CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarstukken 2021 - definitief PFO.s B en W

RAAD: Raadscommissie 25 mei 2022, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Uitreiking Jaarrekening 202123.598 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

50

OVERZICHT VAN INCIDENTELE BATEN EN LASTEN PER THEMA

51

Thema's Omschrijving

Lasten Structureel

Baten

Incidenteel

Structureel

Saldo

Incidenteel

Thema 1 Onze inwoners

39.283.172

135.608

10.232.581

0

-29.186.199

Thema 2 Onze economie

677.634

71.592

1.900.333

108.840

1.259.946

Thema 3 Onze toekomst

3.530.524

610.350

235.541

1.406.293

-2.499.040

Thema 4 Onze leefomgeving

20.078.897

1.434.668

9.772.064

2.267.709

-9.473.792

56.271.517

0

55.391.761

Dekking

Algemene dekkingsmiddelen

Dekking

Overhead

Dekking

879.756 9.167.944

18.756

50.111

-9.136.589

Vennootschapsbelasting

0

90.758

0

-90.758

Dekking

Overige baten en lasten

92.196

20.272

-71.924

Dekking

Mutaties reserves

751.409

8.716.654

360.000

5.041.260

-4.066.804

74.461.532

11.078.386

78.842.418

8.824.102

2.126.601

OVERZICHT VAN DE STRUCTURELE TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN DE RESERVES

53

Omschrijving

Toevoeging

Onttrekking

Mutatie

Structureel Incidenteel Structureel Incidenteel

2021

ALGEMENE RESERVE Weerstandsdeel alg. reserve (WAR)

751.409

-

-

-

751.409

-

-

350.000-

-

350.000-

751.409

-

350.000-

-

401.409

Bufferreserve grondbedrijf

-

417.954

-

294.354-

123.600

Herstructureringsfonds

-

-

-

-

-

Nog uit te voeren werken

-

7.676.265

-

4.127.986-

3.548.279

Reserve generatiepact (vh begr.saldo)

-

-

-

-

-

Verbrede bedrijfsvoering

-

-

-

-

-

Aanpassing rijksweg 34

-

-

-

131.859-

131.859-

Onderhoud gemeentelijke gebouwen

-

57.820

-

97.460-

39.640-

Onderhoud zwembaden

-

-

10.000-

-

10.000-

Dorpshuis Exloo (vh welzijnsaccomm.)

-

4.085

-

-

4.085

BR Kern & kader, leefgebieden, sport

-

60.000

-

-

60.000

Reserve rioleringen

-

58.826

-

-

58.826

Bestemmingsreserve afval

-

122.985

-

-

122.985

BR deelgebiedvisie "De Monden" Reserve corona

-

-

-

20.000-

20.000-

-

-

-

269.000-

269.000-

Gekoppelde reserves

-

318.719

-

100.601-

218.118

Totaal bestemmingsreserves

-

8.716.654

10.000-

5.041.260-

3.665.395

Vrije algemene reserve (VAR) Totaal algemene reserve BESTEMMINGSRESERVES Algemeen

Eindtotaal

751.409

8.716.654

360.000-

5.041.260-

4.066.804

WAT HEEFT HET GEKOST? Onze portemonnee

Begroting 2021

Taakvelden

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

8.543

5.095

3.449

9.468

5.401

4.067

T0.10

Mutaties reserves

T0.11 T0.4

Res. van de rekening van baten en lasten Overhead

T0.5

215

Rekening 2021

215

8.700

103

8.597

9.187

50

9.137

Treasury

825

1.052

-227

447

685

-238

T0.61

OZB woningen

128

4.990

-4.862

134

5.110

-4.976

T0.62

OZB niet-woningen

57

1.554

-1.497

57

1.436

-1.379

T0.64

Belastingen overig

252

252

233

3

230

T0.7

Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF

24

48.690

-48.667

9

49.037

-49.028

T0.8

Overige baten en lasten

-266

-50

-216

92

20

72

T0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

Totaal

18.478

56

61.434 -42.956

91

91

19.718

61.742 -42.024

PARAGRAFEN

57

Algemeen Hierna volgen de paragrafen. Deze zijn we op basis van het BBV verplicht in de begroting en het jaarverslag op te nemen. We geven een korte beschrijving van de inhoud van deze paragrafen. A

B

Lokale Weerstands-v heffingen ermogen

C

D

E

F

G

Kapitaalgoederen

Financiering

Bedrijfsvoering

Verbonden partijen

Grondbeleid

Algemene lijn paragrafen De paragraaf lokale heffingen geeft een beeld van de belastingen en leges die we innen. In de paragraaf weerstandsvermogen is zichtbaar dat we reserveren om beïnvloedbare en met name ook niet beïnvloedbare risico’s te beheersen en financieel af te dekken. Onze kapitaalgoederen geven een beeld van de investeringen die we als gemeente doen en de financiële verplichtingen die we daarvoor meerjarig aangaan. De paragraaf financiering geeft inzicht in onze financiële positie. Bedrijfsvoering gaat over hoe we werken om onze doelen te behalen. De paragraaf verbonden partijen geeft inzicht in de bijdragen van de gemeente Borger-Odoorn aan verbonden partijen. Tot slot hangt ons grondbeleid nauw samen met landelijke en lokale economische ontwikkelingen. Naast de hiervoor vermelde verplichte paragrafen is in het jaarverslag 2021 een extra paragraaf opgenomen inzake de Covid-19 gevolgen.

58

Lokale heffingen In deze paragraaf geven we een nadere toelichting op de ontwikkelingen van onze lokale heffingen. Dit betreft een weergave van de geraamde en de werkelijke opbrengsten van de Onroerende Zaak Belasting (OZB), reinigingsheffingen, rioolheffing, toeristenbelasting en woonforensenbelasting. Aanvullend geven we in deze paragraaf een toelichting op de opbrengsten van de gemeentelijke leges en de kostendekkendheid hiervan.

Belastingopbrengsten In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in onze belastingopbrengsten. Dit inzicht wordt gegeven in de verschillen tussen de primitieve begroting, bijgestelde begroting (BERAP 2021-II) en de rekening over 2021. In de kolom verschil zien we het verschil tussen BERAP 2021-II en de jaarrekening 2021. Alle onderdelen hebben een voordelig resultaat. Belastingsoort Onroerende Zaak Belasting (OZB) Afvalstoffenheffing

Begroting Wijzigingen 2021 6.339.407 195.000 2.431.268

BERAP 2021-II 6.534.407 2.431.268

Rekening 2021 Verschil 6.535.019 612 2.546.599 115.331

Rioolheffing

3.108.697

3.108.697

3.170.096

Toeristenbelasting

1.437.500

1.437.500

1.609.708 172.208

Woonforensenbelasting

127.500

Totale Opbrengsten

13.444.372

20.000

147.500

151.453

61.399 3.953

215.000 13.659.372 14.012.875 353.503

Onroerende zaak belastingen (OZB) Beleid OZB 2021 Voor 2021 is besloten de opbrengst van de ozb met 1,75% te verhogen. De opbrengst betreft de OZB gelden voor de onderdelen eigenarenbelasting OZB woningen, eigenarenbelasting OZB niet-woningen en gebruikersbelasting niet-woningen. Hieronder volgt een nadere specificatie van de OZB opbrengst eigenaren en gebruikers. In de BERAP 2021-I en 2021-II hebben we de OZB raming met in totaal € 195.000 verhoogd op basis van de kohieren 2021. In de rekening komen we daarmee nagenoeg gelijk uit. Specificatie OZB

Begroting Wijzigingen 2021

OZB eigenaren woningen

4.785.529

OZB eigenaren niet won. OZB gebruikers niet won. Totaal

BERAP 2021-II

Verschil

2021

4.980.529

5.100.354 119.825

1.054.502

1.054.502

948.059 -106.443

499.376

499.376

486.606

-12.770

6.534.407

6.535.019

612

6.339.407

195.000

Rekening

195.000

De vermelde bedragen zijn de zuivere belastingopbrengsten. In dit overzicht is de kostenvergoeding voor de dwanginvordering ad circa € 10.000 niet meegenomen.

59

Reinigingsheffingen (combinatie afvalstoffenheffing en reinigingsrechten) Beleid Reinigingsheffingen In onze gemeente wordt de afvalstoffenheffing geheven op basis van het Diftar-systeem. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht deel en een variabel deel. De hoogte van het variabel deel wordt bepaald door het aantal aangeboden kilo's restafval en door het aantal ledigingen van de restcontainer. Het aanleveren van zowel de PMD- als de GFTcontainer is gratis. Uitgangspunt bij de afvalstoffenheffing is een 100% kostendekking. Verschillen tussen Begroting en Rekening worden verrekend met de bestemmingsreserve afval. Als de reserve onvoldoende hoog is om een nadeel te dekken komt het nadeel ten laste van de Algemene Middelen. Tarieven 2021 voor de burger: Bij de legesverordening 2021 zijn de volgende tarieven vastgesteld. Vast tarief:

€ 133,00 per aansluiting

Variabel tarief:

€ 0,20 per kilo restafval € 4,00 per lediging container restafval € 1,80 per opening ondergrondse container (GFT en restafval) Aangeleverde kilo's GFT/PMD zijn gratis

Afvalbrengpunt (ABP):

€ 0,15 per kilo grof huishoudelijk afval € 0,00 Per kilo grof tuinafval

Inzamelingsfrequentie:

3 wekelijks

Aantal aansluitingen:

10.950

Betaalde poorttarieven bij Attero voor de gemeente: Verbrandingsbelasting:

€ 33,15 per ton

Poorttarief GRIJS:

€ 41,40 per ton

Poorttarief GROEN:

€ 40,14 per ton

Aantallen tonnages/ledigingen 2021 Afvalstromen Restafval (grijs) Groenafval (GFT) Plastic, metalen, drankkartons (PMD) Grof (huishoudelijk) afval ABP Grof tuinafval ABP Totalen

Tonnages begroting rekening 1.600 3.000 700 1.750 2.700 9.750

2.305 2.753 937 1.684 2.341 10.020

verschil 705 -247 237 -66 -359 270

Ledigingen begroting rekening

verschil

90.000 100.000 136.000

97.719 90.146 145.670

7.719 -9.854 9.670

326.000

333.535

7.535

Kostendekkendheid 2021 Totale kosten afval

Begroting

Rekening

Saldo

1. Algemene kosten afval

460.868

506.257

45.390

2. Huis aan huis inzameling

477.278

524.921

47.643

60

3. Kosten ABP

460.047

448.594

-11.453

4. Kosten overige afvalstromen

207.009

93.944

-113.065

5. Overige indirecte kosten

826.067

844.249

18.182

2.431.268

2.417.965

-13.303

5.649

5.649

2.431.268

2.423.614

-7.654

7. Storting in reserve afval

0

122.985

122.985

Totaal lasten afval 2021

2.431.268

2.546.599

115.331

Totaal opbrengsten

-2.431.268

-2.546.599

-115.331

100%

100%

0

Subtotaal: 6. Storting in voorziening afval Totaal kosten

Kostendekkingspercentage

Toelichting verschillen Begroting / Rekening 2021 De werkelijke uitgaven afvalstoffen waren in 2021 totaal € 7.654 lager dan begroot en de inkomsten € 115.331 hoger dan begroot. Per saldo dus een voordeel in 2021 van € 122.985. Met ingang van 2021 is het inleveren van gft gratis en is de prijs per lediging van een restcontainer met € 1 verhoogd. Op begrotingsbasis is een inschatting gemaakt met betrekking tot het aantal ingeleverde kilo's en ledigingen. Het effect van de maatregelen heeft anders uitgepakt dan verwacht. Er zijn meer kilo's aangeleverd en meer ledigingen restafval gedaan dan vooraf was ingeschat. Opgemerkt wordt dat ten opzichte van de werkelijkheid 2020 de in rekening gebrachte kilo's voor zowel restafval als grof huishoudelijk afval wederom zijn gedaald met respectievelijk 350 en 343 ton. Het voordeel wordt gestort in de reserve en in de voorziening. De stand van de reserve is na de storting € 192.181 en die van de voorziening € 17.961. NB: Zowel de begrote kosten als de inkomsten zijn € 32.000 hoger dan in de primitieve begroting 2021 was opgenomen. Dit wordt veroorzaakt doordat bij de legesverordening 2021 is besloten de kilo's gft niet in rekening te brengen en de lediging van een restcontainer met € 1 te verhogen. Onderstaand worden de verschillen 2021 tussen de begroting en de rekening per onderdeel nader toegelicht.

Toelichting lasten/uitgaven afval Algemene kosten afval De werkelijke algemene lasten afval waren € 45.390 hoger dan begroot. De verhoging wordt o.a. veroorzaakt door de inhuur van een afvalcoach, de implementatie van DIFTAR/koppeling met financiële boekhouding, de digitale afvalwijzer en het opstellen van een grondstoffenvisie. Kosten huis aan huis inzameling De werkelijke kosten voor de huis aan huis inzameling waren € 47.643 hoger dan begroot. Eenvoudigweg omdat er meer afval is aangeboden. Vooral de meer ingezamelde tonnages en de stijging van het aantal ledigingen restafval zorgen voor hogere kosten. Kosten Afvalbrengpunt (ABP) Het betreft hier een voordeel van € 11.453. Dit voordeel wordt veroorzaakt door minder aangeleverde kilo's van diverse afvalstromen (vooral grof tuin afval, hout en asbest) en door hogere vergoedingen voor o.a. oud papier ABP en ijzer. Het voordeel wordt negatief

61

beïnvloed door de hogere exploitatielasten vrachtauto's en de hogere verwerkingskosten matrassen. Kosten overige afvalstromen Per saldo is op dit onderdeel sprake van een voordeel van € 113.065. Het voordeel ontstaat grotendeels door de lagere kosten voor inzameling oud papier door scholen en verenigingen. Doordat de prijs van oud papier bijna heel 2021 boven de vastgestelde garantieprijs lag was het niet noodzakelijk voor de inzamelaars om gebruik te maken van de garantieregeling. Het overige voordeel ontstaat door een combinatie van voor- en nadelen. Voordelen worden behaald door minder aangeleverde kilo's kringloopwinkel (tijdelijk gesloten) en legen bladbakken (kosten derden), nadelen door meer kilo's luiers en lagere opbrengsten verpakkingsglas. Overige indirecte kosten Het betreft hier een nadeel van € 18.182 en dit ontstaat door een combinatie van nadelen en een voordeel. Het nadeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door kosten eigen dienst met betrekking tot kwijtschelding en bladbakken. Een voordeel is op de stelpost niet in rekening gebrachte kilo's, deze zijn reeds verwerkt in de werkelijke opbrengsten. Reserves en voorzieningen Het voordeel op de kosten en het voordeel op de opbrengsten wordt conform huidig beleid gestort in de reserve afval. Het voordeel op de kapitaallasten wordt conform de BBV-voorschriften gestort in de voorziening afval.

Toelichting baten/inkomsten afval De werkelijke inkomsten afvalstoffen zijn per saldo € 115.331 hoger dan begroot. Dit voordeel werd vooral veroorzaakt door een hogere opbrengst op het variabele deel van de afvalstoffenheffing voor restafval. Zowel het aantal kilo's (+705.000 kg) als het aantal ledigingen (+7.719) was hoger dan geraamd. De werkelijke inkomsten vast tarief voor huishoudelijk waren lager dan de raming.

Rioolheffing Beleid Rioolheffing Basis voor de raming van de lasten en baten is het meest recent vastgesteld GRP. In dit geval het GRP dat geldt vanaf het jaar 2016. In dit GRP is voor het eerste jaar (2016) rekening gehouden met een totale last van € 2.982.908. Door de 100% kostendekkendheid is ook de bate van de rioolheffing geraamd tot hetzelfde bedrag. Voor de hoogte van de rioolheffing 2016 betekende dit een gemiddeld tarief van € 235,80 per aansluiting. Het GRP is zodanig opgezet dat voor alle GRP-jaren sprake is een consistente lastenuitzet van 0,75% per jaar. Door de 100% kostendekkendheid dient de ontwikkeling van de hoogte van de rioolheffing gelijke trend te houden met de ontwikkeling van de lasten. Hierdoor is conform de stijging van de lasten ook sprake van een jaarlijkse consistente stijging van het riooltarief met 0,75%. Eventuele verschillen in de exploitatie worden gecompenseerd door een mutatie in de toevoeging of onttrekking uit de (egalisatie)reserve riolering. De looptijd van het huidige GRP is verlengd tot 2023. In de loop van 2022 wordt het nieuwe GRP aangeboden aan de raad. Het nieuwe GRP wordt bij goedkeuring door raad vastgesteld voor de periode 2023-2028.

62

Kosten riolering

Begroting

Rekening

Verschil

1. Algemene kosten

1.185.616

1.212.752

27.136

2. Overheadkosten

378.813

374.250

-4.563

3. Kapitaallasten

1.114.158

1.077.079

-37.079

0

37.079

37.079

5. Compensabele btw

244.233

244.233

0

6. Geraamde dotatie voorziening

185.877

165.877

-20.000

3.108.697

3.111.270

2.573

58.826

58.826

4. Voordeel kapitaallasten naar voorziening

Totaal kosten 7. Positief resultaat naar reserve Totaal lasten riolering

3.108.697

3.170.096

61.399

8. Opbrengst rioolheffing woningen

-2.764.321

-2.826.255

-61.934

-344.376

-343.841

535

0

0

-3.108.697

-3.170.096

-61.399

100%

100%

0

9. Opbrengst rioolheffing niet woningen 10. Opbrengst vervolgingskosten Totale opbrengsten Dekkingspercentage kosten Toelichting tabel

Algemeen Uit de tabel blijkt, dat de totale opbrengst rioolheffing € 3.170.096 bedraagt. De totale lasten zijn € 3.111.270. Hierbij is rekening gehouden met een voordeel op de kapitaallasten van € 37.079 door onderuitputting. Conform het BBV moet dit bedrag in een voorziening worden gestort. Het resterend verschil tussen de baten en lasten bedraagt € 58.826. Dit voordelig verschil wordt gestort in de reserve riolering. Nadere toelichting op overige onderdelen De Algemene kosten riolering zijn iets hoger uitgevallen. De nadelen delen zijn vooral ontstaan door de stijgende energiekosten gemalen, de hogere kosten voor de gemeentelijke software en beheer rioolgemalen binnen de samenwerking in de waterketen en de hogere exploitatiekosten voor de veegmachine. Er zijn ook voordelen. Zo zijn de salariskosten iets gedaald en is er minder wegenvuil gestort. De kapitaallasten zijn lager dan begroot. Het verschil wordt conform BBV gestort in de voorziening riool. De geraamde storting in de voorziening is € 20.000 lager, omdat dit deel in 2021 is ingezet voor de samenwerking in de waterketen. De compensabele btw is conform de begroting geboekt en geeft geen verschillen. Nadere toelichting opbrengsten rioolheffing De totale opbrengst rioolheffing is € 61.399 hoger uitgevallen dan geraamd.

Deze hogere opbrengst komt voornamelijk door een hoger ontvangen bedrag voor het variabel deel van de rioolheffing. Oorzaak hiervan is een toename van de WOZ-waardes en door wijzigingen in het woningareaal. Zoals eerder vermeld worden de jaarlijkse lasten van de riolering, door de 100% kostendekkendheid, volledig gedekt door de rioolheffing. De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief en een variabel tarief per aansluiting. Beide tarieven bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. Verloop reserve riolering 2021 Het verloop van de reserve riolering is in 2021 als volgt:

63

Reserve riolering 2021

Bedrag

Stand per 1-1-2021

229.664

- Toevoeging

58.826

- Onttrekking

0

Stand per 31-12-2021

288.490

De toevoegingen of onttrekkingen aan deze reserve betreffen verschillen die ontstaan door efficiency verschillen. Het saldo kan worden ingezet voor egalisatie van de tarieven en ook om gelijke trend te houden met de kosten en baten conform het GRP. Verloop voorziening riolering 2021 Het verloop van de voorziening riolering is in 2021 als volgt: Voorziening riolering 2021

Bedrag

Stand per 1-1-2021

517.395

- Toevoeging (onderuitputting)

37.079

- Toevoeging (overig)

165.877

- Onttrekking

-22.171

Stand per 31-12-2021

698.180

Als de geraamde kapitaallasten hoger zijn dan werkelijke kapitaallasten, dan is sprake van onderuitputting. Het verschil wordt toegevoegd aan de voorziening. De overige toevoeging betreft de geraamde bijdrage uit het GRP. De onttrekking betreft de dekking van de uitgaven 2021 van een tweetal investeringen. Deze investeringen worden (gedeeltelijk) gedekt uit de voorziening riolering.

Toeristenbelasting Beleid In 2021 bedraagt het tarief € 1,25 per overnachting. Dit tarief is vastgesteld na een aangenomen motie in de raadsvergadering van 2 juli 2020. In 2022 zal tariefdifferentiatie worden toegepast, conform besluiten in de Kadernota 2022. Opbrengst 2021 Evenals 2020 is 2021 in verband met Covid-19 voor ondernemers in deze branche een bijzonder jaar geworden. De pandemie heeft er aan bijgedragen dat er meer mensen in het eigen land op vakantie zijn gegaan. Dit heeft geleid tot een fors hoger aantal overnachtingen, met name bij de grotere vakantieparken. Ook de tariefsverhoging van € 0,05 heeft bijgedragen aan de meeropbrengst. Toeristenbelasting Toeristenbelasting Totaal

Begroting Wijzigingen 2021 1.437.500 1.437.500

BERAP 2021-II 1.437.500 1.437.500

Rekening 2021 Verschil 1.609.708 172.208 1.609.708 172.208

Forensenbelasting Beleid Omdat de forensenbelasting conform de toeristenbelasting sterk is gelieerd aan recreatieve activiteiten loopt de tariefaanpassing van de forensenbelasting gelijk op met een tariefaanpassing van de toeristenbelasting. 64

Opbrengst In de begroting is een opbrengst geraamd van € 147.500. De werkelijke opbrengst bedraagt € 151.453. Een meeropbrengst dus van € 3.953. Woonforensenbelasting Woonforensenbelasting Totale Opbrengsten

Begroting Wijzigingen 2021 127.500 20.000 127.500 20.000

BERAP 2021-II 147.500 147.500

Rekening 2021 Verschil 151.453 3.953 151.453 3.953

Kostendekkendheid leges Inleiding Jaarlijks wordt in de begroting en jaarstukken inzicht gegeven in de kostendekkendheid van de leges. De kostendekkendheid leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit houdt onder andere in dat uitgaven voor het opstellen van beleid en uitgaven voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen. Bij omgevingsvergunningen mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De kostendekkendheid van de leges is per titel en hoofdstuk beoordeeld. Toerekening overhead De overhead wordt toegerekend volgens een systematiek op basis van totale lasten of een systematiek op basis van totale uren. Voor de toerekening van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het (standaard)systeem gebruikt van de totale lasten. De uitkomst is een opslagpercentage van 15,24%. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Hiervoor zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Het opslagtarief bedraagt € 49,47.

De genoemde tarieven zijn conform de begroting 2021. Titel I Titel I betreft de algemene dienstverlening waaronder bijvoorbeeld de burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen vallen. Voor titel I geldt, dat de totale opbrengsten de totale kosten per titel niet mogen overschrijden. Een overschrijding (hogere opbrengst) van één of meerdere hoofdstukken in een titel is wel toegestaan voor zover dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op andere hoofdstukken. In vakjargon heet dat kruissubsidiëring en dat is toegestaan. Zowel bij de Burgerlijke Stand als bij de reisdocumenten is de opbrengst lager dan begroot. Dit is veroorzaakt doordat er minder huwelijken/geregistreerde partnerschappen zijn afgesloten en er kennelijk ook minder gereisd is. Beide zijn waarschijnlijk het gevolg van de Covid-19 crisis.

TITEL I Leges Nr. Algemene Dienstverlening 1 Burgerlijke Stand 2 Reisdocumenten, ID 3 Rijbewijzen 4 Verstrekking BRP 5 Bestuursstukken

Begroting 2021 Rekening 2021 Totale Totale % Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 50.459 27.072 54% 52.653 12.741 24% 130.627 76.313 58% 134.481 48.858 36% 171.960 93.946 55% 175.442 94.589 54% 107.518 11.027 10% 110.526 5.866 5% 5.760 750 13% 6.106 990 16%

65

6 Overige Publiekszaken 7 Leegstandswet 8 Kansspelen 9 Verkeer en vervoer 10 Diversen 11 Aansluiting en riolering Totaal

23.669 5.326 2.491 35.211 33.190 590

6.872 1.625 641 10.635 6.018 590

566.801

235.489

29% 31% 26% 30% 18% 100%

23.396 396 2.491 35.253 33.607 4.117

4.908 160 398 8.653 6.018 4.117

21% 40% 16% 25% 18% 100%

42% 578.468

187.298

32%

Titel II Titel II betreft de dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving (omgevingsvergunning). Vanaf 2014 is er een aparte legesverordening omgevingsvergunning. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. De opbrengsten op de bouwleges vallen fors hoger uit dan begroot. Dit is veroorzaakt door enkele grote projecten, de helft van de opbrengst komt namelijk voort uit de 10 grootste aanvragen. Totaal zijn er ruim 300 aanvragen ingediend. De kostendekkendheid is daarmee boven de 100% uitgekomen. TITEL II Leges Nr. Fysieke leefomgeving 1 Kosten taakveld(en) 2 Inkomsten (excl. Heffingen) Netto kosten 4 Toe te rekenen overhead 5 Toe te rekenen BTW 6 Opbrengst heffingen Totaal

Begroting 2021 Rekening 2021 Totale Totale % Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 363.364 489.526 0 0 363.364 489.526 237.802 237.802 18.272 15.267 480.785 1.212.737 619.438 480.785 78% 742.595 1.212.737 163%

Titel III Titel III betreft de dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn. Hier is een overschrijding (opbrengst hoger dan kosten) per hoofdstuk niet toegestaan. Titel III Leges Nr. Europese Dienstenrichtlijn 1 Horeca 2 Organiseren evenementen 3 Prostitutiebedrijven Totaal

Begroting 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 7.824 2.950 38% 391 5 1% 0 0 8.215 2.955

Rekening 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 7.054 2.950 42% 353 5 1% 0 0 7.407 2.955

Begroting 2021 Rekening 2021 Leges Totale Totale % Totale Totale % Nr. Verordening Lijkbezorging Kosten Opbrengst Dekking Kosten Opbrengst Dekking 1 Lijkbezorgingsrechten 375.366 158.014 42% 330.690 140.848 43% (incl. o'houd begr.plaats) Totaal 375.366 158.014 330.690 140.848

66

Leges Nr. Verordening Marktgelden 1 Marktgelden Totaal

Begroting 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 10.731 7.648 71%

Rekening 2021 Totale Totale % Kosten Opbrengst Dekking 10.415 7.349 71%

10.731

10.415

67

7.648

7.349

Weerstandsvermogen en Risicomanagement In deze paragraaf, waarin rekening is gehouden met de in het voorjaar 2019 vastgestelde nota Reserves en Voorzieningen, wordt over 2021 een beeld geschetst van de financiële positie van de gemeente. Het is niet eenvoudig om te bepalen hoe goed of slecht een gemeente er financieel voorstaat. Of een hoge schuld nadelig is voor de financiële positie hangt er bijvoorbeeld vanaf welke bezittingen er tegenover de schulden staan, en hoe hoog de opbrengsten zijn waarmee rente en aflossing kunnen worden betaald. Kortom de financiële positie van een gemeente is niet in één kengetal uit te drukken, maar door naar een aantal belangrijke financiële kengetallen gezamenlijk te kijken kan er wel een uitspraak worden gedaan over de financiële positie van de gemeente. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen kan, conform de begroting 2021, het volgende worden vastgesteld:      

De weerstandsratio is uitstekend De schuldpositie ligt in de veilige zone De vermogenspositie is voldoende De grondexploitatie ligt in de veilige zone De structurele begrotingsruimte is toereikend De belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten

Op basis van het bovenstaande is de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. De belastingcapaciteit is echter wel hoog in vergelijking met andere gemeenten.

Weerstandsvermogen en risico's In deze paragraaf worden twee soorten risico’s onderscheiden. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor de risico’s die te voorzien en dus te beheersen zijn worden bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s wordt gekeken naar het weerstandsvermogen. Bepaald wordt in hoeverre de gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Hiervoor wordt van de niet geraamde risico’s een inventarisatie gemaakt. Door het weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van het weerstandsvermogen. De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken:  Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten.  Kort geld lenen in plaats van lang geld als wordt verwacht dat de rente op kapitaalmarkt (lange rente) hoger blijft dan op de geldmarkt (korte rente). Hierbij wordt wel rekening gehouden met de grenzen volgens de kasgeldlimiet.  Geen eigen personeelskosten toerekenen aan projecten en investeringen.  Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar.

 Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen.  Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren.  Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid.  Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.

68

Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. De omvang van het weerstandsvermogen is aanvullend beïnvloed door vaststelling van de nota Reserves en Voorzieningen in 2019. Hierbij is ook rekening gehouden met het feit dat de omvang van de stille reserves alleen mogen worden betrokken voor de incidentele risico’s. In deze begroting is het weerstandsvermogen gesplitst in een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit. Op deze manier kan de structurele weerstandscapaciteit worden vergeleken met de structurele risico’s en de incidentele weerstandscapaciteit met de incidentele risico’s. Weerstandsvermogen

Begr. 1-1-2021 Rek. 31-12-2021

1. Weerstandsdeel Algemene Reserve (WAR)

10.817.987

11.569.396

2. VAR

1.845.728

2.245.483

3. Bufferreserve gronden

1.934.252

2.232.535

0

0

Totaal als str. weerst.capaciteit

14.597.967

16.047.414

5. Stille reserves

11.000.000

11.000.000

Totaal als inc. weerst.capaciteit

11.000.000

11.000.000

4. Onbenutte belastingcapaciteit

Toelichting weerstandscapaciteit Uit de tabel blijkt, dat het structurele weerstandsvermogen uit de jaarrekening per 31-12-2021 met circa € 1.400.000 is toegenomen ten opzichte van de begroting per 1-1-2021. Het incidentele weerstandsvermogen wijkt niet af. De stille reserves zijn reserves die aan het zicht zijn onttrokken maar nog wel een waarde kunnen vertegenwoordigen. Voorbeelden zijn activa als gebouwen of vervoermiddelen, die al volledig zijn afgeschreven maar nog wel een waarde hebben. Een ander voorbeeld is ons aandelenbezit van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De huidige waarde hiervan is fors hoger dan de op de balans verantwoorde aankoopwaarde. Ook gronden kunnen een hogere werkelijke waarde hebben dan op de balans staat. Conform vorig jaar worden de stille reserves geschat op € 11 miljoen. Dit betreft voor gronden € 5 miljoen en voor de aandelen BNG € 6 miljoen. De provincie heeft ons als toezichthouder geadviseerd het totaalbedrag van de stille reserves alleen te betrekken bij de berekening van de weerstandscapaciteit van de incidentele risico’s.

Risico’s Het volgende overzicht geeft de niet geraamde risico’s weer. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Verder is er een uitsplitsing gemaakt in een incidenteel of structureel risico. Een risico wordt als incidenteel gezien als wordt ingeschat dat het risico zich maximaal 1 x per 4

69

jaar kan voordoen en als structureel als het risico vaker dan 1 x per 4 jaar wordt ingeschat. Nr. Omschrijving

Bedrag

Kans

1

Gronden bij de gemeente

3.400.000

50%

1.700.000

1.700.000

2

Vastgoed

2.000.000

50%

1.000.000

1.000.000

3

Decentralisaties/sociaal domein

1.500.000

50%

750.000

750.000

4

Gemeenschappelijke Regelingen

975.000

50%

487.500

487.500

5

Accres Gemeentefonds

1.500.000

30%

450.000

450.000

6

Grondexploitatie grondbedrijf

320.000

30%

96.000

96.000

7

Verlofstuwmeer

100.000

50%

8

Btw-compensatiefonds

200.000

50%

100.000

100.000

9

Leningen BBZ

150.000

50%

75.000

75.000

10 Verzekeringen

200.000

30%

11 Juridische procedures

200.000

50%

12 Garantieverplichtingen

250.000

10%

25.000

25.000

13 Rente

150.000

30%

45.000

45.000

14 Bodemsanering

100.000

30%

30.000

30.000

100.000

30%

15 Planschade Totaal

Incidenteel

11.145.000

Structureel

50.000

50.000

60.000

60.000 100.000

30.000 240.000

Risicobedrag

100.000

30.000 4.758.500

4.998.500

De risico’s zijn bij het samenstellen van de begroting 2022 geactualiseerd en wijken in de jaarrekening 2021 niet af. Voor een nadere toelichting van deze risico’s wordt verwezen naar de begroting 2022. Daarnaast zou de Covid-19 crisis voor aanvullende risico's kunnen zorgen. Er is in het overzicht van de niet geraamde risico's echter geen post voor Covid-19 opgenomen omdat een substantieel deel van de van het Rijk ontvangen Covid-19 bijdragen, voor zover nog niet besteed, worden gereserveerd in een afzonderlijke Covid-19 reserve.

Berekening weerstandsratio Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe de gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt het weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio groter dan 2,0 tussen 1,4 en 2,0 tussen 1,0 en 1,4 tussen 0,8 en 1,0 tussen 0,6 en 0,8 lager dan 0,6

Aanduiding Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Zeer Onvoldoende

In onderstaande tabel is in het bovenste deel de uitkomst van de structurele weerstand in de eerder toegelichte ratio weergegeven en de incidentele weerstand is weergegeven in een bedrag als restant ruimte van de weerstand. Ratioberekening

Rek.

Rek.

Rek.

Struct. en Incident.

2019

2020

2021

70

Weerst.cap. Struct.

13.714.296 14.772.650 16.047.414

Risico's structureel

4.407.500

5.647.500

4.758.500

3,11

2,62

3,37

Weerst. Ratio Struct. Weerst.cap. Incid.

11.000.000 11.000.000 11.000.000

Risico's incidenteel

355.000

290.000

240.000

Weerstandsruimte Inc. 10.645.000 10.710.000 10.760.000 Toelichting uitkomsten weerstand structureel en incidenteel De structurele weerstandsratio is in de Rekening 2021 ten opzichte van de ratio in de Rekening 2020 toegenomen met 0,75 tot 3,37 en kwalificeert daarmee als uitstekend. De toename is enerzijds het gevolg van een lagere inschatting van de structurele risico's, anderzijds is het structurele weerstandsvermogen met rond € 1.400.000 toegenomen.

Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit; Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. Deze provinciale signaleringswaarden zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. Normen

A

B

C

weerstandsratio

> 1,4

1,4 - 0,8

< 0,8

netto schuldquote

< 90

90 - 130

> 130

netto schuldquote gecorrigeerd

< 90

90 - 130

> 130

solvabiliteitsratio

> 50

20 - 50

< 20

grondexploitatie

< 20

20 -35

< 35

structurele exploitatieruimte

>0

0

<0

belastingcapaciteit

< 95

95 -105

> 105

71

Onderstaand zijn de uitkomsten vermeld van de voorgeschreven kengetallen. Jaarverslag

2021

Kengetallen

Verloop van de kengetallen Verslag 2020 Begroting 2021 Verslag 2021 Cat.

weerstandsratio

2,62

2,58

3,37

A

netto schuldquote

44%

62%

36%

A

netto schuldquote gecorrigeerd

39%

56%

32%

A

solvabiliteitsratio

32%

29%

39%

B

grondexploitatie

3%

6%

2%

A

structurele exploitatieruimte

2%

1%

5%

A

belastingcapaciteit

119%

114%

119%

C

Toelichting kengetallen De schuldquote wordt berekend door de netto schuld te delen door het totaal van de baten. De solvabiliteitsratio wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. De solvabiliteitsratio geeft aan welk deel van de bezittingen van de gemeente (activa) gefinancierd worden met eigen vermogen (de reserves). Het kengetal van de Grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde van de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie worden bij elkaar opgeteld en vervolgens uitgedrukt in verhouding tot de totale gemeentelijke baten. Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan welke reële structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te kunnen dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten (ozb, afval en riolering) van een meerpersoonshuishouden in jaar T (2021) te vergelijken met het landelijk gemiddelde van jaar T-1 (2020).

72

Kapitaalgoederen Algemeen In deze paragraaf wordt het beleidskader over het onderhoud van kapitaalgoederen zoals onder andere wegen, groen, riolering en gebouwen gegeven. En daarnaast een dwarsdoorsnede van de begroting. Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen komen immers op diverse beleidsvelden voor. Met het onderhoud van de kapitaalgoederen is een belangrijk deel van de begroting gemoeid. Een goed overzicht is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in de financiële positie van de gemeente. Vaststelling IBOR In het bestuursprogramma 2018-2022 is aangegeven om een beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) op te stellen. De nota IBOR, inclusief kwaliteitsnormen en financiële consequenties, is in november 2021 door de raad vastgesteld.

Vastgoed & Geld In 2021 is een totaal bedrag van € 216.500 beschikbaar voor het uitvoeren van extra onderhoudsprojecten. Ieder jaar wordt de raming verhoogd met € 50.000. Vanaf de begroting 2019 is het totaal budget Vastgoed & Geld gesplitst in een deel wegen, een deel groen en een deel gebouwen. Het budget van wegen staat op 0, omdat deze is aangewend voor de investering van € 1 miljoen extra per jaar. Dit bedrag is nu opgenomen bij de reguliere budgetten van wegen. De volgende bedragen waren beschikbaar in 2021: Omschrijving Wegen 50 % Groen 30 % Gebouwen 20 % Totaal

2021 0 € 129.900 € 86.600 € 216.500

In de subparagraaf wegen worden de uitgevoerde projecten aangegeven. In de subparagraaf groen noemen we de projecten die zijn uitgevoerd met het beschikbare middelen voor groen. Het budget voor gebouwen is ingezet voor de uitvoering van het onderhoud op grond van de opgestelde meerjarenonderhoudsprogramma's (MJOP's) voor het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen.

Wegen Het wegenonderhoud is onderverdeeld in klein onderhoud en groot onderhoud. Onder klein onderhoud wordt verstaan: het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De grootschalige onderhoudsprojecten vallen onder het groot onderhoud en staan op de meerjarenplanning. Deze meerjarenplanning geeft een technisch en financieel beeld van de onderhoudsprojecten voor de komende drie jaar. In het voorjaar van 2021 is de meerjarenplanning opnieuw vastgesteld door het college en ter informatie aangeboden aan de raad. Daarnaast is een keuze gemaakt van de uit te voeren werken in 2021. In 2021 zijn de volgende wegenprojecten opgestart:

73

Financiën Project

Status 31-12-2021

Begroot Werkelijk

Renovatie halfverharde paden

35.000

0

Uitgesteld (1)

Omvormen landbouwwegen LOFAR-(gebied), deelbijdrage

54.400

54.400

In uitvoering

Opwaarderen schelpenpad Flessenhals Borger, deelbijdrage

17.000

10.506

Afgerond

707.560

627.676

78.500

27

In uitvoering In voorbereiding (2)

Fabrieksstraat 2e fase Exloo

123.000

107.676

Afgerond

Parklaan (Dwarsdiep - Begoniastraat) Nieuw Buinen

108.590

108.321

Afgerond

Noorderdiep (Molenlaan - Dr. Mondenweg) Nieuw Buinen

135.000

135.000

Afgerond

Voorbosweg (beb. komgrens - Oude Exloerweg) Buinen

50.000

53.783

Afgerond

Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen) Valthermond Renovatie bruggen Valthermond

Z'diep en Hoofdstraat (D. Mweg - Noorderstr), startkrediet

285.000

2.642

In uitvoering

Fietsp. Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - huisnr. 374) V'mond

311.000

369.325

Afgerond

Fietsp. langs Steenhopenweg (Veldweg - driesprong) Drn

52.000

52.000

Afgerond

Verbeteren trottoirs algemeen (incl. Rooilaan)

35.000

23.489

In uitvoering

Melkweg (rotonde Hoofdweg - komgrens) Klijndijk

88.000

88.057

Afgerond

Totaal opgestarte projecten

2.080.050 1.632.902

(1) Sinds enkele jaren is het niet meer toegestaan onkruid chemisch te bestrijden. Het blijkt nagenoeg ondoenlijk om de onverharde paden onkruidvrij te houden. In overleg met de wethouder is besloten dit budget niet direct in te zetten, maar eerst een ambtelijke Denktank op te zetten waarin BOCE en aannemers een meer efficiënte onderhoudsstrategie bedenken. De resultaten van deze Denktank worden in mei 2022 verwacht. Daarna wordt inzet van het budget met de portefeuillehouder besproken. (2) Start van dit project volgt na afloop van de reconstructiewerkzaamheden aan het Zuiderdiep (2022) Verklaring grotere voor- en nadelen afgeronde projecten: Nagenoeg alle projecten worden afgesloten met een lichte meevaller. Het project reconstructie fietspad Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - huisnr. 374) in Tweede Exloërmond is samen aanbesteed met het fietspad langs de Steenhopenweg in Drouwen. Dit werk sluiten we af met een negatief saldo van € 58.325. Dit wordt veroorzaakt door de sterk gestegen betonprijzen en het feit dat aanzienlijk meer asfaltinritten vanwege de nieuwe betonhoogte moesten worden aangepast. Deze overschrijding wordt voor een groot deel gecompenseerd met de meevallers van de overige projecten. Financiering wegenonderhoud Op basis van kengetallen is jaarlijks ca. € 2.100.000 nodig voor het onderhoud van de verhardingen.

In de beheerbegroting is een structureel bedrag van € 1.148.544 beschikbaar (groot en klein onderhoud samen). Voor de jaren 2018 tot en met 2023 is dit bedrag jaarlijks met € 1.000.000 verhoogd. De gemeenteraad heeft in 2021 besloten dit bedrag na 2023 structureel beschikbaar te stellen. Bij projecten waar ook de riolering wordt verbeterd, wordt het budget van de wegaanpassing in het GRP ondergebracht. In 2021 zijn enkele weggedeelten van de Koesteeg en Kruisstraat in Borger herbestraat in verband met rioleringswerkzaamheden.

74

Speerpunten onderhoud 2021 1. Inzet extra 1 miljoen Voor 2021 heeft de raad 1 miljoen euro extra vrijgemaakt voor wegenonderhoud. Hiermee zijn de volgende projecten (extra) gerealiseerd: - Reconstructie Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - Kavelingen) Valthermond - Verbetering Noorderdiep (Molenlaan - Drentse Mondenweg) Nieuw Buinen - Reconstructie fietspad Zuiderdiep (Drentse Mondenweg - huisnr. 374) Tweede Exloermond Conform het raadsbesluit dient 40% van het extra wegengeld geïnvesteerd te worden in plattelandswegen. In 2021 is dit niet gehaald vanwege de omvangrijke reconstructie van het Zuiderdiep in Valthermond (Dr. Mondenweg - Kavelingen). Daarom is in 2020 al extra geïnvesteerd in onderhoud van plattelandswegen. Afstemming over deze strategie heeft plaatsgevonden met LTO en Cumela. 2.

Zuiderdiep Valthermond (Drentse Mondenweg – Kavelingen) Uitvoering van de reconstructie is in 2021 gestart. Het behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). De aanwonenden zijn door meerdere (digitale) informatieavonden betrokken bij de invulling.

3.

Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg) Aangestuurd wordt op een reconstructie van deze weg in 2022. In 2021 is gestart met de technische voorbereidingen.

Openbare verlichting Vervanging van de openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructiewerkzaamheden aan de weg en is vastgelegd in het gemeentelijke verlichtingsplan. De financiering hiervan is geregeld in de exploitatiebegroting. Vanaf 2019 is structureel € 225.000 beschikbaar voor verbetering van de openbare verlichting. Het gaat om een kostendekkende financiering tot 2027. De volgende projecten zijn in 2021 opgepakt. Status 31-122021

Project

Begroot Werkelijk

Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen) Valthermond

115.000

83.680

In uitvoering (1)

Noorderdiep (Molenlaan - Dr. Mondenweg) Nw Buinen

23.950

17.686

Afgerond

Doorsnee West en Doorsnee Oost Valthermond

13.000

0

Icm verduurz (2)

Boekweitstraat Tweede Exloermond

16.000

0

Icm verduurz (2)

Oude Kampenweg Exloo

16.000

0

Icm verduurz (2)

Melkweg (rotonde Hoofdweg - beb. komgrens) Klijndijk

40.800

30.594

Afgerond

224.750

131.960

Totaal opgestarte projecten

(1) Uitvoering is gestart in 2021 en wordt in het voorjaar van 2022 afgerond. (2) Vanwege de bulkaankoop van armaturen is dit project gecombineerd het project verduurzaming 2021. Het project is aanbesteed, echter door corona is de uitvoering uitgesteld naar januari 2022 Verduurzaming openbare verlichting In 2019 is de gemeenteraad akkoord gegaan met de verduurzaming van de openbare verlichtingsinstallatie in de komende 6 jaar. Dit betekent het ombouwen van alle energie onzuinige (niet PL) verlichting naar LED. De volgende projecten zijn in 2021 opgepakt: Project Uitfaseren TLD armaturen en enkele SON-armaturen (480 stuks)

75

Per 31-12-2021 Wordt gestart (2)

Groen Gemeentelijk bezit tabel III.C.5 Gemeentelijk groen Omschrijving

Eenheid

Aantal 2021

Bos en bosplantsoen Heesters, vaste planten en hagen

m2

3.179.718

m2

109.059

Gras, gazon en bermen

m2

4.660.188

Sportvelden (25*8500)

m2

212.500

Bermsloten en schouwsloten m1 Vijvers en natuurvriendelijke oevers m2

500.812

Volkstuinen

m2

22.471

In gebruik gegeven grond

m2

418.950

Laanbomen

st

41.989

196.077

opmerking: - inclusief groen op sportparken, begraafplaatsen en rond scholen Beleid Staand groenbeleid bestaat uit de groenbeleidsvisie ‘Onze groene ruimte’ een groenvisie op hoofdlijnen en de visie ‘Groen moet je doen’ een uitwerking van deze hoofdlijnen per groenbeleidsthema. Het beleidsstuk Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) is in november 2021 unaniem door de gemeenteraad aangenomen. Hierin zijn keuzes vastgesteld omtrent onderhoudsniveau en financiën. Tijdens het besluitvormingsproces zijn eenmalig extra middelen toegekend aan groen voor het wegwerken van technische achterstanden groen en het stimuleren van biodiversiteit. Beheer en onderhoud In 2021 was beheer en onderhoud nog afgestemd op het in 2013 vastgestelde onderhoudsniveau dat uitgaat van niveau C. Het groenonderhoud wordt voor het grootste gedeelte uitgevoerd in eigen beheer. Een deel, met name het grasmaaien binnen de kommen wordt uitbesteed aan de werkvoorzieningschappen. Voor het thema bermen is het bermbeheerplan in 2005 door het college vastgesteld en in 2015 herzien en aangepast. Voor het thema landschappelijke elementen is de Bosvisie in 2021 vernieuwd waarin is ingespeeld op de klimatologische veranderingen. Achterstallig groenonderhoud en renovatie Boomveiligheidscontroles in 2015 toonden aan dat er sprake was van achterstallig onderhoud.

In 2016 is daarom gestart met planmatig onderhoud van bomen voor een veilig boombestand. In 2021 is de laatste trant in uitvoering genomen, dit wordt in 2022 afgerond. In 2021 is het project ruimen graven geactualiseerd en is het werk aanbesteed. Vanaf januari 2022 is gestart met het ruimen van graven, dit project loopt over meerdere jaren. Data op orde In 2021 is een start gemaakt met het op orde maken van de data. In de omgevingsscan is een vergelijk gemaakt tussen de fysieke ruimte en de beschikbare data in het beheerpakket Obsurv. Dit project wordt in 2022 afgerond waarbij het streven is om 90% op orde te hebben.

76

Tijdens het uitvoeren van de omgevingsscan zijn tegelijkertijd technische achterstanden in het groen en kansrijke locaties om de biodiversiteit te stimuleren in kaart gebracht. In 2022 volgt nadere uitwerking hiervan. Financiën De reguliere onderhoudsbudgetten voor groen waren in 2021 met uitzondering voor het onderhoud aan de bossen toereikend. Maatregelen voortvloeiend uit de nieuwe Bosvisie hebben een kleine overschrijding veroorzaakt. Tevens zijn extra kosten gemaakt omdat er percelen dood hout gekapt moesten worden die aangetast waren door Essentaksterfte en de Letterzetter. De bospercelen zijn deels opnieuw ingeplant. Voor groen zijn in 2021 diverse projecten ter voorbereiding, in uitvoering genomen en afgerond. Project

Krediet

Rekening

Opstellen algemeen beleid groen Opstellen biodiversiteitsvisie Opstellen bomenvisie Renovatie begraafplaatsen

€ 25.000 € 25.000 € 20.000 € 680.000 € 110.000 € 19.000 € 30.000 € 22.000 € 15.000 € 20.000 € 10.000 € 10.000 € 680.000 € 12.000 € 63.740

0 0 0 € 387.000

Status 31-12-2021 Voorbereiding Voorbereiding Voorbereiding Onderhanden

€ 22.047

Onderhanden

€ 14.000 € 4.000 € 12.500 0 0 0 0 € 386.248

Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden Onderhanden

€ 12.000 0

Afgerond Voorbereiding

Bomen/groen Zuiderdiep Tweede Exloërmond Groen fietspad Zuiderdiep Tweede Exloërmond Parklaan Nieuw Buinen, dunnen bomen Herinrichting groen Fabrieksstraat Groen Koesteeg-Kruisstraat Borger Beheer bos- natuur- cultuurhistorie Bloemrijke akkers Natuurparkje Veenlanden Nw. Buinen Wegwerken achterstallig onderhoud bomen Onderhoud/ revitalisering bos volgens bosvisie Groen Zuiderdiep (Dr. Mondenweg - Kavelingen

Begraafplaatsen Beleid Voor de begraafplaatsen is in maart 2008 de visie begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats vastgesteld. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn voor alle acht begraafplaatsen. Beide visies zijn nog actueel. tabel III.C.6 Kengetallen Omschrijving Overledenen Begraafplaatsen Begrafenissen Bijzettingen urnen

Aantal 2019 262 8 58 24

77

Aantal 2020 278 8 52 27

Aantal 2021 285 8 56 19

Beheer en onderhoud Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A conform het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Project achterstallig onderhoud en renovatie In 2019 zijn op de begraafplaats in Odoorn graven zonder gedenktekens geruimd. Er is voldoende budget aanwezig voor de volgende bovengrondse ruimingsactie, maar niet voldoende om alle graven ondergronds ook te ruimen. In 2020 is gewisseld van projectleider en is de besteksvoorbereiding opgestart. In 2021 zijn de gegevens geoptimaliseerd en is het werk aanbesteed. In januari 2022 is gestart met de feitelijke ruiming. Waar mogelijk worden de ruimingswerkzaamheden gecombineerd met de renovatiewerkzaamheden. Hiervoor wordt in 2022 budget aangevraagd. Financiën Het totale budget voor begraven excl. de inkomsten uit grafrechten en de vergoedingen onderhoud graven bedroeg in 2021 € 406.240 Voor derden leveranties is een bedrag opgenomen van € 71.450. Er was in 2021 een overschrijding ten gevolge van hogere kosten voor grafdelven en er is meer geld uitgegeven om groen en meubilair op enkele plaatsen een kwaliteitsimpuls te geven.

Sportvelden Beleidskader In 2010 is de sport en beweegnota Sport zet in beweging vastgesteld. Hierin is op hoofdlijnen aangegeven welke kant we als gemeente uit willen met voetbal. In de beleidsnotitie Leefgebied en sport uit 2014 zijn kaders aangegeven hoe de gemeente omgaat met (met name de accommodaties van) voetbal en tennis. Beide nota’s zijn nog actueel. tabel III.C.7 Kengetallen Omschrijving Sportparken Wedstrijdvelden Trainingsvelden

Aantal 10 16,5 8,5

Beheer en onderhoud In 2018 is een bestek voor alle (groot) onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden opgesteld en aanbesteed. De kwaliteitseis voor de sportvelden is dat zij moeten voldoen aan de KNVB-norm. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast wordt door een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken, zelf onderhouden. Deze boventallige velden zijn in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. Alle sportvelden (bestek en boventallig) worden regelmatig gecontroleerd op de KNVB-norm. Een keer in de drie jaar wordt de kwaliteit bepaald door ISA-sport, waarbij de sportvelden worden beoordeeld op bodem, waterhuishouding, vlakheid en grasbestand. Hiervan wordt een kwaliteitszorgrapportage per veld opgesteld, waarin een onderhoudsen bemestingsadvies per veld wordt gegeven. 2021 Het voorjaar van 2021 was koud en guur. De zomer was vochtig en groeizaam. Er werd maar liefst 52 keer gemaaid. Het onderhoudscontract met de aannemer is voor 2021 met een jaar verlengd.

Gaande weg 2021 kwamen er klachten wat aanleiding was om 2022 het contract te beëindigen, het bestek onder de loep te nemen en de dienst vanaf 2022 opnieuw aan te besteden.

78

Financiën Voor het uitbesteden van de onderhoudswerkzaamheden aan de sportvelden is een budget begroot van € 135.203. Daarnaast is er nog een budget begroot van € 9.226 voor de kosten van bemesting e.d. Er is een overschrijding van het budget voor onderhoud door o.a. door stijgende kosten van bemesting. Verder waren er extra kosten voor het renoveren van velden in Buinen en Tweede Exloërmond. De besteksvoorbereiding voor de nieuwe aanbesteding heeft in geringe mate bijgedragen aan de budgetoverschrijding.

Speeltuinen Beleidskader De nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou is nog steeds actueel. In deze nota zijn de hoofdlijnen bepaald voor het spelen en ontmoeten. Om uitvoering te kunnen geven aan de nota is het uitvoeringsplan Ruimte voor jou 2010-2017 op- en vastgesteld in 2010. De nota’s staan op de nominatie om te worden geactualiseerd. tabel III.C.8 Kengetallen Omschrijving Speeltoestellen Locaties, beheer verenigingen Locaties, beheer gemeente

Aantal 2021 342 incl. zwembaden 39 excl. zwembaden 13 excl. zwembaden

Beheer en onderhoud Nieuwe en bestaande buitenruimtes moeten voldoen aan het Warenwetbesluit Attractie en Speeltoestellen (WAS). Beheer en onderhoud wordt zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 maakt men gebruik van een nieuw beheersysteem om de logboekregistraties in bij te houden. In 2021 zijn 30 speeltuinverenigingen actief en is er een nieuwe beheerder gevonden voor de skatebaan in Borger. In Buinerveen, Exloo, Valthermond zijn initiatieven om nieuwe sport- en speelplekken te ontwikkelen. Ook zijn wervingsacties uitgezet voor nieuwe bestuursleden. Onderhoud en renovatie Bij speeltuinen is in beperkte mate achterstallig onderhoud geconstateerd. Dit leidt niet tot gevaarlijke situaties, maar behoeft wel de aandacht. Renovatie van toestellen wordt door de beheerders in overleg met de gemeente uitgevoerd. De gemeente stelt hiervoor 75% subsidie beschikbaar. Financiën Het totale budget voor speeltuinen bedraagt € 68.722. Dit budget is op dit moment voldoende om de toestellen goed te onderhouden en veiligheid te garanderen. Er moeten de komende jaren veel toestellen vervangen worden gezien de leeftijd, het is nog onduidelijk of deze vervangingspiek is op te vangen binnen de huidige budgetten. Er was vanuit het uitvoeringsplan jaarlijks € 20.000 beschikbaar gesteld voor nieuwe initiatieven. Dit budget is er vanaf 2016 niet meer.

Dit betekent dat er geen financiële ruimte is voor nieuwe speellocaties behalve in uitbreidingsplannen. Daarvoor is budget in de exploitatieopzet meegenomen. Voor het onderhoud van nieuwe speellocaties is geen structureel budget gereserveerd.

Riolering Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet.

79

Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL. Op deze lijst zijn de projecten met ramingen voor de komende drie jaar opgenomen. Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Beheer en onderhoud Kolken reiniging en onderhoud gemalen wordt door BORG uitgevoerd. Reiniging en inspectie riolering vindt plaats door derden via een meerjarig onderhoudscontract. Kleine riool reparaties en vervanging worden door BORG uitgevoerd. De grotere onderhouds- en vervangingswerkzaamheden worden door derden uitgevoerd. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en naar de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Als de vervangingseisen grotendeels lager worden dan zal de levensduur van de riolering toenemen. Het streven is begin 2022 het functiegericht beheer volledig te hebben geïmplementeerd.

In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen.

Omschrijving Vrijverval riolering Drukriool (vrijvervalleidingen) Persriolering Rioolgemalen Minigemalen (buitengebied) Bergbezinkbassin Overstorten gemengde stelsel Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken Iba's Infiltratievoorzieningen

Eenh eid km km km st st st st st st st st

Aantal 288 23 110 48 439 1 44 12.750 11.125 92 700

Beleidskader Het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) 2016-2020 is in 2015 vastgesteld. Hierin is een meerjarenplanning voor het onderhoud en de vervanging van het riool opgenomen en wordt tevens beschreven hoe de gemeente omgaat met regenwater. Vanuit de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen (SNV) wordt met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan het opstellen en afstemmen van de nieuwe GRP’s. Om binnen SNV het traject te kunnen doorlopen is de planperiode van het GRP eind 2021 verlengd tot en met 2022. In 2022 wordt aan de gemeenteraad het nieuwe GRP ter vaststelling voorgelegd. Financiën Het onderhoud en de vervanging van het riool, inclusief afkoppelen, is kostendekkend gemaakt via het GRP. De financiële paragraaf die bij het GRP hoort, gaat uit van een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van 0,75%.

80

In 2021 zijn de volgende projecten opgestart voor riool: Project

Begroot Werkelijk

Zuiderdiep (Dr. Mondenweg-Kavelingen) V'mond

281.410

180.000

In uitvoering

Fabrieksstraat (2e fase) Exloo

80.000

80.000

Afgerond

Parklaan (Dwarsdiep-Begoniastraat) Nw-Buinen

10.000

8.995

Afgerond

Melkweg (rotonde Hoofdweg-komgrens) Klijndijk IBA's + hoofdgemalen 0-inspectie + NENkeuring

22.000

0

In uitvoering

46.000

0

In uitvoering

Herstraten Koesteeg/Kruisstraat Borger

210.000

210.000

Afgerond

Opstellen gemeentelijke rioleringsplan (GRP)

40.000

0

In uitvoering

Samenwerking Noorderlijke Vechtstromen

20.000

22.306

Afgerond

Besturing Bergbezinkbassin Exloo

27.500

10.992

In uitvoering

Totaal opgestarte projecten

Status 31-12-2021

736.910 512.293

Reserves en voorzieningen riolering Voor de opvang van pieken in het toekomstig onderhoud wordt een voorziening opgebouwd. De stortingen hierin zijn opgenomen in het GRP. De stand van de voorziening per 31-12-2021 bedraagt € 698.180. Hiervan is € 123.500 geoormerkt voor lopende investeringen. In de loop van de jaren is ook een reserve opgebouwd. Deze wordt volledig gevoed door efficiëncy voordelen in de kosten en door hogere baten. De stand van de reserve per 3112-2021 bedraagt € 288.490.

Gebouwen Tabel 12. Kengetallen gebouwen Kern Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Binnensport Buitensport Zwembaden Onderwijs Strategisch vastgoed Diversen Totaal aantal objecten

Aantal eind 2021 5 4 6 9 0 3 8 10 45

Beleidskader Door de coronacrisis zijn tal van fysieke overleggen in 2021 niet doorgegaan. Het heeft een periode geduurd voordat deze overleggen digitaal weer konden worden opgepakt. Het gevolg is dat een aantal trajecten zijn vertraagd. Het overleg met de bewoners van Valthermond-Oost over de behoefte aan een ontmoetingsruimte en de toekomst van De Wenakker is daardoor in 2021 niet afgerond. Eind 2021 is besloten om het pand te gaan verkopen, nu de Wenakker niet meer benodigd is voor een gemeenschapsfunctie. Het raadplegen van de inwoners van Valthe, Exloo en Odoorn over renovatie of nieuwbouw van een voetbal-kerncomplex in Odoorn is afgerond en de voorbereidingen voor nieuwbouw in Odoorn op het huidige sportcomplex zijn opgestart.

81

Medio 2020 is de gemeente begonnen van het opstellen van een toekomstvisie voor onze binnensportaccommodaties. In de eerste helft van 2021 werd deze visie vastgesteld door de gemeenteraad. Ook zijn alle voetbalverenigingen geïnterviewd als startpunt van de evaluatie Leefgebied en buitensport. In 2022 wordt deze evaluatie afgerond. Onderhoudsniveau Door een extern bedrijf zijn halverwege 2016 voor veel gebouwen conditiemetingen uitgevoerd volgens de wettelijke norm NEN 2767. Op basis van deze metingen zijn er meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) voor de komende 10 jaar opgesteld. Deze MJOP’s zullen periodiek (iedere 5 jaar) geactualiseerd gaan worden. Aan de hand hiervan wordt dan duidelijk of er jaarlijks voldoende budget beschikbaar gesteld wordt om de gebouwen op de gewenste manier te onderhouden. Bij voldoende budget kunnen we dit gaan uitvoeren. Indien er onvoldoende budget is dan zal er een prioritering moeten plaats vinden voor het uitvoeren van het (planmatig)onderhoud. De afname van het aantal gebouwen als gevolg van Kern & Kader stagneert. Hierdoor blijven gebouwen langer in onderhoud. Daarmee wordt de druk op de onderhoudsbegroting groter. In 2021 was het regulier budget wederom niet toereikend om het benodigde onderhoud uit te voeren. Daardoor is een overschrijding ontstaan.

In 2021 werd inzichtelijk gemaakt middels een nieuwe NEN2767 keuring wat benodigd is voor de huidige gebouwen en zijn strategische of financiële keuzes benodigd. Financiën Het begrote budget voor uitvoering van het jaarplan onderhoud gemeentelijke gebouwen bedroeg in 2021 € 637.715. Dit budget is vermeerderd met een bijdrage van € 75.000 uit de onderhoudsreserve. Per 31-12-2021 is van het totaal beschikbare budget nog € 51.000 over. Dit bedrag wordt teruggestort in de reserve gemeentelijke gebouwen. In de uitvoering van het onderhoud is een flinke inhaalslag gaande. Door meer contact met gebruikers, betere grip vanuit team Bouwkunde komen meer meldingen en storingen in beeld en is hard gewerkt aan de uitvoering en begeleiding van het onderhoud. Daarnaast zijn diverse elementen nu toe aan vervanging. Het storingsonderhoud in 2021 was net als in 2020 hoger dan oorspronkelijk geraamd op basis van kengetallen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=806731db-4c31-430b-988c-6729c06694a5