Informatiedocument Markerein
Tekst van het document
b
Drentse gemeentelijke samenwerking Van Afval Naar Grondstoffen Informatiedocument over de Drentse samenwerking op het gebied van huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer
Versie 1 mei 2026
Dit informatiedocument is opgesteld in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Het doel is om bestuurders en raadsleden snel inzicht te geven in de aard en meerwaarde van de samenwerking van de Drentse gemeenten in Markerein. Daarmee vormt het informatiedocument een inhoudelijke basis voor bestuurlijke continuïteit en een goed geïnformeerde start van de nieuwe bestuursperiode.
Het logo van de gezamenlijke regionale campagne in Drenthe. Van start gegaan in juni 2020
Inhoud Samenvatting
3
1 Van initiatief naar structurele samenwerking
4
1.1 Historie en het ontstaan van Markerein: vliegende start in 2008 met perspectief
4
1.2 Ambtelijk Markerein verbonden aan bestuurlijk VDG en DOE
5
2 Resultaten in de praktijk: gezamenlijke projecten en aanpak
7
2.1 Gezamenlijk strategisch contractbeheer
7
2.2 Regionale communicatiecampagne: Geef Het Door
8
2.3 Belangenbehartiging
9
2.4 Kennisdelen en monitoren van afvalbeheerprestaties Drentse gemeenten
9
2.5 Bekostigingsmodel Markerein en samenwerking Drenthe
10
2.6 Samenwerking met Groningse gemeenten SOZOG
11
3 Het manifest: ambitie en samenwerkingsprogramma
12
3.1 Bestuurlijke wens om gezamenlijke ambities te stellen
12
3.2 Drenthe van afval naar grondstoffen
12
3.3 Programma voor regionale maatregelen en actualisering
13
4 Korte schets van het speelveld en de ontwikkelingen
15
4.1 Wettelijke kaders en gemeentelijke beleidsautonomie
15
4.2 De rol van gemeenten
17
4.3 Producentenverantwoordelijkheid
19
Bijlage 1. Deelnemers Markerein (april 2026)
20
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
2/20
Samenvatting De Drentse gemeentelijke samenwerking op het gebied van afval- en grondstoffen heeft zich in de afgelopen jaren steeds verder ontwikkeld tot een sterk, nuttig en goed georganiseerd samenwerkingsmodel: Markerein. De Drentse gemeenten zetten daarbij gezamenlijk in op het verder terugdringen van het huishoudelijk restafval, meer en betere scheiding van recyclebare grondstoffen, en de totstandkoming van een circulaire grondstoffeneconomie in Drenthe. Naast de eigen gemeentelijke doelstellingen hebben de Drentse gemeenten het manifest “Drenthe Van Afval Naar Grondstoffen” ondertekend. Het manifest voor de periode 2023 – 2028 omvat een programma voor regionale maatregelen dat in VDG- en Markerein-verband wordt opgepakt. Door samenwerking willen de gemeenten bijdragen aan de landelijke ambities van het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050 en het daarop voortbouwende Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) 2023-2030. Op weg naar een (regionale) circulaire grondstoffeneconomie waarbij verspilling van grondstoffen wordt voorkomen. Tegelijkertijd is het doel om ook nieuwe banen te creëren rondom nieuwe inzamel- en recyclingactiviteiten in Drenthe, ook voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De Drentse samenwerking laat ruimte voor elke individuele gemeente om het eigen afval- en grondstoffenbeleidsplan uit te voeren.
De ervaring leert dat de gemeenten gezamenlijk sneller en beter in staat zijn om de omslag van afval naar grondstof in Drenthe te maken. De wijze waarop de samenwerking is georganiseerd heeft in de afgelopen jaren steeds duidelijker vorm gekregen met actieve rollen voor het bestuurlijk platform VDG en sinds 2026 het Drents Overleg Energie (DOE) en het ambtelijk platform Markerein waarin elke Drentse gemeente is vertegenwoordigd. Dit informatiedocument is mede opgesteld in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Het doel is om (ook nieuwe) bestuurders en raadsleden snel inzicht te geven in de aard en meerwaarde van de samenwerking binnen Markerein en de relatie met VDG en DOE, de rollen en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen en de actuele opgaven richting een circulaire economie. Daarmee vormt het informatiedocument een inhoudelijke basis voor bestuurlijke continuïteit en een goed geïnformeerde start van de nieuwe bestuursperiode. In hoofdstuk 2 wordt het ontstaan van de samenwerking binnen Markerein beschreven, de rol van het ambtelijke platform en de bestuurlijke verbinding met VDG en DOE. Vervolgens gaat hoofdstuk 3 in op de concrete invulling van de samenwerking. In hoofdstuk 4 staat het manifest centraal, met de gezamenlijke ambities, het programma voor regionale maatregelen en de actualisering richting 2028.
Daarna schetst hoofdstuk 4 het bredere werkveld van gemeentelijk afval- en grondstoffenbeheer, inclusief nationale beleidskaders, wettelijke verantwoordelijkheden. Dit hoofdstuk is met name bedoeld voor de lezers die nieuw zijn op dit werkveld en zich in het kort een beeld willen vormen. Als separate bijlage bij dit informatiedocument is de Grondstoffenmonitor Drenthe-Markerein peiljaar 2025 bijgevoegd. Deze monitor presenteert de prestaties van de Drentse gemeenten op het gebied van huishoudelijk afval en scheiding en hergebruik van grondstoffen.
1
Van initiatief naar structurele samenwerking
1.1
Historie en het ontstaan van Markerein: vliegende start in 2008 met perspectief In 2008 zijn op initiatief van Area Reiniging alle Drentse gemeentelijke beleidsambtenaren op het gebied van huishoudelijk afvalbeheer uitgenodigd voor een bijeenkomst over de kansen en mogelijkheden voor samenwerking op dit werkveld. Het motto en doel dat met deze samenwerking werd beoogd luidde in het kort “Reductie restafval Drentse gemeenten”. Tijdens geregelde bijeenkomsten (elke 6 weken) werden deze kansen en mogelijkheden verkend en kregen ook steeds verder vorm. Teneinde deze samenwerking te ondersteunen en te begeleiden is afval- en grondstoffendeskundige Paul de Bruin van IPR Normag verzocht om de rol van onafhankelijk voorzitter (annex secretaris) van werkgroep Markerein te vervullen. De behoefte aan het uitwisselen van kennis en ervaringen bleek groot en leidde binnen afzienbare termijn tot enkele gezamenlijke initiatieven: •
Onderzoek: Het gezamenlijk laten uitvoeren van sorteeranalyses zodat inzicht wordt verkregen in de herbruikbare grondstoffen die zich nog in het huishoudelijk restafval bevinden. Er is een uniform sorteerprotocol opgesteld en een deskundige uitvoeringsorganisatie aangesteld om de sorteeranalyses in de 12 gemeenten uit te voeren.
•
Monitoring: Een gezamenlijk ontwikkelde grondstofmonitor die inzicht geeft in de prestaties op het gebied van huishoudelijk afval en grondstoffen per gemeente en als spiegel alle gemeenten tezamen. De “Grondstoffenmonitor Drenthe-Markerein” wordt jaarlijks gepubliceerd. Naast inzicht in de vorderingen met de reductie van huishoudelijk restafval en meer hergebruik van grondstoffen, biedt deze grondstoffenmonitor goede handvatten om vooruit te kijken en prioriteiten te stellen. Daarnaast wordt vanuit RWS en de NVRD de Benchmark Huishoudelijk Afval georganiseerd. Deze benchmark biedt verdiepende analyses waarbij de prestaties worden vergeleken en (ambtelijk) worden besproken met andere deelnemende gemeenten.
Mede op basis van deze inzichten ontvouwden zich interessante en nuttige gesprekken tussen de deelnemende beleidsambtenaren. Men realiseerde zich en ervoer dat deze samenwerking van toegevoegde waarde was voor het uitvoeren van de eigen taken in de eigen gemeente. En dat deze samenwerking nog veel meer zou kunnen gaan betekenen. Zowel in praktische zin: diverse afvalverwerkingscontracten liepen af waarbij het afzonderlijk per gemeente aanbesteden een forse opgave zou betekenen. Alsook omdat in deze periode bij gemeenten én het Rijk het duurzaamheidsbelang om te komen tot minder huishoudelijk restafval en meer hergebruik van grondstoffen een steeds prominenter rol kreeg. In de huidige situatie nemen de betreffende beleidsambtenaren van alle Drentse gemeenten deel aan Markerein. De meeste deelnemers hebben ook een of meer collega’s als agenda-lid
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
4/20
die als vervanger of bij specifieke onderwerpen aansluiten bij de bijeenkomsten. Naast het delen van kennis en bespreken van actuele ontwikkelingen in het dynamisch speelveld, heeft het werkpakket van de samenwerking zich verder verbreed en omvat onder andere: • Gezamenlijk inkoop en contractbeheer Zowel afval- en grondstoffenverwerking als ook aan het afvalbeheer verbonden diensten en producten zoals containers. • Regionale campagne “Drenthe Geeft Door”. • Onderzoek Beleidsonderzoek, verkenningen en haalbaarheidsonderzoek op het gebied van huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer en de totstandkoming van een regionale circulaire (grondstoffen) economie. • Monitoring van afval- en grondstoffenprestaties Onder meer de jaarlijkse Grondstoffenmonitor Drenthe-Markerein. Daarvoor worden ook jaarlijks meerdere onderzoeken gedaan naar de samenstelling van ingezameld huishoudelijk afval. • Belangenbehartiging Positiebepaling en Drentse belangenbehartiging bij (landelijke) discussies en ontwikkelingen. In hoofdstuk 3 worden diverse activiteiten nader toegelicht. 1.2
Ambtelijk Markerein verbonden aan bestuurlijk VDG en DOE Markerein heeft zich in die eerste jaren verder ontwikkeld tot een volwaardig samenwerkingsplatform op het gebied van (huishoudelijk) afvalbeheer, duurzaamheid en beleidsadvies. Overigens met behoud van de gemeentelijke beleidsautonomie. In 2011 hebben de betrokken wethouders besloten om Markerein formeel als ambtelijk platform te verbinden aan het bestuurlijk platform VDG Energie, Klimaat en Milieu (EKM) voor wat betreft afval- en grondstoffenbeheer onderwerpen. Met de overgang van de VDG‑portefeuille Energie, Klimaat en Milieu naar het Drents Overleg Energie (DOE) in 2025, is Markerein bestuurlijk verbonden aan het DOE. Omdat in het DOE vooral de portefeuillehouders Economische Zaken en Industrie (EZ&I) zitting hebben, is praktisch afgesproken dat de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor Markerein bij deze portefeuille, met specifieke aandacht voor de verbinding met de circulaire‑economieopgave, wordt gelegd. En dat deze portefeuillehouder tijdige en adequate afstemming heeft met de portefeuillehouder Afval en Grondstoffen binnen de eigen gemeente, zodat besluiten over Markerein consistent en integraal worden voorbereid. Betrokken gemeente ambtenaren signaleren dit voor hun eigen gemeente en ondernemen hier actie op richting hun portefeuillehouders.
Daarbij staat voorop dat elke gemeente autonoom het eigen huishoudelijk afval- en grondstoffenbeleid bepaalt. Huishoudelijk afvalbeheer is een politiek en bestuurlijk relevant onderwerp. Onder meer door de veelvuldige contactmomenten die bij veranderingen in het beleid nodig zijn met de gemeenteraad en inwoners. De samenwerking draagt daarom met kennis, ervaring en voorstellen bij aan het verder optimaliseren van het gemeentelijk beleid en biedt schaal-
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
5/20
groottevoordelen bij het gezamenlijk uitvoeren van projecten en activiteiten die anders door elke gemeente zelf opgepakt zouden moeten worden. De verbinding van Markerein als beleidsplatform aan VDG en het DOE heeft de volgende kenmerken: • Regelmatig worden (tussen)resultaten van projecten toegelicht en besproken ter vergadering van het portefeuillehouderoverleg. Ook worden extra verdiepingsbijeenkomsten belegd. • De portefeuillehouders ontvangen – via het VDG secretariaat – de verslagen van alle Markerein bijeenkomsten. Op deze wijze worden zij op de hoogte gebracht van lopende zaken en nieuwe projecten en ontwikkelingen. • De agenda c.q. onderwerpen die in Markerein verband worden opgepakt worden periodiek voorgelegd aan de portefeuillehouders. • Vanuit VDG of het DOE worden vragen aan Markerein voorgelegd of opdrachten verstrekt. De voorzitter van Markerein neemt daarom deel aan de agendacommissie die de agenda voor het portefeuillehoudersoverleg voorbereidt. • Periodiek organiseert Markerein symposia over afval- en grondstoffenbeheer, duurzaamheid en circulaire economie voor wethouders, raadsleden en ambtelijk betrokkenen van de deelnemende gemeenten en andere betrokkenen en belanghebbenden.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
6/20
2
Resultaten in de praktijk: gezamenlijke projecten en aanpak Zoals gezegd heeft de samenwerking zich inmiddels verbreed. In dit hoofdstuk lichten we zonder uitputtend te willen zijn enkele belangrijk werkvelden toe.
2.1
Gezamenlijk strategisch contractbeheer De Drentse gemeenten besteden in Markerein verband nagenoeg alle contracten voor het verwerken van in de gemeente ingezamelde afval- en grondstofstromen van huishoudens gezamenlijk aan. Ook worden veel andere producten en diensten op het gebied van huishoudelijk afval gezamenlijk ingekocht of aanbesteed. Zoals de inkoop van (verzamel)containers, logistieke diensten (inzameling, op- en overslag en transport), het uitvoeren van sorteeranalyses, diensten op het gebied van regionale communicatie zoals de campagne “Geef het Door”, et cetera. Area Reiniging vervult bij deze aanbestedingen een actieve rol en is penvoerder namens de gemeenten. Strategisch contractbeheer gaat verder dan het bewaken van fatale termijnen en wettelijke verplichtingen alleen. Het richt zich nadrukkelijk ook op het tijdig herkennen van kansen, risico’s en marktontwikkelingen die kunnen vragen om een afwijkende of meer proactieve planning. Zo kan strategisch contractbeheer aanleiding geven tot het zeer vroegtijdig opstarten van een aanbestedingstraject, bijvoorbeeld wanneer sprake is van belangrijke marktinnovaties, samenwerkingskansen, gewijzigde wet- en regelgeving, marktomstandigheden of risico’s die bij uitstel zouden toenemen.
Ook kan worden gekozen voor een gefaseerde aanbestedingsaanpak waarbij een deel van een of meer percelen vroegtijdig wordt aanbesteed, terwijl andere percelen bewust aansluiten op de reguliere fatale termijnen. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om flexibiliteit te benutten, Markerein bedrijfsbezoek GFT verwerking schaarse capaciteit doelmatig in te zetten en de continuïteit van dienstverlening te borgen. Daarnaast stelt deze aanpak de gemeenten en het gezamenlijk contractbeheer in staat om meer regie te voeren op kwaliteit, duurzaamheid en kostenontwikkeling over de gehele keten. Door contracten in samenhang te beheren kunnen keuzes worden gemaakt die bijdragen aan hogere grondstofkwaliteit, reductie van restafval, beperking van milieubelasting en beheersing van financiële risico’s. De samenwerking en werkprocessen voor gezamenlijke inkoop en contractbeheer zijn vastgelegd in de notitie Procesbeschrijving voor gezamenlijke inkoop afvalverwerking en andere aan huishoudelijk afval-beheer verbonden diensten en goederen (actuele versie 18 december 2025). Daarin is vastgelegd de wijze waarop gezamenlijk (inkoop)processen worden georganiseerd en wat de rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen zijn. In werkgroep Markerein wordt gezamenlijk verkend welke strategie het beste past, waarbij kansen, risico’s en marktontwikkelingen worden meegewogen.
Per traject bepaalt elke ge-
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
7/20
meente afzonderlijk of zij deelneemt: deelname blijft dus een eigen bestuurlijke keuze. Wanneer gemeenten deelnemen, machtigen zij Area Reiniging om als penvoerder op te treden. Area Reiniging voert namens de deelnemende gemeenten de aanbesteding uit, bewaakt het proces, beoordeelt inschrijvingen en verzorgt de contractvoorbereiding. Gemeenten blijven zelf opdrachtgever en contractpartij, terwijl Area Reiniging zorgt voor coördinatie, voortgang en een rechtmatig en efficiënt aanbestedingsproces. 2.2
Regionale communicatiecampagne: Geef Het Door Naar aanleiding van de bestuurlijk uitgesproken wens voor een gezamenlijke regionale communicatiecampagne heeft werkgroep Markerein dit opgepakt. De campagne Drenthe Geeft Door is al enkele jaren in volle gang en loopt in principe tot en met 2028. De campagne is een aanvulling op de communicatie door individuele gemeenten. In gemeentelijke communicatie gaat het vaak over welke voorzieningen op welke wijze kunnen of moeten worden gebruikt. De regionale campagne richt zich vooral op het belang van afvalpreventie en afvalscheiding. De Drenthebrede communicatieaanpak richting bewoners en bedrijven is gericht op bewustwording en motivatie op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Voor de uitvoering is een campagneteam geformeerd met leden van Markerein, gemeentelijke communicatieadviseurs en externe communicatiedeskundige(n). Het campagneteam zorgt voor content (campagnematerialen) en coördineert de uitvoering. Daarbij wordt afgestemd en samengewerkt met de communicatieadviseurs van de gemeenten. In de campagne worden diverse communicatiemiddelen ingezet, waaronder de website Drenthegeeftdoor.nl met berichten en video’s, social media, posters en berichten via lokale radio- en tvstations.
De door Markerein ontwikkelde campagne heeft navolging gekregen in regio Rivierenland, waar AVRI1 elementen uit de aanpak toepast binnen de eigen regionale communicatie. In Rivierenland is gekozen voor een vergelijkbare strategische lijn, waarbij een herkenbaar beeldkenmerk, eenduidige tone-of-voice en een positieve, activerende benadering centraal staan. Net als bij Drenthe Geeft Door ligt de nadruk niet alleen op praktische scheidinformatie, maar vooral op gedragsverandering, bewustwording en het stimuleren van hergebruik en afvalpreventie. Met dezelfde gedachte: een consistente regionale aanpak die lokale communicatie versterkt en bewoners motiveert om duurzaam gedrag vol te houden. 1
AVRI (Afvalverwijdering Rivierenland) is een publiek afval- en grondstoffenbedrijf van en voor Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
8/20
2.3
Belangenbehartiging De samenwerking versterkt de gezamenlijke positiebepaling en behartiging van Drentse belangen binnen (landelijke) discussies en ontwikkelingen. Het initiatief om specifieke onderwerpen of vraagstukken op te pakken kan zowel liggen bij de portefeuillehouders (of VDG) als bij de ambtelijke werkgroep zelf. Er wordt altijd overlegd. Markerein bereidt vervolgens standpunt- en pleitnota’s voor, die via de portefeuillehouders in VDG-verband extern worden ingebracht, bijvoorbeeld richting ministeries, kabinet en VNG. In de afgelopen periode zijn meerdere standpunt- of pleitnota’s geproduceerd op het gebied van statiegeld op kleine flesjes en blikjes, afvalstoffenbelasting (verhoging als gevolg van de polymerenheffing) en producentenverantwoordelijkheid (zoals regie en verantwoordelijkheden van gemeenten en producenten binnen de PMD-keten). Naar aanleiding van de brief van VDG/Markerein aan het kabinet in verband met de voorgenomen verhoging van de afvalstoffenbelasting is Markerein door het ministerie van Financiën uitgenodigd voor een gesprek over hoe gemeenten het huidige beleid met belastingmaatregelen in de afvalsector beoordelen en welke aanpassingen nodig zijn om de circulaire economie te stimuleren.
In de bespreking is door de vertegenwoordiging namens Drenthe en de andere betrokken gemeenten2 stevige kritiek geuit op de hoge heffing op het verbranden van restafval, omdat die het gemeentelijk beleid en instrumenten zoals diftar ondermijnt en mogelijk averechts werkt. Er is gepleit voor fiscale prikkels eerder in de keten, zoals het stimuleren van hergebruik en het aantrekkelijker maken van gerecyclede grondstoffen, terwijl Financiën aangaf dat dit lastig uitvoerbaar is en nog met een advies komt.
2.4
Kennisdelen en monitoren van afvalbeheerprestaties Drentse gemeenten Zoals gezegd is circa elke anderhalve maand een Markerein bijeenkomst waar de deelnemers bespreken hoe de gezamenlijke projecten verlopen en welke actuele ontwikkelingen invloed hebben op het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid. Tijdens deze overleggen worden kennis en ervaringen gedeeld over beleid, uitvoering en samenwerking, zodat gemeenten elkaar versterken en sneller kunnen inspelen op veranderingen in het werkveld. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor het dynamische speelveld waarin gemeenten opereren, waaronder het nieuwe Circulair Materialen Plan (CMP), ontwikkelingen rond uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) en relevante wettelijke, juridische en fiscale aspecten. Ook actuele marktontwikkelingen komen aan bod, bijvoorbeeld in relatie tot gezamenlijke aanbestedingen voor verwerking en recycling van ingezamelde afval- en grondstoffen. De bijeenkomsten bieden daarmee een platform om kansen en risico’s tijdig te signaleren en gezamenlijk richting te bepalen voor de regionale samenwerking.
2
Uitgenodigd waren de G4, Nijmegen, Ede en Markerein namens de Drentse gemeenten.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
9/20
Jaarlijks wordt de Grondstoffenmonitor Drenthe-Markerein gepubliceerd. Deze monitor presenteert in 2 A4-tjes de prestaties van de Drentse gemeenten op het gebied van recycling en scheiding van huishoudelijke afval- en grondstoffen. Door de gehanteerde kentallen (kg per inwoner) zijn de prestaties ook onderling goed te vergelijken c.q. te benchmarken. En bovendien worden de prestaties en trends in de afgelopen jaren getoond. De grafiek toont de daling van de hoeveelheid huishoudelijk restafval als gevolg van preventie én scheiding van recyclebare grondstoffen. Markerein en de gemeenten sturen aan op verdere reductie van het restafval en verbetering van de kwaliteit van de gescheiden ingezamelde grondstoffen. Dit zijn ook de doelen die in het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleidsplan zijn opgenomen. Het gezamenlijke recyclingpercentage bedraagt in 2025 61%. Dat is al vrij hoog in relatie tot de (Europees en nationaal) gestelde doelen: minimaal 55% in 2025, 60% in 2030 en 65% in 2035. Ook het afvalscheidingspercentage is in de afgelopen jaren verbeterd en bedraagt in 2025 73%. Dat betekent dat van al het huishoudelijk afval 73% gescheiden wordt. Maar is valt nog veel te winnen. Op basis van onderzoek naar de samenstelling van het (fijn) restafval weten we dat er nog veel recyclebare grondstoffen in het restafval aanwezig zijn, die in de praktijk worden verbrand.
Het verbranden ervan is niet alleen een verspilling van grondstoffen, maar is ook erg kostbaar. Het verbranden van restafval wordt in de komende jaren naar verwachting nog veel duurder als gevolg van sterke verhoging van de Afvalstoffenbelasting en CO2-heffing3. De Grondstoffenmonitor Drenthe-Markerein (peiljaar 2025) is separaat bij dit informatiedocument gevoegd. 2.5
Bekostigingsmodel Markerein en samenwerking Drenthe Markerein werkt binnen de kaders van een jaarbegroting. Jaarlijks wordt de jaarbegroting voor het aankomende kalenderjaar en een voorlopige begroting voor het daaropvolgende kalenderjaar op- en vastgesteld. Deze begroting omvat onder andere de instandhouding van de samenwerking en de diverse projectmatig en structureel uit te voeren werkzaamheden. Zoals het gezamenlijke strategisch contractbeheer en het uitvoeren van aanbestedingen, uitvoering van de campagne, het organiseren van (mini)symposia, de jaarlijkse Grondstoffenmonitor Mar3
Belastingmaatregelen in het Belastingplan 2026. Besluitvorming over het beprijzingspakket voor afvalverbrandingsinstallaties is uitgesteld. Het kabinet heeft meer tijd nodig om de voorstellen te wegen. Op Prinsjesdag 2026 wordt de Kamer hierover geïnformeerd.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
10/20
kerein en het opstellen van advies- of discussienotities. De projecten worden in principe door de deelnemers van Markerein zelf uitgevoerd. Per project wordt een werkgroep van 2 tot 4 deelnemers geformeerd. Een werkgroep stelt een projectplan op en voert dit vervolgens uit. Ook kunnen ander gemeentelijke functionarissen deelnemen aan een project en werkgroep, bijvoorbeeld deskundige inkoper(s) bij het uitvoeren van een gezamenlijke aanbesteding, communicatieadviseur(s) of beleidsadviseur(s) op het gebied van duurzaamheid. De inzet van functionarissen van gemeenten en Area Reiniging in projecten gebeurt in principe met gesloten beurs. Dit gebeurt bij het merendeel van de projecten. Het kan echter voorkomen dat een project een aanzienlijk grote inzet en tijdsbeslag van de betrokken functionarissen vergt. In deze situaties wordt de gerealiseerde inzet door de betrokken (en betreffende) gemeenten vergoed tegen kostendekkende (interne) verrekentarieven. Voor de uitvoering van projecten kan ook de inzet van externe deskundigen noodzakelijk zijn. Zoals juridische ondersteuning of technische en marktkennis. Deze kosten worden naar rato van het aantal inwoners verrekend met de betreffende Markerein-gemeenten. 2.6
Samenwerking met Groningse gemeenten SOZOG De Groningse gemeenten Oldambt, Veendam, Midden-Groningen en Stadskanaal werken binnen SOZOG samen aan kennisuitwisseling, actuele ontwikkelingen en gezamenlijke projecten, geïnspireerd door Markerein. Sinds 2020 is er ambtelijk contact en gelegenheidssamenwerking tussen beide groepen, waarbij zij elkaar informeren over kansen en jaarlijks éénof tweemaal gezamenlijk overleggen. Recente voorbeelden zijn onderzoek naar luierrecycling, een gezamenlijke aanbesteding voor sorteeranalyses en de lopende aanbesteding voor verwerking van huishoudelijk restafval. Dit contract heeft een verwachte omvang bij aanbesteding van € 4 tot € 5 miljoen per jaar4.
4
Dit betreft circa 75 kton fijn en grof huishoudelijk restafval in Drenthe.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
11/20
3
Het manifest: ambitie en samenwerkingsprogramma
3.1
Bestuurlijke wens om gezamenlijke ambities te stellen Naast de eigen gemeentelijke doelstellingen hebben de Drentse gemeenten het manifest “Drenthe Van Afval Naar Grondstoffen” ondertekend. Het manifest voor de periode 2023 – 2028 omvat een programma voor regionale maatregelen dat in VDG- en Markerein-verband wordt opgepakt. Tijdens het door Markerein georganiseerde symposium “Samen Drenthe Afval Vrij: je moet er wel iets voor doen” in 2017 hebben wethouders, raadsleden, ambtelijke adviseurs en externe sprekers met elkaar gediscussieerd over de ambities op het gebied van afval, grondstoffen en duurzaamheid en de gemeentelijke samenwerking op afvalgebied. Dit heeft geleid tot een eerste manifest voor de periode 2017 – 2022. Tijdens het Symposium Afval en Grondstoffen in een Circulaire Economie van VDG en Markerein in februari 2023 zijn de behaalde resultaten met betrekking tot de in het manifest besproken en geëvalueerd. De Drentse afvalbeheerprestaties ontwikkelen zich in de goede richting. Toch blijven aandacht en maatregelen in de komende jaren van belang voor het bewerkstelligen van een duurzame maatschappij zonder verspilling. Alle Drentse gemeenten staan voor dezelfde uitdagingen en kunnen elkaar helpen, versterken en motiveren zich blijvend in te zetten voor de realisatie van de uiteindelijke doelen.
Naar aanleiding van de gezamenlijke evaluatie en is het manifest geactualiseerd wat heeft geleid tot een nieuw en ambitieus Manifest Drenthe Van Afval Naar Grondstoffen: Samen op weg naar een Drentse Circulaire (grondstoffen) Economie voor de periode 2023 – 2028.
3.2
Drenthe van afval naar grondstoffen Met dit manifest spreken de ondertekenaars af zich gezamenlijk te committeren aan de inzet die binnen de eigen gemeente noodzakelijk is om de hoeveelheid huishoudelijk restafval te verminderen en het afvalscheidingspercentage te verbeteren. Met het gezamenlijk doel dat in 2050 geen verspilling van grondstoffen meer plaatsvindt. Daarbij is in de eerdere VANGdoelstellingen het tussendoel dat gemeenten op het gebied van huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer in 2030 50% circulair zijn ten opzichte van 2016. Deze eerdere VANG-doelstellingen waren primair gericht op afvalscheiding. Inmiddels zijn de bindende recycledoelstellingen uit de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen leidend geworden. Dit betekent dat zowel de mate waarin het afval wordt gescheiden (het scheidingspercentage) als ook de mate waarin dit gescheiden afval ook daadwerkelijk wordt gerecycled als concreet
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
12/20
doel wordt gesteld. De Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen (en de doorvertaling naar Nederlandse beleidskaders) schrijven een recyclingdoelstelling voor van minimaal 55% in 2025, 60% in 2030 en 65% in 2035. Het recyclingpercentage alleen zegt echter weinig over hoeveel grondstoffen nog in het restafval zitten. Gemeenten die alleen op dit percentage sturen, kunnen denken dat hun doel bereikt is terwijl er nog veel verbeterpotentieel bestaat. Daarom is het van belang om ook te blijven sturen op een zo hoog mogelijk scheidingspercentage. de Markerein Grondstoffenmonitor presenteert daarom beide prestatie indicatoren. De Drentse gemeenten committeren zich aan een eigen route, aanpak of plan en motiveren elkaar om zich blijvend in te zetten voor de realisatie van de uiteindelijke doelen. Ook zullen de gemeenten elkaar ondersteunen door het delen van kennis en ervaringen op het gebied van inzameling en preventie van huishoudelijk afval. De Drentse samenwerking in Markerein en VDG op het gebied van afval- en grondstoffen van huishoudens zal daarbij ondersteunen. 3.3
Programma voor regionale maatregelen en actualisering Naast de al genoemde activiteiten zijn in het manifest ook nieuwe activiteiten benoemd en accenten gelegd die gezamenlijk regionaal worden opgepakt. • Circulaire ambachtscentra Onderzoek naar de mogelijkheden van een regionaal circulair ambachtscentrum of ambachtscentra (netwerk). • Kwaliteit van ingezamelde recyclebare grondstoffen Meer regie op de kwaliteit en duurzaamheid van de be- en verwerking van ingezamelde grondstoffen. • Afstemming en leren van elkaars afval- en grondstoffenbeleid Meer onderlinge afstemming van het gemeentelijk huishoudelijk afval- en grondstoffenbeleid. • Regionale communicatiecampagne In de regionale campagne Drenthe Geeft Door wordt toegewerkt naar intensievere aanhaking van de individuele gemeenten. www.drenthegeeftdoor.nl • Monitoring gericht op aantoonbare duurzaamheidsresultaten Meer gerichte monitoring van de behaalde prestaties van be- en verwerking met het doel om meer en betere sturing te kunnen geven aan de route van ingezamelde afval- en grondstoffen in de keten, zoals de CO2-reductie van (gemeentelijk) afvalbeheerbeleid en per ingezamelde recyclebare grondstofstroom de positie op de 10-r ladder in beeld brengen. • Luierrecycling Onderzoek naar mogelijkheden voor (gratis) inzamelen en recyclen van luiers.
• Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) Belangenbehartiging door een actieve rol en ondersteuning van de VNG en NVRD bij de inrichting van Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) op de daartoe geselecteerde producten en materialen.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
13/20
• Belangenbehartiging Belangenbehartiging op andere zich aandienende issues op het gebied van afval- en grondstoffen van huishoudens, onder meer door het kenbaar maken van de standpunten richting betrokken partijen . Deze gezamenlijke activiteiten en doelstellingen zijn inmiddels opgepakt. Het is gewenst om in de komende periode tot en met 2028 (de looptijd van het manifest) samen met de portefeuillehouders de voortgang en resultaten van deze activiteiten te monitoren en te evalueren. En aansluitend de thema’s en activiteiten op het gebied van afval en grondstoffen, circulariteit en duurzaamheid te inventariseren: de agenda voor de toekomst.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
14/20
4
Korte schets van het speelveld en de ontwikkelingen Dit hoofdstuk biedt een korte introductie in het werkveld ‘gemeentelijk afvalbeheer- en grondstoffenbeleid’ en is vooral bedoeld voor de lezers die nieuw zijn op dit werkveld of zich in het kort een beeld willen vormen.
4.1
Wettelijke kaders en gemeentelijke beleidsautonomie Het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeleid voor huishoudelijke afvalstoffen wordt vormgegeven binnen Europese, nationale en lokale wet- en regelgeving. Hieronder wordt het relevante kader beschreven. Europees kader Het Europese afvalbeleid is vastgelegd in de Kaderrichtlijn Afvalstoffen (Richtlijn 2008/98/EG), zoals gewijzigd door Richtlijn (EU) 2018/851. Deze richtlijn vormt het uitgangspunt voor het afvalbeheer binnen de Europese Unie en introduceert onder meer de afvalhiërarchie, waarbij preventie, hergebruik en recycling prioriteit hebben boven energieterugwinning en verwijdering. De richtlijn stelt bindende doelstellingen voor de voorbereiding voor hergebruik en recycling van stedelijk afval. Gemeenten dienen een recyclingprestatie te realiseren van minimaal: • • •
55% in 2025 60% in 2030 65% in 2035
Dit percentage van het huishoudelijk afval moet dan zijn voorbereid voor hergebruik of gerecycled worden. Deze recycledoelstellingen zijn richtinggevend voor het nationale en gemeentelijke afvalbeleid. Deze Europese recyclingdoelen zijn belangrijk, maar het recyclingpercentage alleen zegt weinig over hoeveel grondstoffen nog in het restafval zitten. Gemeenten die alleen op dit percentage sturen, kunnen denken dat hun doel bereikt is terwijl er nog veel verbeterpotentieel bestaat. Daarom is het van belang om ook te blijven sturen op een zo hoog mogelijk scheidingspercentage. De Markerein Grondstoffenmonitor presenteert daarom beide prestatie indicatoren. Bovendien is het voor gemeenten door de hoge heffingen op het verbranden van restafval altijd financieel aantrekkelijker om de hoeveelheid restafval te verminderen. Nationaal wettelijk kader Europese verplichtingen zijn in Nederland geïmplementeerd in de Wet milieubeheer. Op grond van deze wet hebben gemeenten een wettelijke zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het organiseren van een doelmatige en milieu hygiënisch verantwoorde inzameling en verwerking van deze afvalstromen. Nadere regels over gescheiden inzameling zijn vastgelegd in landelijke uitvoeringsregelgeving. Waaronder het Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen.
Sinds 1 juli 2020 zijn gemeenten ook wettelijk verplicht om gft-afval, papier, metaal, kunststof, glas en elektronische apparatuur gescheiden in te zamelen. Op die datum trad het besluit gescheiden inzameling in werking. Vanaf 1 januari 2025 moeten ook textiel en gevaarlijke afvalstoffen gescheiden worden ingezameld.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
15/20
Nationaal beleidskader Het Circulair Materialenplan (CMP) dat van kracht is gegaan per 30 december 2025, is de opvolger van het Landelijk Afvalbeheerplan 3 (LAP3). Het CMP is de nationale uitwerking van het Europees afvalbeleid en beschrijft onder meer hoe met de verschillende afvalstromen moet worden omgegaan. Het stelt minimumstandaarden voor verwerking en de eerder genoemde afvalhiërarchie als toetsingskader. Het vormt daarmee een bindend kader voor overheden en vergunningverlening. Het CMP markeert ten opzichte van het ‘oude’ LAP de beleidsmatige overgang van traditioneel afvalbeheer naar circulair materialenbeheer, waarbij niet alleen de verwerking van afval centraal staat, maar vooral het behoud van grondstoffen, hoogwaardige recycling en het sluiten van materiaalketens. Het plan vertaalt Europese verplichtingen naar het Nederlandse beleidsen uitvoeringskader. Aanvullend omvat het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE 2023-2030) de Rijksbrede beleidsstrategie. Deze is niet juridisch bindend maar strategisch en richtinggevend. Het NPCE is gericht op (het realiseren) van de transitie van afval naar grondstoffen met als doel een circulaire economie in 2050. Het NPCE verwijst naar de juridisch bindende Europese en nationale richtlijnen, wetten en besluiten.
Als we focussen op huishoudelijk afval en grondstoffen dan verschuift de aandacht binnen het NPCE van alleen inzamelprestaties (zoals scheidingspercentages) naar de kwaliteit van grondstoffen en de positie op de R-ladder. Preventie, hergebruik en betere recycling van bijvoorbeeld GFT, PMD, papier en textiel krijgen prioriteit. Gemeenten worden gestimuleerd om te sturen op de milieuwinst van de gehele keten en niet alleen op het verminderen van het aantal kilo’s restafval. Ook aanvullend zijn de programma’s zoals Van Afval Naar Grondstof (VANG). Deze programma’s ondersteunen gemeenten bij de uitvoering en verdere ontwikkeling van het huishoudelijk afvalbeleid. Wettelijk zorgplicht inzameling huishoudelijk afval Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval (Wet milieubeheer, artikel 10.21). Dit betekent dat zij verplicht zijn om afval gescheiden in te zamelen, waarbij hergebruik en milieuvriendelijke verwerking worden gestimuleerd. De gemeente bepaalt de inzamelwijze en kan dit zelf uitvoeren of uitbesteden. Burgers zijn verplicht hun afval volgens de gemeentelijke regels aan te bieden. Gemeenten hebben een zekere mate van beleidsvrijheid wat betreft het afvalbeleid.
Elke gemeente maakt eigen keuzes wat betreft de inzamelfrequentie, het gebruik van financiële prikkels (diftar), containers in de wijk en voor de deur en de wijze waarop het afvalbeheer is georganiseerd (eigen dienst, samenwerken of uitbesteden aan de markt). Besluit gescheiden inzameling Sinds 1 juli 2020 is het ‘Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen’ van kracht. Gemeenten zijn nu wettelijk verplicht om groente -, fruit -, tuinafval en etensresten (GFT+E), papier, metaal, kunststof, glas en elektronische apparatuur gescheiden in te zamelen. Met dit besluit wordt de hoofdregel van de (Europese) kaderrichtlijn afvalstoffen expliciet verankerd in de nationale regelgeving voor huishoudelijke afvalstoffen.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
16/20
Fiscale maatregelen vanuit het Rijk De Rijksoverheid zet ook verschillende instrumenten in om deze restafvalreductie te bevorderen, waaronder een sterke fiscale prikkel. Restafval wordt steeds zwaarder belast (fiscalisering), door bijvoorbeeld de afvalstoffenbelasting voor afvalverbrandingsinstallaties (op basis van de tonnages restafval die verbrand worden) en een CO2-heffing. Dit type prikkels wordt regelmatig versterkt, zowel om duurzaamheidsredenen als om de inkomsten voor het Rijk op peil te houden bij een afnemende grondslag (restafval). Gemeenten met minder restafval zijn minder afhankelijk van het verder opvoeren van de fiscale druk op het verbranden van restafval. Voor gemeenten geldt dus: restafvalreductie is altijd van (financieel) belang. 4.2
De rol van gemeenten De rol van gemeenten in de keten De rol van de gemeenten (en daar waarop zij zelf invloed kunnen uitoefenen) bij het voorkomen van verspilling richt zich voornamelijk op de fase waarin inwoners producten en goederen aanschaffen, consumeren en als afval aanbieden. De volgende figuur toont de invloed van de gemeenten in de keten: hoe donkerder ingekleurd hoe groter de invloed. De gemeente heeft dus zelf de meeste invloed op de (inzamel)voorzieningen en het grondstoffenbeleid in de eigen gemeente. Maar minder directe invloed op bijvoorbeeld het consumptiegedrag van de inwoners (stroomopwaarts) of de recycling en hergebruikactiviteiten in de keten stroom neerwaarts.
Hoewel de directe invloed van gemeenten dus beperkt is in een aantal schakels van deze keten, is er wel een belangrijke rol van de gemeente. Stroomafwaarts als afvalregisseur en met strategisch contractmanagement kunnen gemeenten ervoor zorgen dat de ingezamelde stromen op een zo effectief, efficiënt én duurzame manier worden gerecycled of verwerkt. En stroomopwaarts (richting producenten van producten en voedingsmiddelen en de consumenten) kunnen gemeenten hun inwoners wijzen op het belang van duurzaam inkopen, het voorkomen van voedselverspilling, hergebruik van kringloopgoederen, het repareren van producten die daardoor langer mee kunnen, et cetera. En de producenten van verpakkingen, voedingsmiddelen, producten en andere (gebruiks)goederen kunnen steeds directer worden aangesproken op hún verantwoordelijkheid om producten op de markt te brengen die meer duurzaam zijn. Kortom: meer producentenverantwoordelijkheid. Gemeentelijk afvalbeheer is meer dan inzamelen alleen Adequaat gemeentelijk afvalbeheer omvat een optimale balans tussen diverse – en onderling samenhangende – beleidsinstrumenten waarmee kan worden gestuurd op het aanbied- en scheidingsgedrag van inwoners. Het stimuleren en verleiden tot gedragsverandering van inwoners is minstens zo belangrijk als het beschikken over een technische inzamelstructuur. Afvalbeheer is meer dan inzamelen alleen.
Een integrale aanpak is van belang. Techniek, logistiek en communicatie gaan daarbij hand in hand. De bereidheid van burgers om restafval te
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
17/20
voorkomen en meer grondstoffen te sparen is cruciaal. Een adequaat gemeentelijk afvalbeheer omvat een optimale balans tussen onderling samenhangende beleidsinstrumenten (de beleidsketen) waarmee wordt gestuurd op het aanbied- en scheidingsgedrag van inwoners en biedt de kaders voor de meer technische inzamelketen. Ook het verder bewerken en nascheiden van huishoudelijk restafval (dus door de inzet van techniek) is mogelijk en wordt steeds belangrijker. De figuur illustreert de samenhang van knoppen waaraan kan worden gedraaid om inwoners te verleiden tot het gewenste afvalgedrag. De keten van het gemeentelijk afvalbeheerbeleid kenmerkt zich door de welkbekende plan-do-check-act-cyclus. De nummers corresponderen met de figuur: 1. Doelstellingen afvalbeheerbeleid. Dit betreft het stellen van de door de gemeente gewenste doelen op het gebied van afvalbeheer.
Naast de door de gemeenten zelf gestelde doelen ten aanzien van service, milieu en prijs en het Manifest “Drenthe Van Afval Naar Grondstoffen”, gelden 5 ook de landelijke doelstelHandhaven • Toezicht en controle lingen op het gebied van • Repressie, beboeten 6 Registreren / monitoren 4 • Afvalregistratie preventie en hergebruik Communicatie • Realisatie doelstellingen • Marketing • Management-/beleidsinformatie conform het Circulair Mate• Voorlichting rialen Plan (CMP) en het Recycling grondstoffen 8 9 7 (materiaal en product hergebruik) Be- en verwerking Overslag 10 Burger VANG-programma. inzamelen (contractbeheer) en transport Verbranding met energieterugwinning 2. Inrichting (fysieke) inza3 Acceptatiebeleid • Tarievenbeleid (gratis/betaald) 1 melstructuur. Teneinde de • Beschikbaarheidsbeleid Doelstellingen gewenste doelstellingen te Afvalbeheerbeleid • LAP (preventie, hergebruik) bewerkstelligen zal een fy• Eigen door gemeente gestelde 2 doelen Inrichting inzamelstructuur sieke inzamelstructuur • Haal- en brengfaciliteiten • Containermanagement moeten worden ingericht. De inrichting van de inzamelstructuur heeft gevolgen voor de (door burgers ervaren) service én is van invloed op het afvalaanbiedgedrag van burgers.
Minstens zo belangrijk als de beschikbaarheid van een weloverwogen inzamelstructuur, is het flankerend beleid waarmee het afvalaanbiedgedrag van burgers kan worden gestimuleerd: verleiden, sturen en (desnoods) handhaven: 3. Acceptatiebeleid is een beleidsinstrument gericht op het meer of minder 'gemakkelijk' kunnen aanbieden van (bepaalde) afvalstromen. Daarbij kan worden gestuurd met de beschikbaarheid van inzamelvoorzieningen (b.v. extra containers voor het gescheiden aanbieden van grondstoffen, openingstijden van de milieustraat, inzamelfrequentie voor het ophalen van grondstoffen of restafval aan huis, et cetera) of kunnen prijsprikkels worden toegepast. 4. Communicatie in de vorm van marketing is erop gericht burgers te verleiden tot het gewenst afvalaanbiedgedrag. Bijvoorbeeld door bewustwording. Voorts wordt voorlichting verstrekt over de gemeentelijke inzamelstructuur. Bij communicatie is de vraag: wie neemt hierbij het voortouw. Vaak kan generieke communicatie op regionaal niveau worden opgepakt (vergelijkbaar met de regionale campagne Drenthe Geeft Door), en wor-
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
18/20
den specifieke zaken zoals inzameldagen, openingstijden van de milieustraat op gemeenteniveau opgepakt. 5. Handhaving in de vorm van toezicht en repressie (boetes) vormt een stok achter de deur indien blijkt dat de overige beleidsinstrumenten voor (een groep) inwoners onvoldoende effect sorteren. 6. Monitoren en registreren. De bereikte resultaten (service/kwaliteit, afvalpreventie, afvalscheiding, et cetera) worden geregistreerd en geanalyseerd zodat kan worden beoordeeld in welke mate de gestelde doelen daadwerkelijk zijn of worden bereikt. Indien nodig wordt actie ondernomen met een of meer van de beschreven beleidsinstrumenten. 4.3
Producentenverantwoordelijkheid Om de circulaire ambities te kunnen realiseren is er vanuit de gemeenten de roep om producenten bij het ontwerp van hun product al rekening te houden met de mogelijkheid voor hergebruik na de levensduur van het product. Hiervoor hebben gemeenten in VNG in 2021 de motie “Stop met sturen aan de achterkant” aangenomen, die het standpunt vormt in de overleggen met het Rijk en producenten. Producentenverantwoordelijkheid krijgt steeds meer vorm. Tegenwoordig gaat het om Uitgebreide ProducentenVerantwoordelijkheid’ (UPV) wat betekent dat producenten verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer van de producten die door hen op de markt zijn gebracht. De uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor consumptiegoederen en verpakkingen is ingezet om de transitie naar een circulaire economie te bevorderen. Daarbij is ook een doel om bij het ontwerp van producten al meer rekening te houden met het beperken van latere kosten voor afvalverwerking, hergebruik of recycling. In Nederland zijn al UPV-systemen voor o.a. verpakkingen, papier, vlakglas, autobanden, batterijen en elektronisch afval. Dit is inmiddels uitgebreid met onder meer matrassen, luiers en textiel. De producentverantwoordelijkheid krijgt in de praktijk op verschillende wijzen vorm.
Materieel, waarbij producenten zelf zorgdragen voor retoursystemen voor verpakkingen (bijvoorbeeld via statiegeld) en/of producten. En financieel, waarbij producenten financieel bijdragen aan (vaak) gemeenten voor hun rol in de keten zoals het verzorgen van inzamelvoorzieningen. Om deze rol adequaat te kunnen vervullen is samenwerking en afstemming met producenten (en de hen vertegenwoordigende organisaties) van belang. In de landelijke programma’s en wet- en regelgeving zal ook voor UPV steeds meer aandacht worden geschonken aan ‘design for recycling’. Het bevorderen van ecodesign gaat dus een steeds grotere rol spelen in de verantwoordelijkheid van de producenten. Op Nederlands en Europees niveau zal de overheid daartoe concrete eisen stellen aan producten, zoals reparatiemogelijkheid, het eenvoudig scheiden van de verschillende materialen en grondstoffen in de afdankfase, et cetera.
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
19/20
Bijlage 1. Deelnemers Markerein (april 2026)
Werkgroepleden Markerein Jolanda Hummel Mark Offens Sietze Jacobi Petra Medendorp Hans de Raaff Babette Kuper Arco Marissen
Aa en Hunze Area Reiniging Area Reiniging Assen Borger-Odoorn Coevorden De Wolden - Hoogeveen
Henrike Klootwijk Sabine Nijdam John de Groot Henk Triemstra Simone Veenstra Jannie de Haan Paul de Bruin (voorzitter)
Emmen Meppel Midden-Drenthe Noordenveld Tynaarlo Westerveld IPR Normag
Agendalid/vervanger Edwin Guit Bart-Jan Delhaas
Emmen Assen
Bianca de Rijk Marten Huizinga Bouwe Wierdsma
Borger-Odoorn Midden-Drenthe Noordenveld
Drentse samenwerking huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Informatiedocument 1 mei 2026
20/20