CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Evaluatie project ‘Verduurzaming openbare verlichting’

RAAD: Lijst ingekomen stukken 19 februari 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Brief college inzake Evaluatie project ‘Verduurzaming openbare verlichting’2.182 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Evaluatie project ‘Verduurzaming openbare verlichting’

januari 2026

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Aanleiding evaluatie ..................................................................................................... 3 1.1 Uitvoering en beleid ...................................................................................................................... 3 Hoofdstuk 2. Evaluatie uitvoering ...................................................................................................... 4 2.1 Start ............................................................................................................................................... 4 2.2 Vergelijk ........................................................................................................................................ 4 2.3 Doelstelling energieakkoord ......................................................................................................... 4 2.4 Leeftijdsopbouw van ons areaal ................................................................................................... 4 2.5 PL lampen ...................................................................................................................................... 5 2.5.1 Hoe nu verder met de PL lampen .........................................................................................

6 2.6 Hoe doen andere Drentse gemeenten het ................................................................................... 7 Hoofdstuk 3. Evaluatie beleid ............................................................................................................ 8 3.1 Beleidsuitgangspunten ................................................................................................................. 8 3.2 Stand van zaken ............................................................................................................................ 8 3.3 Conclusie ...................................................................................................................................... 10 3.4 Doorkijk nieuwe beleid ............................................................................................................... 10

2

Hoofdstuk 1. Aanleiding evaluatie Op 8 maart 2018 heeft de gemeenteraad het beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’ vastgesteld met als looptijd 2018-2027. Het betreft een digitaal beleidsplan. Om te voldoen aan het Energieakkoord (50% energiebesparing in de openbare verlichting in 2030 t.o.v. 2013) is door de gemeenteraad voor de jaren 2019 tot en met 2024 een jaarlijks bedrag van € 9.159,56 (kapitaallasten) ter beschikking gesteld om de openbare verlichting te verduurzamen. Verouderde masten binnen de bebouwde kom zijn hiermee vervangen en deels herschikt. Verder zijn de armaturen die 25 jaar of ouder zijn, voorzien ledverlichting. Inmiddels is het project afgerond.

1.1 Uitvoering en beleid Naast de uitvoering blikken we ook nog even kort terug op de beleidsmatige uitgangspunten in deze notitie. Er is conform het beleid in 2022 ook al een evaluatie geweest. Met deze actualisatie brengen we in het kort in beeld in hoeverre we op koers liggen om de in het beleidsplan gestelde doelen te bereiken (zie hoofdstuk 3).

Figuur 1: digitaal beleidsplan waarin alles te vinden is over al het licht in de openbare ruimte

3

Hoofdstuk 2. Evaluatie uitvoering 2.1 Start Met het vaststellen van het beleidsplan zijn middelen gevraagd om de verledding binnen de bebouwde kom te financieren wat geen led of PL (spaarlamp) was. Buiten de bebouwde kom is deze actie al eerder in gang gezet. 2.2 Vergelijk In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel armaturen en masten er aan het begin van het uitvoeringstraject stonden en hoeveel we nu hebben. Tevens is in de tabel in beeld gebracht welk percentage inmiddels led is en welke nog PL is. Ook de gerealiseerde energiebesparing in KWH is in de tabel terug te lezen. Jaartal Masten Armaturen 2017 2025

6300 6850

6400 6800*

% led

Aantal PL (spaarlamp) 9% 5820 stuks PL 63,3% 2500 stuks PL (36,7%)

Besparing KWH t.o.v. 2013 32,0% 51,4%

Figuur 2: overzicht aantallen bij aanvang en naderhand inclusief behaalde besparing

* toename vanwege uitbreiding areaal (met name vanuit nieuwe bestemmingsplannen).

2.3 Doelstelling energieakkoord Het Landelijk Energieakkoord heeft als doelstellingen: - In 2020 20% energiebesparing ten opzichte van 2013 - In 2030 50% energiebesparing ten opzichte van 2013 => Conclusie: Door de verduurzaming hebben we de doelstelling nu al gerealiseerd. 2.4 Leeftijdsopbouw van ons areaal Onderstaande tabel geeft de huidige leeftijd van de masten weer.

Leeftijd masten jonger dan 10 jaar 10-19 jaar 20-29 jaar 30-34 jaar 35-39 jaar 40 jaar en ouder 0

500

1000

1500

2000

2500

3000

Figuur 3: leeftijdsopbouw masten

4

Van de masten die 40 jaar of ouder zijn, is het overgrote deel geïnspecteerd. De kwaliteit van deze masten is dermate goed dat deze nog minstens 10 jaar kunnen blijven staan. Deze masten zijn van extra dik materiaal dat in die jaren standaard werd toegepast. Daarnaast wordt een aantal van de oude masten de komende jaren nog vervangen binnen geplande projecten. Een klein deel van de masten van 40 jaar en ouder betreft ANWB masten die nog goed van kwaliteit zijn. Deze hoeven op dit moment niet vervangen te worden. Daarmee zijn de oudere masten volledig in beeld en niet dringend aan vervanging toe buiten de projecten of geplande vervanging om. Qua armaturen zien we het volgende: Eerder zijn we uitgegaan van een levensduur van 20 jaar. We hebben gezien dat de PL-armaturen die we nu nog hebben staan een levensduur van 25 jaar aankunnen gezien de kwaliteit van deze armaturen.

Leeftijd armaturen

jonger dan 5 jaar

2027

5-9 jaar

1907

10-14 jaar

706

15-19 jaar

850

20-24 jaar

825

25 jaar en ouder

505 0

500

1000

1500

2000

2500

Figuur 4: leeftijdsopbouw armaturen

Van de armaturen die 25 jaar of ouder zijn wordt een deel de komende jaren nog vervangen in combinatie met wegenprojecten (werk met werk maken). Daarnaast betreft een klein deel plattegrondkasten die op termijn weggaan. De weinig overige armaturen worden opgepakt met reguliere vervanging. 2.5 PL lampen Hoewel we de energiebesparingsdoelstellingen gerealiseerd hebben, zijn we nog niet klaar met het verduurzamen. Nog niet alles is ledverlichting. De PL lamp is een spaarlamp die op zich ook zuinig is. Deze lamp wordt echter sinds het voorjaar van 2023 niet meer geproduceerd. Vanuit milieutechnisch oogpunt mag deze niet langer geproduceerd worden. Er zijn nog wel wat lampen te koop, maar de prijs is wel aanzienlijk hoger geworden.

5

De komende jaren is het daarom wel nodig deze armaturen te vervangen. Dit kunnen we echter over een langere periode uitsmeren, zolang de lampen verkrijgbaar zijn en er geen verbod op komt.

% led en conventioneel % conventioneel; 36,7% % led; 63,3%

Figuur 5: overzicht aandeel led en conventioneel

2.5.1 Hoe nu verder met de PL lampen Zoals aangegeven worden de lampen niet meer gemaakt. We hebben op dit moment nog circa 2450 stuks PL lampen die niet in projecten worden meegenomen. De investeringskosten bedragen €1,225 miljoen. Om deze te vervangen stellen we drie scenario’s voor: - Scenario 1: Ambitieus Alles vervangen in een periode van 5 jaar (gemiddeld 500 stuks per jaar), kosten in 5 jaar € 1,225 miljoen. Een deel kan uit de bestaande beschikbaar gestelde middelen betaald worden (5 jaar jaarlijks €100.000) en een deel is extra nodig (5 jaar jaarlijks €145.000). De kapitaalslasten van de extra benodigde middelen bedragen jaarlijks € 10.875 (financiële afschrijving 20 jaar). - Scenario 2: Realistisch Alles vervangen in een periode van 8 jaar, kosten in 8 jaar €1,225 miljoen. Een deel kan uit de bestaande beschikbaar gestelde middelen betaald worden (8 jaar jaarlijks €100.000) en een deel is extra nodig (8 jaar jaarlijks €53.125). De kapitaalslasten van de extra benodigde middelen bedragen jaarlijks €3.984 (financiële afschrijving 20 jaar). - Scenario 3: Beheerst Alles vervangen met de reeds beschikbare middelen (waardoor we per jaar 200 stuks armaturen kunnen vervangen) en er ruim 12 jaar over doen eer alles vervangen is. Kosten €1,225 miljoen. Het wordt betaald uit de bestaande beschikbaar gestelde middelen (12 jaar jaarlijks €100.000).

Er is geen extra budget nodig en er komen dan ook geen extra kapitaalslasten bij. Bovengenoemde 3 scenario’s staan in onderstaande tabel samengevat.

6

Jaren

Scenario 1 Ambitieus Scenario 2 Realistisch Scenario 3 Beheerst

5 8 12,25

Investering Dekking regulier

Extra Kapitaallast benodigd extra budget budget €245.000 €100.000 €145.000 €10.875 €153.125 €100.000 €53.125 €3.984 €100.000 €100.000 €0 €0

Figuur 6: drie scenario’s weergegeven met extra budget en extra kapitaallasten erbij.

2.6 Hoe doen andere Drentse gemeenten het Goed om ook om ons heen te kijken natuurlijk. Hoever is elke gemeente in onze omgeving met het verduurzamen en het halen van de doelstellingen uit het Landelijke Energieakkoord? De gemeente neemt deel aan het platform openbare verlichting waarin naast Borger-Odoorn ook Aa en Hunze, Emmen, Westerveld, Midden Drenthe, Coevorden, de provincie, Tynaarlo, Noordenveld en Assen meedoen. Vanuit deze gemeente zijn gegevens aangeleverd. We zien dat het percentage led bij deze gemeenten tussen de 45% en 72% ligt. Een en ander is sterk afhankelijk van de beschikbare budgetten in de gemeenten en de omvang van het areaal. De tot nu toe gerealiseerde energiebesparing ten opzichte van 2013 verschilt ook sterk onderling. Dit is mede afhankelijk van de oorspronkelijke lampvermogens die gebruikt werden. Gemeenten met hogere lampvermogens (bijvoorbeeld op drukke stroomwegen) realiseren sneller een forse energiebesparing dan gemeenten die al lagere lampvermogens hadden in 2013. Het percentage energiebesparing ligt tussen de 17% en 60% en loopt dus ver uiteen. Vergelijken we onze buurgemeenten dus met onszelf dan is de conclusie dat we in Borger-Odoorn dus goed bezig zijn!

7

Hoofdstuk 3. Evaluatie beleid Het huidige beleidsplan loopt tot 2027. Zoals al aangegeven in de inleiding is er in 2022 al een evaluatie geweest. In dit hoofdstuk maken we een korte actualisatie daarop. We kijken wat er nu is gerealiseerd en waarom wel of niet. 3.1 Beleidsuitgangspunten De volgende beleidsuitgangspunten zijn vastgesteld: a. Verlicht alleen daar waar nodig; eerst kijken naar alternatieven zoals reflectoren of belijning; b. Voldoen aan de doelstellingen uit het Energieakkoord; c. Per situatie bepalen wat de meest energiezuinige en duurzame oplossing is dat past bij budget en stand der techniek; d. Aansluiten bij het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid; e. Normaliter verlichten tot maximaal 70% van de geldende richtlijn qua lichtsterkte; f. Belangrijke fietsroutes worden verlicht, andere fietsroutes niet (kaart in beleidsplan); g. Storingen proactief oppakken; h. Geen Politie Keurmerk Veilig Wonen en Keurmerk Veilig Ondernemen aanhouden; i. Geen verlichte reclames aan de lichtmasten; j. Terughoudendheid ten aanzien van nieuwe leddisplays; k. Parken niet verlichten; l. Lichtvervuiling zoveel mogelijk tegengaan; m. Doorgaan met het zo mogelijk verminderen van verlichting in het buitengebied.

3.2 Stand van zaken De bovengenoemde doelstellingen zijn in onderstaande tabel weergegeven met daarbij de status. Dit doen we aan de hand van het verkeerslichtenmodel. Toelichting kleuren: Groen: doel is behaald Lichtgroen: doel grotendeels gehaald op een paar punten na Oranje: goed onderweg maar we zijn er nog niet Rood: doel nog niet gehaald, verwachting ook niet binnen de looptijd

a

b

Doelstelling Verlicht alleen daar waar nodig; eerst kijken naar alternatieven zoals reflectoren of belijning Voldoen aan de doelstellingen uit het Energieakkoord

Kleur

Toelichting Er is met herschikken ook gekeken of het anders zou kunnen. Binnen de bebouwde kom is dat lastiger dan buiten de bebouwde kom. Door de snelle verledding voldoen we aan de doelstelling 2020 30% energiebesparing ten opzichte van 2013. 8

c

d

Per situatie bepalen wat de meest energiezuinige en duurzame oplossing is dat past bij budget en stand der techniek Aansluiten bij het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid

In 2030 dienen we 50% energiebesparing gerealiseerd te hebben. Zoals in de evaluatie van de vervanging te lezen valt, hebben we ook hierin de doelstelling gehaald. Er is gewerkt met een plan per gebied waarin materiaalkeuze is meegenomen. Maar ook is gekeken naar het energieverbruik. Het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid geeft aan dat we goed moeten kijken naar materiaalkeuze. Dat is ook de basis van de vervanging geweest.

e

Normaliter verlichten tot maximaal 70% van de geldende richtlijn qua lichtsterkte

De basis van alle vervanging is een lichtberekening waarin de genoemde uitgangspunten zijn opgenomen.

f

Belangrijke fietsroutes worden verlicht, andere fietsroutes niet (kaart in beleidsplan)

De genoemde routes zijn voorzien van verlichting op de gewenste uren. Dit kan ook oriëntatieverlichting zijn (afstand ongeveer 100m tussen de lichtmasten).

g

Storingen proactief oppakken

Storingen zijn direct opgepakt door de onderhoudsaannemer. We zien door het verledden dat het aantal storingen aanzienlijk afneemt. Door de stop op de productie van de PL lampen kan het aantal storingen toenemen indien deze niet tijdig vervangen kunnen worden.

h

Geen Politie Keurmerk Veilig Wonen en Keurmerk Veilig Ondernemen aanhouden

Nieuwe wijken hebben, voor wat betreft de verlichting, niet het certificaat Veilige Omgeving gekregen.

i

Geen verlichte reclames aan de lichtmasten;

Er zijn deze beleidsperiode geen verlichte reclames aan de lichtmasten gekomen.

j

Terughoudendheid ten aanzien van nieuwe leddisplays

Er zijn in deze periode nauwelijks nieuwe leddisplays geplaatst.

k

Parken niet verlichten

Conform het beleid zijn parken niet voorzien van verlichting in deze periode. 9

l

Lichtvervuiling zoveel mogelijk tegengaan

Bij de vervanging is gekozen voor armaturen die zo min mogelijk lichthinder veroorzaken. Wel kan nog een slag gemaakt worden door binnen de bebouwde kom de rondstralende verlichting (kegel) te vervangen door vlakke verlichting (koffer).

m

Doorgaan met het zo mogelijk verminderen van verlichting in het buitengebied

Na de verduurzamingsronde is niet meer gekeken of het met minder toe kan omdat de mening is dat het nu staat zoals dat gewenst is. Er zijn binnen het project binnen de bebouwde kom geen reacties gekomen vanuit de inwoners dat het te weinig is. De slag om met minder toe te kunnen is niet verder meer gemaakt omdat dit kapitaalsvernietiging in zou houden. In het project buiten de bebouwde kom zijn enige reacties ontvangen. Wel worden bij nieuwe projecten in het buitengebied de uitgangspunten van bewuster om te gaan met verlichting goed gevolgd.

3.3 Conclusie Bovenstaande beleidsuitgangspunten worden bij alle nieuwe verlichtingsplannen en aanvragen gehanteerd. Uit onze ervaringen tot op heden blijkt dat het beleid goed functioneert. Ook de keuze om het verlichtingsniveau op 70% van de landelijke aanbevelingen houden voldoen in dit – landelijke – gebied goed. Er bereiken ons weinig opmerkingen over dit beleid en er hebben zich geen knelpunten voorgedaan. 3.4 Doorkijk nieuwe beleid Nemen we een doorkijk naar het nieuw op te stellen beleid, dan kunnen we het huidige beleid prima als basis nemen. Relevante nieuwe technologische ontwikkelingen worden daarin vanzelfsprekend meegenomen.

10

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=419c3168-877f-4de3-9c70-de6d6e60e94d