Jaarverslag informatiefunctie 2020
Tekst van het document
Jaarverslag informatiefunctie
2020
Inhoudsopgave Managementsamenvatting ...........................................................................3 Inleiding ....................................................................................................5 KPI 1: Lokale regelingen ..............................................................................6 KPI 2: Middelen en mensen..........................................................................7 KPI 3: Archiefruimten, applicaties, archiefbewaarplaats en e-depot....................7 KPI 4: Interne kwaliteitszorg en toezicht ........................................................8 KPI 5: Ordening, authenticiteit, context, toegankelijkheid en duurzaamheid archiefbescheiden .......................................................................................9 KPI 6: Vervanging, conversie/migratie, selectie, vernietiging en vervreemding van archiefbescheiden .....................................................................................11 KPI 7: Overbrenging van archiefbescheiden ..................................................11 KPI 8: Terbeschikkingstelling van overgebrachte archiefbescheiden .................11
2
Managementsamenvatting Iedere gemeente dient haar informatiehuishouding op orde te hebben. Hiervoor heeft de VNG een raamwerk van Kritische Prestatie-indicatoren (KPI’s) ontwikkeld. Op basis van deze indicatoren heeft de provincie Drenthe vier cruciale risicothema’s aangewezen: (1) Kwaliteitssysteem (2) Goede, geordende en toegankelijke staat (3) Selectie, vernietiging en openbaarmaking (4) Beheeromgevingen. Na het totaaloordeel over de gemeentelijke informatievoorziening is aangegeven hoe de gemeente Borger-Odoorn op deze afzonderlijke punten scoort. Totaaloordeel gemeente: voldoende. De gemeente beoordeelt haar eigen informatievoorziening als voldoende. In 2020 is door middel van het project Archief2020 een grote kwaliteitsslag gemaakt, waardoor de juridische basis op orde is. De gemeente voldoet nog niet volledig aan alle wettelijke vereisten, aangezien de achterstand in selectie, vernietiging en overbrenging nog niet volledig is weggewerkt. 1. Kwaliteitssysteem Eis: Het beheer van zowel analoge als digitale informatie dient te voldoen aan toetsbare eisen van een toe te passen kwaliteitssysteem. Binnen het project Archief2020 is het kwaliteitssysteem opnieuw ingericht en vastgesteld. Het systeem is opgezet aan de hand van KIDO (Kwaliteitszorgsysteem Informatievoorziening voor Decentrale Overheden).
In het kwaliteitssysteem zijn de organisatie, procesbeschrijvingen en werkafspraken vastgelegd rondom registratie, archiveringswerkzaamheden en het monitoren van de kwaliteit daarvan. Eigen oordeel: goed. 2. Goede, geordende en toegankelijke staat Eis: Zowel analoge als digitale overheidsinformatie wordt in goede, geordende en toegankelijke staat gebracht en gehouden. Niet het hele archief is in goede, geordende en toegankelijke staat. In 2017 is het fysieke archief geïnventariseerd en toegankelijk gemaakt via Filetrak (intern) en via Drentsarchiefnet.nl (openbaar). Digitale archieven zijn goed doorzoekbaar met behulp van de integrale zoekmachine. In het project Archief2020 is een applicatieoverzicht gemaakt. Daaruit blijkt dat de meeste vakapplicaties geen of onvoldoende functionaliteit op het gebied van informatiebeheer hebben. In 2020 is een werkgroep gestart op om basis van een risicoanalyse te kijken welke applicaties moeten worden aangepakt. Eigen oordeel: voldoende.
3
3. Selectie, vernietiging en openbaarmaking Eis: Archiefbescheiden worden tijdig vernietigd of overgebracht/openbaar gemaakt. In 2020 is de Selectielijst 2020 verwerkt in de zaaktypecatalogus en geïmplementeerd in het zaaksysteem. Daarnaast is een start gemaakt met het wegwerken van de vernietigingsachterstand in het zaaksysteem. De daarvoor in aanmerking komende archiefbescheiden van de jaren 2012 t/m 2016 zijn vernietigd. In 2020 is gestart met het opstellen van een inventaris ten behoeve van het overbrengen. Het overbrengingsproces is nog niet afgerond in 2020. Eigen oordeel: voldoende.
4. Beheeromgeving Eis: Zowel analoge als digitale overheidsinformatie wordt duurzaam beheerd en is geplaatst in daartoe geëigende omgevingen. De fysieke bewaaromgevingen voldoen aan wet- en regelgeving. De gemeente is nog niet aangesloten op een e-depot. In 2020 hebben hierover gesprekken plaatsgevonden met het Drents Archief en is voor 2021 een bedrag beschikbaar gesteld om vanaf 2021 deel te nemen aan het pilotprogramma. Het metadataschema is binnen Archief2020 opnieuw ingericht en vastgesteld. In het zaaksysteem worden alleen open standaardbestandsformaten gebruikt. Samen zorgen deze factoren er voor dat toekomstige conversie of migratie voor weinig problemen zal zorgen. In het Handboek Kwaliteit is een procedure conversie/migratie opgenomen. Eigen oordeel: voldoende.
4
Inleiding Sinds de invoering van de Wet Revitalisering Generiek Toezicht in 2012 moeten gemeenten zelf aantonen dat ze op het terrein van archieven en informatievoorziening in brede zin ‘in control’ zijn. Door de VNG is een kwaliteitsinstrument ontwikkeld om de stand van zaken aan te tonen op basis van KPI’s. Met deze KPI’s worden de sterke en zwakke punten van de gemeentelijke informatievoorziening in kaart gebracht. Afgelopen jaar stond in het teken van Corona. Bijeenkomsten werden daardoor opeens digitaal georganiseerd en wetgeving werd uitgesteld. Desalniettemin zijn de voorbereidingen voor de Wet open overheid, de Omgevingswet en de nieuwe Archiefwet in volle gang. Ook kwamen er nieuwe uitdagingen bij zoals het opslaan en archiveren van Whatsapp en andere tekstberichten. Het gemak van nieuwe technologie zorgt er ook voor dat de grens tussen werk en privé steeds vager wordt. Dit brengt een behoorlijke opgave met zich mee wat betreft bewustwording bij raadsleden, college en ambtenaren, en voor DIV op het gebied van selectie, waardering en archivering. Gelukkig staat DIV er niet alleen voor. Op allerlei vlakken wordt de verbinding opgezocht, integraal werken staat volop in de belangstelling. Vanuit het project Archief2020 is de ambassadeursgroep bedrijfsvoering opgezet, waarbij allerlei thema’s rond bedrijfsvoering worden gedeeld met collega’s uit de hele organisatie.
Daarnaast is vanuit het project een werkgroep opgestart waarbij informatieveiligheid, privacy, archivering en rechtmatigheid samen aan tafel zitten om informatievraagstukken op te pakken. In 2020 hebben we een grote kwaliteitsslag kunnen slaan door middel van Archief2020. Het kwaliteitszorgsysteem is vastgesteld en werkinstructies en procedures van DIV zijn vastgelegd. Daarnaast kan de gemeente vanaf 2021 overgaan op volledige vervanging van fysieke archiefbescheiden. Het project Archief2020 bevatte ook een grote bewustwordingscomponent. De voorbereiding hiervoor heeft wel plaatsgevonden, maar de uitvoering is helaas door Corona in het water gevallen. De plannen staan klaar om alsnog uitgevoerd te worden wanneer het weer kan.
Het KPI-overzicht is als bijlage bij het jaarverslag gevoegd.
5
KPI 1: Lokale regelingen Archiefverordening en besluit informatiebeheer Sinds 2016 voldoet de gemeente Borger-Odoorn in de breedte aan de wettelijke eisen op het vlak van lokale regelgeving. De beheersregels zijn geactualiseerd en bekendgemaakt. Hiervoor zijn de landelijke modellen van stichting BRAIN gebruikt. Zowel de archiefverordening als het besluit informatiebeheer besteedt aandacht aan alle vereiste aspecten. Wijziging overheidstaken, gemeenschappelijke regelingen en mandaat Afgelopen jaren is er geen sprake geweest van het uitbesteden van archiefbeheer(staken) of een wijziging van de taken. In het verleden hebben dergelijke zaken wel eens plaatsgevonden, waarbij de archiefzaken goed geregeld zijn. De gemeente Borger-Odoorn neemt deel in zeven gemeenschappelijke regelingen waarbinnen archiefzorg geregeld is. Borger-Odoorn is aangesloten bij het landelijke register voor gemeenschappelijke regelingen. Mandatering is intern ook geregeld op basis van omgekeerd mandaat; alles dat niet genoemd wordt in de regeling is gemandateerd tot op het laagste niveau. Publicatie en bekendmaking De gemeente maakt sinds 2018 gebruik van DROP. Publicaties en bekendmakingen worden ontsloten op Overheid.nl en via Officiëlebekendmakingen.nl. Op de gemeentewebsite wordt waar nodig verwezen naar deze websites.
Een overzicht van alle publicaties wordt opgenomen in het huis-aan-huisblad ‘Week in Week uit’(WiWu). Daarnaast kunnen inwoners zich abonneren op de e-mailservice ‘Over uw buurt’. Hier wordt binnen de gemeente Borger-Odoorn veel gebruik van gemaakt.
6
KPI 2: Middelen en mensen Afgelopen jaren heeft team DIV een aantal capaciteitsproblemen gekend. Door de digitale transitie zijn post- en archiefmedewerkers bijna volledig ingezet op het dynamische proces van zaakgerichte postregistratie en dossiervorming. Hierdoor zijn in de loop der jaren achterstanden ontstaan op het gebied van analoge en digitale archivering, maar ook in het toegankelijk houden en maken van afgesloten archiefbestanden. Ook hebben afgelopen jaren meerdere collega’s hun pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Daardoor is er veel vernieuwing geweest in het team. Nieuw aangenomen personeel heeft ervaring en/of is geschoold op het gebied van archief en informatiebeheer. Met de huidige bezetting is het mogelijk om uitvoering te geven aan de wettelijk verplichte taken. In 2020 is extra ondersteuning op de afdeling ingehuurd in verband met een zwangerschapsverlof om de continuïteit te kunnen waarborgen. Vanwege Corona zijn de meeste opleidingen niet door gegaan, maar er zijn wel veel webinars gevolgd (o.a. Grip op informatie).
KPI 3: Archiefruimten, applicaties, archiefbewaarplaats en e-depot Archiefruimte en applicaties De gemeente beschikt over een archiefruimte in de kelder van het gemeentehuis. Hierin worden alleen te vernietigen archiefbescheiden opgeslagen. In 2020 is een volledig overzicht gemaakt van alle applicaties die worden gebruikt binnen de gemeente. In dit overzicht is opgenomen of er archiefbescheiden in de applicaties wordt vastgelegd en of deze in de applicatie beheerd kunnen worden. Het zaaksysteem voldoet aan de eisen op het gebied van informatiebeheer. De meeste vakapplicaties hebben geen of onvoldoende functionaliteit op het gebied van informatiebeheer. In 2020 is een werkgroep gestart op om basis van een risicoanalyse te kijken welke applicaties moeten worden aangepakt. Archiefbewaarplaats De gemeente Borger-Odoorn beschikt over een eigen archiefbewaarplaats in het gemeentehuis te Exloo. Deze ondergrondse archiefruimte is aangewezen als gemeentelijke archiefbewaarplaats. Deze is indertijd door GS goedgekeurd. De bewaarplaats voldoet aan de eisen van 1982. De klimaatcondities worden digitaal gevolgd, er worden wekelijks rapportages gemaakt en gecontroleerd. Als er aanleiding toe is wordt ingegrepen door het verlagen of verhogen van de temperatuur of luchtvochtigheid. In 2020 is dit niet aan de orde geweest.
In de archiefbewaarplaats zijn de overgebrachte archieven van de voormalige gemeentes Borger en Odoorn ondergebracht.
7
E-depot De gemeente is nog niet aangesloten op een e-depot. Gesprekken met het Drents Archief hebben geresulteerd in deelname aan een pilotprogramma voor de komende jaren. Hiervoor is in 2021 een bedrag van €30.000,gereserveerd. Rampen, calamiteiten en veiligheid In 2015 is een calamiteitenplan archieven ontwikkeld en bekend gemaakt bij team DIV. Uiteindelijk zal het gemeentebrede calamiteitenplan ook geactualiseerd worden en daar wordt het calamiteitenplan archieven bijgevoegd. Daarnaast beschikt de gemeente over een ICTinformatiebeveiligingsplan. Deze is in 2014 vastgesteld en wordt naar verwachting 2021 herzien.
KPI 4: Interne kwaliteitszorg en toezicht Kwaliteitssysteem archiefbeheer In 2020 is vanuit het project Archief2020 het kwaliteitssysteem informatievoorziening van de gemeente Borger-Odoorn vastgesteld door het college van B&W. Dit kwaliteitssysteem is opgesteld aan de hand van KIDO (Handreiking kwaliteitssysteem informatiebeheer decentrale overheden). Het Handboek DIV, Handboek Vervanging en Handboek Kwaliteit geven inhoud aan het kwaliteitssysteem. Het Handboek DIV en het Handboek Vervanging vormen samen het geheel van organisatie, procesbeschrijvingen en werkafspraken rond registratie van inkomende en uitgaande post en alle archiveringswerkzaamheden daaromheen. Het Handboek Kwaliteit omvat de organisatie, procesbeschrijvingen en werkafspraken rond de monitoring van de kwaliteit van de informatievoorziening van de gemeente. Op basis van het Handboek Kwaliteit worden regelmatig controles uitgevoerd op de kwaliteit van archiefbescheiden. Het kwaliteitssysteem is opgezet aan de hand van een PDCA-cyclus en wordt jaarlijks up-to-date gebracht. Bij grote veranderingen zal het kwaliteitssysteem opnieuw worden vastgesteld. Gekwalificeerde gemeentearchivaris De gemeente Borger-Odoorn heeft geen gekwalificeerde gemeentearchivaris.
Archiefzorg en informatiebeheer wordt opgepakt vanuit team informatievoorziening, waarbij met name de i-adviseur digitaal werken, de kwaliteitsmedewerker en de specialist archieven zorgdragen voor de kwaliteit van het archief. Daarnaast is er waar nodig contact met andere gemeenten (BOCE, Dimpact) om de kwaliteit van het archief te kunnen borgen.
8
Verslag toezicht archiefbeheer en archiefbewaarplaats Onderdeel van het kwaliteitsbeleid is de jaarlijkse interne audit, waaruit het jaarverslag informatiefunctie volgt. De audit wordt uitgevoerd op basis van de archief-KPI’s die zijn opgesteld door de VNG. Het jaarverslag wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders, en gaat ter kennisgeving naar de raad. Daarnaast wordt het jaarverslag toegestuurd aan de provinciaal toezichthouder.
KPI 5: Ordening, authenticiteit, context, toegankelijkheid en duurzaamheid archiefbescheiden Geordend overzicht Inventaris fysiek archief Voor het fysieke archief is in 2017 een inventarisatie uitgevoerd, hierbij lag de focus op bescheiden in de archiefruimten en paternosterkasten. De inventaris van de archiefbewaarplaats is up-to-date gehouden. Inventarisatie overige fysieke en digitale bescheiden In 2020 is in het kader van het project Archief2020 een inventarisatie uitgevoerd op het gebied van overige fysieke bescheiden in het gemeentehuis en digitale archiefbescheiden. De fysieke bescheiden bestaan voor het grootste deel uit naslagwerk of schaduwarchieven. Binnen het project zou een opruimweek georganiseerd worden, maar die is door toedoen van Covid-19 helaas niet door gegaan. Mocht hiervoor in 2021 ruimte ontstaan, dan wordt deze alsnog georganiseerd. De digitale archiefbescheiden zijn in beeld gebracht door middel van een applicatieoverzicht. Per applicatie is opgenomen of er archiefbescheiden in de applicaties wordt vastgelegd en of deze in de applicatie beheerd kunnen worden. In 2020 is een werkgroep gestart op om basis van een risicoanalyse te kijken welke applicaties moeten worden aangepakt. Bij deze werkgroep zijn collega’s van informatiebeveiliging, privacy en rechtmatigheid betrokken.
Zaaktypecatalogus De gemeente Borger-Odoorn werkt breed zaakgericht in het zaaksysteem de e-Suite van Atos. De zaaktypecatalogus is in 2020 bijgewerkt aan de hand van de nieuwe Selectielijst 2020. De wijzigingen zijn ook geïmplementeerd in het zaaksysteem. Teams In 2020 is de implementatie van Teams gestart. Dit is een nieuwe werkomgeving waarin aandacht is voor documentopslag, samenwerking en archivering.
9
Authenticiteit en context Vanuit het project Archief2020 is in 2020 een nieuw metadataschema opgesteld en vastgesteld. Het metadataschema is onderdeel van het kwaliteitssysteem en sluit aan bij de MDTO (Metagegevens voor Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie). Of het metadataschema is toegepast in applicaties is opgenomen in het voornoemde applicatieoverzicht en wordt waar nodig opgepakt door de werkgroep. Systeem voor toegankelijkheid De inventaris van fysieke stukken van de oude archieven van Borger en Odoorn en van het archief van Borger-Odoorn is te raadplegen via drentsarchiefnet.nl. Deze digitale inventaris wordt actueel gehouden bij het opruimen van de paternosterkast. Wat het digitale archief betreft wordt intern gebruik gemaakt van de zoekmachine MY-LEX overheid, die zowel DMS Corsa als zaaksysteem Atos e-Suite ontsluit. De websites van de gemeente zijn voorzien van een toegankelijkheidsverklaring. Bij het ter beschikking stellen van archiefmateriaal wordt rekening gehouden met de eisen van de AVG. Duurzaamheid analoog De duurzaamheid van het analoge archief is grotendeels goed op orde met kwalitatief goede bewaarruimten en zuurvrije materialen etc. Het is in beeld welke dozen nog zuurvrij moeten worden gemaakt, deze werkzaamheden worden sinds 2018 uitgevoerd. In het Handboek Kwaliteit staat beschreven aan welke eisen fysiek materiaal moet voldoen.
De klimaatcondities van de archiefbewaarplaats worden digitaal gevolgd, er worden wekelijks rapportages gemaakt en gecontroleerd. Als er aanleiding toe is wordt ingegrepen door het verlagen of verhogen van de temperatuur of luchtvochtigheid. In 2020 is dit niet aan de orde geweest. Duurzaamheid digitaal In het Handboek Kwaliteit zijn diverse eisen opgenomen met betrekking tot duurzame toegankelijkheid van digitale archiefbescheiden. De gemeente is bekend met het RODIN en voldoet hier op veel punten ook al aan. Bij de aanschaf of ontwikkeling van nieuwe software wordt DIV betrokken zodat onderbouwde keuzes gemaakt kunnen worden voor de inrichting van archief- en informatiebeheer in de applicaties. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een programma van eisen (opgenomen in het Handboek Kwaliteit). Opslagformaten, compressie en encryptie De gemeente gebruikt de lijst met voorkeursformaten die is opgesteld door het Nationaal Archief. Gebruikte opslagformaten zijn opgenomen in het applicatieoverzicht, maar nog niet voor elke applicatie gevuld. Van compressie en encryptie is afgelopen jaar geen sprake geweest.
10
KPI 6: Vervanging, conversie/migratie, selectie, vernietiging en vervreemding van archiefbescheiden Vervanging De gemeente heeft al sinds jaren een handboek vervanging voor te vernietigen stukken. Tot en met 2020 was hierdoor sprake van een hybride situatie, omdat de vervanging van te bewaren archiefbescheiden nog niet geregeld is. In het project Archief2020 is een nieuw Handboek opgesteld en vastgesteld. Begin 2021 is het collegebesluit voor volledige vervanging genomen en gepubliceerd. Conversie/migratie In het Handboek Kwaliteit is een procedure voor conversie en migratie opgenomen. In de tweede helft van 2020 is een traject opgestart om Corsa uit te faseren. De gegevens die in Corsa staan worden in 2021 gemigreerd naar My-Lex Legacy. Selectie, vernietiging en vervreemding Afgelopen jaar is Selectielijst 2020 verwerkt in de zaaktypecatalogus en geïmplementeerd in het zaaksysteem. Vernietiging gebeurt grotendeels tijdig en volgens richtlijnen. Alleen in het zaaksysteem is er een achterstand met vernietigen, deze is ontstaan door technische onvolledigheden met betrekking tot vernietigen en door personele wisselingen. De techniek is inmiddels aangepast en in de tweede helft van 2019 hebben we een nieuwe specialist archieven kunnen aannemen. In 2020 hebben we de achterstand tot en met 2016 kunnen wegwerken. Naar verwachting is de achterstand in 2021 volledig weggewerkt.
Van vervreemding is geen sprake geweest.
KPI 7: Overbrenging van archiefbescheiden In 2019 moest er voor het eerst overgebracht worden voor de gemeente Borger-Odoorn. Het archief van de voormalige gemeentes Borger en Odoorn zijn in 2007 formeel overgebracht. Overbrenging zal dus nu pas (20 jaar na de gemeentelijke herindeling) een jaarlijks terugkerende taak worden. Omdat de archiefbescheiden bij de gemeente Borger-Odoorn al in een archiefbewaarplaats liggen, is overbrengen vooral een formele actie. Het opstellen van de lijst over te brengen stukken en het stellen van eventuele openbaarheidsbeperkingen brengt nog wel wat werk met zich mee. Hiermee is gestart in 2020. In 2020 hebben de vernietigingsachterstand en Archief2020 prioriteit gekregen. Overbrengen staat voor 2021 alsnog op de agenda.
11
KPI 8: Terbeschikkingstelling van overgebrachte archiefbescheiden De in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden zijn voor iedereen te raadplegen. Na overbrenging van de archiefbescheiden naar de archiefbewaarplaats is de informatie in principe openbaar. De terbeschikkingstelling van die bestanden wordt op het gemeentehuis geregeld conform een model-bezoekersreglement. Het bezoekersreglement zal nog geüpdatet worden naar aanleiding van het geactualiseerde besluit informatiebeheer uit december 2016. De inventaris van fysieke stukken van de oude archieven van Borger en Odoorn en van het archief van Borger-Odoorn is te raadplegen via drentsarchiefnet.nl. Er zijn op dit moment geen beperkingen in openbaarheid voor zowel 20 jaar als 75 jaar bekend en vastgelegd. Wanneer er verzoeken zijn om stukken in te zien houden onze archiefbeheerders er wel rekening mee of er op de stukken een beperking van openbaarheid zou moeten rusten. Er wordt relatief weinig gebruik gemaakt van de openbaarheid van het archief. Veelal gaat het om het opvragen van bouwtekeningen (242 aanvragen in 2020), daarnaast is er incidenteel eens iemand die onderzoek komt doen. Overige vragen (10) betroffen vaak huisnummers (voor en na de omnummering) of de Tweede Wereldoorlog. Vanuit Archief2020 is er ook aandacht geweest voor het realiseren van een grote interne, maar ook zeker externe, klantwaarde.
Dit heeft nog niet een direct tastbaar resultaat opgeleverd, de wens om klantwaarde te creëren wordt wel meegenomen in het pilottraject e-depot.
12