenschappelijke regelingen

-531.400

-631.242

-650.460

-651.476

10 Indexatie verkeer

-21.750

-21.750

-21.750

-21.750

11 Indexatie openbare verlichting

-17.850

-17.850

-17.850

-17.850

Totaal:

-2.295.000 -2.431.342 -2.477.060 -2.514.576

Restant 2024 t/m 2027

-180.839

-327.180

-382.897

-430.412

Toelichting 1. In 2023 kunnen we de behoedzaamheid in de algemene uitkering laten vrijvallen, omdat het gaat over het lopende jaar. In de meerjarenraming hanteren we het financieel kader van 5 punten behoedzaamheid. 2. In de meicirculaire 2022 hebben we een voorzichtige raming opgenomen van de algemene uitkering, omdat er destijds berichtgeving was dat het Rijk weer moest bezuinigen. Inmiddels ziet het er naar uit dat er geen sprake is van bezuinigingen. De verwachting is juist de meicirculaire positief zal zijn. Daarom is het voorstel om dit bedrag te laten vrijvallen en toe te voegen aan de stelpost indexatie. Daardoor is er in de jaren 2024 t/m 2027 ruim € 2 miljoen per jaar beschikbaar. 3. Er is een nieuwe CAO afgesloten. De gemiddelde loonstijging bedraagt circa 8% voor onze medewerkers. Aangezien we maar 2% voor CAO hebben opgenomen, dienen we de loonsom met 6% te verhogen voor 2023. Dit kost structureel € 960.000. 4. De gemeente Emmen gaat in de komende jaren fors meer vragen voor de ICT dienstverlening. Dit heeft diverse oorzaken, zoals het organiseren van betere bescherming tegen cyber crime en de uitbreiding van personeel. Ook de hogere loonkosten van de CAO werken hier o.a. in door. 5. Het voorstel is om de zwembaden BV jaarlijks vanaf 2024 met 3% te indexeren. Het hanteren van 0% indexatie is namelijk niet meer haalbaar met de hoge prijsstijgingen. 6.

De kosten voor groenvoorziening van Emco en Wedeka nemen toe met € 61.000. Al meerdere jaren is dit budget incidenteel bijgeraamd, maar nu is het voorstel dit eenmalig structureel te doen. 7. De premie op onze WGA verzekering is fors gestegen. Dit is voornamelijk het gevolg van indexatie. 8. Het budget voor Stichting Andes wordt jaarlijks nog niet geïndexeerd. Door diverse inhoudelijke budgetten in te zetten en wat budget te reserveren uit 2022 is het gelukt om in 2023 voldoende middelen beschikbaar te stellen. Stichting Andes heeft een

15

subsidieaanvraag voor 2024 aangeleverd met een indexatie van 6%. Het voorstel is om dit bedrag beschikbaar te stellen. Vanaf 2025 wordt het budget standaard met 3% verhoogd. Ook Andes heeft namelijk te maken met hoge CAO stijgingen. 9. De gemeenschappelijke regelingen vragen fors meer middelen dan we in de begroting 2023 hadden opgenomen. Aangezien dit samenwerkingsrelaties zijn dienen we in onze begroting het bedrag op te nemen dat zij vragen als deelnemersbijdrage. In de bijlage is een specificatie gegeven per gemeenschappelijke regeling. Voor wat betreft de RUD is niet de volledige deelnemersbijdrage opgenomen die in de begroting 2024 van de RUD van ons wordt gevraagd. Reden hiervoor is dat we hier niet mee willen instemmen. In het voorstel over de zienswijze van de RUD is dit verder toegelicht. Indien de definitieve deelnemersbijdrage hoger uitvalt dan we hebben opgenomen, dienen we dit verschil in onze begroting 2024 op te nemen. 10. In de begroting 2023 is het budget voor wegen eenmalig met 15% verhoogd. Inmiddels is duidelijk geworden dat de kosten voor verkeersaanpassingen ook met meer dan 10% zijn gestegen. Daarom verhogen we dit budget met 15%. 11. Ook de kosten voor openbare verlichting zijn toegenomen met meer dan 10%. Ook hier stellen we een verhoging van 15% van het budget voor. Conclusie Zichtbaar is dat er een tekort is in deze stelpost.

Het voorstel is om deze stelpost weer aan te vullen als de meicirculaire wordt gepubliceerd. Er is namelijk toegezegd door het Rijk dat gemeenten worden gecompenseerd in de meicirculaire voor de hoge indexatie die in 2022 heeft plaatsgevonden. Gemeentefonds Gemeenten zijn in het algemeen financieel erg afhankelijk van de inkomsten van het Rijk. Dit geldt ook voor de gemeente Borger-Odoorn. In totaal ontvangt de gemeente ongeveer € 60 miljoen van het rijk en dat is ruim 75% van de totale baten. De belangrijkste bijdrage van het rijk is het gemeentefonds (€ 52 miljoen). De andere € 8 miljoen bestaat uit de uitkering voor de bijstandsgerechtigden en meerdere specifieke uitkeringen. In Berap 2023-I is nadere informatie opgenomen over de nog te publiceren meicirculaire 2023. Er worden voordelen verwacht in verband met de fors gestegen prijzen. Ook de lasten in de begroting zullen fors stijgen en er wordt dan ook voorgesteld om alle verwachte voordelen van de meicirculaire 2023 en septembercirculaire 2023 te reserveren in de stelpost indexatie voor de gestegen lasten in het begrotingsjaar 2024. Uit de voorjaarsnota van het Rijk 2023 blijkt dat er bezuinigingen van 2 tot 3 miljard komen. Als gevolg van de systematiek "samen de trap op en af" zal dit voor het gemeentefonds en onze gemeente nadelige financiële gevolgen hebben.

Het is de verwachting dat de meicirculaire 2023 per saldo (compensatie prijsstijgingen -/rijksbezuinigingen) nog wel een voordeel voor onze gemeente oplevert. Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouwen (WKB) De Omgevingswet is tot dusver meerdere keren uitgesteld. Op 14 maart 2023 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. In de septembercirculaire 2022 zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld. De structurele effecten van de invoering van de Omgevingswet zijn op dit moment niet bekend. Dit zijn we aan het onderzoeken. Ook wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de kosten en opbrengsten te beïnvloeden. Als voorbeeld kan worden genoemd dat als gevolg van de invoering van Wet Kwaliteitsborging Bouw (WKB) de bouwtechnische toets vanaf 2023 door de markt wordt gedaan. Dit heeft naar verwachting consequenties voor zowel de (bouw)leges als de kosten. De verwachting is dat het Rijk geen financiële structurele compensatie biedt voor de Omgevingswet en de

16

WKB. Van belang is dan ook om per saldo de structurele financiële effecten te minimaliseren. Door middel van de P&C cyclus zullen we periodiek de raad over de invoering van deze wetten informeren. De noodzaak en paradox van samenwerken Bovenstaande laat zien dat de wereld om ons heen niet stil staat en er, los van de eigen wensen en voorkeuren, nog heel veel andere ontwikkelingen zijn waar wij mee moeten omgaan. Het grootste deel van de begroting betreft immers de uitvoering van wettelijke taken. Het mag duidelijk zijn dat de gemeente dit niet in haar eentje kan doen. En dit blijkt in de praktijk. Onze gemeente werkt op allerlei terreinen en in allerlei hoedanigheden samen met partners. We hebben gemeenschappelijke regelingen, andere verbonden partijen als de stichting Sociale Teams, Arbeidsmarktregio, Jeugdhulpregio’s, BOCE, VDG etc. We sluiten als gemeente allerlei overeenkomsten en verstrekken vele subsidies. Bovenal vinden wij en uw raad het belangrijk dat we samen met onze inwoners de maatschappelijke opgaven aanpakken. Dat inwoners meedoen. Dit alles maakt wel dat samenwerken haast een vak apart is geworden en veel van ons allen vraagt. De paradox is dat we niet meer zonder samenwerking kunnen, maar ook dat samenwerking zelf veel van ons vergt (geld, tijd, organisatie, afstemming) waardoor er minder tijd is voor andere vormen van samenwerking.

En niet te vergeten de vervulling van eigen wensen. Samenwerken levert veel op, maar kost ook veel. Het grootste vraagstuk hierbij is momenteel de arbeidsmarkt. Expertise is gewild, en daarmee schaars. Zeker bij alles wat te maken heeft met duurzaamheid en ruimtelijke ordening (Omgevingswet). Iedereen wil op dit moment medewerkers die verstand hebben van stikstof. De opgave die we hebben voor de komende jaren is om een goede afweging te maken over de kennis en ervaring die we in eigen huis willen hebben, en op welke terreinen we (verder) gaan samenwerken met externe partijen.

17

Onze portemonnee Financiële kaders Inleiding Jaarlijks houden we de financiële kaders tegen het licht in de Kadernota. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. De kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2028. Een eventueel voorstel om van een kader af te wijken wordt een expliciet beslispunt van het raadsvoorstel in de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. Toelichting kaders In bijlage 1 is een overzicht van de huidige financiële kaders opgenomen. In dit hoofdstuk lichten wij enkele kaders ter verheldering toe. Er wordt niet voorgesteld om kaders te wijzigen. Wij hanteren daarbij dezelfde nummering van de kaders, zoals ook in de bijlage opgenomen. Wij stellen voor om in te stemmen met de ongewijzigde kaders. 5. Gemeentefonds In de Bestuursrapportage 2023-I is het Gemeentefonds voor 2023 geactualiseerd. Voor 2023 en daarna is het nog afwachten wat er met het Gemeentefonds gaat gebeuren, namelijk op het moment van samenstellen van deze kadernota is deze circulaire niet gereed. In de meicirculaire 2023 zullen de financiële effecten van het regeringsbeleid voor het Gemeentefonds bekend worden gemaakt.

Halverwege juni informeren we de raad over de uitkomsten van de meicirculaire, zodat u de uitkomsten kunt betrekken bij de besluitvorming over de financiële stukken in de raad van eind juni. 8 Prijsstijging In bijlage 1 blijkt bij dit onderdeel: aanpassen budgetten 0%. Dit betekent dat budgetten in principe niet worden geïndexeerd. Een beperkt aantal budgetten wordt wel geïndexeerd, namelijk bedrijfsvoering (2%) en gemeenschappelijke regelingen en stichtingen (werkelijke indexatie). Concreet betekent dit dat ongeveer de helft van de lasten van de begroting niet wordt geïndexeerd. Door de hoge inflatie wordt het een grote uitdaging om een sluitende begroting 2024 aan te bieden. We stellen niet voor om de financiële kaders bij te stellen op het gebied van indexatie, maar wel om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de meicirculaire 2023 en de septembercirculaire 2023 te reserveren in de stelpost indexatie. 9. Bedrijfsvoering Afspraak raad Wij hebben met uw raad een zogenaamde volumeafspraak. Deze afspraak houdt in dat de budgetten voor personele kosten jaarlijks met 3% geïndexeerd worden. Deze indexering wordt ingezet voor: • Cao-ontwikkelingen en premies en sociale lasten (2%); • Organisatieontwikkelingen (1%). Deze afspraak geldt niet voor nieuwe taken. In BERAP 2023-I blijkt dat de CAO met ongeveer 8% voor het jaar 2023 is gestegen.

Ten opzichte van de begroting 2023 (2%) is dit een verschil van 6%. In BERAP 2023-I is vervolgens voorgesteld om het budget bedrijfsvoering te verhogen met € 960.000 (6% van € 16 miljoen) ten laste van de stelpost indexatie. 18

De nieuwe CAO loopt tot 31 december 2023 en voor 2024 zal in het najaar onderhandeld worden. De verwachting is dat de CAO ook voor 2024 fors hoger zal zijn dan 2%. Dit is ook sterk afhankelijk van de inflatiecijfers op dat moment. Zie verder ook de toelichting bij onderdeel 8 prijsstijging. 10. Gemeenschappelijke regelingen Bij het opstellen van de Kadernota 2024 hebben we de begrotingen 2024 en meerjarenramingen 2025-2027 van de zeven gemeenschappelijke regelingen (GR’en) gecontroleerd en geïnventariseerd in hoeverre de gevraagde bijdrage voor de komende jaren in onze begroting is opgenomen. De verschillen tussen onze raming en de ramingen in de begroting van de GR brengen we ten laste van het begrotingssaldo. In onderstaande tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. We nemen de extra kosten mee in de stelpost indexatie. 2024 Totale mutatie:

2025

2026

2027

-531.400 -631.242

-650.460

-651.476

15. Belastingen: Onroerende zaakbelasting In deze Kadernota 2024 wordt geen voorstel ten aanzien van het OZB-tarief 2024 gedaan. Dit gebeurt in de begroting 2024. Het is onze intentie om voor 2024, conform bestuursprogramma 2022-2026, de tarieven met 2,75% te verhogen. Dit percentage is fors lager dan de huidige en de verwachte inflatie voor 2024. 15. Belastingen : Toeristenbelasting De tarieven voor 2023 zijn bij de behandeling van de Kadernota 2023 als volgt vastgesteld: - Groepsaccommodaties € 0,60 per overnachting: - Campings € 1,30 per overnachting; - Hotels/BenB/bungalowparken € 1,75 per overnachting. In deze Kadernota doet het college, conform Bestuursprogramma 2022-2026, een voorstel om de toeristenbelasting 2024 niet te wijzigen.

De knoppen In dit onderdeel beschrijven we de beschikbare bestedingsruimte voor de meerjarenbegroting 2025-2027. We beschrijven hoe de bestedingsruimte zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de begroting 2023. Met deze bestedingsruimte kunnen we onze nieuwe of gewijzigde ambities realiseren. De bestedingsruimte bestaat uit 5 knoppen: Knop saldo begroting: de structureel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor meerjarige uitgaven.

Knop beleidsintensivering: de incidenteel beschikbare middelen die we kunnen inzetten voor eenmalige uitgaven.

Knop belastingen: de mogelijkheid om financiële ruimte te creëren door de belastingen extra te verhogen.

19

Knop bezuinigingen: de middelen die we kunnen vrijspelen door oud beleid te schrappen om ambities en dus nieuw beleid te realiseren.

Knop vrije algemene reserve (VAR): de middelen die we eventueel aanvullend incidenteel beschikbaar hebben in de VAR om onze ambities te realiseren.

Knop 1: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit saldo begroting In onderstaand overzicht is het verloop van knop 1 saldo begroting zichtbaar. De beginstand is de stand van de begroting 2023.

Knop 2: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit beleidsintensivering In onderstaand overzicht is het verloop van knop 2 budget beleidsintensivering zichtbaar.

Knop 3: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit ontwikkeling belastingen De wijzigingen van de belastingen heeft geen effect op deze knop, omdat het voorgestelde tarief van de toeristenbelasting gelijk is aan die van 2023.

20

Knop 4: bezuinigingen Deze kadernota bevat geen bezuinigingen.

Knop 5: bestedingsruimte en bestedingsvoorstellen vanuit VAR Bij te weinig beschikbare middelen kunnen we een onttrekking aan de VAR doen. Dat is in deze kadernota echter niet noodzakelijk.

21

Financiële kaders voor Onze portemonnee Jaarlijks houden we de financiële kaders tegen het licht in de Kadernota. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele P&C cyclus. In deze Kadernota stellen we geen concrete wijzigingen van de kaders voor, maar we hebben ze wel toegelicht in Onze portemonnee. Hieronder een overzicht van de huidige financiële kaders. Indien het voorstel is om van een kader af te wijken, dan wordt dit een expliciet in het beslispunt raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage opgenomen. Nr 1

Omschrijving Begroting (knop 1)

2

Beleidsintensivering (knop 2)

Basis

Incidentele bestedingsvoorstell en

Uitgangspunt Structureel sluitende begroting Knop 1 (saldo begroting), knop 3 (belastingen) en knop 4 (bezuinigingen) inzetten om structurele risico’s op te kunnen vangen en of structureel nieuw beleid te financieren. Minimum bedrag voor toekenning van nieuw beleid bij de begroting en Bestuursrapportage I

Waarde

€ 250.000

Voor de begroting en Bestuursrapportage I is € 250.000 voor nieuw beleid beschikbaar. Dit geldt niet na Bestuursrapportage I en voor Bestuursrapportage II. 3 4

Onvoorzien Saldo jaarrekening

Calamiteiten Voordelig saldo

5

Gemeentefonds

Nadelig saldo Circulaire

Beschikbaar voor incidenten Ten gunste van vrije reserve (VAR). Ten laste van vrije reserve (VAR). Zo mogelijk o.b.v. de meest actuele circulaire 5 punten (UF) per jaar cumulatief in meerjaren- begroting Sturing, conform BBV, op lage rentekosten Nieuwe investeringen Geen (bespaarde) rente toerekenen aan de reserves en in plaats hiervan een vast bedrag toevoegen aan de algemene reserve (WAR) Financieringstekort Aanpassing van budgetten Stelpost voor prijsstijgingen Huur: conform landelijke richtlijn

Behoedzaamheid 6

Financiering

Beleid

7

Rente

Percentage

8

Prijsstijging

Index

22

€ 50.000

2,5%

3,5% 0,0% €0

Nr 9

10

11

Omschrijving Bedrijfsvoering

Uitgangspunt In totaal :

Index

Gemeenschappelijke regelingen (GR) en Werkvoorzieningsch appen (Wvs)

Exploitatie saldo

Grondexploitatie

Winstneming

Reserves

Waarvan voor caoontwikkelingen, periodieke verhogingen en werkgeverslasten

2,0%

Waarvan voor organisatieontwikkelingen (uitgezonderd nieuwe taken)

1,0%

Nadelig saldo GR en Wvs is een verplichte uitgave Conform richtlijn Provincie nadelige saldi GR en Wvs structureel in meerjarenraming verwerken Op basis van BBV (POC-methode) en bij voordelige boekwaarde groter dan % boekwaarde meest risicovolle plannen

Reserve gronden

12

Waarde 3,0%

Geen winsten en verliezen van gronden rechtstreeks muteren op de vrije algemene reserve maar ten gunste of ten laste van de exploitatie brengen. Stille reserves bij berekening weerstandsvermogen meenemen tot de hoogte van de incidentele risico’s Een minimaal percentage solvabiliteit Minimumomvang van de WAR vaststellen op de gekwantificeerde risico’s die uit de paragraaf weerstandsvermogen blijken Minimum van de VAR als buffer instellen op de incidentele risico’s die uit de paragraaf weerstandsvermogen voortvloeien. Als de financiële ruimte van knop 2 onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking incidentele beleidswensen.

Vermogenspositie

Vermogenspositie Weerstandsdeel algemene reserve (WAR) Vrije Algemene reserve (VAR)

Als de VAR door nadelige jaarrekeningresultaten lager wordt dan het minimum, dan kan aanvulling middels de WAR plaats vinden.

23

€ 50.000 30%

25%

Nr

Omschrijving

Herstructurering

Uitgangspunt Boekwinsten/-verliezen bij Kern en Kader accommodaties Bijdrage per gesloopte woning Voeding uit winstnemingen, grondexploitatie en saldi jaarstukken Conform financiële verordening

Kern en Kader

13

Afschrijving

Beleid

14

Projecten

Kern & kader

Vastgoed & Geld (groen, gebouwen) 3D's (jeugd, wmo, participatie)

15

Belastingen

Normbedrag per functie en leefgebied (minder accommodaties maar beter) Budget jaarlijks ophogen met

Rioolheffing Afvalstoffenheffing Toeristenbelasting

Kostendekkend Kostendekkend Voorstel 2024 (conform 2023): - groepsaccommodaties - campings - hotel/BenB/bungalowpark

Forensenbelasting 16

Belastingdruk

Totaal OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing

Gekoppeld aan de toeristenbelasting Jaarlijkse evaluatie ontwikkeling totale belastingdruk i.r.t. hiervoor beschikbare egalisatie reserve

17

Leges

Index

Gekoppeld aan de verhoging OZB

18

Kapitaallasten

Vrijval

19

DPL (dynamische prioriteitenlijst)

Wensen en prioriteiten van het college

Alle vrijval ten gunste van exploitatie m.u.v. bedrijfsvoertuigen Bestedingsvoorstellen bij de programmabegroting en/of Bestuursrapportage I

20

Grote verschillen jaarrekening en begroting

O.a. opbrengst belastingen, bouwleges

Richtlijn: gedeelte van het verschil wordt als structureel gezien

24

€ 5.500

€ 25.000

Structureel vanaf 2024 In de gedachte van het regenboogmodel blijft ontschotting bestaan. We blijven integraal kijken naar het Sociaal Domein. Voor de 3D budgetten (jeugd, wmo, participatie) passen we wel een schot toe. Jaarlijkse verhoging

OZB

Waarde

2,75% 100% 100% € 0,60 € 1,30 € 1,75

2,75%

50%

Bijdragen Gemeenschappelijke Regelingen (GR'en) Voor onze meerjarenbegroting is het uitgangspunt dat we bijdragen aan GR’en ramen op basis van de meest recente gegevens van de GR. Inmiddels hebben alle GR’en een begroting 2024 aangeleverd en dit leidt tot aanpassingen van de bijdrage. In onderstaand overzicht is het effect zichtbaar. In deze Kadernota beschouwen we de totale mutatie als een autonoom bestedingsvoorstel, omdat de provincie erop toeziet dat wij de bijdragen van de GR in onze eigen begroting opnemen. In onderstaande tabel is een positief verschil een voordeel en een negatief verschil een nadeel. We hebben het nadeel verwerkt in de stelpost indexatie. Voor wat betreft de RUD is niet de volledige deelnemersbijdrage opgenomen die in de begroting 2024 van ons wordt gevraagd. Reden hiervoor is dat we hier niet mee willen instemmen. In het voorstel over de zienswijze van de RUD is dit verder toegelicht. Indien de definitieve deelnemersbijdrage hoger uitvalt dan we hebben opgenomen, dienen we dit verschil in onze begroting 2024 op te nemen.

Meerjarenraming GR'en Emco Raming GR Onze begroting Verschil Wedeka Raming GR Onze begroting Verschil Recreatieschap Drenthe Raming GR Onze begroting Verschil GGD Raming GR Onze begroting Verschil VRD Raming GR Onze begroting Verschil RUD Raming GR Onze begroting Verschil Publiek vervoer Raming GR Onze begroting Verschil Totale mutatie:

2024

2025

2026

2027

172.000 132.000

142.000 100.000

102.000 80.000

62.000 80.000

-40.000

-42.000

-22.000

18.000

632.000 631.000

600.000 597.000

585.000 572.000

579.000 572.000

-1.000

-3.000

-13.000

-7.000

123.576 109.815 -13.761

127.002 112.939 -14.063

130.343 114.861 -15.482

133.382 116.861 -16.521

1.408.513 1.458.830 1.504.597 1.546.245 1.326.900 1.362.102 1.396.360 1.431.360 -81.613 -96.728 -108.237 -114.885 1.707.940 1.823.774 1.872.405 1.942.362 1.584.038 1.641.262 1.696.566 1.747.566 -123.902 -182.512 -175.839 -194.796 1.002.502 1.042.602 1.084.306 1.127.678 731.379 749.663 768.405 791.405 -271.124 -292.939 -315.902 -336.274 21.482 21.482

21.955 21.955

22.394 22.394

22.894 22.894

0 0 0 0 2024 2025 2026 2027 -531.400 -631.242 -650.460 -651.476

25

Dynamische prioriteitenlijst (DPL) In de DPL maken we onderscheid tussen autonome voorstellen en bestuurlijke voorstellen. Autonome bestedingsvoorstellen worden alleen bij de Kadernota beschikbaar gesteld. Over de bestuurlijke voorstellen maken we een integrale afweging bij de begroting en bestuursrapportage I. Voor 2024 hebben momenteel geen autonome voorstellen in beeld. Daarom bevat deze kadernota geen bestedingsvoorstellen. Hieronder een overzicht van de bestuurlijke voorstellen 2024 die we voor de begroting 2024 in beeld hebben. Het college heeft per voorstel de prioritering aangegeven. We willen benadrukken dat dit het beeld is vanuit het college. De raad wordt gevraagd om mee te denken en alternatieven aan te geven. Het college heeft bij het bepalen van de prioritering o.a. rekening gehouden met de volgende aspecten: 1. Voorstellen die al langere tijd op de DPL staan krijgen sneller hogere prioriteit. 2. Voorstellen die een vervolg zijn op iets dat al in gang is gezet krijgen sneller hogere prioriteit. 3. Als het voorstel concreet is uitgewerkt dan is er ook sneller hogere prioriteit van toepassing.

Voorstellen Kadernota 2024

1

Investeringen 2e Exloërmond herstructurering openbare ruimte

Voorzet college Structureel Incidenteel Incidenteel Prioriteit

2024

nee

p.m.

Subtotaal:

0

2024

2025

0

0

Beleidsmatige voorstellen 1 2

Breed offensief (participatiewet) Verhoging budget griffie communicatie

3

Volkshuisvestingsfonds

4

Onderhoud gemeentelijk vastgoed

5

nee

50.000

ja

10.000

ja

30.000

nee

p.m.

Dimpactprogramma Beyond23

ja

75.000

6

BOA's

ja

53.000

7

Trainees

ja

225.000

8

Projecten Andes Uitvoeringskosten project centrumplan Exloo

ja

75.000

nee

100.000

ja

225.000

9

10 Regio Deal Budget voor 11 vrijwilligerswaardering 12 Onderhoud Aukje Wolf park

ja

17.500

nee

8.000

13 Digitalisering archief

ja

14 Buurtbemiddeling

ja

20.000

15 Formatie jeugdhulpregio Uitvoeringsbudget bewegen in de 16 openbare ruimte Investering basisvoorziening 17 voetbalcomplexen

ja

20.000

100.000

nee

100.000

ja

250.000

26

225.000

Vervanging sporttechnische 18 inrichting sportcomplexen Renovatie hoofdvelden overige 19 kernen

nee

50.000

ja

125.000

20 Renovatie bijvelden seizoen 2024

ja

150.000

21 Transformatie Veilig Thuis Drenthe LEADER bijdrage Oost-Drenthe 22 2024-2027

ja

23 Motie afvalbakken

58.000

ja

38.000

nee

p.m.

ja

50.000

24 Evaluatie zonne-oogst Subtotaal:

283.500

1.538.000

38.000

271.000

Bestuursprogramma 1

Subsidie stichting urgente noden

ja

2

Nedersaksenlijn

ja

35.000

3

Publieke laadinfrastructuur

ja

20.000

Subtotaal: Totaal:

5.000

5.000

55.000

0

288.500

1.593.000

271.000

Investeringen 1. 2e Exloërmond herstructurering openbare ruimte Portefeuillehouder: R.J.J. Hartsuiker MT lid: E. Rossèl Toelichting: Vanuit het project Proeftuin 2e Exloërmond van de Regio Deal is er behoefte om te investeren in de openbare ruimte. Het project moet eerst nog verder worden uitgewerkt voordat hier concrete investeringen uit voort komen. Beleidsmatige voorstellen 1. Breed offensief (participatiewet) Portefeuillehouder: J.B. Jansen MT lid: A. van der Schuur Toelichting: Er is een wetswijziging aangekondigd in het kader van re-integratie genaamd Breed offensief. Dit is bedoeld om meer mensen met arbeidsbeperking aan een baan helpen en houden. We schatten de kosten van de implementatie in op € 50.000. 2. Verhoging budget griffie communicatie Portefeuillehouder: n.v.t. MT lid: n.v.t. Toelichting: De griffie heeft een aanvraag gedaan voor extra communicatie budget. Hierbij kan gedacht worden aan de doorontwikkeling van de raadscommunicatie, participatie met de samenleving, ondersteuning en training van de raad. 3. Volkshuisvestingsfonds Portefeuillehouder: H.J. Zwiep MT lid: L.E. Helder - Klamer Toelichting: Door deelname aan het volkshuisvestingsfonds willen we een impuls geven aan de opgave om de particuliere woningmarkt mee te krijgen in de slag van verduurzaming.

De herstructurering in het Mondengebied (met een start in 2e Exloërmond) biedt kansen voor verbetering van de leefomgeving en kwaliteit van het woningbezit.

27

4. Onderhoud gemeentelijk vastgoed Portefeuillehouder: R.J.J. Hartsuiker MT lid: A. van der Schuur Toelichting: Het meerjarenperspectief van het gemeentelijk vastgoed is in beeld gebracht. Daaruit blijkt dat er te weinig budget is voor al het benodigde planmatig onderhoud in de komende jaren. In de begroting 2023 is vanuit de stelpost indexatie het gebouwen budget met 15% verhoogd ter compensatie van de hoge prijsstijgingen in de bouw. Verdere visievorming op het gebouwenbeheer moet nog worden uitgewerkt. Daaruit moet blijken wat de visie op het onderhoud per gebouw is. Vervolgens kan indien nodig een aanvullende budgetaanvraag worden ingediend. 5. Dimpactprogramma Beyond23 Portefeuillehouder: J.B. Jansen MT lid: S. Sibon Toelichting: Er is een landelijke ontwikkeling gaande van een totaal andere digitale infrastructuur. In deze opzet worden ICT (techniek), processen en gegevens van elkaar gescheiden (Common Ground) en niet allemaal meer opgeslagen in een veelheid aan applicaties van de overheid. De VNG is grote aanjager van dit initiatief en gemeenten doen hierin mee. Het uiteindelijke doel is dat in alle overheidssystemen gebruik wordt gemaakt van het principe “bevragen bij de bron voor het benodigde proces”, waardoor het veelvuldig kopiëren van gegevens tot een einde gaat behoren en de risico’s op misbruik worden geminimaliseerd.

Als wij hier via DIMPACT bij willen aanhaken bedragen de kosten € 75.000. 6. Boa’s Portefeuillehouder: J. Seton MT lid: S. Sibon Toelichting: Het voorstel is om de huidige inzet van de Buitengewoon opsporingsambtenaren (Boa’s) structureel te maken. De kosten bedragen € 86.000. Recentelijk heeft het Rijk al € 33.000 voor Boa inzet beschikbaar gesteld. Zodoende is er in 2024 € 53.000 nodig. Voor 2023 zijn nog voldoende incidentele middelen beschikbaar om de huidige inzet te bekostigen. 7. Trainees Portefeuillehouder: J. Seton MT lid: S. Sibon Toelichting: Momenteel werkt de gemeente Borger-Odoorn met vier trainees per jaar. We zien dat de trainees een goede frisse bijdrage leveren aan de organisatie. Inmiddels zijn meerdere trainees doorgestroomd naar vaste functies in onze organisatie. Het voorstel is om de inzet in 2024 te continueren. De kosten bedragen € 225.000. 8. Projecten Andes Portefeuillehouder: J.B. Jansen en A.T.J. van Tongeren MT lid: A. van der Schuur Toelichting: Stichting welzijnsorganisatie Andes heeft een subsidieaanvraag ingediend welzijnswerk in 2024. Naast de basiswerkzaamheden als opbouw-, jongeren- en buurtwerk vragen zij ook budget om projectactiviteiten uit te voeren. Deze activiteiten sluiten aan bij de preventieve aanpak die de gemeente nastreeft. Voor deze activiteiten is geen budget beschikbaar in de begroting.

Wij verwachten dat er incidenteel € 75.000 aanvullend noodzakelijk is om alle projectvoorstellen te kunnen financieren. 9. Uitvoeringskosten project centrumplan Exloo Portefeuillehouder: H.J. Zwiep MT lid: B. van Spronsen Toelichting: Er spelen al geruime tijd verschillende ontwikkelingen in Exloo. Hiervoor is destijds een programmaplan opgesteld: Programmaplan Centrumontwikkeling Aantrekkelijk Exloo 2020-2023. Inmiddels is dit programmaplan niet meer actueel. We

28

hebben dit voorjaar in kaart gebracht welke ontwikkelingen er spelen of gaan spelen in Exloo. Uit onderzoek is naar voren gekomen dat (op bepaalde onderdelen) een visie voor Exloo ontbreekt. We hebben als college een externe opdracht verstrekt voor het schrijven van een visie voor Exloo tot 2030. De planning is om de raad deze visie begin 2024 aan te bieden. De verwachting is dat hier voor 2024 diverse werkzaamheden uit voortvloeien. De kosten schatten we in op € 100.000. 10. Regio Deal Portefeuillehouder: R.J.J. Hartsuiker MT lid: L.E. Helder - Klamer Toelichting: We zijn voornemens om weer te participeren in een nieuwe Regio Deal. Er zijn vier nieuwe actielijnen, namelijk Leven Lang Ontwikkelen, Zorg en Welzijn, Economische Structuurversterking en de Aantrekkelijke Regio. Aan de hand van deze actielijnen worden er nieuwe projecten opgestart. De kosten bedragen vanaf 2024 € 225.000 per jaar voor een periode van 4 jaar. Op 13 juli komt het voorstel hierover in de raad. Indien de raad instemt om te participeren in de nieuwe Regio Deal dan verwerken we deze mutatie in de begroting 2024. 11. Budget voor vrijwilligerswaardering Portefeuillehouder: A.T.J. van Tongeren MT lid: A. van der Schuur Toelichting: De wens is om het budget voor de vrijwilligerswaardering uit te breiden. Momenteel is er budget voor € 5 per vrijwilliger die ze kunnen besteden in de lokale horeca.

Na de coronajaren is het budget in 2021 en 2022 incidenteel verhoogd naar € 10 per aanvrager. Dit was een groot succes. Er zijn meer aanvragen ingediend en het geeft de lokale horeca een steuntje in de rug. Tevens is door de huidige inflatie € 5 een klein bedrag om in de horeca uit te geven. Het voorstel is om het bedrag in 2024 naar € 7,50 per aanvrager te verhogen. Dit kost structureel € 17.500. 12. Onderhoud Aukje wolf park (2025) Portefeuillehouder: R.J.J. Hartsuiker MT lid: E. Rossèl Toelichting: Het Aukje Wolf park in Valthermond wordt opgeknapt. Dit park is in eigendom van de gemeente. In 2011 is de Aukje Wolf stichting opgeheven. Toen zijn de resterende middelen aan de gemeente Borger-Odoorn overgeheveld en is een voorziening gevormd. De kosten voor de renovatie kunnen worden gedekt uit de voorziening die hiervoor is gevormd. In 2023 en 2024 is de voorziening toereikend om ook het onderhoud van het park te bekostigen. In 2024 zal de voorziening worden opgeheven. Vanaf 2025 is er structureel € 8.000 nodig om het jaarlijks onderhoud te kunnen uitvoeren. 13. Digitalisering archief Portefeuillehouder: J.B. Jansen MT lid: S. Sibon Toelichting: In 2024 wil de organisatie aan de slag met het overbrengen van het archief. Dit is één van de acties die voorkomt uit de inrichting van het e-depot van het Drents Archief.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=0494f340-41cb-4579-8a56-55fd8f2b50a8