Hunebedcentrum-Jaarverslag-2022
Tekst van het document
Jaarverslag
HUN CENT
1
Inhoud 5 Een jaar vol verassingen met een blik naar de toekomst 7 Hoogtepunten in 2022 9 Het Hunebedcentrum is meer dan een museum 10 Het Hunebedcentrum als geregistreerd museum 11 Het Hunebedcentrum als Kenniscentrum 12 Educatie 15 Hunebedcentrum in het nieuws 17 Het Hunebedcentrum als multimediale organisatie 21 Activiteiten in 2022 23 Collecties 25 Personeel 27 Winkel en horeca 29 Projecten 30 Verkorte jaarrekening 2022 33 Bestuurlijk jaarverslag 37 Wat gaat 2023 het Hunebedcentrum brengen Colofon
Bijlages
Teksten:
Harrie Wolters Pepijn Vemer
Cijfers:
Countus
41 MVO jaarverslag Hunebedcentrum
Vormgeving:
Alie Goeree
43 De codes waarmee het Hunebedcentrum werkt
Foto’s:
Davado Frank Wiersema Hunebedcentrum
39 Samenwerkingsverbanden
HUNEBED CENTRUM
2
HUN CENT
3
“
In dit jaarverslag nemen we u mee in de wereld van het Hunebedcentrum. We laten u zien wat er zoal is gebeurd in 2022 en wat er gaat gebeuren in 2023.
Een jaar vol verassingen met een blik naar de toekomst In het begin van 2022 zaten we nog in een lockdown vanwege de Covid pandemie, maar gelukkig konden we daarna snel weer redelijk normaal functioneren. De reserveringen waren niet meer nodig, de plexiglas wanden konden worden weggehaald, de looprichtingen waren weer als vanouds en de desinfectiespullen konden in de kast. Iedereen had er weer zin in en de toekomst was zonnig. Echter al snel bleek het een jaar waarbij de ene crisis de andere opvolgde. Dat heeft ervoor gezorgd dat dit een jaar was waar wij, en het hele culturele veld met ons, op een geheel nieuwe manier over de toekomst moesten gaan nadenken. Wat doen we met de hoge energiekosten, met duurzaamheid, met een verhoging van de personeelslasten, met het doorvoeren van verhogingen in prijzen enz. Vragen als gaan mensen nog wel naar een museum als alles duurder wordt, kunnen we nog wel personeel vinden, blijven vrijwilligers ons steunen en gaan mensen nog wel spullen kopen in onze winkel. Dat maakte 2022 voor het Hunebedcentrum, net als voor alle andere musea, tot een spannend jaar. In 2022 hebben we 76.000 bezoekers in het museum gehad. Op het terrein van het Hunebed-
centrum en D27 zijn in totaal meer dan 200.000 bezoekers geweest. De totale bezoekersstroom is minder dan voor de Covid periode, maar we zijn blij dat mensen ons weer weten te vinden. Er zijn belangrijke stappen gezet om de toekomst aan te kunnen en we hopen dat 2023 weer als vanouds gaat worden, waarbij we de gasten weer volop kunnen ontvangen met mooie exposities en activiteiten. We kunnen 2022 goed afsluiten en zijn klaar voor de volgende jaren. We danken de provincie Drenthe en de gemeente Borger-Odoorn enorm voor hun financiële jaarlijkse bijdrage. Zonder deze steun is het niet mogelijk om hetgeen te realiseren wat we beogen als organisatie. In dit jaarverslag nemen we u mee in de wereld van het Hunebedcentrum. We laten u zien wat er zoal is gebeurd in 2022 en wat er gaat gebeuren in 2023. Pepijn Vemer, voorzitter Harrie Wolters, directeur
HUNEBED CENTRUM
4
HUN CENT
5
Hoogtepunten in 2022 2022 was een productief jaar. Na een paar jaar stilstand vanwege de Covid-pandemie zijn veel activiteiten weer opgestart en nieuwe initiatieven uitgevoerd. In onderstaand overzicht worden de hoogtepunten benoemd. Het bestuur per 1 januari 2022 Nieuwe bebording Hondsrug Unesco Geopark
• Een bijna volledig nieuw bestuur is gestart per 1 januari 2022
Postzegel van PostNL
Opening Archeologisch Opgravingsterrein in juni
• De organisatie Hondsrug UNESCO Global Geopark is bij het Hunebedcentrum ingetrokken. Hieraan gekoppeld is een samenwerkingsovereenkomst getekend. Dit heeft geleid tot nieuwe buitenbebording bij de Geopark expositie en zijn er nieuwe aanvullingen op de expositie gekomen. Ook wordt een plan uitgewerkt voor een nieuwe expositie en versterking van de samenwerking. • Samen met Het Drentse Landschap is het eerste jaarplan uitgevoerd waaronder het opleiden van 15 nieuwe vrijwilligers, een aantal nieuwe wandelroutes en het plaatsen van een informatiewand in het museum. • Er is een samenwerkingsconvenant afgesloten met de RUG/GIA, de eerste stagiaires zijn geweest, er heeft een congres plaatsgevonden en er is een experimenteel archeologisch project uitgevoerd.
De oerweekenden zijn door duizenden mensen bezocht
• Het standaardboek over zwerfstenen is verschenen, gemaakt door vrijwilligers van het Hunebedcentrum. • Het Archeologisch opgravingsterrein in het Oertijdpark is geopend.
• Willem Donker heeft een groots project afgerond, namelijk alle Duitse hunebedden in kaart brengen. Deze zijn te vinden op het hunebednieuwscafe.nl. • Nieuwe experimentele archeologie met studenten van de WEAG – teer maken op mesolitische wijze. • Er is een aantal collecties overgenomen: vuursteen fossielen van Mart Krook, en kalksteenfossielen van Luit Dijkstra. • Samen met partners is deel 1 van de Archeologiereeks Drenthe (Van neanderthaler tot rendierjager) verschenen. • Het Hunebedcentrum is verschenen op een postzegel van PostNL. • Junior congres over de TRB periode in samenwerking met de studenten van de RUG/GIA. • De eerste bijeenkomst van de Nieuwe Hunebedbouwers is georganiseerd. • Het Hunebedcentrum heeft het oudste fossiel, ooit in Nederland gevonden, als schenking gekregen. Deze is te zien in de expositie over het Geopark.
• Er zijn vele activiteiten georganiseerd met als hoogtepunt drie goed bezochte Oerweekenden.
Bewegwijzering naar megalithische monumenten elders
• Er zijn veel verbeteringen in het museum aangebracht waaronder nieuwe mini-exposities, buitenbebording, fotowanden, meubilair in het museum café, een lithofoon in het Oertijdpark en nieuwe offertotems in de offervijver.
Artist impression van Xenusion, het oudste fossiel van Nederland
HUNEBED CENTRUM
6
HUN CENT
7
“
Het Hunebedcentrum is meer dan een museum Het Hunebedcentrum is een stichting die als doel heeft de archeologische monumenten van Drenthe, in de context van het landschap, te beschermen en te bewaren voor de toekomst.
Het Hunebedcentrum is een stichting die als doel heeft de archeologische monumenten van Drenthe, in de context van het landschap, te beschermen en te bewaren voor de toekomst. Dat gebeurt door educatie en communicatie met als doel bewustwording te creëren m.b.t. het landschap en prehistorie bij zoveel mogelijk mensen, zowel inwoners van Drenthe als bezoekers van buiten. Om dat te realiseren wordt gewerkt op 9 platformen die allemaal een eigen dynamiek hebben. De negen platformen: 1 Het fysieke museum in Borger, met een vaste expositie in het hoofdgebouw, het grootste hunebed van Nederland, een Hondsrug UNESCO Geopark expositie, het openluchtmuseum het Oertijdpark en de keientuin. Het Hunebedcentrum is een officieel geregistreerd museum dat volgens de doelstellingen en codes werkt zoals geformuleerd in de museumregistratie. 2 Het virtuele museum – bestaande uit drie websites die de drie benoemde doelgroepen benaderen: voor de reguliere bezoeker www. hunebedcentrum.nl, voor mensen die meer informatie zoeken het www.hunebednieuwscafe. nl en voor de diepgravers www.hunebeddeninfo. nl. Het Hunebednieuwscafe dient als virtueel museum, er staan al bijna 5000 artikelen op en wordt een half miljoen keer per jaar bezocht door geïnteresseerden. 3 De geschiedeniscanon van Nederland – het Hunebedcentrum is een van de ‘founding fathers’ van het netwerk van canonmusea in Nederland.
In 2022 is dit netwerk verder gegroeid. Het doel van het Hunebedcentrum is om meer invulling te geven aan het thema prehistorie. Dat gebeurt voornamelijk via het onderwijs.
Nieuwe wand met informatie over Het Drentse Landschap
HUNEBED CENTRUM
8
4 Gemeente Borger-Odoorn en Borger Hunebedhoofdstad – op gemeentelijke schaal wordt samengewerkt met meerdere partijen in diverse projecten waaronder de Canon van de Gemeente Borger-Odoorn. Daarnaast wordt samengewerkt met partijen in Borger om Borger Hunebedhoofdstad landelijke bekendheid te geven. 5 Hondsrug UNESCO Global Geopark – het Hunebedcentrum is de hoofdpoort van het Geopark. Er is een expositie over het Hondsruggebied te zien.
6 Op provinciale schaal wordt met diverse partijen samengewerkt zoals het Platform Drentse Musea, Provincie Drenthe, Recreatieschap, het Drentse Landschap, diverse onderwijsinstituten en Marketing Drenthe; waarmee we onder andere de campagne Drenthe, de Oerprovincie van Nederland vormgeven. 7 Internationaal – het Hunebedcentrum werkt met diverse partijen samen op internationale schaal. Dit komt vooral tot uiting via twee samenwerkingsorganisaties: EXARC en Megalithic Routes. EXARC is een netwerk van archeologische openluchtmusea. Megalithic Routes is mede opgericht door het Hunebedcentrum. Sinds de oprichting, zo’n 10 jaar geleden, zit de directeur van het Hunebedcentrum in het bestuur van deze organisatie. Dit samenwerkingsverband heeft als doel om de internationale organisaties die zich bezig houden met megalithische monumenten, meer met elkaar te verbinden, toeristisch te ontsluiten en meer onderzoek te doen naar de monumenten. 8 Kenniscentrum – in samenwerking met de RUG/GIA, AWN, DPV en het archeologische depot in Nuis (NAD) zijn afspraken gemaakt voor de ontsluiting van kennis. Het Hunebedcentrum als Kenniscentrum is een belangrijk onderdeel in de nieuwe Cultuurnota van de Provincie Drenthe die vanaf 2021 is gaan gelden.
9 Informatiecentrum Het Drentse Landschap Er wordt samengewerkt op diverse terreinen met het speerpunt op archeologie en de ontsluiting van het Hunzegebied. De samenwerking kent meerdere onderdelen, van educatie tot marketing en van activiteiten tot informatievoorziening.
HUN CENT
9
Het Hunebedcentrum als Kenniscentrum In 2019 is een duidelijke keuze gemaakt om het Hunebedcentrum te ontwikkelen tot een kenniscentrum. Op zich een logische keuze want een museum kan niet zonder kennis. Steeds meer richten we ons op de wetenschappelijke invalshoek en dragen dat ook zo uit. De afgelopen jaren heeft dat gezorgd voor diverse nieuwe keuzes in vaste taken als ook bijbehorende projecten om dit te versterken. Een aantal belangrijke stappen in de ontwikkeling tot kenniscentrum worden hier genoemd: Met de nieuwe mobiele fotostudio kunnen goede kwalitatieve foto’s worden gemaakt van de museumobjecten
Het Hunebedcentrum als geregistreerd museum Het Hunebedcentrum is al vele jaren een officieel museum en opgenomen in de Nederlandse museumregistratie. Om dat te zijn en te blijven moet er voldaan worden aan diverse doelstellingen en codes (zie bijlage 1 voor de toepassing van de codes). Ook moet de collectie goed geregistreerd zijn, moet er onderhoud en beheer zijn en moet het ontsloten worden. In 2021 is een start gemaakt met een actieve herijking van de collecties van het Hunebedcentrum. In 2022 is begonnen met het vastleggen en ontsluiten van de collecties via het Atlantis systeem. De collecties zijn zowel archeologisch als geologisch van aard inclusief afgeleide collecties zoals kunst, boeken en memorabilia. Van oudsher lag de nadruk vooral op de archeologische collecties waarbij het meeste in bruikleen zijn van het Noordelijke Archeologisch Depot in Nuis, het Drents Museum in Assen en het RMO in Leiden. Sinds het Hunebedcentrum de hoofdlocatie is van het Hondsrug UNESCO Global Geopark is ook een geologische collectie toegevoegd met de nadruk op vondsten uit het Hondsruggebied op het gebied van zwerfstenen, fossielen en barnsteen. De opzet is om het belangrijkste deel van de collectie te ontsluiten voor het publiek via de websites van het Hunebedcentrum. In 2023 zal dit, via de websites van het Hunebedcentrum, zichtbaar worden voor het publiek.
Artikelen op de diverse websites, waarbij het Hunebednieuwscafe met bijna 5000 artikelen, eind 2022, de belangrijkste is. Ook worden artikelen in tijdschriften en websites van andere organisaties geschreven zoals Paleo Aktueel, het kwartaalblad van Het Drentse Landschap en het Drenthe Magazine. Een actieve rol in het netwerk van Archeohotspots. Dat zijn locaties in Nederland, meestal gekoppeld aan een museum, waar archeologie als wetenschap centraal staat. Via diverse archeologische wetenschappelijke technieken kunnen bezoekers zien hoe een archeoloog werkt en hoe hij/zij aan
verhalen achter objecten komt. Het Hunebedcentrum heeft een binnen locatie waar dit tot uiting komt en ook een buiten locatie (het nieuwe archeologische opgravingsterrein). Via een zestal vitrines worden mini-exposities ingericht. Deze worden gevuld door partner organisaties en zijn op zich staande verhalen met bijzondere vondsten. Het Hunebedcentrum is een PAN-locatie (Portable Antiquities Netherlands). Eens in de maand is het Hunebedcentrum een inbrenglocatie voor archeologische vondsten. Mensen die vragen hebben over vondsten die ze thuis hebben liggen kunnen dit laten onderzoeken en vastleggen. Zodoende krijgen de archeologen in Nederland zicht op archeologische objecten die niet in depots of in musea liggen. Diverse activiteiten hebben een wetenschappelijke invalshoek zoals het Weekend van de Wetenschap, de Archeologiedagen, congressen, lezingen enz. We werken mee aan diverse publicaties vanuit een wetenschappelijke invalshoek. Voorbeelden in 2022 zijn het Groot Keienboek en de serie Archeologie in Drenthe.
Archeohotspot in expositie Hunebedcentrum
HUNEBED CENTRUM
10
HUN CENT
11
Educatie Het Hunebedcentrum staat bekend als het centrum waar het verhaal van de hunebedden en zijn bouwers wordt verteld zodat draagvlak ontstaat in de s amenleving om hunebedden en archeologische monumenten te beschermen. Het is onze uitdaging om deze onderwerpen interessant te maken en te houden. Dit kan door communicatie en educatie.
Bij de afdeling educatie houden we de volgende kernwaarden aan: • Laagdrempelig & benaderbaar & positief; • Iedereen is waardevol; • Respect, normen en waarden; • Zorgdragen voor draagvlak voor erfgoed; • Ons DNA – onze voorouders; • En Verleden & heden & toekomst verbinden. Bereikbaarheid Na een pilot in 2021 is het team educatie in 2022 doorgegaan met het geven van digitale gastlessen in combinatie met bezoek. Via de digitale weg zijn nieuwe doelgroepen bereikt. Zo wordt er les gegeven aan groepen die anders niet bereikt zouden zijn door afstand, ziekte, budget of leeftijd en wordt er extra verdieping gegeven aan leerlingen voorafgaand of na bezoek aan het museum of een archeologisch monument. Via de digitale weg was het mogelijk een hele school groep voor groep te kunnen bereiken. Speciale doelgroepen – Een doos met (jouw) herinneringen De inzet van kunst en cultuur als middel om de sociale inclusie van mensen met dementie en hun naasten te vergroten heeft de laatste jaren steeds meer aandacht gekregen. Binnen het Dementia in Cultural Mediation (DCUM) project heeft het Hunebedcentrum met HANN (Healthy Ageing Network Northern Netherlands) en zes Noord-Nederlandse partners, uit vier verschillende landen, een multisensoriële online toolbox over kunst en dementie ontwikkeld. Het product “Een doos met (jouw)
herinneringen” is ontwikkeld en de eerste pilots zijn gedraaid. In 2023 zal het product in de markt worden gezet. Onderwijs Na een korte sluiting vanwege Covid konden in januari de eerste scholen weer komen. Het aantal leerlingen was kleiner om meerdere redenen, waaronder apart vervoer van schoolgroepen en ziekte van leerkrachten. Het lesmateriaal is geactualiseerd en nieuwe schoolprogramma’s zijn ontwikkeld. Culturele Mobiliteit Het Hunebedcentrum is een van de initiatiefnemers en deelnemers van het project Culturele Mobiliteit (naast Kunst en Cultuur, Drents Museum, Drents Archief, Kamp Westerbork, Gevangenismuseum, Museum de Buitenplaats, Museum de Proefkolonie en theaters). Met het project Culturele Mobiliteit worden leerkrachten geholpen met het organiseren van het vervoer naar één van de grote musea of erfgoedinstellingen in Drenthe. De leerlingen volgen in de gekozen instelling een uitdagend programma, waarin ze kennismaken met professionele kunsten of de historische verhalen van Groningen en Drenthe. Dankzij financiële steun van de provincie Drenthe worden de kosten laag gehouden. Voor alle leerlingen biedt een bezoek aan de instellingen een waardevolle ervaring. Als museum bieden we voor zowel het basisonderwijs als het VMBO een programma. In 2022 is een speciaal VO-programma ontwikkeld door middel van een Break-In-Game.
“
Het Hunebedcentrum wil met gebruikmaking van haar collecties stimuleren dat leerlingen zich bewust worden van heden en verleden. Bij ons opent het verleden zich als een schatkist vol bronnen waar geschiedenis levend en tastbaar aanwezig is.
Drentse Cultuur Academie Het Hunebedcentrum is een van de initiatiefnemers en deelnemers van het project Drentse Cultuuracademie. Dit gebeurt in samenwerking met het Drents Museum, Drents Archief, Kamp Westerbork, Gevangenismuseum, Museum de Buitenplaats en Kits Primair. De Drentse Cultuur Academie ontwikkelt samen met scholen doorgaande leerlijnen voor cultuuronderwijs. Inmiddels is voor Kits Primair een doorgaande leerlijn rondom beeldcultuur ontwikkeld en ontvangt het Hunebedcentrum de leerlingen uit groep 4. In 2022 is het lesmateriaal vernieuwd waarbij de Archeohotspot en het opgravingsterrein centraal staan.
Erfgoededucatie Borger-Odoorn Samen met Kunst & Cultuur, OPO Borger-Odoorn en culturele instellingen ontwikkelt de afdeling educatie van het Hunebedcentrum een doorgaande leerlijn voor het basisonderwijs voor erfgoededucatie. In 2022 is de basis gelegd voor de Canon van Borger-Odoorn met daarbij horend lesmateriaal. In maart 2023 zal de Canon van Borger-Odoorn gepresenteerd worden. Samenwerking binnen educatieveld De afdeling educatie is vertegenwoordigd in de volgende netwerken: DEO (Drents Educatoren Overleg), Netwerk Erfgoededucatie Borger-Odoorn, stuurgroep Culturele Mobiliteit, DCA, EXARC, werkgroep educatie UNESCO GEOPARK DE HONDSRUG en werkgroep educatie van Canon netwerk. Het Hunebedcentrum wil met gebruikmaking van haar collecties stimuleren dat leerlingen zich bewust worden van heden en verleden. Bij ons opent het verleden zich als een schatkist vol bronnen waar geschiedenis levend en tastbaar aanwezig is.
HUNEBED CENTRUM
12
HUN CENT
13
Hunebedcentrum in het nieuws Het Hunebedcentrum is in 2022 weer volop in het nieuws geweest waarbij vooral het lokale nieuws eruit sprong. Vooral RTV Drenthe en het Dagblad van het Noorden hebben veel aandacht aan het Hunebedcentrum geschonken.
Een kleine compilatie van het Hunebedcentrum in het nieuws
HUNEBED CENTRUM
14
HUN CENT
15
Medium
2021
2022
Facebook Volgers 3.294 3.617 Bereik 128.441 Instagram Volgers 1.199 1.509 Bereik 12.476 LinkedIn Volgers 283 397 Bereik 16.520 Youtube Bereik 20.300 Volgers 163 203 hunebedcentrum.nl Sessies 196.256 161.255 Unieke bezoekers 134.439 111.534 hunebednieuwscafe.nl Paginaweergaven 863.338 853.452 Unieke bezoekers 433.929 482.106 hunebeddeninfo.nl Sessies 24.506 16.806 Unieke bezoekers 16.386 11.951 Soundscloud en Spotify Aantal streams 1.071
Het Hunebedcentrum als multimediale organisatie Social media, websites, podcast, YouTube, streaming en andere vormen van multimedia zijn in snel tempo normale verschijnselen geworden. Het is echter wel een kunst om ze met elkaar te combineren in de juiste mix. In de Covid periode is er veel geëxperimenteerd wat er toe heeft geleid dat een aantal zaken in 2022 tot het standaard gedachtengoed behoren.
Een aantal voorbeelden: Het Hunebedcentrum heeft drie websites. Iedere website is bedoeld voor een van de drie doelgroepen: de snackers, de ondiepe gravers en de diepgravers. De algemene website, www.hunebedcentrum.eu, met veel standaard informatie is voor de ‘snackers’, oftewel de mensen die basisinformatie zoeken over hunebedden, het museum, de activiteiten, wandel- en fietsroutes en meer. De tweede website is het www.hunebednieuwscafe.nl. In 2015 is deze begonnen als e-magazine maar is al snel uitgegroeid tot een virtueel museum. Daar waar de verhalen in het museum stoppen gaat het op deze website door. De doelgroep ‘ondiepe gravers’ kan hier via populair wetenschappelijke artikelen veel informatie vinden over hunebedden, ijstijden, megalithische monumenten in de hele wereld, oervoedsel en meer. Er staan eind 2022 al bijna 5000 artikelen op. Het is intussen ook een reisgids geworden. Mensen kunnen nu via digitale kaarten over de wereld reizen en overal interessante locaties vinden die met de onderwerpen van het Hunebedcentrum te maken hebben. De derde website is www.hunebeddeninfo.nl. Deze website is van de Hunebeddenbeheergroep (een samenwerkingsverband tussen de provincie Drenthe, Staatsbosbeheer, Het Drentse Landschap, het Drents Museum, de RCE en het Hunebedcentrum). Deze website wordt beheerd door het
Hunebedcentrum. Hier is heel veel informatie over (individuele) hunebedden te vinden. Deze is specifiek voor de doelgroep ‘diepgravers’, oftewel mensen die veel informatie tot zich willen nemen. In 2021 is gestart met een archeologische podcast die onder andere via Spotify te beluisteren is. In 2022 is er weer een aantal toegevoegd. Meer dan 70 podcasts zijn verschenen en daarmee is het een de grootste archeologische podcasts van Nederland. Maar multimedia bij het Hunebedcentrum gaat verder. Zo worden er regelmatig nieuwe filmpjes toegevoegd aan het eigen YouTubekanaal, worden meerdere Facebookpagina’s beheerd, hebben we een Instagram account en een Linkedin account. Digitale bezoekers op social media Het digitale bereik is het afgelopen jaar gegroeid. Dit komt doordat er steeds meer content wordt geplaatst op de verschillende kanalen. Dat zorgt voor meer bereik en meer volgers. Daarnaast is het bereik ook erg toegenomen door verschillende advertenties die geplaatst zijn op Facebook en Instagram. Op YouTube is de stijging te verklaren doordat er twee miniseries zijn geupload: de 12-delige ‘Doorgrond de Archeologie met Riemke Scharff’ en verschillende Oerworkshops door Karin Olfert.
HUNEBED CENTRUM
16
HUN CENT
17
“ Niewsbrieven
2021
2022
Abonnees totaal aantal nieuwsbrieven
1.239
Aantal verstuurde nieuwsbrieven en persberichten 126 Totaal aantal e-mailberichten 20.848 42.902 Totaal aantal persberichten 18 Nieuwsbrief Hunebednieuwscafe Abonnees 674 976 Bereik (totaal aantal keer geopend) 36.061 Nieuwsbrief Hunebedrangers Abonnees 0 59 Nieuwsbrief Intranieuws Abonnees 170 209 Bereik 9.383 Nieuwsbrief Recreatie Abonnees 0 121
In totaal zijn er zo’n 42.902 berichten verstuurd via MailChimp. Dit is gestegen doordat er consequenter gewerkt wordt met het betreffende programma
Websites Het digitale bereik op de websites is opvallend. Het bezoekersaantal van het Hunebednieuwscafé steeg in de Covid periode al, doordat mensen tijdens corona veel achter de computer zaten, maar ook in 2022 heeft het de groei weten voort te zetten met 482.106 duizend unieke bezoekers. De sessies en het unieke aantal bezoekers op de bezoekerswebsite hunebedcentrum.eu en op hunebeddeninfo.nl is afgenomen ten opzichte van 2021. Dit valt te verklaren door de extreem hete zomervakantie waardoor een groot aandeel zocht naar een ander type uitjes (dit is ook zichtbaar in de bezoekersaantallen van de zomer). Daarnaast heeft het bezoeken van hunebedden in combinatie met wandelen een vogelvlucht genomen in de Covid periode waardoor er erg veel QR-codes zijn gescand, meer dan in 2021. Nieuwsbrieven Het Hunebedcentrum werkt met het programma MailChimp om persberichten en nieuwbrieven naar eigen medewerkers en externe stakeholders te kunnen versturen. In totaal zijn er zo’n 42.902 berichten verstuurd via MailChimp. Dit is gestegen doordat er consequenter gewerkt wordt met het betreffende programma, door de toename van abonnees en het afgelopen jaar twee nieuwe deel-nieuwsbrieven zijn aangemaakt, speciaal gericht op kinderen en Hunebedrangers en op de recreatieve sector.
Verreweg de grootste nieuwsbrief is die van het Hunebednieuwscafé, waarin de belangrijkste artikelen van deze website worden gedeeld. Deze nieuwsbrief wordt wekelijks verstuurd. Het afgelopen jaar is deze nieuwsbrief gegroeid met zo’n 30 procent. Begin 2023 zullen we de grens van 1000 abonnees doorbreken, net als de grens van 5000 geschreven artikelen.
HUNEBED CENTRUM
18
HUN CENT
19
Activiteiten in 2022
Een foto overzicht van enkele activiteiten:
Nacht van de Nacht
Oerweekend
Elk jaar maakt het Hunebedcentrum een publieksprogramma. Een groot deel bestaat uit eigen activiteiten en deels sluiten wij aan bij landelijke initiatieven, zoals het Weekend van de Wetenschap of de Nationale Archeologie Dagen. Ook zijn er diverse provinciale initiatieven waaraan mee gewerkt wordt, zoals Oktobermaand Kindermaand en het Verhalenweekend van Marketing Drenthe. De belangrijkste eigen evenementen zijn het Mammoetweekend en drie keer per jaar een Oerweekend. Activiteiten Aantal De Oerweekenden worden steeds beter bezocht. deelnemers Bij het laatste weekend in oktober werd zelfs een recordaantal van 2.000 bezoekers ontvangen. Lezingen, cursussen Naast deze grootschalige evenementen bieden en congressen we het jaar rond allerlei lezingen, kleinere (kinder-) Fysiek 285 activiteiten, workshops, congressen en overige acDigitaal 72 tiviteiten aan zoals een PAN-meldmoment (inbreng van archeologische vondsten). Evenementen Een succesvolle activiteit is het inloop stenenFysiek 7000 spreekuur tijdens verschillende schoolvakanties. Kinderactiviteiten Dan kunnen kinderen zelf stenen zoeken en laten determineren. Hier kwamen per keer zo’n 100 Fysiek 1223 mensen op af. Overige activiteiten (wandeling, rondleiding etc.) Fysiek 242
Je eigen prehistorische tekening maken tijdens een oerweekend
Weekend van de wetenschap
HUNEBED CENTRUM
20
Opgravingsterrein
Oerweekend
HUN CENT
21
Collecties Het Hunebedcentrum is een officieel geregistreerd museum. Het bijbehorende beleid omtrent het verwerven van collecties, het beheren en vastleggen van collecties, het ontsluiten van collecties en het afstoten van collectieonderdelen staat in een beleidsplan. Xenusion, het oudste fossiel van Nederland is geschonken aan het Hunebedcentrum
Het Hunebedcentrum heeft in 2022 de volgende collecties: Een archeologische collectie met de nadruk op de prehistorie. Deze collectie is in bruikleen van diverse organisaties, waaronder het Drents Museum, het Archeologisch Depot in Nuis en het RMO in Leiden. De collecties worden beheerd door de archeologen van het Hunebedcentrum. Een collectie met memorabilia met als thema hunebedden. Deze wordt beheerd door gastconservator Sipke van der Zee. Een kunstcollectie van het werk van wijlen Arie Goedhart met als thema hunebedden.
Mart Krook heeft een unieke vuursteencollectie in bruikleen gegeven, intussen liggen de meest bijzondere vondsten in een vitrine
Een geologische collectie die bestaat uit een aantal deelcollecties: • Zwerfstenen • Barnsteen • Fossielen De geologische collectie wordt beheerd door Harry Huisman (zwerfstenen en barnsteen) en Peter en Karin de Vries (de fossielen). In 2022 heeft het Hunebedcentrum twee collecties geschonken gekregen. De eerste is van Luit Dijkstra uit Groningen met een collectie fossielen afkomstig uit het Hondsruggebied. De tweede is een vuursteencollectie met fossielen erin door Mart Krook. De mooiste stukken uit beide collecties zijn te zien in vitrines in de Geopark expositie.
HUNEBED CENTRUM
22
Conservator geologie Harry Huisman doet samen met Marja Braaksma (beiden auteur van het Groot Keienboek) onderzoek naar een nieuw geschonken collectie van Luit Dijkstra. Vooral kalksteenfossielen uit het gebied Haren-Groningen staan centraal in deze verzameling
In 2022 heeft het Hunebedcentrum een zeer bijzondere schenking gekregen, namelijk het oudste fossiel van Nederland. Dit fossiel met de naam Xenusion is te zien in de expositie van het Geopark.
In 2021 is een start gemaakt met een nieuw systeem voor het vastleggen van de collectie en de ontsluiting ervan. Er is gekozen voor het Atlantis systeem. In 2022 is begonnen met het fotografisch vastleggen van de collecties, het vastleggen in het Atlantissysteem en het ontsluiten via de websites van het Hunebedcentrum. In 2023 wordt een groot deel van de collectie ontsloten voor het publiek via de website www.hunebednieuwscafe.nl en www. hunebedcentrum.nl.
Een overzicht van alle collecties: • fossielen uit Eridanos-zand • fossielen uit de Botnische Golf • fossiele sponzen en koralen • barnsteen • zwerfstenen (stolling, metamorf en afzetting) • botten ijstijddieren • kalksteenfossielen Saale-ijstijd • vuursteen en vuurstenen artefacten • artefacten trechterbekercultuur • artefacten steentijd, bronstijd en ijzertijd • kunstcollectie hunebedden • hunebed memorabilia • replica’s trechterbekercultuur • bibliotheek hunebedden • beeldbank hunebedden • virtuele verhalen- en artikelenbank (Hunebednieuwscafé)
Mart Krook heeft een unieke vuursteencollectie in bruikleen gegeven, intussen liggen de meest bijzondere vondsten in een vitrine Conservator geologie Harry Huisman doet samen met Marja Braaksma (beiden auteur van het Groot Keienboek) onderzoek naar een nieuw geschonken collectie van Luit Dijkstra. Vooral kalksteenfossielen uit het gebied Haren-Groningen staan centraal in deze verzameling.
HUN CENT
23
Personeel In 2022 konden we na de Covid periode weer volop aan de slag met de reguliere werkzaamheden. In het begin van de zomer zijn er wisselingen geweest in de werkzaamheden van meerdere personeelsleden. Dat heeft grotendeels te maken met het stoppen van de medewerker, die marketing en horeca als taak had. Daarna hebben drie mensen een ander takenpakket gekregen en is er een nieuwe medewerker voor educatie gestart. In juli kon het nieuwe team aan de slag. Alle functies zijn vervuld. Aanvullend aan de groep vaste medewerkers zijn oproepkrachten. Dit zijn, vooral jongeren, die werkzaam zijn in de horeca, in het Oertijdpark of bij de afdeling educatie om scholen te begeleiden. Vrijwilligers in 2022 Eind 2022 waren 127 vrijwilligers actief bij het Hunebedcentrum. Dat zijn er 6 meer dan in 2021. Er is nog altijd groei in het aantal vrijwilligers. Zonder vrijwilligers zou het Hunebedcentrum niet kunnen bestaan. Er is dan ook heel veel dank voor de inzet van de vele vrijwilligers die samen met alle anderen strijden voor de doelstellingen van de stichting.
Medewerkers 2022 Categorie
Aantal
Fte
Vaste medewerkers
15
12
Oproepkrachten
23
Stagiaires
6
Vrijwilligers
127
Trajectkandidaten via diverse gemeenten
14
Wedeka/sociaal werkbedrijf
2
Totaal
187
Veel cruciale posities, zoals baliemedewerker bij de entree en winkel, activiteitenbegeleider, conservator, onderwijsbegeleiders, auteurs, host en meer worden ingevuld door vrijwilligers. Leerwerk bedrijf in samenwerking met Wedeka Begin 2020 is gestart met het leerwerkbedrijf toerisme/recreatie (inclusief Werkfit programma’s) dat samen is opgezet met Wedeka, het sociaal werkbedrijf in de gemeente Borger-Odoorn. De opzet is om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vaardigheden te laten opdoen in de toeristisch/ recreatieve sector met de bedoeling dat ze na een periode van 3 maand tot een half jaar doorstromen naar betaald werk in die sector. Er is een medewerker van Wedeka in huis gestationeerd, waardoor er veel nieuwe kennis in huis is gehaald. De banden zijn aangehaald met het sociaal team van de gemeente Borger-Odoorn en er zijn contacten met de gemeenten Veendam en Stadskanaal. In 2022 waren 14 mensen actief op deze wijze. Een aantal is doorgestroomd naar een volgende fase bij een andere organisatie, bij Wedeka of naar betaald werk bij een werkgever. Het leerwerkbedrijf is een belangrijk sociaal maatschappelijk doel van de stichting. De begeleiding van de mensen in een traject betekent een verzwaring van de dagelijkse werkzaamheden van de medewerkers van het Hunebedcentrum.
Er wordt continu gekeken en bijgestuurd daar waar het gaat om de belastbaarheid van de extra werkzaamheden. Stagiaires In 2022 hebben 6 jongeren een stage doorlopen. Ze hadden allen een andere onderwijsachtergrond variërend van de Rijksuniversiteit Groningen tot de Saxion Hogeschool en van MBO tot VWO. De mix zorgt voor het functioneren van het Hunebedcentrum Al met al kan worden gezegd dat door de mix van vaste krachten, de oproepkrachten, de vrijwilligers, de mensen die via trajecten werkzaam zijn en stagiaires het Hunebedcentrum kan functioneren. Alles opgeteld werkten er in 2022 187 mensen bij het Hunebedcentrum.
HUNEBED CENTRUM
24
HUN CENT
25
Winkel en horeca De winkel en de horeca zijn twee onlosmakelijke onderdelen in de belevingswereld van de bezoeker. Het zijn essentiële onderdelen met ieder een eigen dynamiek.
Museumwinkel De museumwinkel is meer dan een winkel – via producten wordt het verhaal verteld van de ijstijden, prehistorie, archeologie, geologie, natuur en Drenthe. In de winkel moet voor elke doelgroep aanbod zijn in een mix van producten. Met bijna 100 nationale en internationale leveranciers is er een mooie mix van knuffels, educatief speelgoed, boeken, souvenirs, kleding, streekproducten, routes, kaarten, ansichtkaarten, replica’s en meer. In 2022 is gestart met het maken van een winkel met meer beleving door te werken met verhaallijnen en bijzondere aankleding. Er wordt zoveel mogelijk gestreefd naar duurzame producten in de lijn van SDG (Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen). De winkel wordt verzorgd door een team van vrijwilligers en een coördinator.
We zagen in 2022 een aantal belangrijke verschuivingen. Bezoekers gaven minder geld uit in de museumwinkel en door de stijgende prijzen van leveranciers liepen de marges terug. Leveranciers verhoogden hun prijzen door hogere grondstofprijzen en energiekosten. Bezoekers kopen bewuster en minder. Horeca De horeca is een dynamische afdeling waar het vaak hollen of stilstaan is. Alles opgeteld (binnen en terras) zijn er een kleine 150 plekken beschikbaar voor de gasten. Begin 2022 is het meubilair vervangen waardoor het aangezicht van het museum café een hedendaagse uitstraling heeft. Ook de menukaart is aangepast. We zien, net als in de winkel, dat de inkoopprijzen steeds hoger worden en dat het niet altijd mogelijk is alles door te berekenen aan de bezoeker. De marges staan onder druk, waardoor de winst lager wordt. Het is nog onvoorspelbaar wat de consument in 2023 gaat doen.
Het interieur van het museum café is in 2022 vernieuwd
HUNEBED CENTRUM
26
HUN CENT
27
Projecten Projecten zijn voor het Hunebedcentrum van groot belang. Door middel van projecten is het mogelijk om nieuwe productontwikkeling en activiteiten te realiseren. De projecten van 2022:
Opening archeologisch opgravingsterrein
Mondriaanfonds – coronasteun voor musea met private collecties In 2021 heeft het Hunebedcentrum coronasteun gekregen. De helft van deze subsidie is uitgegeven in 2021, de andere helft in 2022. Met deze bijdrage was het mogelijk om het personeelsbestand na de Covid periode in stand te houden, onderhoud te plegen in het museum en in het Oertijdpark en het verduurzamen van het museum. Naast de bijdrage in 2021 heeft het Mondriaanfonds in 2022 nog een extra subsidie gegeven voor de instandhouding van het museum na de Covid periode. Deze subsidie is ingezet voor duurzaamheid, onderhoud en personeel. Archeologisch opgravingsterrein in het Oertijdpark Op het Oertijdpark is een archeologische opgraving van de wijk Daalkampen bij Borger nagebootst. Hierdoor is het nu mogelijk om permanent scholieren, bezoekers en studenten kennis te laten maken met de archeologie als wetenschap. Door middel van eigen onderzoek kunnen mensen ervaren hoe een archeoloog te werk gaat om een
verhaal te zoeken achter een gevonden object (scherf, pollen, verkleuringen enz.). Dit project is in samenwerking opgezet met de AWN (Nederlandse Archeologie Vereniging), Provincie Drenthe, Gemeente Borger-Odoorn, de DPV (Drents Prehistorische Vereniging) en het VSB fonds. Met de AWN zijn concrete afspraken gemaakt over het gebruik van het terrein voor cursussen voor deelnemers van de AWN. Dit project is onderdeel van het netwerk van de Archeohotspots in Nederland. Het archeologisch opgravingsterrein is geopend in juni van 2022. Canon van de gemeente Borger-Odoorn Het Hunebedcentrum is onderdeel van dit gemeentelijke project. In 2022 is het project grotendeels afgerond. In maart 2023 zal de canon van de gemeente Borger-Odoorn worden geopend. Deze is vanaf dat moment te zien op de website www. canonvannederland.nl De projecten van het Hunebedcentrum zijn mede mogelijk gemaakt door:
HUNEBED CENTRUM
28
HUN CENT
29
Verkorte jaarrekening 2022 Staat van baten en lasten (alle bedragen zijn in €) Balans per 31 december na resultaatbestemming (alle bedragen zijn in €)
Activa
Baten Directe opbrengsten
Realisatie 2022
Begroot 2022
Realisatie 2021
2022
2021
Entree
585.292
573.750
439.170
405.293
505.695
Subsidies
296.460
270.000
270.000
Overige inkomsten
417.564
459.000
434.546
Vlottende activa
Voorraad
49.584
51.004
Resultaat projectsubsidies
Debiteuren
9.595
2.354
Overige belastingen en premies sociale verzekeringen
16.423
24.089
Overige vorderingen
46.453
47.937
Liquide middelen
456.290
439.809
983.638
1.070.888
Vaste activa Materiële vaste activa
20.108
115.000
38.991
1.319.424
1.417.750
1.182.707
Realisatie 2022
Begroot 2022
Realisatie 2021
201.025
213.700
138.510
Personeelslasten
663.806
807.880
527.405
Afschrijvingen
104.031
104.256
139.915
Huisvestingslasten
214.823
163.290
153.712
Exploitatielasten
8.611
6.800
11.948
Kantoorlasten
35.388
35.200
30.540
Verkooplasten
28.369
35.500
31.863
Algemene lasten
46.877
40.924
24.665
1.302.930
1.407.550
1.058.558
Saldo uit gewone bedrijfsvoering
16.494
10.200
124.149
Saldo rentebaten- en lasten
-11.285
-10.200
-11.778
5.209
0
112.371
5.209
0
112.371
Som der opbrengsten
Lasten
Directe lasten
Passiva Eigen vermogen
2022
2021
Algemene reserve
-195.806
-201.014
Voorzieningen
156.929
76.929
Langlopende schulden
796.501
848.832
Kortlopende schulden Crediteuren
17.743
6.559
Overige belastingen en premies sociale verzekeringen
33.866
29.673
Overige schulden
174.405
309.909
983.638
1.070.888
Overige lasten
Som der lasten
Resultaat
De balans en de staat van baten en lasten zijn ontleend aan de Jaarrekening 2022, waarbij door Countus Accountants en adviseurs op 16 maart 2023 een samenstelverklaring is verstrekt.
Bestemming van het resultaat Dotatie aan Algemene Reserve
HUN CENT
HUNEBED CENTRUM
30
31
Bestuurlijk jaarverslag Terugkijkend vanuit het begin van 2023 is het bijna niet voor te stellen dat het begin van 2022 in het teken stond van de Covid-pandemie. Het museum mocht niet open, waardoor we de belangrijke Kerstvakantie hebben gemist. Vanuit het bestuur was er dan ook reden voor optimisme toen we weer op 1 februari open konden. En dat leek in het begin ook bewaarheid te gaan worden. In april en mei zaten we op hogere aantallen bezoekers dan dezelfde maanden in 2019, vóór de pandemie. Het aantal buitenlandse bezoekers bleef nog achter, maar we keken als Hunebedcentrum weer vooruit.
Het bestuur van het Hunebedcentrum per 1 januari 2022 v.l.n.r.: Riek Siertsema, Fred van den Beemt, Pepijn Vemer, Hans Agterberg, Dineke Wichers, Daan Raemaekers, Bert Harskamp en Dini Buitenkamp
Het bestuur bestaat in 2022 uit: Pepijn Vemer Riek Siertsema Fred van den Beemt Daan Raemaekers Bert Harskamp Dineke Wichers Hans Agterberg
Voorzitter Penningmeester Secretaris Algemeen Bestuurslid Algemeen Bestuurslid Algemeen Bestuurslid Algemeen Bestuurslid
Rooster van aftreden per 1 januari 2023 Naam
Benoemd
Herbenoembaar
Aftredend
Fred van den Beemt
2014
niet
2024
Daan Raemaekers
2020
2024
2028
Bert Harskamp
2021
2025
2029
Dineke Wichers
2021
2025
2029
Riek Siertsema
2021
2025
2029
Hans Agterberg
2021
2025
2029
Pepijn Vemer
2022
2026
2030
Daarbij had niemand rekening gehouden met de andere wereldwijde crises die ons overkwam. Met het begin van oorlog in Oekraïne, werd inflatie het volgende probleem. Direct voor het Hunebedcentrum door de stijgende inkoopprijzen, maar ook indirect omdat dit ook de koopkracht van onze bezoekers beïnvloedt. Het bestuur heeft het hele jaar de vinger aan de pols gehouden over de ontwikkelingen van de kosten en het aantal bezoekers. Ook is de discussie over de verduurzaming van de panden en op het terrein (waterbesparing, energiebesparing, voedselverspilling) en de reductie van energiekosten, versneld aan bod gekomen. De uitwerking van de plannen vindt plaats in 2023, en de uitvoering vanaf 2024. Uiteindelijk zijn we uitgekomen op 76.000 bezoekers in 2022, in vergelijking met het laatste preCovid-jaar 2019 zijn dat 12.000 minder bezoekers (88.000). Het lagere aantal bezoekers wordt verklaard door sluiting in januari en de hete zomer. Financieel hebben we het jaar goed afgesloten, mede dankzij de ondersteuning vanuit het Mondriaanfonds. Ontwikkelingen in 2022 Het bestuur heeft in 2022 de statuten aangepast aan de nieuwe wettelijke regels aangegeven in de WBTR, en de eigen doelstelling. In 2022 zijn de nieuwe statuten vastgesteld en vastgelegd bij de notaris.
Met de aanpassing van de statuten is ook de naam “Stichting Borger, Prehistorisch hart van Nederland” gewijzigd in de al lang in gebruik zijnde naam “Stichting Hunebedcentrum”. De doelen van het museum is in de statuten beschreven, alsmede de manier waarop deze doelen worden verwezenlijkt.
De doelen zijn: a. om door middel van educatie en communicatie de archeologische monumenten in Drenthe, met specifieke aandacht voor de hunebedden in hun landschappelijke context bij een breed publiek voor het voetlicht te brengen en bewustwording te creëren om ze te beschermen; b. de stichting exploiteert hiervoor een museum in de zin van een permanente instelling in dienst van de gemeenschap en haar ontwikkeling, toegankelijk voor het publiek en niet gericht op het maken van winst, die de materiële getuigenissen van de mens en zijn omgeving verwerft, behoudt, wetenschappelijk onderzoekt, presenteert en hierover informeert voor studie, educatie en genoegen; c. het verrichten van alle verdere handelingen, die met het vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn. In aansluiting op de actualisering van de statuten heeft het bestuur een Huishoudelijk Reglement voor het functioneren van het bestuur vastgesteld. In het reglement is een rooster van aftreden opgenomen. Er is ook opgenomen dat er een vertrouwenspersoon moet worden ingesteld. In dit kader heeft het bestuur een beleidsnota ongewenst gedrag vastgesteld en heeft het bestuur besloten twee vertrouwenspersonen aan te stellen. Deze posities zijn inmiddels ingevuld door een bestuurslid, en ervaren vertrouwenspersoon, Bert Harskamp en door Dini Buitenkamp.
In het komend jaar zullen zij in een bestuursvergadering verslag doen van hun eerste jaar. Met de directeur heeft een functioneringsgesprek plaatsgevonden. De directeur heeft dergelijke gesprekken gevoerd met alle vaste medewerkers van het HC.
HUNEBED CENTRUM
32
HUN CENT
33
Samenwerkingsverbanden Het bestuur is blij dat er op diverse plekken verdergaande samenwerkingen zijn aangegaan. De contacten met het GIA, het Groninger Instituut voor Archeologie, onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen, zijn geformaliseerd door het toetreden in een eerdere periode van hoogleraar Daan Raemaekers tot het bestuur en is dit jaar verder uitgewerkt door het ondertekenen van een samenwerkingsovereenkomst.
bedcentrum. Naast het Hunebedcentrum en het Geopark, zitten ook Het Drentse Landschap, de provincie en de gemeente aan tafel. Met deze grotere groep belanghebbenden, is door het bestuur besloten om de samenstelling te wijzigen. Pepijn Vemer is voorzitter van dit overleg, en zit samen met Hans Agterberg en de directeur aan tafel. In december is gevraagd aan LAOS Landschap naar een verkenning hoe deze intensivering tot stand kan komen en hoe het eruit gaat zien.
Het Hunebedcentrum werkt al lange tijd samen met Wedeka. Wedeka Bedrijven heeft als opdracht de afstand tot de arbeidsmarkt voor verschillende groepen mensen te verkleinen, zodat hun kans op een baan in het bedrijfsleven toeneemt. Daar werkt het Hunebedcentrum aan mee als leerwerkbedrijf. Ook werken mensen via het Sociaal Team van de gemeente Borger-Odoorn. Zij doen een aantal maanden werkervaring op bij het Hunebedcentrum om daarna door te stromen naar de toeristische sector in de gemeente Borger-Odoorn. Er hebben de afgelopen paar jaar 40 personen deelgenomen.
Nieuwe Hunebedbouwers Na een aantal keer te hebben moeten uitstellen vanwege de Covid-pandemie, is in 2022 eindelijk de eerste bijeenkomst van de Nieuwe Hunebedbouwers geweest. De Nieuwe Hunebedbouwers is een groep mensen die op persoonlijke titel zijn uitgenodigd om deel te nemen aan innovatieve bijeenkomsten waar de toekomst van Drenthe centraal staat in de geest van onze voorouders, de hunebedbouwers. Vanuit het bestuur is dit georganiseerd door Dineke Wichers, samen met de directeur. De eerste bijeenkomst was een groot succes.
Er wordt doorlopend samengewerkt met Het Drentse Landschap en het Hondsrug UNESCO Global Geopark. In een intentieverklaring hebben het Hunebedcentrum en het Geopark uitgesproken dat ze willen onderzoeken op welke manier ze hun samenwerking kunnen verbeteren en intensiveren. Vooral de expositieruimte van het Geopark kan een verbetering gebruiken. Het Hunebedcentrum wil daar graag aan meewerken. Als eerste stap heeft het Geopark haar personeel bij het Hunebedcentrum in 2022 ingehuisd. De directe contacten die dat tot gevolgen hebben, leidde al direct tot de verwachte professionalisering van de samenwerking.
Samenstelling van het bestuur Het jaar begon met een nieuwe voorzitter, de heer Pepijn Vemer, op dat moment wethouder in de gemeente Tynaarlo. Hij heeft het stokje overgenomen van Tryntsje Slagman, die na tien jaar afscheid nam. Om haar te bedanken heeft het bestuur Tryntsje op 16 november een zeer succesvol symposium over kinderarmoede cadeau gedaan, georganiseerd door en in het Hunebedcentrum.
Het bestuur heeft daarnaast in de afgelopen periode enkele malen overlegd met vertegenwoordigers van het Geopark, over de vormgeving van de samenwerking. Vanuit het Hunebedcentrum zaten daar in eerste instantie de directeur en namens het bestuur Bert Harskamp, Dineke Wichers en Hans Agterberg. Tijdens het jaar werd echter duidelijk dat meer organisaties belang hebben bij een betere samenwerking rondom het terrein van het HuneHUNEBED CENTRUM
34
In 2022 verliep de zittingstermijn van secretaris Fred van den Beemt. Om continuïteit en het collectief geheugen te waarborgen, is er besloten om hem voor twee jaar extra te benoemen. Het bestuur zal het komende jaar op zoek gaan naar een vervanger voor de positie van secretaris.
Het aftreedschema is, door de grote instroom in 2021, niet helemaal geleidelijk. Dit heeft de aandacht van het bestuur. Risicoparagraaf Het bestuur ziet de volgende risico’s in de komende periode. Het bestuur is in overleg met de directeur om scenario’s te formuleren om deze risico’s het hoofd te bieden. • Inflatie (intern): personeelskosten, energieprijzen. Risico: hoog. Effect: hoog. • Energiekosten: verlopen huidig contract in relatie tot fluctuerende energieprijzen. Risico: hoog. Effect: hoog • Inflatie (extern): koopkracht van bezoekers. Risico: hoog. Effect: middel. • Tekort op de arbeidsmarkt: Vervanging van personeel bij ziekte en vertrek. Risico: middel. Effect: middel. • Duurzaamheidsmaatregelingen: uitvoerbaarheid door beschikbaarheid materiaal, personeel en kosten. In samenwerking met de provincie Drenthe is er een inventarisatie gemaakt van de mogelijkheden om te verduurzamen. Het rapport dat is opgesteld is voor het bestuur een leidraad voor het sturen op deze duurzaamheidsinvesteringen de komende jaren. Risico: middel. Effect: laag. • Subsidies: wegvallen van de subsidies. Risico: laag. Effect: hoog. • Quarantaine: er moet rekening gehouden worden met een mogelijke nieuwe quarantaine, door een hernieuwde opflakkering van Covid, of een andere ziekte, evt. in de voetsporen van een verzwakte populatie. Risico: laag. Effect: hoog.
Governance Code Cultuur De Stichting hanteert de Governance Code Cultuur. Deze is vastgelegd in de Statuten van de Stichting en wordt jaarlijks getoetst. In afwijking van de Governance Code Cultuur, heeft dit jaar geen zelfevaluatie plaatsgevonden. Het bestuur is van plan dit komend jaar op te pakken. Ook de herbenoeming van Fred van de Beemt is in afwijking van de Governance Code Cultuur, omdat hij al één keer eerder was herbenoemd. Dit was een bewust besluit van het bestuur. Algemeen Het bestuur bestaat uit Pepijn Vemer (voorzitter), Riek Siertsema (penningmeester), Fred van den Beemt (secretaris), Bert Harskamp, Daan Raemaekers, Dineke Wichers en Hans Agterberg, en werd bijgestaan door Dini Buitenkamp. Het bestuur kwam in dit verslagjaar vijf keer bijeen. De vergaderingen werden samen met de directeur voorbereid in het zgn. Voorbereidend overleg. Dit overleg kwam zes keer bijeen. Het bestuur en de directeur worden bijgestaan door een Raad van Advies, bestaande uit Hans van der Laan, Henk Huttinga, John Boersma, en Olav Reijers. In 2022 is de Raad van Advies één keer samen met een afvaardiging van het bestuur bijeen geweest. De Raad heeft kennis kunnen nemen van de nieuwe statuten en van het Huishoudelijk Reglement.
Pepijn Vemer
Onze trouwe notulist Dini Buitenkamp, die tien jaar onbezoldigd zorg droeg voor de notulen, heeft in december ook afscheid genomen van het bestuur. Het bestuur heeft haar in eigen kring uitgebreid bedankt voor alles wat ze gedaan heeft. Ze blijft wel aan het Hunebedcentrum verbonden als vertrouwenspersoon.
HUN CENT
35
Wat gaat 2023 het Hunebedcentrum brengen In 2022 stond het weer opengaan na de Covid periode centraal. Het was een spannend jaar omdat niet van tevoren bekend was of Covid nog terug zou komen, of de mensen nog weer naar een museum zouden gaan, of de vrijwilligers nog allemaal zouden blijven enz. Gelukkig viel het allemaal erg mee en konden we weer redelijk normaal functioneren.
Intussen gebeurde er van alles in de maatschappij, de ene crisis volgde de andere op. Dit had voor een groot deel te maken met de oorlog in Oekraïne en het opstapelen van wereldproblemen als verlies van biodiversiteit, bewustwording van duurzaamheid, klimaatverandering, stikstof en meer. Het zijn allemaal aandachtspunten waar we als Hunebedcentrum wat mee moeten doen. In 2022 zijn er dan ook volop gesprekken en brainstormacties geweest om na te denken over de toekomst. 2023 zal voor een groot deel te maken hebben met een energietransitie en een duurzaamheidsslag bij het Hunebedcentrum. Met hulp van de provincie Drenthe wordt een plan opgesteld om te komen tot een energiehub. Begin 2023 wordt dit plan gepresenteerd en zullen keuzes gemaakt worden over de uitvoering en financiering ervan. 2023 zal ook het jaar worden van de duurzaamheid. In 2022 zijn we begonnen met de eerste stappen om het Green Key keurmerk te krijgen. Green Key is een Europees keurmerk voor duurzaamheid. Het gaat over de gehele bedrijfsvoering, van verlichting tot afval, van watergebruik tot een biologisch aanbod op de menukaart. In 2023 willen we minimaal brons halen en als het kan ook zilver. Dit betekent net als voor het energievraagstuk dat er keuzes gemaakt moeten worden met vooral veel aandacht voor gedragsverandering bij alle medewerkers en vrijwilligers.
2023 wordt ook het jaar dat een groot deel van de collectie, of eigenlijk collecties, openbaar wordt gemaakt voor het publiek. Het gaat om vele duizenden objecten die moeten worden gefotografeerd, van naam voorzien en bijbehorende informatie. Het is een flinke klus maar ook een hele belangrijke.
Naast deze grote acties, die grotendeels aan de achterkant plaatsvinden zijn we ook bezig met publieksbereik. Er staan weer tal van interessante activiteiten op het programma en er komen nieuwe educatieve programma’s. Er zijn in 2023 ook weer wat feestjes te vieren. Zo bereiken we met het Hunebednieuwscafe het 5000ste artikel, bestaat Megalithic Routes 10 jaar en bestaat de gemeente Borger-Odoorn 25 jaar. We gaan dit groots vieren. Al met al wordt 2023 een spannend jaar met vele vragen waar we nog geen antwoord op hebben: besteden mensen met de hoge inflatie en energiekosten nog geld in de museumwinkel en horeca, komen mensen überhaupt nog naar een museum nu ze minder geld te besteden hebben, wat doen de energiekosten enz. We blijven positief en gaan volop aan de slag met de uitdagingen. We zijn er klaar voor om de gasten weer volop te ontvangen, de scholen gaan we weer voorzien van mooie educatieve programma’s, de auteurs van het Hunebednieuwscafe staan in de steigers om nieuwe artikelen te schrijven en er zijn volop mooie activiteiten. Alle, bijna 190 medewerkers, gaan er een mooi jaar van maken.
“
Alle, bijna 190 medewerkers, gaan er een mooi jaar van maken.
HUNEBED CENTRUM
36
HUN CENT
37
Bijlage 1 Samenwerkingsverbanden Het Hunebedcentrum is een organisatie die bestaat uit een grote groep mensen en organisaties die samen de stichtingsdoelen uitdragen. Daarnaast zijn er nog tal van organisaties waarmee een relatie is. De belangrijkste worden hier op een rij gezet: Hondsrug UNESCO Global Geopark Het Hunebedcentrum is de hoofdpoort van het Hondsrug UNESCO Geopark. De expositie over het Hondsruggebied, daar waar het gaat over ijstijden en prehistorie, is te zien in het Hunebedcentrum. Via diverse lijnen is het Hunebedcentrum verbonden met de organisatie van het Geopark: van de agendacommissie tot het samen uitvoeren van projecten, van arrangementen tot activiteiten. In 2022 is de organisatie gehuisvest in het Hunebedcentrum. Stichting het Drentse Landschap Het grootste hunebed van Nederland ligt pal naast het Hunebedcentrum. Omdat dit terrein wordt beheerd door het Drentse Landschap is er reeds een jarenlange vriendschap. Sinds 2021 is een vergaande samenwerking tot stand gekomen op allerlei terreinen, van activiteiten tot marketing en van educatie tot wandel en fietstochten. Een medewerker van het Drentse Landschap is vanaf 2021 twee dagen in de week werkzaam in het Hunebedcentrum. In 2022 is een informatiewand geplaatst in de entreehal van het museum.
Wedeka Wedeka is een sociaal werkbedrijf uit Stadskanaal die onder andere actief is in de gemeente Borger-Odoorn. Het Hunebedcentrum heeft al meer dan 30 jaar lang een overeenkomst met Wedeka waarbij personeel wordt gedetacheerd. Vanaf 2020 is een medewerker van Wedeka gestationeerd bij het Hunebedcentrum met de bedoeling om een leerwerk bedrijf/Werkfit op te zetten. In 2022 hebben 14 mensen een traject doorlopen bij de diverse onderdelen van het Hunebedcentrum. GIA/RUG – Groninger Instituut voor Archeologie Met deze organisatie is een samenwerking aangegaan om nieuwe projecten aan te gaan en kennis te delen in het kader van de ontwikkeling naar
kenniscentrum. Nieuwe kennis over hunebedden/ prehistorie komt van kennisinstituten waarvan het RUG/GIA de belangrijkste is. Het Hunebedcentrum probeert deze informatie zo goed mogelijk te vertalen naar het publiek. Naast kennisoverdracht in brede zin is er samenwerking met de WEAG (Werkgroep Experimentele Archeologie Groningen), waarmee afspraken over experimentele archeologie zijn gemaakt. Ook worden er af en toe stagiaires geplaatst bij het Hunebedcentrum. Een vertegenwoordiger van het GIA heeft zitting in het bestuur van de Stichting Hunebedcentrum. Gea Drenthe De organisatie voor liefhebbers van de geologie in Drenthe hebben hun thuisbasis bij het Hunebedcentrum. Hun lezingen en vergaderingen vinden hier plaats. Er zijn daarnaast meerdere activiteiten die in samenwerking met de Gea Drenthe worden georganiseerd, zoals de geologiedag tijdens het weekend van de wetenschap en diverse lezingen. IVN Borger Odoorn De IVN is opgericht vanuit het Hunebedcentrum. Sindsdien vinden er activiteiten en vergaderingen plaats en is er een werkgroep opgericht die de prehistorische tuinen in het Oertijdpark onderhoudt. Ook wordt de Ydille, de vlindertuin in het Oertijdpark, gemonitord door de IVN.
AWN – Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie Met deze landelijke organisatie met ook een afdeling in het noorden is een samenwerking aangegaan om nieuwe projecten aan te gaan in het kader van het Hunebedcentrum als kenniscentrum. Hierbij kan worden gedacht aan de Archeohotspot, hunebeddeninfo.nl, PAN locatie en het project van het archeologisch opgravingsveld in het Oertijdpark. DPV – Drents Prehistorische Vereniging Met deze Drentse organisatie met geïnteresseerden in de prehistorie wordt al jarenlang samengewerkt. De samenwerking gaat van het delen van een bibliotheek tot het samen delen van kennis en het uitvoeren van projecten.
HUNEBED CENTRUM
38
HUN CENT
39
Bijlage 2 MVO jaarverslag Hunebedcentrum Hunebeddenbeheergroep Het Hunebedcentrum zit samen met de RCE (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed), Het Drentse Landschap, Staatsbosbeheer, het Drents Museum en de provincie Drenthe in dit samenwerkingsverband. Samen wordt ervoor gezorgd dat de hunebedden beheerd en beschermd worden en dat de juiste informatie aan het publiek wordt verteld. In samenwerking met het GIA is een hunebeddenonderzoeksagenda opgesteld. Oktobermaand Kindermaand Het Hunebedcentrum zit in de stuurgroep van het jaarlijks terugkomend activiteitenprogramma in oktober.
Megalithic Routes De directeur van het Hunebedcentrum zit sinds 2020 in het bestuur van de internationale organisatie Megalithic Routes. Dit is een netwerk van organisaties in Europa waar gebieden/musea/universiteiten met een relatie hebben met megalithische monumenten samenwerken. Samen worden activiteiten en producten ontwikkeld zoals een website en de jaarlijkse European Day of Megalithic Culture. Megalithic Routes is onderdeel van het netwerk van Cultural Routes of Europa. Dit netwerk wordt beheerd en ontwikkeld door de Raad van Europa.
De stichting Hunebedcentrum heeft als doelstelling de archeologische monumenten in Drenthe, in de context van het landschap, te beschermen door middel van communicatie en educatie. Deze doelstelling wordt uitgevoerd vanuit het Hunebedcentrum in Borger. De stichting bestaat al meer dan 50 jaar waarbij het museum een van de belangrijkste dragers is om de doelstelling te bereiken. Vanaf het allereerste begin gebeurde dit met vrijwilligers en medewerkers van Wedeka, het sociaal werkbedrijf in de gemeente Borger-Odoorn. Naast het sociale aspect wordt sinds enkele jaren meer en meer aandacht besteed aan het duurzaam maken van alles wat er bij het Hunebedcentrum gebeurt. In dit verslag laten we zien wat er op sociaal gebied en op duurzaamheidsgebied plaatsvindt bij het Hunebedcentrum.
• Er is een coördinator/begeleider voor de medewerkers die via gemeentelijke trajecten bij het Hunebedcentrum werken • Er is een jaarrond opleidingsprogramma waar mensen vrijwillig aan deel kunnen nemen. Tientallen cursussen, workshops, excursies en presentaties worden gegeven zodat iedereen zichzelf kan ontwikkelen. • Er worden jaarlijks een aantal activiteiten georganiseerd voor iedereen
Het sociale aspect Al tientallen jaren is het Hunebedcentrum een plek waar mensen werken in een sociale omgeving. Samen met vrijwilligers, mensen via Wedeka, oproepkrachten, stagiaires en mensen die via gemeentelijke trajecten bij ons aan het werk zijn vertellen wij het verhaal over de oudste monumenten van Nederland aan bezoekers. In 2022 zijn in totaal 187 mensen werkzaam bij het Hunebedcentrum in allerlei hoedanigheden. Samen ontvangen zij gemiddeld 80.000 bezoekers per jaar en zorgen zij dat de gasten een aangename dag hebben met allerlei activiteiten, levende geschiedenis, een vriendelijke horeca, een museumwinkel en meer. Om dit te organiseren en in stand te houden wordt er veel gedaan om een goede sfeer te creëren in een professionele omgeving. Via tal van maatregelen wordt ervoor gezorgd dat iedereen een volwaardige functie heeft. Voorbeelden zijn:
Duurzaamheids aspect Het Hunebedcentrum heeft duurzaamheid hoog in het vaandel. In dat kader hebben we ons verbonden aan een aantal organisaties die duurzaamheid als kernbeleid hebben waaronder Stichting Het Drentse Landschap en Stichting Hondsrug UNESCO Global Geopark. Beiden hebben kantoor in de gebouwen van het Hunebedcentrum. In het hoofdgebouw is in 2022 een informatiewand van Het Drentse Landschap neergezet, in het kantorengebouw is een Geopark expositie over het Hondsruggebied welke continu wordt uitgebreid. Naast deze organisaties wordt veel samengewerkt op het gebied van duurzaamheid met de IVN Borger-Odoorn, de Gea Drenthe (amateur geologen), de AWN (Archeologie Vereniging Nederland) en de DPV (Drents Prehistorische Vereniging). Ook zijn we onderdeel van het netwerk van Cittaslow, een netwerk van vele gemeenten in Europa die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben.