Jaarstukken 2021 - definitief PFO.s B en W
Tekst van het document
50
OVERZICHT VAN INCIDENTELE BATEN EN LASTEN PER THEMA
51
Thema's Omschrijving
Lasten Structureel
Baten
Incidenteel
Structureel
Saldo
Incidenteel
Thema 1 Onze inwoners
39.283.172
135.608
10.232.581
0
-29.186.199
Thema 2 Onze economie
677.634
71.592
1.900.333
108.840
1.259.946
Thema 3 Onze toekomst
3.530.524
610.350
235.541
1.406.293
-2.499.040
Thema 4 Onze leefomgeving
20.078.897
1.434.668
9.772.064
2.267.709
-9.473.792
56.271.517
0
55.391.761
Dekking
Algemene dekkingsmiddelen
Dekking
Overhead
Dekking
879.756 9.167.944
18.756
50.111
-9.136.589
Vennootschapsbelasting
0
90.758
0
-90.758
Dekking
Overige baten en lasten
92.196
20.272
-71.924
Dekking
Mutaties reserves
751.409
8.716.654
360.000
5.041.260
-4.066.804
74.461.532
11.078.386
78.842.418
8.824.102
2.126.601
OVERZICHT VAN DE STRUCTURELE TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN DE RESERVES
53
Omschrijving
Toevoeging
Onttrekking
Mutatie
Structureel Incidenteel Structureel Incidenteel
2021
ALGEMENE RESERVE Weerstandsdeel alg. reserve (WAR)
751.409
-
-
-
751.409
-
-
350.000-
-
350.000-
751.409
-
350.000-
-
401.409
Bufferreserve grondbedrijf
-
417.954
-
294.354-
123.600
Herstructureringsfonds
-
-
-
-
-
Nog uit te voeren werken
-
7.676.265
-
4.127.986-
3.548.279
Reserve generatiepact (vh begr.saldo)
-
-
-
-
-
Verbrede bedrijfsvoering
-
-
-
-
-
Aanpassing rijksweg 34
-
-
-
131.859-
131.859-
Onderhoud gemeentelijke gebouwen
-
57.820
-
97.460-
39.640-
Onderhoud zwembaden
-
-
10.000-
-
10.000-
Dorpshuis Exloo (vh welzijnsaccomm.)
-
4.085
-
-
4.085
BR Kern & kader, leefgebieden, sport
-
60.000
-
-
60.000
Reserve rioleringen
-
58.826
-
-
58.826
Bestemmingsreserve afval
-
122.985
-
-
122.985
BR deelgebiedvisie "De Monden" Reserve corona
-
-
-
20.000-
20.000-
-
-
-
269.000-
269.000-
Gekoppelde reserves
-
318.719
-
100.601-
218.118
Totaal bestemmingsreserves
-
8.716.654
10.000-
5.041.260-
3.665.395
Vrije algemene reserve (VAR) Totaal algemene reserve BESTEMMINGSRESERVES Algemeen
Eindtotaal
751.409
8.716.654
360.000-
5.041.260-
4.066.804
WAT HEEFT HET GEKOST? Onze portemonnee
Begroting 2021
Taakvelden
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
8.543
5.095
3.449
9.468
5.401
4.067
T0.10
Mutaties reserves
T0.11 T0.4
Res. van de rekening van baten en lasten Overhead
T0.5
215
Rekening 2021
215
8.700
103
8.597
9.187
50
9.137
Treasury
825
1.052
-227
447
685
-238
T0.61
OZB woningen
128
4.990
-4.862
134
5.110
-4.976
T0.62
OZB niet-woningen
57
1.554
-1.497
57
1.436
-1.379
T0.64
Belastingen overig
252
252
233
3
230
T0.7
Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF
24
48.690
-48.667
9
49.037
-49.028
T0.8
Overige baten en lasten
-266
-50
-216
92
20
72
T0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
Totaal
18.478
56
61.434 -42.956
91
91
19.718
61.742 -42.024
PARAGRAFEN
57
Algemeen Hierna volgen de paragrafen. Deze zijn we op basis van het BBV verplicht in de begroting en het jaarverslag op te nemen. We geven een korte beschrijving van de inhoud van deze paragrafen. A
B
Lokale Weerstands-v heffingen ermogen
C
D
E
F
G
Kapitaalgoederen
Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Grondbeleid
Algemene lijn paragrafen De paragraaf lokale heffingen geeft een beeld van de belastingen en leges die we innen. In de paragraaf weerstandsvermogen is zichtbaar dat we reserveren om beïnvloedbare en met name ook niet beïnvloedbare risico’s te beheersen en financieel af te dekken. Onze kapitaalgoederen geven een beeld van de investeringen die we als gemeente doen en de financiële verplichtingen die we daarvoor meerjarig aangaan. De paragraaf financiering geeft inzicht in onze financiële positie. Bedrijfsvoering gaat over hoe we werken om onze doelen te behalen. De paragraaf verbonden partijen geeft inzicht in de bijdragen van de gemeente Borger-Odoorn aan verbonden partijen. Tot slot hangt ons grondbeleid nauw samen met landelijke en lokale economische ontwikkelingen. Naast de hiervoor vermelde verplichte paragrafen is in het jaarverslag 2021 een extra paragraaf opgenomen inzake de Covid-19 gevolgen.
58
Lokale heffingen In deze paragraaf geven we een nadere toelichting op de ontwikkelingen van onze lokale heffingen. Dit betreft een weergave van de geraamde en de werkelijke opbrengsten van de Onroerende Zaak Belasting (OZB), reinigingsheffingen, rioolheffing, toeristenbelasting en woonforensenbelasting. Aanvullend geven we in deze paragraaf een toelichting op de opbrengsten van de gemeentelijke leges en de kostendekkendheid hiervan.
Belastingopbrengsten In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in onze belastingopbrengsten. Dit inzicht wordt gegeven in de verschillen tussen de primitieve begroting, bijgestelde begroting (BERAP 2021-II) en de rekening over 2021. In de kolom verschil zien we het verschil tussen BERAP 2021-II en de jaarrekening 2021. Alle onderdelen hebben een voordelig resultaat. Belastingsoort Onroerende Zaak Belasting (OZB) Afvalstoffenheffing
Begroting Wijzigingen 2021 6.339.407 195.000 2.431.268
BERAP 2021-II 6.534.407 2.431.268
Rekening 2021 Verschil 6.535.019 612 2.546.599 115.331
Rioolheffing
3.108.697
3.108.697
3.170.096
Toeristenbelasting
1.437.500
1.437.500
1.609.708 172.208
Woonforensenbelasting
127.500
Totale Opbrengsten
13.444.372
20.000
147.500
151.453
61.399 3.953
215.000 13.659.372 14.012.875 353.503
Onroerende zaak belastingen (OZB) Beleid OZB 2021 Voor 2021 is besloten de opbrengst van de ozb met 1,75% te verhogen. De opbrengst betreft de OZB gelden voor de onderdelen eigenarenbelasting OZB woningen, eigenarenbelasting OZB niet-woningen en gebruikersbelasting niet-woningen. Hieronder volgt een nadere specificatie van de OZB opbrengst eigenaren en gebruikers. In de BERAP 2021-I en 2021-II hebben we de OZB raming met in totaal € 195.000 verhoogd op basis van de kohieren 2021. In de rekening komen we daarmee nagenoeg gelijk uit. Specificatie OZB
Begroting Wijzigingen 2021
OZB eigenaren woningen
4.785.529
OZB eigenaren niet won. OZB gebruikers niet won. Totaal
BERAP 2021-II
Verschil
2021
4.980.529
5.100.354 119.825
1.054.502
1.054.502
948.059 -106.443
499.376
499.376
486.606
-12.770
6.534.407
6.535.019
612
6.339.407
195.000
Rekening
195.000
De vermelde bedragen zijn de zuivere belastingopbrengsten. In dit overzicht is de kostenvergoeding voor de dwanginvordering ad circa € 10.000 niet meegenomen.
59
Reinigingsheffingen (combinatie afvalstoffenheffing en reinigingsrechten) Beleid Reinigingsheffingen In onze gemeente wordt de afvalstoffenheffing geheven op basis van het Diftar-systeem. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht deel en een variabel deel. De hoogte van het variabel deel wordt bepaald door het aantal aangeboden kilo's restafval en door het aantal ledigingen van de restcontainer. Het aanleveren van zowel de PMD- als de GFTcontainer is gratis. Uitgangspunt bij de afvalstoffenheffing is een 100% kostendekking. Verschillen tussen Begroting en Rekening worden verrekend met de bestemmingsreserve afval. Als de reserve onvoldoende hoog is om een nadeel te dekken komt het nadeel ten laste van de Algemene Middelen. Tarieven 2021 voor de burger: Bij de legesverordening 2021 zijn de volgende tarieven vastgesteld. Vast tarief:
€ 133,00 per aansluiting
Variabel tarief:
€ 0,20 per kilo restafval € 4,00 per lediging container restafval € 1,80 per opening ondergrondse container (GFT en restafval) Aangeleverde kilo's GFT/PMD zijn gratis
Afvalbrengpunt (ABP):
€ 0,15 per kilo grof huishoudelijk afval € 0,00 Per kilo grof tuinafval
Inzamelingsfrequentie:
3 wekelijks
Aantal aansluitingen:
10.950
Betaalde poorttarieven bij Attero voor de gemeente: Verbrandingsbelasting:
€ 33,15 per ton
Poorttarief GRIJS:
€ 41,40 per ton
Poorttarief GROEN:
€ 40,14 per ton
Aantallen tonnages/ledigingen 2021 Afvalstromen Restafval (grijs) Groenafval (GFT) Plastic, metalen, drankkartons (PMD) Grof (huishoudelijk) afval ABP Grof tuinafval ABP Totalen
Tonnages begroting rekening 1.600 3.000 700 1.750 2.700 9.750
2.305 2.753 937 1.684 2.341 10.020
verschil 705 -247 237 -66 -359 270
Ledigingen begroting rekening
verschil
90.000 100.000 136.000
97.719 90.146 145.670
7.719 -9.854 9.670
326.000
333.535
7.535
Kostendekkendheid 2021 Totale kosten afval
Begroting
Rekening
Saldo
1. Algemene kosten afval
460.868
506.257
45.390
2. Huis aan huis inzameling
477.278
524.921
47.643
60
3. Kosten ABP
460.047
448.594
-11.453
4. Kosten overige afvalstromen
207.009
93.944
-113.065
5. Overige indirecte kosten
826.067
844.249
18.182
2.431.268
2.417.965
-13.303
5.649
5.649
2.431.268
2.423.614
-7.654
7. Storting in reserve afval
0
122.985
122.985
Totaal lasten afval 2021
2.431.268
2.546.599
115.331
Totaal opbrengsten
-2.431.268
-2.546.599
-115.331
100%
100%
0
Subtotaal: 6. Storting in voorziening afval Totaal kosten
Kostendekkingspercentage
Toelichting verschillen Begroting / Rekening 2021 De werkelijke uitgaven afvalstoffen waren in 2021 totaal € 7.654 lager dan begroot en de inkomsten € 115.331 hoger dan begroot. Per saldo dus een voordeel in 2021 van € 122.985. Met ingang van 2021 is het inleveren van gft gratis en is de prijs per lediging van een restcontainer met € 1 verhoogd. Op begrotingsbasis is een inschatting gemaakt met betrekking tot het aantal ingeleverde kilo's en ledigingen. Het effect van de maatregelen heeft anders uitgepakt dan verwacht. Er zijn meer kilo's aangeleverd en meer ledigingen restafval gedaan dan vooraf was ingeschat. Opgemerkt wordt dat ten opzichte van de werkelijkheid 2020 de in rekening gebrachte kilo's voor zowel restafval als grof huishoudelijk afval wederom zijn gedaald met respectievelijk 350 en 343 ton. Het voordeel wordt gestort in de reserve en in de voorziening. De stand van de reserve is na de storting € 192.181 en die van de voorziening € 17.961. NB: Zowel de begrote kosten als de inkomsten zijn € 32.000 hoger dan in de primitieve begroting 2021 was opgenomen. Dit wordt veroorzaakt doordat bij de legesverordening 2021 is besloten de kilo's gft niet in rekening te brengen en de lediging van een restcontainer met € 1 te verhogen. Onderstaand worden de verschillen 2021 tussen de begroting en de rekening per onderdeel nader toegelicht.
Toelichting lasten/uitgaven afval Algemene kosten afval De werkelijke algemene lasten afval waren € 45.390 hoger dan begroot. De verhoging wordt o.a. veroorzaakt door de inhuur van een afvalcoach, de implementatie van DIFTAR/koppeling met financiële boekhouding, de digitale afvalwijzer en het opstellen van een grondstoffenvisie. Kosten huis aan huis inzameling De werkelijke kosten voor de huis aan huis inzameling waren € 47.643 hoger dan begroot. Eenvoudigweg omdat er meer afval is aangeboden. Vooral de meer ingezamelde tonnages en de stijging van het aantal ledigingen restafval zorgen voor hogere kosten. Kosten Afvalbrengpunt (ABP) Het betreft hier een voordeel van € 11.453. Dit voordeel wordt veroorzaakt door minder aangeleverde kilo's van diverse afvalstromen (vooral grof tuin afval, hout en asbest) en door hogere vergoedingen voor o.a. oud papier ABP en ijzer. Het voordeel wordt negatief
61
beïnvloed door de hogere exploitatielasten vrachtauto's en de hogere verwerkingskosten matrassen. Kosten overige afvalstromen Per saldo is op dit onderdeel sprake van een voordeel van € 113.065. Het voordeel ontstaat grotendeels door de lagere kosten voor inzameling oud papier door scholen en verenigingen. Doordat de prijs van oud papier bijna heel 2021 boven de vastgestelde garantieprijs lag was het niet noodzakelijk voor de inzamelaars om gebruik te maken van de garantieregeling. Het overige voordeel ontstaat door een combinatie van voor- en nadelen. Voordelen worden behaald door minder aangeleverde kilo's kringloopwinkel (tijdelijk gesloten) en legen bladbakken (kosten derden), nadelen door meer kilo's luiers en lagere opbrengsten verpakkingsglas. Overige indirecte kosten Het betreft hier een nadeel van € 18.182 en dit ontstaat door een combinatie van nadelen en een voordeel. Het nadeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door kosten eigen dienst met betrekking tot kwijtschelding en bladbakken. Een voordeel is op de stelpost niet in rekening gebrachte kilo's, deze zijn reeds verwerkt in de werkelijke opbrengsten. Reserves en voorzieningen Het voordeel op de kosten en het voordeel op de opbrengsten wordt conform huidig beleid gestort in de reserve afval. Het voordeel op de kapitaallasten wordt conform de BBV-voorschriften gestort in de voorziening afval.
Toelichting baten/inkomsten afval De werkelijke inkomsten afvalstoffen zijn per saldo € 115.331 hoger dan begroot. Dit voordeel werd vooral veroorzaakt door een hogere opbrengst op het variabele deel van de afvalstoffenheffing voor restafval. Zowel het aantal kilo's (+705.000 kg) als het aantal ledigingen (+7.719) was hoger dan geraamd. De werkelijke inkomsten vast tarief voor huishoudelijk waren lager dan de raming.
Rioolheffing Beleid Rioolheffing Basis voor de raming van de lasten en baten is het meest recent vastgesteld GRP. In dit geval het GRP dat geldt vanaf het jaar 2016. In dit GRP is voor het eerste jaar (2016) rekening gehouden met een totale last van € 2.982.908. Door de 100% kostendekkendheid is ook de bate van de rioolheffing geraamd tot hetzelfde bedrag. Voor de hoogte van de rioolheffing 2016 betekende dit een gemiddeld tarief van € 235,80 per aansluiting. Het GRP is zodanig opgezet dat voor alle GRP-jaren sprake is een consistente lastenuitzet van 0,75% per jaar. Door de 100% kostendekkendheid dient de ontwikkeling van de hoogte van de rioolheffing gelijke trend te houden met de ontwikkeling van de lasten. Hierdoor is conform de stijging van de lasten ook sprake van een jaarlijkse consistente stijging van het riooltarief met 0,75%. Eventuele verschillen in de exploitatie worden gecompenseerd door een mutatie in de toevoeging of onttrekking uit de (egalisatie)reserve riolering. De looptijd van het huidige GRP is verlengd tot 2023. In de loop van 2022 wordt het nieuwe GRP aangeboden aan de raad. Het nieuwe GRP wordt bij goedkeuring door raad vastgesteld voor de periode 2023-2028.
62
Kosten riolering
Begroting
Rekening
Verschil
1. Algemene kosten
1.185.616
1.212.752
27.136
2. Overheadkosten
378.813
374.250
-4.563
3. Kapitaallasten
1.114.158
1.077.079
-37.079
0
37.079
37.079
5. Compensabele btw
244.233
244.233
0
6. Geraamde dotatie voorziening
185.877
165.877
-20.000
3.108.697
3.111.270
2.573
58.826
58.826
4. Voordeel kapitaallasten naar voorziening
Totaal kosten 7. Positief resultaat naar reserve Totaal lasten riolering
3.108.697
3.170.096
61.399
8. Opbrengst rioolheffing woningen
-2.764.321
-2.826.255
-61.934
-344.376
-343.841
535
0
0
-3.108.697
-3.170.096
-61.399
100%
100%
0
9. Opbrengst rioolheffing niet woningen 10. Opbrengst vervolgingskosten Totale opbrengsten Dekkingspercentage kosten Toelichting tabel
Algemeen Uit de tabel blijkt, dat de totale opbrengst rioolheffing € 3.170.096 bedraagt. De totale lasten zijn € 3.111.270. Hierbij is rekening gehouden met een voordeel op de kapitaallasten van € 37.079 door onderuitputting. Conform het BBV moet dit bedrag in een voorziening worden gestort. Het resterend verschil tussen de baten en lasten bedraagt € 58.826. Dit voordelig verschil wordt gestort in de reserve riolering. Nadere toelichting op overige onderdelen De Algemene kosten riolering zijn iets hoger uitgevallen. De nadelen delen zijn vooral ontstaan door de stijgende energiekosten gemalen, de hogere kosten voor de gemeentelijke software en beheer rioolgemalen binnen de samenwerking in de waterketen en de hogere exploitatiekosten voor de veegmachine. Er zijn ook voordelen. Zo zijn de salariskosten iets gedaald en is er minder wegenvuil gestort. De kapitaallasten zijn lager dan begroot. Het verschil wordt conform BBV gestort in de voorziening riool. De geraamde storting in de voorziening is € 20.000 lager, omdat dit deel in 2021 is ingezet voor de samenwerking in de waterketen. De compensabele btw is conform de begroting geboekt en geeft geen verschillen. Nadere toelichting opbrengsten rioolheffing De totale opbrengst rioolheffing is € 61.399 hoger uitgevallen dan geraamd.
Deze hogere opbrengst komt voornamelijk door een hoger ontvangen bedrag voor het variabel deel van de rioolheffing. Oorzaak hiervan is een toename van de WOZ-waardes en door wijzigingen in het woningareaal. Zoals eerder vermeld worden de jaarlijkse lasten van de riolering, door de 100% kostendekkendheid, volledig gedekt door de rioolheffing. De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief en een variabel tarief per aansluiting. Beide tarieven bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. Verloop reserve riolering 2021 Het verloop van de reserve riolering is in 2021 als volgt:
63
Reserve riolering 2021
Bedrag
Stand per 1-1-2021
229.664
- Toevoeging
58.826
- Onttrekking
0
Stand per 31-12-2021
288.490
De toevoegingen of onttrekkingen aan deze reserve betreffen verschillen die ontstaan door efficiency verschillen. Het saldo kan worden ingezet voor egalisatie van de tarieven en ook om gelijke trend te houden met de kosten en baten conform het GRP. Verloop voorziening riolering 2021 Het verloop van de voorziening riolering is in 2021 als volgt: Voorziening riolering 2021
Bedrag
Stand per 1-1-2021
517.395
- Toevoeging (onderuitputting)
37.079
- Toevoeging (overig)
165.877
- Onttrekking
-22.171
Stand per 31-12-2021
698.180
Als de geraamde kapitaallasten hoger zijn dan werkelijke kapitaallasten, dan is sprake van onderuitputting. Het verschil wordt toegevoegd aan de voorziening. De overige toevoeging betreft de geraamde bijdrage uit het GRP. De onttrekking betreft de dekking van de uitgaven 2021 van een tweetal investeringen. Deze investeringen worden (gedeeltelijk) gedekt uit de voorziening riolering.
Toeristenbelasting Beleid In 2021 bedraagt het tarief € 1,25 per overnachting. Dit tarief is vastgesteld na een aangenomen motie in de raadsvergadering van 2 juli 2020. In 2022 zal tariefdifferentiatie worden toegepast, conform besluiten in de Kadernota 2022. Opbrengst 2021 Evenals 2020 is 2021 in verband met Covid-19 voor ondernemers in deze branche een bijzonder jaar geworden. De pandemie heeft er aan bijgedragen dat er meer mensen in het eigen land op vakantie zijn gegaan. Dit heeft geleid tot een fors hoger aantal overnachtingen, met name bij de grotere vakantieparken. Ook de tariefsverhoging van € 0,05 heeft bijgedragen aan de meeropbrengst. Toeristenbelasting Toeristenbelasting Totaal
Begroting Wijzigingen 2021 1.437.500 1.437.500
BERAP 2021-II 1.437.500 1.437.500
Rekening 2021 Verschil 1.609.708 172.208 1.609.708 172.208
Forensenbelasting Beleid Omdat de forensenbelasting conform de toeristenbelasting sterk is gelieerd aan recreatieve activiteiten loopt de tariefaanpassing van de forensenbelasting gelijk op met een tariefaanpassing van de toeristenbelasting. 64
Opbrengst In de begroting is een opbrengst geraamd van € 147.500. De werkelijke opbrengst bedraagt € 151.453. Een meeropbrengst dus van € 3.953. Woonforensenbelasting Woonforensenbelasting Totale Opbrengsten
Begroting Wijzigingen 2021 127.500 20.000 127.500 20.000
BERAP 2021-II 147.500 147.500
Rekening 2021 Verschil 151.453 3.953 151.453 3.953
Kostendekkendheid leges Inleiding Jaarlijks wordt in de begroting en jaarstukken inzicht gegeven in de kostendekkendheid van de leges. De kostendekkendheid leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit houdt onder andere in dat uitgaven voor het opstellen van beleid en uitgaven voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen. Bij omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De kostendekkendheid van de leges is per titel en hoofdstuk beoordeeld. Toerekening overhead De overhead wordt toegerekend volgens een systematiek op basis van totale lasten of een systematiek op basis van totale uren. Voor de toerekening van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het (standaard)systeem gebruikt van de totale lasten. De uitkomst is een opslagpercentage van 15,24%. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Hiervoor zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Het opslagtarief bedraagt € 49,47.
De genoemde tarieven zijn conform de begroting 2021. Titel I Titel I betreft de algemene dienstverlening waaronder bijvoorbeeld de burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen vallen. Voor titel I geldt, dat de totale opbrengsten de totale kosten per titel niet mogen overschrijden. Een overschrijding (hogere opbrengst) van één of meerdere hoofdstukken in een titel is wel toegestaan voor zover dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op andere hoofdstukken. In vakjargon heet dat kruissubsidiëring en dat is toegestaan. Zowel bij de Burgerlijke Stand als bij de reisdocumenten is de opbrengst lager dan begroot. Dit is veroorzaakt doordat er minder huwelijken/geregistreerde partnerschappen zijn afgesloten en er kennelijk ook minder gereisd is. Beide zijn waarschijnlijk het gevolg van de Covid-19 crisis.
TITEL I Leges Nr. Algemene Dienstverlening 1 Burgerlijke Stand 2 Reisdocumenten, ID 3 Rijbewijzen 4 Verstrekking BRP 5 Bestuursstukken
Begroting 2021 Rekening 2021 Totale Totale % Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 50.459 27.072 54% 52.653 12.741 24% 130.627 76.313 58% 134.481 48.858 36% 171.960 93.946 55% 175.442 94.589 54% 107.518 11.027 10% 110.526 5.866 5% 5.760 750 13% 6.106 990 16%
65
6 Overige Publiekszaken 7 Leegstandswet 8 Kansspelen 9 Verkeer en vervoer 10 Diversen 11 Aansluiting en riolering Totaal
23.669 5.326 2.491 35.211 33.190 590
6.872 1.625 641 10.635 6.018 590
566.801
235.489
29% 31% 26% 30% 18% 100%
23.396 396 2.491 35.253 33.607 4.117
4.908 160 398 8.653 6.018 4.117
21% 40% 16% 25% 18% 100%
42% 578.468
187.298
32%
Titel II Titel II betreft de dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving (omgevingsvergunning). Vanaf 2014 is er een aparte legesverordening omgevingsvergunning. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. De opbrengsten op de bouwleges vallen fors hoger uit dan begroot. Dit is veroorzaakt door enkele grote projecten, de helft van de opbrengst komt namelijk voort uit de 10 grootste aanvragen. Totaal zijn er ruim 300 aanvragen ingediend. De kostendekkendheid is daarmee boven de 100% uitgekomen. TITEL II Leges Nr. Fysieke leefomgeving 1 Kosten taakveld(en) 2 Inkomsten (excl. Heffingen) Netto kosten 4 Toe te rekenen overhead 5 Toe te rekenen BTW 6 Opbrengst heffingen Totaal
Begroting 2021 Rekening 2021 Totale Totale % Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 363.364 489.526 0 0 363.364 489.526 237.802 237.802 18.272 15.267 480.785 1.212.737 619.438 480.785 78% 742.595 1.212.737 163%
Titel III Titel III betreft de dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn. Hier is een overschrijding (opbrengst hoger dan kosten) per hoofdstuk niet toegestaan. Titel III Leges Nr. Europese Dienstenrichtlijn 1 Horeca 2 Organiseren evenementen 3 Prostitutiebedrijven Totaal
Begroting 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 7.824 2.950 38% 391 5 1% 0 0 8.215 2.955
Rekening 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 7.054 2.950 42% 353 5 1% 0 0 7.407 2.955
Begroting 2021 Rekening 2021 Leges Totale Totale % Totale Totale % Nr. Verordening Lijkbezorging Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 1 Lijkbezorgingsrechten 375.366 158.014 42% 330.690 140.848 43% (incl. o'houd begr.plaats) Totaal 375.366 158.014 330.690 140.848
66
Leges Nr. Verordening Marktgelden 1 Marktgelden Totaal
Begroting 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 10.731 7.648 71%
Rekening 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 10.415 7.349 71%
10.731
10.415
67
7.648
7.349
Weerstandsvermogen en Risicomanagement In deze paragraaf, waarin rekening is gehouden met de in het voorjaar 2019 vastgestelde nota Reserves en Voorzieningen, wordt over 2021 een beeld geschetst van de financiële positie van de gemeente. Het is niet eenvoudig om te bepalen hoe goed of slecht een gemeente er financieel voorstaat. Of een hoge schuld nadelig is voor de financiële positie hangt er bijvoorbeeld vanaf welke bezittingen er tegenover de schulden staan, en hoe hoog de opbrengsten zijn waarmee rente en aflossing kunnen worden betaald. Kortom de financiële positie van een gemeente is niet in één kengetal uit te drukken, maar door naar een aantal belangrijke financiële kengetallen gezamenlijk te kijken kan er wel een uitspraak worden gedaan over de financiële positie van de gemeente. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen kan, conform de begroting 2021, het volgende worden vastgesteld:
De weerstandsratio is uitstekend De schuldpositie ligt in de veilige zone De vermogenspositie is voldoende De grondexploitatie ligt in de veilige zone De structurele begrotingsruimte is toereikend De belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten
Op basis van het bovenstaande is de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. De belastingcapaciteit is echter wel hoog in vergelijking met andere gemeenten.
Weerstandsvermogen en risico's In deze paragraaf worden twee soorten risico’s onderscheiden. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor de risico’s die te voorzien en dus te beheersen zijn worden bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s wordt gekeken naar het weerstandsvermogen. Bepaald wordt in hoeverre de gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Hiervoor wordt van de niet geraamde risico’s een inventarisatie gemaakt. Door het weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van het weerstandsvermogen. De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken: Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. Kort geld lenen in plaats van lang geld als wordt verwacht dat de rente op kapitaalmarkt (lange rente) hoger blijft dan op de geldmarkt (korte rente). Hierbij wordt wel rekening gehouden met de grenzen volgens de kasgeldlimiet. Geen eigen personeelskosten toerekenen aan projecten en investeringen. Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar.
Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren. Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.
68
Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. De omvang van het weerstandsvermogen is aanvullend beïnvloed door vaststelling van de nota Reserves en Voorzieningen in 2019. Hierbij is ook rekening gehouden met het feit dat de omvang van de stille reserves alleen mogen worden betrokken voor de incidentele risico’s. In deze begroting is het weerstandsvermogen gesplitst in een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit. Op deze manier kan de structurele weerstandscapaciteit worden vergeleken met de structurele risico’s en de incidentele weerstandscapaciteit met de incidentele risico’s. Weerstandsvermogen
Begr. 1-1-2021 Rek. 31-12-2021
1. Weerstandsdeel Algemene Reserve (WAR)
10.817.987
11.569.396
2. VAR
1.845.728
2.245.483
3. Bufferreserve gronden
1.934.252
2.232.535
0
0
Totaal als str. weerst.capaciteit
14.597.967
16.047.414
5. Stille reserves
11.000.000
11.000.000
Totaal als inc. weerst.capaciteit
11.000.000
11.000.000
4. Onbenutte belastingcapaciteit
Toelichting weerstandscapaciteit Uit de tabel blijkt, dat het structurele weerstandsvermogen uit de jaarrekening per 31-12-2021 met circa € 1.400.000 is toegenomen ten opzichte van de begroting per 1-1-2021. Het incidentele weerstandsvermogen wijkt niet af. De stille reserves zijn reserves die aan het zicht zijn onttrokken maar nog wel een waarde kunnen vertegenwoordigen. Voorbeelden zijn activa als gebouwen of vervoermiddelen, die al volledig zijn afgeschreven maar nog wel een waarde hebben. Een ander voorbeeld is ons aandelenbezit van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De huidige waarde hiervan is fors hoger dan de op de balans verantwoorde aankoopwaarde. Ook gronden kunnen een hogere werkelijke waarde hebben dan op de balans staat. Conform vorig jaar worden de stille reserves geschat op € 11 miljoen. Dit betreft voor gronden € 5 miljoen en voor de aandelen BNG € 6 miljoen. De provincie heeft ons als toezichthouder geadviseerd het totaalbedrag van de stille reserves alleen te betrekken bij de berekening van de weerstandscapaciteit van de incidentele risico’s.
Risico’s Het volgende overzicht geeft de niet geraamde risico’s weer. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Verder is er een uitsplitsing gemaakt in een incidenteel of structureel risico. Een risico wordt als incidenteel gezien als wordt ingeschat dat het risico zich maximaal 1 x per 4
69
jaar kan voordoen en als structureel als het risico vaker dan 1 x per 4 jaar wordt ingeschat. Nr. Omschrijving
Bedrag
Kans
1
Gronden bij de gemeente
3.400.000
50%
1.700.000
1.700.000
2
Vastgoed
2.000.000
50%
1.000.000
1.000.000
3
Decentralisaties/sociaal domein
1.500.000
50%
750.000
750.000
4
Gemeenschappelijke Regelingen
975.000
50%
487.500
487.500
5
Accres Gemeentefonds
1.500.000
30%
450.000
450.000
6
Grondexploitatie grondbedrijf
320.000
30%
96.000
96.000
7
Verlofstuwmeer
100.000
50%
8
Btw-compensatiefonds
200.000
50%
100.000
100.000
9
Leningen BBZ
150.000
50%
75.000
75.000
10 Verzekeringen
200.000
30%
11 Juridische procedures
200.000
50%
12 Garantieverplichtingen
250.000
10%
25.000
25.000
13 Rente
150.000
30%
45.000
45.000
14 Bodemsanering
100.000
30%
30.000
30.000
100.000
30%
15 Planschade Totaal
Incidenteel
11.145.000
Structureel
50.000
50.000
60.000
60.000 100.000
30.000 240.000
Risicobedrag
100.000
30.000 4.758.500
4.998.500
De risico’s zijn bij het samenstellen van de begroting 2022 geactualiseerd en wijken in de jaarrekening 2021 niet af. Voor een nadere toelichting van deze risico’s wordt verwezen naar de begroting 2022. Daarnaast zou de Covid-19 crisis voor aanvullende risico's kunnen zorgen. Er is in het overzicht van de niet geraamde risico's echter geen post voor Covid-19 opgenomen omdat een substantieel deel van de van het Rijk ontvangen Covid-19 bijdragen, voor zover nog niet besteed, worden gereserveerd in een afzonderlijke Covid-19 reserve.
Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe de gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt het weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio groter dan 2,0 tussen 1,4 en 2,0 tussen 1,0 en 1,4 tussen 0,8 en 1,0 tussen 0,6 en 0,8 lager dan 0,6
Aanduiding Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Zeer Onvoldoende
In onderstaande tabel is in het bovenste deel de uitkomst van de structurele weerstand in de eerder toegelichte ratio weergegeven en de incidentele weerstand is weergegeven in een bedrag als restant ruimte van de weerstand. Ratioberekening
Rek.
Rek.
Rek.
Struct. en Incident.
2019
2020
2021
70
Weerst.cap. Struct.
13.714.296 14.772.650 16.047.414
Risico's structureel
4.407.500
5.647.500
4.758.500
3,11
2,62
3,37
Weerst. Ratio Struct. Weerst.cap. Incid.
11.000.000 11.000.000 11.000.000
Risico's incidenteel
355.000
290.000
240.000
Weerstandsruimte Inc. 10.645.000 10.710.000 10.760.000 Toelichting uitkomsten weerstand structureel en incidenteel De structurele weerstandsratio is in de Rekening 2021 ten opzichte van de ratio in de Rekening 2020 toegenomen met 0,75 tot 3,37 en kwalificeert daarmee als uitstekend. De toename is enerzijds het gevolg van een lagere inschatting van de structurele risico's, anderzijds is het structurele weerstandsvermogen met rond € 1.400.000 toegenomen.
Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit; Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. Deze provinciale signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Normen
A
B
C
weerstandsratio
> 1,4
1,4 - 0,8
< 0,8
netto schuldquote
< 90
90 - 130
> 130
netto schuldquote gecorrigeerd
< 90
90 - 130
> 130
solvabiliteitsratio
> 50
20 - 50
< 20
grondexploitatie
< 20
20 -35
< 35
structurele exploitatieruimte
>0
0
<0
belastingcapaciteit
< 95
95 -105
> 105
71
Onderstaand zijn de uitkomsten vermeld van de voorgeschreven kengetallen. Jaarverslag
2021
Kengetallen
Verloop van de kengetallen Verslag 2020 Begroting 2021 Verslag 2021 Cat.
weerstandsratio
2,62
2,58
3,37
A
netto schuldquote
44%
62%
36%
A
netto schuldquote gecorrigeerd
39%
56%
32%
A
solvabiliteitsratio
32%
29%
39%
B
grondexploitatie
3%
6%
2%
A
structurele exploitatieruimte
2%
1%
5%
A
belastingcapaciteit
119%
114%
119%
C
Toelichting kengetallen De schuldquote wordt berekend door de netto schuld te delen door het totaal van de baten. De solvabiliteitsratio wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. De solvabiliteitsratio geeft aan welk deel van de bezittingen van de gemeente (activa) gefinancierd worden met eigen vermogen (de reserves). Het kengetal van de Grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde van de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie worden bij elkaar opgeteld en vervolgens uitgedrukt in verhouding tot de totale gemeentelijke baten. Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan welke reële structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten (ozb, afval en riolering) van een meerpersoonshuishouden in jaar T (2021) te vergelijken met het landelijk gemiddelde van jaar T-1 (2020).
72
Kapitaalgoederen Algemeen In deze paragraaf wordt het beleidskader over het onderhoud van kapitaalgoederen zoals onder andere wegen, groen, riolering en gebouwen gegeven. En daarnaast een dwarsdoorsnede van de begroting. Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen komen immers op diverse beleidsvelden voor. Met het onderhoud van de kapitaalgoederen is een belangrijk deel van de begroting gemoeid. Een goed overzicht is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in de financiële positie van de gemeente. Vaststelling IBOR In het bestuursprogramma 2018-2022 is aangegeven om een beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) op te stellen. De nota IBOR, inclusief kwaliteitsnormen en financiële consequenties, is in november 2021 door de raad vastgesteld.
Vastgoed & Geld In 2021 is een totaal bedrag van € 216.500 beschikbaar voor het uitvoeren van extra onderhoudsprojecten. Ieder jaar wordt de raming verhoogd met € 50.000. Vanaf de begroting 2019 is het totaal budget Vastgoed & Geld gesplitst in een deel wegen, een deel groen en een deel gebouwen. Het budget van wegen staat op 0, omdat deze is aangewend voor de investering van € 1 miljoen extra per jaar. Dit bedrag is nu opgenomen bij de reguliere budgetten van wegen. De volgende bedragen waren beschikbaar in 2021: Omschrijving Wegen 50 % Groen 30 % Gebouwen 20 % Totaal
2021 0 € 129.900 € 86.600 € 216.500
In de subparagraaf wegen worden de uitgevoerde projecten aangegeven. In de subparagraaf groen noemen we de projecten die zijn uitgevoerd met het beschikbare middelen voor groen. Het budget voor gebouwen is ingezet voor de uitvoering van het onderhoud op grond van de opgestelde meerjarenonderhoudsprogramma's (MJOP's) voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen.
Wegen Het wegenonderhoud is onderverdeeld in klein onderhoud en groot onderhoud. Onder klein onderhoud wordt verstaan: het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De grootschalige onderhoudsprojecten vallen onder het groot onderhoud en staan op de meerjarenplanning. Deze meerjarenplanning geeft een technisch en financieel beeld van de onderhoudsprojecten voor de komende drie jaar. In het voorjaar van 2021 is de meerjarenplanning opnieuw vastgesteld door het college en ter informatie aangeboden aan de raad. Daarnaast is een keuze gemaakt van de uit te voeren werken in 2021. In 2021 zijn de volgende wegenprojecten opgestart:
73
Financiën Project
Status 31-12-2021
Begroot Werkelijk
Renovatie halfverharde paden
35.000
0
Uitgesteld (1)
Omvormen landbouwwegen LOFAR-(gebied), deelbijdrage
54.400
54.400
In uitvoering
Opwaarderen schelpenpad Flessenhals Borger, deelbijdrage
17.000
10.506
Afgerond
707.560
627.676
78.500
27
In uitvoering In voorbereiding (2)
Fabrieksstraat 2e fase Exloo
123.000
107.676
Afgerond
Parklaan (Dwarsdiep - Begoniastraat) Nieuw Buinen
108.590
108.321
Afgerond
Noorderdiep (Molenlaan - Dr. Mondenweg) Nieuw Buinen
135.000
135.000
Afgerond
Voorbosweg (beb. komgrens - Oude Exloerweg) Buinen
50.000
53.783
Afgerond
Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen) Valthermond Renovatie bruggen Valthermond
Z'diep en Hoofdstraat (D. Mweg - Noorderstr), startkrediet
285.000
2.642
In uitvoering
Fietsp. Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - huisnr. 374) V'mond
311.000
369.325
Afgerond
Fietsp. langs Steenhopenweg (Veldweg - driesprong) Drn
52.000
52.000
Afgerond
Verbeteren trottoirs algemeen (incl. Rooilaan)
35.000
23.489
In uitvoering
Melkweg (rotonde Hoofdweg - komgrens) Klijndijk
88.000
88.057
Afgerond
Totaal opgestarte projecten
2.080.050 1.632.902
(1) Sinds enkele jaren is het niet meer toegestaan onkruid chemisch te bestrijden. Het blijkt nagenoeg ondoenlijk om de onverharde paden onkruidvrij te houden. In overleg met de wethouder is besloten dit budget niet direct in te zetten, maar eerst een ambtelijke Denktank op te zetten waarin BOCE en aannemers een meer efficiënte onderhoudsstrategie bedenken. De resultaten van deze Denktank worden in mei 2022 verwacht. Daarna wordt inzet van het budget met de portefeuillehouder besproken. (2) Start van dit project volgt na afloop van de reconstructiewerkzaamheden aan het Zuiderdiep (2022) Verklaring grotere voor- en nadelen afgeronde projecten: Nagenoeg alle projecten worden afgesloten met een lichte meevaller. Het project reconstructie fietspad Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - huisnr. 374) in Tweede Exloërmond is samen aanbesteed met het fietspad langs de Steenhopenweg in Drouwen. Dit werk sluiten we af met een negatief saldo van € 58.325. Dit wordt veroorzaakt door de sterk gestegen betonprijzen en het feit dat aanzienlijk meer asfaltinritten vanwege de nieuwe betonhoogte moesten worden aangepast. Deze overschrijding wordt voor een groot deel gecompenseerd met de meevallers van de overige projecten. Financiering wegenonderhoud Op basis van kengetallen is jaarlijks ca. € 2.100.000 nodig voor het onderhoud van de verhardingen.
In de beheerbegroting is een structureel bedrag van € 1.148.544 beschikbaar (groot en klein onderhoud samen). Voor de jaren 2018 tot en met 2023 is dit bedrag jaarlijks met € 1.000.000 verhoogd. De gemeenteraad heeft in 2021 besloten dit bedrag na 2023 structureel beschikbaar te stellen. Bij projecten waar ook de riolering wordt verbeterd, wordt het budget van de wegaanpassing in het GRP ondergebracht. In 2021 zijn enkele weggedeelten van de Koesteeg en Kruisstraat in Borger herbestraat in verband met rioleringswerkzaamheden.
74
Speerpunten onderhoud 2021 1. Inzet extra 1 miljoen Voor 2021 heeft de raad 1 miljoen euro extra vrijgemaakt voor wegenonderhoud. Hiermee zijn de volgende projecten (extra) gerealiseerd: - Reconstructie Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - Kavelingen) Valthermond - Verbetering Noorderdiep (Molenlaan - Drentse Mondenweg) Nieuw Buinen - Reconstructie fietspad Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - huisnr. 374) Tweede Exloermond Conform het raadsbesluit dient 40% van het extra wegengeld geïnvesteerd te worden in plattelandswegen. In 2021 is dit niet gehaald vanwege de omvangrijke reconstructie van het Zuiderdiep in Valthermond (Dr. Mondenweg - Kavelingen). Daarom is in 2020 al extra geïnvesteerd in onderhoud van plattelandswegen. Afstemming over deze strategie heeft plaatsgevonden met LTO en Cumela. 2.
Zuiderdiep Valthermond (Drentse Mondenweg – Kavelingen) Uitvoering van de reconstructie is in 2021 gestart. Het behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). De aanwonenden zijn door meerdere (digitale) informatieavonden betrokken bij de invulling.
3.
Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg) Aangestuurd wordt op een reconstructie van deze weg in 2022. In 2021 is gestart met de technische voorbereidingen.
Openbare verlichting Vervanging van de openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg en is vastgelegd in het gemeentelijke verlichtingsplan. De financiering hiervan is geregeld in de exploitatiebegroting. Vanaf 2019 is structureel € 225.000 beschikbaar voor verbetering van de openbare verlichting. Het gaat om een kostendekkende financiering tot 2027. De volgende projecten zijn in 2021 opgepakt. Status 31-122021
Project
Begroot Werkelijk
Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen) Valthermond
115.000
83.680
In uitvoering (1)
Noorderdiep (Molenlaan - Dr. Mondenweg) Nw Buinen
23.950
17.686
Afgerond
Doorsnee West en Doorsnee Oost Valthermond
13.000
0
Icm verduurz (2)
Boekweitstraat Tweede Exloermond
16.000
0
Icm verduurz (2)
Oude Kampenweg Exloo
16.000
0
Icm verduurz (2)
Melkweg (rotonde Hoofdweg - beb. komgrens) Klijndijk
40.800
30.594
Afgerond
224.750
131.960
Totaal opgestarte projecten
(1) Uitvoering is gestart in 2021 en wordt in het voorjaar van 2022 afgerond. (2) Vanwege de bulkaankoop van armaturen is dit project gecombineerd het project verduurzaming 2021. Het project is aanbesteed, echter door corona is de uitvoering uitgesteld naar januari 2022 Verduurzaming openbare verlichting In 2019 is de gemeenteraad akkoord gegaan met de verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie in de komende 6 jaar. Dit betekent het ombouwen van alle energie onzuinige (niet PL) verlichting naar LED. De volgende projecten zijn in 2021 opgepakt: Project Uitfaseren TLD armaturen en enkele SON-armaturen (480 stuks)
75
Per 31-12-2021 Wordt gestart (2)
Groen Gemeentelijk bezit tabel III.C.5 Gemeentelijk groen Omschrijving
Eenheid
Aantal 2021
Bos en bosplantsoen Heesters, vaste planten en hagen
m2
3.179.718
m2
109.059
Gras, gazon en bermen
m2
4.660.188
Sportvelden (25*8500)
m2
212.500
Bermsloten en schouwsloten m1 Vijvers en natuurvriendelijke oevers m2
500.812
Volkstuinen
m2
22.471
In gebruik gegeven grond
m2
418.950
Laanbomen
st
41.989
196.077
opmerking: - inclusief groen op sportparken, begraafplaatsen en rond scholen Beleid Staand groenbeleid bestaat uit de groenbeleidsvisie ‘Onze groene ruimte’ een groenvisie op hoofdlijnen en de visie ‘Groen moet je doen’ een uitwerking van deze hoofdlijnen per groenbeleidsthema. Het beleidsstuk Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) is in november 2021 unaniem door de gemeenteraad aangenomen. Hierin zijn keuzes vastgesteld omtrent onderhoudsniveau en financiën. Tijdens het besluitvormingsproces zijn eenmalig extra middelen toegekend aan groen voor het wegwerken van technische achterstanden groen en het stimuleren van biodiversiteit. Beheer en onderhoud In 2021 was beheer en onderhoud nog afgestemd op het in 2013 vastgestelde onderhoudsniveau dat uitgaat van niveau C. Het groenonderhoud wordt voor het grootste gedeelte uitgevoerd in eigen beheer. Een deel, met name het grasmaaien binnen de kommen wordt uitbesteed aan de werkvoorzieningschappen. Voor het thema bermen is het bermbeheerplan in 2005 door het college vastgesteld en in 2015 herzien en aangepast. Voor het thema landschappelijke elementen is de Bosvisie in 2021 vernieuwd waarin is ingespeeld op de klimatologische veranderingen. Achterstallig groenonderhoud en renovatie Boomveiligheidscontroles in 2015 toonden aan dat er sprake was van achterstallig onderhoud.
In 2016 is daarom gestart met planmatig onderhoud van bomen voor een veilig boombestand. In 2021 is de laatste trant in uitvoering genomen, dit wordt in 2022 afgerond. In 2021 is het project ruimen graven geactualiseerd en is het werk aanbesteed. Vanaf januari 2022 is gestart met het ruimen van graven, dit project loopt over meerdere jaren. Data op orde In 2021 is een start gemaakt met het op orde maken van de data. In de omgevingsscan is een vergelijk gemaakt tussen de fysieke ruimte en de beschikbare data in het beheerpakket Obsurv. Dit project wordt in 2022 afgerond waarbij het streven is om 90% op orde te hebben.
76
Tijdens het uitvoeren van de omgevingsscan zijn tegelijkertijd technische achterstanden in het groen en kansrijke locaties om de biodiversiteit te stimuleren in kaart gebracht. In 2022 volgt nadere uitwerking hiervan. Financiën De reguliere onderhoudsbudgetten voor groen waren in 2021 met uitzondering voor het onderhoud aan de bossen toereikend. Maatregelen voortvloeiend uit de nieuwe Bosvisie hebben een kleine overschrijding veroorzaakt. Tevens zijn extra kosten gemaakt omdat er percelen dood hout gekapt moesten worden die aangetast waren door Essentaksterfte en de Letterzetter. De bospercelen zijn deels opnieuw ingeplant. Voor groen zijn in 2021 diverse projecten ter voorbereiding, in uitvoering genomen en afgerond. Project
Krediet
Rekening
Opstellen algemeen beleid groen Opstellen biodiversiteitsvisie Opstellen bomenvisie Renovatie begraafplaatsen
€ 25.000 € 25.000 € 20.000 € 680.000 € 110.000 € 19.000 € 30.000 € 22.000 € 15.000 € 20.000 € 10.000 € 10.000 € 680.000 € 12.000 € 63.740
0 0 0 € 387.000
Status 31-12-2021 Voorbereiding Voorbereiding Voorbereiding Onderhanden
€ 22.047
Onderhanden
€ 14.000 € 4.000 € 12.500 0 0 0 0 € 386.248
Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden
€ 12.000 0
Afgerond Voorbereiding
Bomen/groen Zuiderdiep Tweede Exloërmond Groen fietspad Zuiderdiep Tweede Exloërmond Parklaan Nieuw Buinen, dunnen bomen Herinrichting groen Fabrieksstraat Groen Koesteeg-Kruisstraat Borger Beheer bos- natuur- cultuurhistorie Bloemrijke akkers Natuurparkje Veenlanden Nw. Buinen Wegwerken achterstallig onderhoud bomen Onderhoud/ revitalisering bos volgens bosvisie Groen Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen
Begraafplaatsen Beleid Voor de begraafplaatsen is in maart 2008 de visie begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats vastgesteld. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn voor alle acht begraafplaatsen. Beide visies zijn nog actueel. tabel III.C.6 Kengetallen Omschrijving Overledenen Begraafplaatsen Begrafenissen Bijzettingen urnen
Aantal 2019 262 8 58 24
77
Aantal 2020 278 8 52 27
Aantal 2021 285 8 56 19
Beheer en onderhoud Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A conform het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Project achterstallig onderhoud en renovatie In 2019 zijn op de begraafplaats in Odoorn graven zonder gedenktekens geruimd. Er is voldoende budget aanwezig voor de volgende bovengrondse ruimingsactie, maar niet voldoende om alle graven ondergronds ook te ruimen. In 2020 is gewisseld van projectleider en is de besteksvoorbereiding opgestart. In 2021 zijn de gegevens geoptimaliseerd en is het werk aanbesteed. In januari 2022 is gestart met de feitelijke ruiming. Waar mogelijk worden de ruimingswerkzaamheden gecombineerd met de renovatiewerkzaamheden. Hiervoor wordt in 2022 budget aangevraagd. Financiën Het totale budget voor begraven excl. de inkomsten uit grafrechten en de vergoedingen onderhoud graven bedroeg in 2021 € 406.240 Voor derden leveranties is een bedrag opgenomen van € 71.450. Er was in 2021 een overschrijding ten gevolge van hogere kosten voor grafdelven en er is meer geld uitgegeven om groen en meubilair op enkele plaatsen een kwaliteitsimpuls te geven.
Sportvelden Beleidskader In 2010 is de sport en beweegnota Sport zet in beweging vastgesteld. Hierin is op hoofdlijnen aangegeven welke kant we als gemeente uit willen met voetbal. In de beleidsnotitie Leefgebied en sport uit 2014 zijn kaders aangegeven hoe de gemeente omgaat met (met name de accommodaties van) voetbal en tennis. Beide nota’s zijn nog actueel. tabel III.C.7 Kengetallen Omschrijving Sportparken Wedstrijdvelden Trainingsvelden
Aantal 10 16,5 8,5
Beheer en onderhoud In 2018 is een bestek voor alle (groot) onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden opgesteld en aanbesteed. De kwaliteitseis voor de sportvelden is dat zij moeten voldoen aan de KNVB-norm. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast wordt door een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken, zelf onderhouden. Deze boventallige velden zijn in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Alle sportvelden (bestek en boventallig) worden regelmatig gecontroleerd op de KNVB-norm. Een keer in de drie jaar wordt de kwaliteit bepaald door ISA-sport, waarbij de sportvelden worden beoordeeld op bodem, waterhuishouding, vlakheid en grasbestand. Hiervan wordt een kwaliteitszorgrapportage per veld opgesteld, waarin een onderhoudsen bemestingsadvies per veld wordt gegeven. 2021 Het voorjaar van 2021 was koud en guur. De zomer was vochtig en groeizaam. Er werd maar liefst 52 keer gemaaid. Het onderhoudscontract met de aannemer is voor 2021 met een jaar verlengd.
Gaande weg 2021 kwamen er klachten wat aanleiding was om 2022 het contract te beëindigen, het bestek onder de loep te nemen en de dienst vanaf 2022 opnieuw aan te besteden.
78
Financiën Voor het uitbesteden van de onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden is een budget begroot van € 135.203. Daarnaast is er nog een budget begroot van € 9.226 voor de kosten van bemesting e.d. Er is een overschrijding van het budget voor onderhoud door o.a. door stijgende kosten van bemesting. Verder waren er extra kosten voor het renoveren van velden in Buinen en Tweede Exloërmond. De besteksvoorbereiding voor de nieuwe aanbesteding heeft in geringe mate bijgedragen aan de budgetoverschrijding.
Speeltuinen Beleidskader De nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou is nog steeds actueel. In deze nota zijn de hoofdlijnen bepaald voor het spelen en ontmoeten. Om uitvoering te kunnen geven aan de nota is het uitvoeringsplan Ruimte voor jou 2010-2017 op- en vastgesteld in 2010. De nota’s staan op de nominatie om te worden geactualiseerd. tabel III.C.8 Kengetallen Omschrijving Speeltoestellen Locaties, beheer verenigingen Locaties, beheer gemeente
Aantal 2021 342 incl. zwembaden 39 excl. zwembaden 13 excl. zwembaden
Beheer en onderhoud Nieuwe en bestaande buitenruimtes moeten voldoen aan het Warenwetbesluit Attractie en Speeltoestellen (WAS). Beheer en onderhoud wordt zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 maakt men gebruik van een nieuw beheersysteem om de logboekregistraties in bij te houden. In 2021 zijn 30 speeltuinverenigingen actief en is er een nieuwe beheerder gevonden voor de skatebaan in Borger. In Buinerveen, Exloo, Valthermond zijn initiatieven om nieuwe sport- en speelplekken te ontwikkelen. Ook zijn wervingsacties uitgezet voor nieuwe bestuursleden. Onderhoud en renovatie Bij speeltuinen is in beperkte mate achterstallig onderhoud geconstateerd. Dit leidt niet tot gevaarlijke situaties, maar behoeft wel de aandacht. Renovatie van toestellen wordt door de beheerders in overleg met de gemeente uitgevoerd. De gemeente stelt hiervoor 75% subsidie beschikbaar. Financiën Het totale budget voor speeltuinen bedraagt € 68.722. Dit budget is op dit moment voldoende om de toestellen goed te onderhouden en veiligheid te garanderen. Er moeten de komende jaren veel toestellen vervangen worden gezien de leeftijd, het is nog onduidelijk of deze vervangingspiek is op te vangen binnen de huidige budgetten. Er was vanuit het uitvoeringsplan jaarlijks € 20.000 beschikbaar gesteld voor nieuwe initiatieven. Dit budget is er vanaf 2016 niet meer.
Dit betekent dat er geen financiële ruimte is voor nieuwe speellocaties behalve in uitbreidingsplannen. Daarvoor is budget in de exploitatieopzet meegenomen. Voor het onderhoud van nieuwe speellocaties is geen structureel budget gereserveerd.
Riolering Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet.
79
Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL. Op deze lijst zijn de projecten met ramingen voor de komende drie jaar opgenomen. Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Reiniging en inspectie riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en naar de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Als de vervangingseisen grotendeels lager worden dan zal de levensduur van de riolering toenemen. Het streven is begin 2022 het functiegericht beheer volledig te hebben geïmplementeerd.
In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen.
Omschrijving Vrijverval riolering Drukriool (vrijvervalleidingen) Persriolering Rioolgemalen Minigemalen (buitengebied) Bergbezinkbassin Overstorten gemengde stelsel Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken Iba's Infiltratievoorzieningen
Eenh eid km km km st st st st st st st st
Aantal 288 23 110 48 439 1 44 12.750 11.125 92 700
Beleidskader Het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) 2016-2020 is in 2015 vastgesteld. Hierin is een meerjarenplanning voor het onderhoud en de vervanging van het riool opgenomen en wordt tevens beschreven hoe de gemeente omgaat met regenwater. Vanuit de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen (SNV) wordt met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan het opstellen en afstemmen van de nieuwe GRP’s. Om binnen SNV het traject te kunnen doorlopen is de planperiode van het GRP eind 2021 verlengd tot en met 2022. In 2022 wordt aan de gemeenteraad het nieuwe GRP ter vaststelling voorgelegd. Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend gemaakt via het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%.
80
In 2021 zijn de volgende projecten opgestart voor riool: Project
Begroot Werkelijk
Zuiderdiep (Dr. Mondenweg-Kavelingen) V'mond
281.410
180.000
In uitvoering
Fabrieksstraat (2e fase) Exloo
80.000
80.000
Afgerond
Parklaan (Dwarsdiep-Begoniastraat) Nw-Buinen
10.000
8.995
Afgerond
Melkweg (rotonde Hoofdweg-komgrens) Klijndijk IBA's + hoofdgemalen 0-inspectie + NENkeuring
22.000
0
In uitvoering
46.000
0
In uitvoering
Herstraten Koesteeg/Kruisstraat Borger
210.000
210.000
Afgerond
Opstellen gemeentelijke rioleringsplan (GRP)
40.000
0
In uitvoering
Samenwerking Noorderlijke Vechtstromen
20.000
22.306
Afgerond
Besturing Bergbezinkbassin Exloo
27.500
10.992
In uitvoering
Totaal opgestarte projecten
Status 31-12-2021
736.910 512.293
Reserves en voorzieningen riolering Voor de opvang van pieken in het toekomstig onderhoud wordt een voorziening opgebouwd. De stortingen hierin zijn opgenomen in het GRP. De stand van de voorziening per 31-12-2021 bedraagt € 698.180. Hiervan is € 123.500 geoormerkt voor lopende investeringen. In de loop van de jaren is ook een reserve opgebouwd. Deze wordt volledig gevoed door efficiëncy voordelen in de kosten en door hogere baten. De stand van de reserve per 3112-2021 bedraagt € 288.490.
Gebouwen Tabel 12. Kengetallen gebouwen Kern Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Binnensport Buitensport Zwembaden Onderwijs Strategisch vastgoed Diversen Totaal aantal objecten
Aantal eind 2021 5 4 6 9 0 3 8 10 45
Beleidskader Door de coronacrisis zijn tal van fysieke overleggen in 2021 niet doorgegaan. Het heeft een periode geduurd voordat deze overleggen digitaal weer konden worden opgepakt. Het gevolg is dat een aantal trajecten zijn vertraagd. Het overleg met de bewoners van Valthermond-Oost over de behoefte aan een ontmoetingsruimte en de toekomst van De Wenakker is daardoor in 2021 niet afgerond. Eind 2021 is besloten om het pand te gaan verkopen, nu de Wenakker niet meer benodigd is voor een gemeenschapsfunctie. Het raadplegen van de inwoners van Valthe, Exloo en Odoorn over renovatie of nieuwbouw van een voetbal-kerncomplex in Odoorn is afgerond en de voorbereidingen voor nieuwbouw in Odoorn op het huidige sportcomplex zijn opgestart.
81
Medio 2020 is de gemeente begonnen van het opstellen van een toekomstvisie voor onze binnensportaccommodaties. In de eerste helft van 2021 werd deze visie vastgesteld door de gemeenteraad. Ook zijn alle voetbalverenigingen geïnterviewd als startpunt van de evaluatie Leefgebied en buitensport. In 2022 wordt deze evaluatie afgerond. Onderhoudsniveau Door een extern bedrijf zijn halverwege 2016 voor veel gebouwen conditiemetingen uitgevoerd volgens de wettelijke norm NEN 2767. Op basis van deze metingen zijn er meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) voor de komende 10 jaar opgesteld. Deze MJOP’s zullen periodiek (iedere 5 jaar) geactualiseerd gaan worden. Aan de hand hiervan wordt dan duidelijk of er jaarlijks voldoende budget beschikbaar gesteld wordt om de gebouwen op de gewenste manier te onderhouden. Bij voldoende budget kunnen we dit gaan uitvoeren. Indien er onvoldoende budget is dan zal er een prioritering moeten plaats vinden voor het uitvoeren van het (planmatig)onderhoud. De afname van het aantal gebouwen als gevolg van Kern & Kader stagneert. Hierdoor blijven gebouwen langer in onderhoud. Daarmee wordt de druk op de onderhoudsbegroting groter. In 2021 was het regulier budget wederom niet toereikend om het benodigde onderhoud uit te voeren. Daardoor is een overschrijding ontstaan.
In 2021 werd inzichtelijk gemaakt middels een nieuwe NEN2767 keuring wat benodigd is voor de huidige gebouwen en zijn strategische of financiële keuzes benodigd. Financiën Het begrote budget voor uitvoering van het jaarplan onderhoud gemeentelijke gebouwen bedroeg in 2021 € 637.715. Dit budget is vermeerderd met een bijdrage van € 75.000 uit de onderhoudsreserve. Per 31-12-2021 is van het totaal beschikbare budget nog € 51.000 over. Dit bedrag wordt teruggestort in de reserve gemeentelijke gebouwen. In de uitvoering van het onderhoud is een flinke inhaalslag gaande. Door meer contact met gebruikers, betere grip vanuit team Bouwkunde komen meer meldingen en storingen in beeld en is hard gewerkt aan de uitvoering en begeleiding van het onderhoud. Daarnaast zijn diverse elementen nu toe aan vervanging. Het storingsonderhoud in 2021 was net als in 2020 hoger dan oorspronkelijk geraamd op basis van kengetallen.